Mamuli No. 75
Title
Mamuli No. 75
extracted text
1
neta, sada aqvs am zvarebs bolo,
vin dargo erTad amdeni vazi.
sjobs aRar gqondes sulac samSoblo,
anda ar iyos ase lamazi!
SemecnebiT-sazogadoebrivi
Jurnali amerikaSi
`7(75)
ianvari Tebervali,
2015
manuCar kaWaxiZe
EDITOR&PUBLISHER MANUCHAR KATCHAKHIDZE
mTavari redaqtori
Jurnalis es nomeri ibeWdeba
baton ramaz gociriZisa da
qalbaton marina sanaZis
uSualo TanadgomiT
garekanze
kemos karikatura
Cveni partnioria:
asaval-dasavali
mogvwereT: PO Box 13121, Jersey City, NJ 07303
tel.: 1-347-724-0770; Tbilisidan: 2-420-320
elfosta: mamuliusa@gmail.com; www.mamuli.com
Jurnali akrebilia, dakabadonebulia,
dabeWdilia da akinZulia SeerTebul
StatebSi da am nomris gamocemis dros
warmoadgens erTaderT emigrantul,
qarTul gamocemas a.S.S.-Si.
2
4
me davbrundi!
`mamulis~ madloba
5
saredaqtoro
guli Zgers, roca!
11
kaxa benduqiZe
1956-2014
12
emigraciis kalendari
interviu baton gela saCalelTan
14
oTar sefiaSvili
gamosaTxovari
16
`iluzioni~ kabadonebSi
axali saxeli - kurosava
24
emigrantis portreti
qarTveli gogona manhetenidan
32
interviu
me levan abaSiZes davpirdi...
39
analizi
`nacebi~ da `qocebi~
40
niWieri etlSi
didi gamarjveba azrovnebaSi
42
CHARLIE HEBDO
tragediis politikuri konteqsti
44
msoflios qarTuli bestseleri
papaSvilis `yvelaferi SeiZleba moxdes~
52
gogla leoniZis
cxovrebis ucnobi detalebi
56
laSa TabukaSvili - 65
mamakaci mamakacebis Sesaxeb
60
levan berZeniSvilis
butovi
3
vt lfd,heylb!
SeamCnevdiT, Cemi axali nomeri
karga xania aRar gamosula. sastambo
xarjebis gazrdam da reklamis msurvelTa gaqrobam Tavisi hqna... inerciiT gaqrobisaken miveqanebodi.
xoda, moisaklises uCemoba da erT
dResac satelefono zari gaisma.
yurmilis miRmidan mtuqsavdnen:
amis ufleba ar gaqvso - erTaderTi qarTuli Jurnali, erTaderTi damakavSirebeli Zafi mouspoT qarTul emigracias samSoblosTano.
Semrcxva da dasjili bavSviviT Tavi
davxare.
gana me mindoda sapnis buStiviT
gavmqraliyavi - meTormete welia TqvenTan erTad rom movdivar, gavuZeli
emigraciis depresiul qartexilebs,
Cemi mesveuris @xelmomWirneobas~,
maSinac ki, roca @zemoT~ arasasurvel stumrad mimiCnevdnen, xelisSemSlelad @Zamikoebs~ gamomiCendnen,
udReurobisaTvis ganwirulebs.
me mainc sagazeTo daxlze gelodebodi... gamosasvlel dRes rom CemiTac gagexara - wagetace daxlidan
saCuqrad, usasyidlod.
me is mixaroda, suli rom migdioda, sanam CemTvis moiclidi, me wamikiTxavdi. Tveebis Semdeg isev rom
CamomiRebdi Tarodan da axaliviT
4
mkiTxulobdi, gana ver vgrZnobdi?!
axlac gagrZeldeba Cveni Sexvedrebi! amerikaSic gamoCndnen am saukunis qvelmoqmedebi (iseTebi, wina saukuneebSi sarajiSvili, zubalaSvilebi
da sxvani rom iyvnen), qarTulad rom
uxariaT, qarTulad rom stkivaT...
batoni ramaz gociriZe da qalbatoni marina sanaZe wlevandeli
wlis yvela gamocemas afinanseben da
Tqven gCuqnian.
me ukve periodulad gamoval da wels
mainc, aRar dagekargebi da arc Tavs
moganatreb.
ooo, gagixardeba, unda giTxra - isev
maTi daxmarebiT, sruliad axlad keTdeba Cemi Tanamedrove internet-saiti,
romlis gaxsna msoflios yvela wertilidan ukve telefonebiTac SegeZleba.
saTxovari SenTan erTi maqvs - roca ki Jurnalis furclebze mosawons da
sasixarulos waikiTxav, madloba me ki
ara, am Zvirfass adamianebs SeuTvaleT
- baton ramaz gociriZesa da mis
mSvenier meuRles, qalbaton marina
sanaZes, radgan TqvenTan Sexvedra sul
maTi damsaxurebaa mTels 2015-Si.
da vin icis, iqneb arc arasodes
mogvakldes maTi mSobliuri mzrunveloba?!
manuCar
kaWaxiZe,
Jurnal `mamulis~ redaqtori
Cven, adamianebma, bevri ram ar viciT
- arc is, rac yofila, arc is, rac aris
da bunebrivia aravin mogvTxovs imis
codnas, Tu ra moxdeba momavalSi. amitom, `ar vici~-s gamo faqizad unda
movepyraT imas, rac ar viciT. fantaziam
ar unda daCrdilos arcodna da `ar
vici~ unda darCes vakuumad, raTa mis
garSemo Seivsos codna, raTa `ar vicim~
gaawvalos gonebis azrovneba, ucinari
romaa, arcodvasaviT arcodna. es poeturi riTmaa, Torem Znelia Seeguo `ar
vicis~, - rodesac azrovnebis ambicia
gagaCnia, yvelafers unda Caswvde.
ar ici?
moifiqre da moigone, oRond ar Tqva
`ar vici~ yvelafris fasad, radac ar
unda dagijdes.
saswavleblebSic xom maswavlebels is
mowafeebi uyvarT, vinc arasdros ambobs
`ar vicis~. magaTgan cxovrebaSi umeteswilad araferi rCeba. msoflio moZraoba imaT gonebaze trialebs, vinc yovelTvis ambobs `ar vicis~, maswavlebelsac
rom Tavi moabezra `ar viciT~.
radgan ar icoda, ufro met `ar vi-
cis~ samyaroSi gadainacvla da kacobriobaSi saxeli datova, radgan `ar
vicim~ warmoSva azrovneba da mis mere
azrovnebs samyaro, yoveli eri da modgma.
qarTveli eri Tavis TviTmyofadobas srulad dakargavda, an ver gamoavlenda Tavis potencials, sakuTari individualuri azrovneba rom ar hqonoda. es ki, rogorc aseTi, cocxali organizmiviTaa ibadeba,
izrdeba,
ixveweba,
mravldeba,
magram ar kvdeba.
mas mxolod SeuZlia raRac droiT
daZineba, daZineba da ara sikvdili, rad-
kanonia. ai, magaliTad, rusTvelis Semdeg qarTulma originalurma poeturma azrovnebam daiZina saukuneebis ganmavlobaSi da man mefe-poetTa epoqaSi
gaiRviZa. me-18 saukuneSi ki, roca qveyanas arnaxulad uWirda rogorc sagareo, aseve saSinao saqmeebSi, qarTulma
poeziam eris gaRviZebis zari daarisxa.
mTeli epoqa mxrebiT zides sulxansaba orbelianma, vaxtang VI-m, daviT
guramiSvilma da besikma. aRarafers
vambob sxva wvrilman poetur naRvawebze,
rac vaxtangiseulma saganmanaTleblo
reformebma moitana. poeziam CvenSi rusTvelis Semdeg daiZina da ar momkvdara. galaktionis Semdegac qarTul poezias, ase vTqvaT Zilispiruli daudga
guli Zgers, roca!
gan ar SeiZleba azri mokvdes, igi aucileblad feniqsiviT aRdgeba raRac
drois Semdeg axali ZaliT Sevsebuli,
axali energiiT damuxtuli. gamoRviZebuli ki axali SemarTebiT STagonebaSi gadavardeba da axleburad gamoavlens Tavis impulss.
am dros CvenSi ibadebian epoqaluri
mniSvnelobis moazrovneni. es bunebis
da lebaniZe-maWavarian-kalandaZis dro
qarTuli poeziis istoriaSi SeiZleba
CavTvaloT erT did damTqnarebad Zilis
win. miuxedavad amisa, goni Zilis drosac ar wyvets azrovnebas da Tavisas
mainc aviTarebs - gonebis xveul-xlarTebSi iZireba. am ZiliT gamowveuli
mdgomareobidan qarTveli eri yovelTvis cdilobda da axlac cdilobs
5
male gamoRviZebas.
arada, Tu gardasul epoqaTa qarTuli wyobilsityvaoba siRrmiseul margalitebs eZebda, Tanamedrove poezia
azrovnebs upirvelesad kosmiuri kanonzomierebebis Sesabamisad. isev da isev
galaktionma daudo saTave qarTuli
leqsis modernizebis im saxes, rac xalxur sityvierebaSi ase-rigad gabneuli iyo sxartula gamonaTqvamebSi.
galaktionTan sityvaTSeTanxmeba
im formas iRebs,
im JReradobas iRebs,
im temps iRebs,
im xmas gamoscems,
ris Sesaxebac wers, anu saTauris
gareSec mixvdebi yvelafriT, rasac eZRvneba misi Sedevrebi. Sors rom ar
wavideT, davasaxeleb:
`qebaTa qeba nikorwmindas~, - masSi
TviT sityvaa gadaqceuli CuqurTmad,
saboloo erTianoba rom poetur taZrad hkravs naqmns, Tu SeiZleba ase iTqvas;
asevea `droSebi Cqara~ - am leqsSi
droSebis frialis xma gesmis qarTan
urTierTSebmaSi;
`qari hqris~ - aq nebismieri mkiTxveli qarSi dgas da sxva safiqrali ar
darCenia, Tu ara is, razec TviT galaktioni fiqrobs.
aseTebi bevria galaktionTan. misi
gardacvalebis Semdeg qarTulma poeziam sityvierebis es urTulesi teqnika aqa-iq mainc gamoiyena sxvadasxva
aspeqtiT, ai, magaliTad:
`enki, benki, siklisa,
enki, benki-sa,
wlebi siWabukisa
ga-vi-da...~
am leqsSi mTeli bavSvobaa Cateuli Tavisi sicelqiT, Tavisi lamazi
ocnebebiT da TvalnaTliv SeigrZnob,
rogor imsxvreva drosTan mimarTebaSi yvela yofili bavSvis droebis
cvalebadobiT gamowveuli sinanulSi
gadavardnili, erTmaneTTan siaxlovis
mSveniereba. Tavad leqsia gadaqceuli
ganivTebul saxismetyvelebad, abstraqtuli saxea xilvadi, da mitom;
an kidev:
`mze amodioda, mTvare Cadioda,
mamali yioda, kvamli adioda,
viRaca tiroda, viRaca Cioda,
viRacas Sioda, viRacas scioda,
da dro gadioda.
viTarca Rvino - qvevridan xapSi,
xapidan doqSi, doqidan jamSi,
qarTuli sisxli, qarTuli suli,
qarTuli sityva, qarTuli guli gadadioda kacidan kacSi~.
6
am leqsSi TvalnaTliv vxedavT araTu mxolod sityvieri masaliT, aramed
ritmiTac erT did gabmul moiorebis
bedisweris Zafad dawnil sxartula
gamonaTqvamebs, romlebic qmnian mTel
suraTs. aseve gesmis, rogor SiSxinebs
Rvino qvevrSi da rogor gadadis
qvevridan xapSi,
xapidan doqSi,
doqidan jamSi,
xma gesmis upirvelesad am Cxrialis da gonis asociaciiT gemos usinjav am Rvinos da paTetikurad gangawyobs samSoblos mimarT, Tu rogor azrovnebs mTliani eri bedisweris nebismier tarosSi.
qarTvel ers odiTganve masze ricxobrivad da ZlierebiT aRmatebul mtrebTan uwevda urTierToba, zogjer erTTan
ki ara, ramdenimesTan erTad, magram yoveli mteri warxocila Cvens ferxTiT.
am urTierTobebisas Zala ki ar TamaSobda gadamwyvet rols, aramed azri,
goni TviTgadarCenisa, araTu instinqti, aramed mxolod da mxolod gonivruli strategia. strategias ki yovelTvis moazrovne qmnis.
Cveni erovnuli samosic amis damadasturebelia - Tu evropa kostiumebsa da frakebs, cilindrebsa da beretebs igonebda mTeli Tavisi TvalismomWreli momxiblaobebiT, qarTulma azrovnebam Seqmna kostiumis alternativa - Coxa-axaluxi da igi erovnul
samosad iqca araTu mxolod qarTvelTaTvis, aramed yvela kavkasielisTvis.
swored Coxa-axaluxSi da mis nairsaxeobebSia Cadebuli qarTuli mebrZoli suli. rogorc kostiumsa aqvs
mkerdze jibeebi da es am samosis maradiuli kliSea, Coxas qilebi aqvs
dakerebuli gilzebisaTvis, yovelTvis
rom yofiliyo qarTveli mzadyofnaSi
momxvduris mosagerieblad. Tavze mosaxerxeblad fafanaki exuraT, zamTarSi ki fafaxs amjobinebdnen nabdiani
Zia-kacebi. rusebma pirvelad es samosi Cerqezebs daunaxes da `Cerkeska~
uwodes, arada am samosis ganfenilobis epicentri saqarTveloa da masSi,
araTu sxvisi, swored rom qarTuli
xasiaTi da azrovnebaa Cadebuli. Crdilo kavkasielebma da nawilobriv somxebma am samoss Tav-TavianTi specifikuri niuansebi Semates, sxva araferi.
rogorc kostiumis ZiriTadi kliSes
Secvla SeuZlebelia, aseve SeuZlebelia Coxis umTavresi safuZvlis Secvla. kostiumica da Coxac SeiZleba
gadaakeTo, Secvalo, formisdamixedviT,
modisda mixedviT, mTavari sawyisi for-
mula ki ar icvleba. amaTi Secvla
imas niSnavs, rom erTi kostiumi aRar
iqneba, meore ki Coxa.
esaa swored azrovneba, romelic arasodes kvdeba, rogoradac ar unda Seicvalos dro da epoqa.
Coxa-axaluxis garda, verc erTma
sxva erovnulma samosma ver Secvala
kostiumis daniSnuleba... da kidev erTi
friad mniSvnelovani detali - Coxa
sxva samoss ar ixdens, Tavisi specifikuri Sarvlismagvari samosisa da
aziuri Ceqmebis garda. warmoudgenelia
Caicva Coxa da Tundac masTan erTad
klasikuri Sarvali, an Coxis SigniT
perangi (rusebi rom `saroCkas~ eZaxian). kostiumi ki nebismier modernizebas iTmens masTan erTad Taviseburi
aucilebeli normebis gaTvaliswinebiT.
qarTuli Coxa ki Tavisi bunebiT konservatiuli samosia da mas unda axldes misTvis Sexamebuli atributebi.
qilebSi SeiZleba gilzebi aRar CavawyoT, magram is sicariele Sevsebuli
aucileblad unda iyos, butaforiiT
mainc, an raa is Coxa-axaluxi, romelsac vercxlis qamar-xanjali ar artyams. swored esaa qarTuli azrovnebis Tavisebureba, dRemde rom ucvlelia - anu Tu gaqvs Coxa, unda gqondes
qamar-xanjalic, Torem sxvafriv gind
gqonia Coxa da gind ara.
RmerTma Cven mogvmadla araTu mxolod azrovneba, aramed azrovnebis silamaze, TavisTavad azrovneba sibrZnes Seicavs. am Taviseburebebis gareSe ar arsebobs qarTuli geni. yvelaferi es,
ra Tqma unda, qarTul sityvierebaSia
gabneuli.
Cven vloculobT qarTulad da Cveni
locva uZveles dros sxva araferi
iyo, Tu ara leqsi, leqsebiT mivmarTavdiT dambadebels. Tu lxins veZleodiT, baxusis JinSi aRtkinebulni Sairad vaqcevdiT Cvengan wamosul grZnobebs. micvalebulebsac kazmulsityvaobiT vacilebdiT imierSi, axalSobilsac wyobiliT vegebebodiT - Cvils
mzes SevavedrebdiT, Sin Semodio, - vaJis sadRegrZeleblad, radgan vaJis mama
qalaqs iyo akvnisTvina, vaJi rom mzevaJad, mze-Wabukad gazrdiliyo, asulebi ki mzeTunaxavebad damSvenebuliyvnen.
ase qandakebasaviT Camoiqna sityva-sityva qarTuli azrovneba.
Cven zmna gvaqvs mdidari, anu moqmedebis mravalferovneba. Cven viwviT Cvensave sicocxlisunarianobaSi. cotani
vlaparakobT qarTulad mTels msoflioSi, samagierod sxva enebze TiTqmis
mTeli msoflio saubrobs. esec uf-
lis gangebaa. madlmetyveleba erTeulTa
da mainc rCeulTa xvedria, amitom ar
unda iyos qarTuli metyveleba msoflio sakomunikacio enaTa ricxvSi.
viRac ityvis, rom ena xom mxolod
adamianTa swored rom sakomunikacio
saSualebaa. diax, amisTvis arsebobs
saerTaSoriso enebi - inglisuri, franguli, espanuri, arabuli... rusulic.
RvTaebrivi marcvali yvela maTganSia
gabneuli, xolo azrovneba da moqmedeba sityvieri formiT, mTeli eris TviTmyofadoba, raoba qarTul enaze ukeT
arc erT sxva eris leqsikaSi ar moipoveba. swored iafeturi rasis unikumia gabneuli qarTuli metyvelebis
azrovnebaSi da miTumetes am azrovnebis silamazeSi. rogoradac ar unda
undodes gind mters da gind moyvares,
Tu odnav mainc hqoniaT Cvens erTan
Sexebis wertilebi, maradi dasamaxsovrebel sityvebad Semoinaxavda `genacvalesa~ da `gamarjobas~, sxva enebSi
rom ver i povi verc misalmebis amgvar
raindul kulturas da verc Tayvaniscemisa da pativiscemis sityvas, romelic ZiriT Ziramde winare-qristianulia da qarTul tolerantul bunebaze metyvelebs. `gamarjobas~ da `genacvales~ faSisturi bunebis eri ver
Seqmnida.
SeiZleba am sityvebs sxva enebSi
msgavsi asociaciis aRmqmeli Sesatyvisebi moepovebodes winadadebebis meSveobiT, xolo gadaTargmniT, verc erT
enaze ver Targmni. aravin ar usurvebs,
garda qarTvelisa, yovel dRe moyvass
gamarjvebas,
marjis simxneves,
marjved siaruls,
marjvenis Zalas,
(qristes marTlebic xom marjvniv
arian ganlagebulni macxovarTan).
sanacvloc Sexidebaa yvelaferSi
iseve, rogorc simarjve.
sxvebi ki:
zogni janmrTelobas usurveben erTmaneTs;
zogni kargi dRis dadgomas;
zogni alahis wyalobas...
da kidev sxva aseTi mravali. mxolod
qarTul sityvaSia Cateuli
janmrTelobac,
kargi dRis dadgomac
da uflis wyalobac.
amasTanave pirovnul simxnes usurveben qarTvelebi erTmaneTs.
erTsac davsZen, - am sityvebSia da
misTanebSi qarTuli guli, genetikur
kodad rom gvaqvs CabeWdili. Tu romelime ucxoels unda miniSneba gaakeTos Cvenze, am sityvebs xmarobs - saqilikodac da sapativcemulodac, magram
darwmunebuli var, raoden marTlebi
arian am sityvebis SerCevaSi - qarTveli eris identifikaciisTvis da es
mTeli sigrZe-siganiT ar eqnebaT gaTvaliswinebuli. ra Tqma unda, qarTvelis
garda srulfasovnad aravis ecodineba am sityvebis mniSvneloba.
da kidev - Tu romelime ucxoels
surs Cvendami pativiscemis gamoxatva,
Tu odesme mousmenia, iqve `sulikos~
imRerebs, radgan Cveni azrovneba marto
sityvieri maragiT ar Semoifargleba,
igi musikiTac gadmoicema saukeTesod.
mravalxmiani polifonia TviT saeklesio sagaloblebis saxiT daixvewa, yvelafriT RmerTs vadidebT, da mitom.
qarTvelebi vmReriT, vaRiRinebT melodias, gverdiT mdgomi SemomRerebas akeTebs sruliad gansxvavebuli hangiT,
magram amiT ar iqmneba disharmonia.
piriqiT, erTmaneTs avseben, iq kidev viRac bans aZlevs - es ki mTeli orkestris tol-fasi JReradobaa. zecamdis
adis es simRera ise, rom momRerali
eqstazSi Sesuli ver grZnobs kosmiur
usasrulobas Tavis xmaSi, TviT eqstazia usazRvro, da mitom. sazRvari ar
ganisazRvreba qarTul hangebSi, imdenad
mwyobri da tevadia melodiisa da TanamReradobis Tan-xmobili xmovaneba,
amas sxva grZnobs,
amas sxva ganicdis,
amas sxva aRiqvams,
amas sxva isigrZeganebs,
amas sxva afasebs,
dafasebac im sxvazea, radgan igi
sxvaa am simRerisTvis - ucxo da gansxvavebuli.
7
CvenSi arc baxi dabadebula, arc
mocarti, arc beThoveni. viTom qarTuli geni ver warmoSobda msgavs geniosebs? es Cven ar gvWirdeboda, Torem
vena klasikosebma daamSvenes.
CvenSi yoveli mokrimanWule baxia,
CvenSi yoveli dvrinebi mocartia,
CvenSi yoveli banis mimcemi beThovenia, TviTonve rom hqmnian msoflio
Sedevrebs yoveli gaSlili sufrisas
baxusis tonusiT aRelvebulni. qarTul azrovnebas individebi ar sWirdeboda musikaSi, radgan mTeli eri qmnida erovnul musikalur mravalferovnebas Tav-TavianTi kuTxuri esTetikis,
msofmxedvelobis Tu garemoebidan gamomdinare kacobriobis azrovnebis donemde ayvanil Sedevrebs. saqarTveloSi aravisze naklebi korifeebi iyvnen,
isini mTlianad erovnuli wiaRidan
modiodnen da aranairi epoqaluri zemoqmedeba am azrovnebas ar zRudavda.
amitom ar knindeboda kastebis esTetikuri moTxovnilebebis kliSeebiT
qarTuli fiqri.
Cveni mxatvrobac religiuri niSniT warimarTa. qarTuli ferweruli
azrovneba sxva araferia, Tu ara xatwera. aris kidev specifikuri dargi ferwerisa, romliTac gatacebulia dResamomdis aRmosavleT saqarTvelos mTianeTi - esaa gobeleni. uZvelesi droidan iqmneboda qarTul azrovnebaSi ferTa simfoniis mSvenieri Sexameba, erovnul samoszec romaa datanebuli, fardagebi da xaliCebi ornamentuli metyvelebis paralelurad ferweriTac
metyvelebs.
erovnuli gonis saganZurSi reliefuri Wedurobanicaa, mimsgavsebuli qandakebas, radgan marTlmadidebluri mrwamsi krZalavs qandakebas, rogorc aRmarTul kerps, magram mravalferovanma da
mravalwaxnagovanma qarTulma azrma qvaSi gamoWeda ornamenti, daxveuli gzaxveulebiviT momxiblavi da mimzidveli simbolika eris yofa-cxovrebis.
arc aq moipoveba konkretuli avtorebis saxelebi, radgan aqac gamokveTilia
mTliani eris miswrafeba. iyvnen beqa
da beSqen opizrebi, arsukiZe, magram
SemoqmedebiTi azrovnebis individualuri gamovlineba mxolod erTeuli SemTxvevebi iyo. esec ar akninebda Cvens
raobas, radgan TiToeuli xelovnebis
nimuSi, araTu erTeulebis gemovnebas
emsaxureboda da akmayofilebda, aramed
mTlianad eris nebas, miswrafebas da
azrovnebas gamoxatavda. musikasa da
mxatvrobaSi faqtiurad individualuri xazis damkvidreba firosmanisa da
8
faliaSvilis Semdeg daiwyo. amitom
ar sWirdeboda saqarTvelos da-vinCebi, miqelanjeloebi da bax-mocart-beThovenebi. me-20 saukuneSi ki saqarTvelosTvis erovnuli azrovneba individualuri ganxriT warimarTa.
qarTulad metyvelebas didi mniSvneloba aqvs, magram ara gadamwyveti. mTavaria azrovnebis madli iyos Cveneuli
- moqnili, originaluri, sityvieri da
rac mTavaria, uflismieri, Torem azris
gamoTqma da gamoxatva ucxo enazec
aris SesaZlebeli. amis dasadastureblad Sors ar waval, magaliTad grigol
robaqiZes movixsenieb. ucxoelebic etanebian qarTuli gonis gamoSuqebas, rameTu gr. robaqiZis Semoqmedebis didi
nawili germanul enazea Sesrulebuli,
magram yvela maTganSi CabeWdilia ZarRvi qarTulobisa, erTi sityvac ar
Semoxazula mis mier (gnebavT qarTulad da gnebavT germanulad), fiqrisa
da azrovnebis qarTuli xasiaTi rom
ar iyos ganivTebuli maTSi. fiurerzec
da duCezec mxolod kardus amosavalidan saubrobs, - kardua misTvis yvelaferi. yovelTvis gansakuTrebulad
warmoCindeba aseTi naazrevi. amitom
CvenSi nebismier SemoqmedebiT naRvaws
avtori eyoleba Tu ara, didi mniSvneloba ara aqvs, mTavaria iyos qarTuli.
galaktioni amitom ambobs:
`wveTi sisxli ar aris CemSi
araqarTuli,
Zafi nervis ar aris CemSi
arapoetis...~
rakursia xedvis gasaocrad Taviseburi, iqneb ara-originaluri, magram
swored rom Taviseburi. Cveni sityva
myaria da yovlismomcveli, mravalgan-
zomilebiani. es sityva ayalibebs azrebs
da iseT azrebs, aqamomde arc erT msoflio filosofoss rom ar ufiqria
da uazrovnia ase. mere kidev qmedebasac Tu davurTavT Sesabamiss, amas ukve
gasaocari zemoqmedebis Zala eqneba.
sxva aris poezia - sityvasTan Widili. mas yvela damoukideblad eWideba. rogorc sxvagan, ise CvenTanac gasaocari folkloruli nimuSebi moi poveba. maTda miuxedavad, CvenSi ganviTarebulia originaluri mwerloba, gansakuTrebiT ki poeziaze SeiZleba iTqvas,
rom isaa gulisZgera mTeli qarTveli
eris, - sazogadoebrivi mdgomareoba;
- politikuri viTareba;
- saxelmwifos pozicia;
qarTuli leqsiT azrovnebs qarTveli. isaa swored sulieri puri - sazrdo da sakvebi mamulis. wyobilsityvaobiT igrZnoba sityvis floba, im
sityvisa, ase-rigad rom gamouyvania
modgmisa da jiSis saTuTad naazrevi.
flobs sxarti da mokle striqonebiT
yovlismomcvelobas, an grZeli RamesaviT elegiad mofenil suls sZlispirebad leqsis gamonaSuqi. yovelives
aRwev risi Tqmac ginda, sityvaTSeTanxmebis musikaluri JReradobiTac ki.
yvelaze uxeiro leqsSic ki igrZnoba
sityvis gacocxlebis survili, es mxolod maSin, Tu leqsi qarTuli azrovnebiTaa dawerili. maTSi Cadebulia
suraTis aRqmis reliefuri asociacia, TvalnaTliv danaxvisken rom miiswrafis fiqris gadmocema sityviT, raTa
TviT sityvam, ritmma da riTmam yvelaferi es SeagrZnobinos mkiTxvels da
msmenels... da isic, risi danaxvac erT
striqonSi SeuZlebelia tevadobis SezRudulobis gamo. poetebi miiswrafian
yvelaferi amoTqvan ise, rom saTqmeli
aRar darCes taepis bolos, Tanac melodia iolad aRsaqmeli iqnes yvelasaTvis, imisTvisac, vinc qarTuli ena ar
icis da brmad usmens qarTul leqss
Sinaarsis garkvevis gareSe.
qarTulma fenomenma `vefxistyaosani~ Seqmna. Cvenda savalalod ver viswavleT misi saTanadod wakiTxva da amokiTxva im sibrZnis, rac dRemde amxecebs Cvens mtrebs da dRemde ebrZvian
rusTvels - Zeglebsac bilwaven da
freskasac, Tu sadme saxsenebelia am
didi qarTveli moazrovnis, surT lafSi
amosvaron misi wmida saxeli - berZeni
iqneba es, Tu rusi, iqamde garuseTunebuli an gaevropelebuli vaiqarTveli
didi reJisori iqneba is, wiTeli profesori Tu amaTgan gadareuli mjRab-
neli mwerluka - giJ-poeta.
viTom SemTxveviTia yvelaferi es?
Cemi azriT, ara!
rusTvelis winaaRmdeg brZola - es
niSnavs brZolas qarTul, qarTvelur
azrovnebasTan, mTlianad qarTvelobasTan. ver viswavleT-meTqi rusTavelis
saTanadod wakiTxva. ai, Cvenma mterma
ki igi kargad waikiTxa da is gaigo,
rac Cven karga xnis win unda gvcodnoda,
qarTvelebma ki erTmaneTSi uazro polemika gavmarTeT - ratom tiris tarieli da aris Tu ara asmaTi msubuqi
yofaqcevis. am donemde rom dasuliyo
rusTveli, mteri mis freskas ki ar
amoCxapnida jvris monastridan, aramed yvela fexis nabijze wamogvkravda
yists - ai, esa da eseni xarTo.
dRemde ebrZvian did poets, Torem
ra dauSavdeboda ierusalimis jvris
monastris dRevandel patrons meWurWleTuxucesi SoTas freskac rom yofiliyo taZarSi, an kidev ukeTesi, daerToT neba qarTuli arqeologiuri eqspediciebisTvis, ewarmoebinaT gaTxrebi da SeeswavlaT taZris miwis qveda
fenis saidumloebani. ZaRlis Tavic
aq aris damarxuli... Cven ki verafris
didebiT ver viswavleT rusTveli. im
Cvenma dauZinebelma maradi mterma icis
rusTveli, iswavla da eSinia, Cvenc ar
viswavloT Cveni didi Tanamemamule.
erTxel kidev gaviazroT, araTu mxolod sibrZne da didaqtika `vefxistyaosnis~, aramed is, rac iswavla Cvenma
mterma da ar viciT Cven. `ar vicis~
gamo kidev erTxel sxvanairad viswavloT rusTveli da, vinZlo, iseTi ram
aRmovaCinoT `vefxistyaosanSi~, Zirfesvianad rom Secvlis Cvens yofas. amitom
ebrZodnen rusTvels, jer sicocxleSi, mere sicocxlis Semdeg, da dRemde
moaRwia am brZolam da dasasruli ar
uCans mas. aseTi pativi dedamiwis zurgze arcerT mwerals ar Rirsebia. maT
iviwyeben, yovel SemTxvevaSi uaxloes
saukuneebis miwuruls mainc. rusTveli
ki ver daiviwya mterma, Cven ratom unda daviwyoT?
memkvidreobad dagvrCa `vefxistyaosani~ pirveli sityvidan bolo sityvamde, arc erTi gamotovebuli strofi,
striqoni, sityva. mecnieruli gamokvlevebiT maqsimalurad miuaxlovda sxvadasxva nusxebSi daculi variantebis
meSveobiT teqsti avtoriseul pirvelwyaros. yvelaferze SeiZleba msjeloba
poeziis mixedviT. aranairi SezRudvebi ar arsebobs fantaziisa, SegiZlia
amtkico ukuversiebic ki, magram veravin verafers ambobs TviT avtoris
Sesaxeb. erTi ram cxadia, rom Tamaris
gamefebis wlebs ar scildeba misi Seqmnis TariRebi. yvelaferi viciT Tamaris epoqaze, TviT dedoflis cxovrebis Sesaxebac Semogvinaxa orma matianem istoriuli cnobebi. arc erT maTganSi gakvriTac ar aris naxsenebi
`vefxistyaosani~ da misi avtori. am
dros bevri ram ician nizam ganjelze,
firdousze, avicenaze. eseni yvelani
rusTvelis Tanamedroveni unda yofiliyvnen. mogvianebiT, araTu biografia,
portretic ki Semoinaxes dantesi.
Cven?
nuTu CvenTvis arafers niSnavs rusTveli, mxolodRa ierusalimSi aRmoCenili freskiT rom Semoifargla nivTieri sabuTi didi poetis arsebobisa?
ai, aq imaleba qarTuli azrovneba.
CvenTvis pirvelyovlisa mTavaria `vefxistyaosani~. mxolod amis Semdeg gvainteresebs misi avtoris vinaoba - uyvarda Tu ara SoTas Tamari da sxva
aseTi mravali miTqma-moTqma - lamazic da uxerxulic. qarTvelisTvis
arsebiTi mniSvneloba ara aqvs, vin dawers `vefxistyaosans~, mTavaria is daiweros da daiweros swored qarTulad,
mxolod qarTulad.
qarTvelma icis, rom `vefxistyaosans~ qarTveli dawers mxolod, arc
mis damwers gaaCnia didi ambiciebi,
kmayofildeba sakuTari vinaobis orgzis moxseniebiT, aravis awuxebs sakuTari biografiiT, sakuTari tvirTiTa
da tkiviliT.
iqneb mterma gaanadgura misi biografia?
ase rom yofiliyo, mtrisTvis xelmisawvdomi TviT `vefxistyaosanic~ iyo
da pirvelyovlisa mas gaanadgurebda
da ara avtoris cxovrebisa da moRvaweobis istorias. es swored qarTulma azrovnebam ar Semoinaxa, Torem mtrisTvis ufro saSiSi `vefxistyaosani~
iyo da ara rusTveli. Cven nakleb yuradRebas vaqcevT moazrovneebs, mTavaria naazrevi iyos iseTi, mziTevSic
rom gaatanon patarZlebs mSoblebma.
amaze ukeTesi da poeturi aRqma SeuZlebelia.
samagierod, rusTveliseuli striqonebi gurul melodiaSi amRerda, swored
is striqonebi, sadac moxseniebulia
am didebuli nawarmoebis avtori. TiTqos es kompensaciaa imisa, rom poets
daukarges biografia, an TviTon gaabnia saleqso formaSi hangad da Cven
sxva araferi dagvrCenoda, Tu ara, gvemRera mxolod da mxolod, `me rus-Tve-li xe-lo-bi-Ta
9
viqm saq-me-sa ama da-ri... dela da...
vis hmor-Ci-lebs ja-ri spa-Ta,
misT-vis vxe-lob
mis-Tvis mkvda-ri... dela da...~
TiTqosda yvelaze nakleb sasimRero striqonia es, magram qarTvelma
mokrimanWuleebma xazi gausves rusTvels da srulad ganavrces harmoniuli
wyoba guruli kilo-kavis specifikiT.
iqneb, raRac kidev iyos damaluli
am striqonis amRerebaSi?
vin icis?!
am ori striqoniT amoiwureba es
simRera. amis iqeT SemomRerebaTa mTeli kaskadia.
raRa Sors wavideT - ager XX saukunis dasawyisSi firosmanis saflavi davkargeT da xeirianad araferi
viciT mis Sesaxeb. esec niSandoblivi
faqtia qarTuli azrovnebis TaviseburebaSi.
Cven rusTveli imitom gvainteresebs,
da isec axla, rom `vefxistyaosani~
Seqmna;
Cven firosmani imitom gvainteresebs,
da isic axla, rom `arsenalis mTa RamiT~ daxata da sxva kidev mravali.
CvenTvis, Cveni yofisTvis ganivTebuli
ukvdavebaa amosavali wertili da mTavari azri.
amitom ar SeiZleboda dabadebuliyo CvenSi iohan-sebastian baxi,
amitom ar SeiZleboda dabadebuliyo CvenSi volfgang amadeus mocarti,
amitom ar SeiZleboda dabadebuliyo CvenSi ludvig van beThoveni.
es qarTveli avtoris tragediaa mxolod, Torem qarTul azrovnebas amiT
araferi daklebia.
daviT guramiSvilma ki, icoda ra
buneba qarTuli gonisa, rogorc avtorma izruna sakuTari cxovrebiseuli
siduxWiris samzeoze gamotanisTvis
da Seqmna memuaruli xasiaTis poema,
sadac Tavmoyrilia avtobiografiuli
Sinaarsis, religiuri Janris, didaqtikuri xasiaTisa da sxvadasxva Tematikis leqsebi. `daviTianma~ garda poeturi metyvelebisa da azrovnebisa, gaamdidra TviT qarTuli istoriografiac.
guramiSvilis Semoqmedeba imTaviTve aris istoriuli wyaro mTeli epoqis, masSi daviTis Tanamedroveni arian
moqmed gmirebad gamoyvanilni, daxasiaTebuli aris sazogadoebrivi mdgomareoba qarTuli saxelmwifoebis, ganxilulia diadi aRrevis gare da Sida
faqtorebi. daviTis yoveli religiurfilosofiuri fiqri es ar iyo mxolod poetis wuxili, masSi mTeli eris satkivari gadmoica.
10
unda iTqvas, rom daviT guramiSvili erT-erTi pirvelTagania msoflio
literaturaSi da pirveli - qarTul
realobaSi, romelmac safuZveli Cauyara memuarul Janrs. msoflio literaturis originaluri dinebisgan damoukideblad moxda es!
qarTul istoriaSi saxeli `SoTa~
pirvelad moxseniebulia koxtasTavis
SeTqmulebaSi (cotne dadianis erTerTi Tanamzraxveli iyo vinme SoTa
kupri). istoriuli wyaroebiT ver
dgindeba identuroba SoTa rusTvelisa
da SoTa kupris. Tu `vefxistyaosnis~
avtori amavdroulad aris SoTa kupric,
gamodis, rom oTxmociode (aranaklebi) wlis moxuci saqarTvelos sadarajoze idga da SeTqmulebas awyobda
qveynis damoukideblobis aRsadgenad, iqneb didi poetia igi, vinc sabediswero dRes cotne dadianTan erTad
datova SeTqmulebis adgili, an iqneb
arc...
iqneb didi poetia igi, vinc Sua
aziis gadaxriokebul udabnoSi Taflwasmuls wvavda mzis simxurvale da
abezari buzebi exveodnen manam, sanam
cotnem ar gadaarCina isini tanjviT
sikvdilisagan, vinZlo didma mamuliSvilma icoda megobris fasi, didi megobris, romelmac anderZad dautova yvela
qarTvels madliani sityvebi, - `xams
moyvare moyvrisaTvis Tavi Wirsa ardamridad, guli misces gulisaTvis siyvaruli gzad da xidad~...
iqneb ierusalimSi tyuilad veZebT
rusTvelis saflavs da igi iq ganis-
venebs, sadac yovelis mxriv afaseben
Rirseul mters, rom ician vin aris
mteri da vin - moyvasi, im mtersac
rom ufaseben raindul saqciels.
Cvens garda, yvela eri Semoinaxavda
meWurWleTuxuces SoTas biografias.
ai, esecaa qarTuli azrovneba!
da mainc, Cven sakuTari anbanis Semqmnelebi varT, mwignobroba farnavazidan
mogvdgams, iqamde erSi gabneul sibrZnes
TviT farnavazi eziara, raTa azrovneba
maRal xarisxze aeyvana. erTad mouyara Tavi erovnul saganZurs - gonierebas. gonierebam Roniereba apovnina farnavazianTa jiSs da daviT mefe-mefsalmunesaviT SevWidebivarT goliaTebs da
vamarcxebT, arc erTxel damarcxebuli
ar gamosula qarTveli eri am brZolebidan, mtrebi ki warixocen uklebliv.
bolo Jamis mteric warixoceba iseve,
rogorc misi winamorbedni.
amitom suliT xorcamde CavWidebivar Cems fesvebs da vibrZvi sakuTari
TviTmyofadobisTvis aq, am ucxoeTSi.
moxucebi ki midian da me mrCeba usazRvro tkivili imisa, rom gadaxvewilobaSi, gulis feTqva mesmis Cemi da CemSi CaRvrili sisxli anaxlebs fesvebs
azrovnebisas, im warsuli moxucebis
win safiqralSic rom vagrZeleb cxovrebas, vpoulob Zalas sicocxlisas
cxovrebaSi. mterTa gulgasagmirad mec
vimeoreb maT gamosajavreblad –
`guli Zgers, guli, guli Zgers!
guli Zgers guli, guli Zgers!~
radgan moxucebi midian da ar kvdebian, Cems SegnebaSi mainc!!!
minda erT biWze mogiyveT.
quTaiseli iyo. Tbilisi bavSvobidan ar uyvarda. cxenebi uyvarda. ocnebebSi xedavda, cxenze amxedrebuli Tavis
razmelebTan erTad Tbiliselebs musrs
rogor avlebda. janiani biWi iyo, moCxubari, didi dana hqonda da kargadac
atrialebda. Tumca, wesrigi uyvarda.
16 wlis iyo, roca mamam sagvareulo biznesi gadasca samarTavad. marTvis
niWi aRmoaCnda, saqme kargad gamosdioda.
bevr rameze fiqrobda, bevri idea
awuxebda.
mamam uTxra, Cven ebrauli warmoSobisani varTo, da saxelic ebrauli daarqva,
Tumca marTlmadidebluri sarwmunoebiT monaTla. didi bebia somexi, bebia
ki osi hyavda. coli jer somexi hyavda
(mere saxlidan gaagdo da monazvnad
aRakvecina), da - mere gadamTieli (sadRac donsa da volgas Soris dabadebuli). undoda, saqarTveloSi Tavisi urjulo Zmakacebi Camoeyvana - darwmunebuli iyo, rom egeni ar uRalatebdnen
- quTaiselebis imedi ar hqonda, Tbiliselebis miT ufro. Tan erTi-ori kaci
ki ara, bevri undoda Camoesaxlebina.
morwmune ki iyo, magram eklesiasTan
ver daalaga saqmeebi. eklesia mis konkurentebs uWerda mxars. mas ki ar moswonda, nebismier avazaks da Zvel biWs
rom SeeZlo jer emamaZaRla, equrda,
mere fuli eklesiisTvis Seewira da
kargi tipi gamxdariyo,SeiZleba episkoposic ki. qrTamebi ar evaseboda ekle-
siaSi, ucbad rom samRvdelo karieras
akeTebdnen blatiT da a.S. ameebze Zaan
iboRmeboda. natrobda - eklesiaSi ganxeTqileba moxdes, da vinme Cemiani dawinaurdeso. Tavis bizness ufro maRla
ayenebda, vidre eklesias.
gadasaxadebzec ucnauri mosazrebebi hqonda - viTom unda sdomeboda qarTvelebisTvis SeRavaTebi, is ki piriqiT fiqrobda - qarTvelebi sad wavlen,
mainc aq iqnebian, ucxoelebs ki naklebi unda hqondeT gadasaxdelio.
bevrs ar moswonda, bevri ebrZoda,
daundobeli iyo, saqmeSi xels Tu SeuSlidi, gaganadgurebda.
ras ityviT masze Tqven?
ra unda Tqvas Tbiliselma, qarTuli jiSisa da jilagis maqebarma kacma,
SevardnaZis dros xazinidan moparuli
fuliT kacurad rom qeifobs da saqarTvelos sadRegrZelos gansxvavebuli
sasmisiT svams, axla ki sorosistebma
samSoblo gauyides, samsaxuri daukarges
da qarTvelobas arTmeven?
ras ityvis qarTveli deda, Svils
rom eubneba - somexi, rusi, mahmadiani
colad ar moiyvanoo?
ras ityvian marTmadidebelmSobelTkavSirelasaxalxomarTmadideblebi?
ras ityvis zogi qarTveli warmoeba rom gadaarCens saqarTvelos Torem
mTavroba mas ki ar exmareba, ucxoelebs
eZebs?
• biWi 1089 wels gamefda.
• 1103 wels moiwvia ruis-urbnisis
kreba, gadaayenebina uRirsi samRvdelo
pirebi, mwignobarTuxucesisa da Wyondidelis Tanamdebobebis gaerTianebiT dauqvemdebara eklesia saxelmwifos (rac
oTxi saukunis mere gaakeTa henri mervem
britaneTSi da xuTi saukunis Semdeg
petre pirvelma - ruseTSi).
• 1118 wels saqarTveloSi Camoasaxla ramdenime aTeuli aTasi yivCaRTa
ojaxi, rac qarTuli mosaxleobis (savaraudod, 100 aTasi ojaxi) mniSvnelovani wili iyo.
• 1122 wels, didgoris brZolaSi
gamarjvebidan arcTu didi xnis Semdeg,
alya Semoartya da sisxlismRvreli
brZoliT dai pyro Tbilisi, sami dRe
alafi akrefina Tavis razmebs da Semdeg,
qalaqSi mosaxleobis da gamocdilebis
SesanarCuneblad, dauwesa gadasaxadi
ase: muslimebs - sami dinari, ebraelebs
- oTxi, da qarTvelebs - xuTi.
1125 wels, mravali sxva saqmis gakeTebis Semdeg, 53 wlis asakSi, aRsrulda wmida keTilmsaxuri daviT meoTxe
bagrationi, mefe yovlisa saqarTveloisa
aRmaSenebelad wodebuli, mefe afxazTa,
qarTvelTa, ranTa, kaxTa da somexTa,
bibliuri daviTis modgma, osi borenas
SviliSvili da somex mariam arwrunis
SvilTaSvili, rusudan somexTa mefisasulis da guranduxt yivCaRTmTavar
aTraqas-asulis meuRle.
man dawera sakuTar Tavze:
xolo me vnebaTa bilwTa monad mivhyide Tavi.
gTavazobT kaxa benduqiZis mier daweril erT-erT
yvelaze popularul esses,
romelmac Tavis droze didi gamoxmaureba gamoiwvia.
man mxatvrulad da amave
dros, realisturad, martivad, gasagebad da mokled
gadmosca saqarTvelos yvelaze didi mefis - daviT
aRmaSeneblis istoria.
rf[f ,tylemb:t
1956-2014
11
2015 wels niu-iorkSi marjaniSvilis Teatris,
`alilos~, `Teatraluri kvartetisa~ da
mesxiSvilis Teatris gastrolebi igegmeba
oTaxi
oTaxSi SesvlisTanave vacnobiereb,
rom ti piuri emigrantisagan gansxvavebul samyaroSi moxvdi. marjvena kedlidan foto-kolaJebis stendi Semomyurebs; marcxena kedeli ki - afiSebiTaa
dafaruli.
vidre maspinZeli xumrobanarevi toniT metyvis, rom - „mTeli misi simdidre
am kedlebzea da maT milionebis fasadac
ar Seeleva“ - ukve vici, rom Tematurad
saintereso sakiTxebis garda, im faseulobebzec gveqneba saubari, romelTac
xSirad materialuri eqvivalenti ar
gaaCniaT.
saqarTvelodan axali Camosuli emigranti, romelic jer kidev bolomde
ar aris adaptirebuli; jer kidev
drois, sivrcisa da samyaros cvalebadobas acnobierebs da egueba, TviTdajerebuli miabijebs mileniumis Teatrisken.
jibeSi mxolod ormocdaaTi dolari udevs.
jibisgan gansxvavebiT, goneba - ideiT,
guli ki - rwmeniT aqvs savse.
TviTdajerebas Tavisi wina piroba
aqvs: saqarTvelodan gamomgzavrebis win,
megobars, guram jaSs uTxra - maqsimum
or weliwadSi amerikaSi qarTveli emigrantebisTvis me gavakeTeb koncerts,
romelSic Senc miiReb monawileobas.
maSin, albaT, es piroba yvelam `amerikul ocnebad“ CauTvala. im „ocnebad“, romelic yvela potenciur emigrants aqvs, vidre emigrantis realuri
xvedri nawilebad ar dauSlis da daumsxvrevs.
Teatris administracias uari ar uTqvams... albaT, arc is aris ioli warmosadgeni, roca jibeSi mxolod ormocdaaTi dolari gidevs da im proeqtis
ganxorcieleba gsurs, romelSic mxolod darbazis qirad gTxoven cxra
aTas dolars.
qarTvel nacnob-megobrebs daukavSirda. erTma meores uTxra,
meorem - mesames...
bileTebi gaiyida... Tanxa Segrovda...
koncerti gaimarTa...
iyo bevri Rimili, cremli, siyvarulisa da nostalgiis zeimi da bednierebis sevdanarevi bednierebis gancda.
12
gela saCaleli amerikaSi 2003 wels Camovida. mizezi da mizani igive hqonda, rac samSoblodan gamoxiznul aTiaTasobiT qarTvels...
Tumca banaluri, qarTveli emigrantebisaTvis lamis dauwerel
kanonad qceul miznis miRma, hqonda erTi originaluri idea idea, romelmac saqarTveloSi, megobrebis wreSi dadebuli piroba,
amerikaSi realur saqmed aqcia da wlebis ganmavlobaSi araerTi
dResaswauli aCuqa emigraciaSi myof qarTvel mayurebelsa da
msmenels.
afiSa
afiSebidan qarTuli Tetrisa da
estradis cnobili saxeebi Semogvyureben: nani bregvaZe, aleqsandre basilaia,
nugzar kvaSali, laSa Rlonti, daTo
arCvaZe, daTo kikabiZe, zura da givi
bakuraZeebi, nukri kapanaZe, mamuka onaSvili, guram jaSi, nato gelaSvili, zura
yifSiZe, Temur wiklauri...
aq yvela afiSas Tavisi istoria
aqvs. istoria, romelic afiSaze rCeba
da afiSis miRmac grZeldeba.
pirveli speqtakli 2005 wlis 18
seqtembers gaimarTa niu-iorkis mineliumis TeatrSi. gastrolebze marjaniSvilis Teatri Camovida, speqtakliT
„xelovneba“, romelSic zura yifSiZe,
miSa gomiaSvili da aleko maxarobliZe
monawilobdnen. es erToblivi proeqti iyo, romelic gela saCalelma amerikel qalbatonTan, lena glenstonTan
erTad ganaxorciela.
imave wels sakuTari saprodiusero
kompania „zuberi“ Camoayaliba. „zuberi“ afrikuli sityvaa da siZlieres
niSnavs. saxelmac gamarTla da kompaniamac.
2005 wlis 26 noembers pirvelad
SeZlo damoukideblad koncertis organizeba da niu-iorksa da filadelfiaSi qarTveli msmenelis winaSe warsdgen: guram jaSi, nukri kapanaZe, zura
doijaSvili, mamuka onaSvili, mzia kvirikaSvili, Tamar gegeWkori.
2006 wlis martSi ki, ukve legendaruli „iveria“ estumra aleqsandre
basilaias xelmZRvanelobiT da kvlav
ori koncerti gaimarTa: mileniumSi
da filadelfiaSi.
imave wlis ivlisSi, sruli SemadgenlobiT Camovida „iumorina“. isev ori
koncerti. isev anSlagi... taSi da
ovaciebi...
mere iyo orwliani pauza, 2008 wlis
agvistos omi da oqtombris TveSi marjaniSvilis Teatris „zafxulis Ramis sizmari“.
omis nakvalevi TiTqos aqac, aTiaTasobiT kilometriT Sorsac igrZnoboda... TiTqos raRac Cakvda mayurebelSi...
omSi fizikurad ara, magram emociurad, gancdebiTa da fiqriT namyofma
qarTvelma emigraciamac TiTqos nelnela moiSuSa omis „Wrilobebi“ da
2010 wels mileniumis TeatrSi gamarTul nato gelaSvilis solo-koncerts
Cveuli ovaciebiT Sexvda.
2010 wlis ivlisSi ukve nani bregvaZis masStaburi koncertebi gaimarTa,
romelic Cikagodan daiwyo, mere iyo
bostoni, filadelfia da bolos isev
- niu-iorki.
2012 wlis TebervalSi kinomsaxiobTa Teatris „jer daixocnen, mere
iqorwines“ Camovida gastrolebze.
2013 wlis ianvarSi nato gelaSvilisa da laSa Rlontis koncerti gaimarTa niu-iorksa da filadeliaSi.
imave wlis ivlisSi ki „qarTuli xmebis~ kvarteti warsdga amerikaSi myofi
qarTveli msmenelis winaSe.
jerjerobiT es aris.
axali afiSebisTvis kedelze adgili
kvlavac moiZebneba. baton gelas ki,
uamravi saintereso proeqti aqvs momavalSi gansaxorcielebeli.
dekoracia
afiSebis garda oTaxSi interess
foto-stendi da ramdenime saintereso
dekoracia iqcevs. foto-stendSi uamrav qarTvels da amerikels, nacnobs
da ucnob saxes SexvdebiT. TiToeul
fotos, iseve rogorc afiSebs, Tavisi
istoria aqvT, Tavisi gancda moaqvT
mnaxvelamde... da swored, am mravalferovan gancdebidan uneburad aRmoaCen,
rom gamorCeulad saTno da keTili
saxiT mainc Zia petre (aw gardacvlili
petre xvedeliZe. red.), yvelasTvis sayvareli uxucesi qarTveli emigranti Semogcqeris. gansakuTrebiT vaSingtonSi,
daWril qarTvel jariskacebTan gadaRebuli fotodan...
foto-stendidan mzera bunebrivad
Cvenebur „jorkoze“ gadamaqvs. es marjaniSvilis Teatris gastrolebis saxsovaria. „zafxulis Ramis sizmris“
dekoracia, romelic baton gelas usaxsovres da romelzec levan wulaZis,
manana kazakovas, leo anTaZisa da zurab
berikaSvilis avtografebia.
aqvea kinomsaxiobTa Teatris speqtaklis „jer daixocnen, mere iqorwines“
dekoraciuli magida, romelic aseve
saxsovrad dautoves. nani bregvaZis
musikaluri sura da isev sevdiani pauza, iseve rogorc Zia petres SemTxvevaSi... italiuri Rvinis boTli, romelic aleqsandre basilaiam 2006 wels
dautova, Semdeg Camosvlaze erTad davlioTo - rom uTqvams.
uaxloes momavalSi „iveriis“ koncerts gegmavs gela saCaleli.
es ar iqneba ti piuri gastroli.
„raRac damTavrda...“ - ase erqmeva koncerts da mas aleqsandre basilias xsovnas miuZRvnian.
msmeneli
nebismieri prodiuserisTvis albaT
arsebiTia, Tu ra kategoriis msmenelisa
da mayureblisTvis awyobs ama Tu im
RonisZiebas. roca saqme ucxo qveynaSi mcxovreb emigracias exeba, iq arCevani praqtikulad ar gaqvs - iq yvelas
interesi unda gaiTvaliswino, radgan
emigracia erTi mTliani organizmia,
ganurCevlad masSi SemavalTa asakisa,
socialuri jgufisa Tu interesisa.
amitomac Znelia yvelas interesi da
gemovneba daakmayofilo. zogs komedia
uyvars da zogs - drama... zogs qalaquri
melodiebi da zogsac klasikuri musika... Suaxnis asakis adamianebiTvis gasuli saukunis estradaa ukvdavi; gacilebiT axalgazrdebi fiqroben, rom ocdameerTe saukune sul sxva tendenciebs
emsaxureba musikalur samyaroSi.
mok-led, Znelia swori arCevani gaakeTo maSinac ki, Tu am arCevans msmenelisa da mayureblis dakveTiTa da interesis gaTvaliswinebiT akeTeb.
Sesabamisad, yvela koncertis Semdeg
iTvlis mogebasac da wagebasac. es muSaobis Tanmdevi, bunebrivi, procesia.
mTavaria, msmeneli da mayurebeli darCes kmayofili da kontraqtiT gaTvaliswinebuli piroba Seasrulos damqiravebelmac da daqiravebulmac.
yvela samuSaos, rac savizo dokumentaciasTan aris dakavSirebuli, bolo
wlebia manana eliaSvili asrulebs.
Tavad ki, molaparakebebs awarmoebs, rogorc qarTvel SemsruleblebTan, aseve
adgilze, darbazebisa da Teatrebis administraciasTan.
werilis dasasruls, ar SeiZleba
gverdi avuaroT momavlis gegmebs. vici,
mkiTxvelic amas elis Cvengan.
2015 wlis dagegmili sagastrolo
repertuari sakmaod warmomadgenlobiTi da mravalferovania. aprilSi niuiorks marjaniSvilis Teatri estumreba
ori speqtakliT, maisSi ki „alilos“
da „Teatraluri kvartetis“ koncertebia dagegmili.
oqtomberSi ukve ori speqtakliT
gvestumreba quTaisis lado mesxiSvilis saxelobis Teatri - quTaisis
Teatri, romelsac gansakuTrebiT elodeba emigraciaSi myofi quTaiseli mayurebeli...
elga foladiSvili
13
Tbilisi ar monatrebia!
isaa, rom mxolod misi TbilisSi
yofna enatreboda.
unda genaxaT varskvlavebi, TvalebSi
rom aucimcimdeboda, roca ki saqarTveloze saubars daviwyebdiT. ai, maSin,
cxadad SevigrZnobdi, rom niu-iorkis
erT mokrZalebul binaSi Tbilisur
mogonebebSi aRmafrenili axalgazrda
mesaubreboda da ara quinsuri cxovrebiT daRlili berxuci.
oo, rogor gviyvarda erTad Tevzis,
karaqiani Savi puris da ludis daleva! SegveZlo saaTobiT gveqo Sebolili Tevzis mefe - Cafsi, da kinos sxva
mefeebi - viskontidan felinamde. rogor bavSviviT uxaroda, misi dis, lamaras xarazos, misi gakeTebuli rom merCivna. sagangebod minaxavda, yovelTvis.
roca ki qalebze saubari Camovardeboda, vrwmundebodi, rom sigali deida
batoni oTaris erTaderTi siyvaruli
ar yofila... Tavsxma wvimaSi elizabet teilorisaTvis gaxdili plaSi,
sofi lorenTan misi flirti sul
sxva rames meubneboda. imedia, ar miwyens
greta garboc.
axla, ori sityva mis kvalze.
wuxel, socialur ablabudaSi werdnen, rom didi epoqa damTavrdao oTarTan
erTad. `ilu-zi-oni~... es CemTvis revoluciuri gadacema iyo, erT RameSi
rom SeeZlo xalxis azrovnebaSi mentalitetis Secvla. amas mTavrobebi aTeul wlebs andomebdnen, sisxlian gadatrialebebsac arrad dagidevdnen. batoni
oTari ki, Tavisi keTili da Tbili
xmiT axerxebda amas - mewamulfer savarZelSi, nacrisferi pijakiT, msubuqad ganaTebul interierSi, erT tonalobaSi saubriT.
gadacemis qudi?
misi kolaJi da musika?
am qudSi ido mTeli idea kinoxelovnebisa. dReidan aTeuli wlebis
Semdeg, Tavadac rom movxucdebi, rom
movismino es musika kinofilmidan `cis
quxili~, ase mgonia (da survilic maqvs), batoni oTaris momRimare saxe
gamoCndeba, mogvesalmeba da daiwyebs
Tavisi keTilxmovanebiT Txrobas.
amerikaSi rom Camovedi, am Teqvsmetiode wlis win, aRmovaCine, rom amerikuli da msoflio kino sabWoTa bavSvma
gacilebiT kargad icoda, vidre amerikelma. `vestsaiduri ambavi~, `Serburgis qolgebi~, `roko da misi Zmebi~,
`batoni 420~, `amarkordi~, `CoCara~,
`jariskacis bedi amerikaSi~, `oqros
CarCoiani saTvale~ - es is filmebia,
amerikelebs kidev 100 weli rom ar
mas
14
ecodinebaT, da mis Sinaarss aRtacebiT mogiyvebaT Tbilisis quCaSi gaCerebuli nebismieri gamvleli.
* * *
oTar sefiaSvili damSvidebuli wavida amqveynidan. manamde, nerviulobda,
vaiTu masac ver moeswro misi simamris dawyebuli saqme, vaiTu masac ver
gaecocxlebina sastambo kabadonebSi
qarTvel-ebraelTa firosmani, martosulobis naTel-CrdilebSi dakarguli Salom koboSvili. erTi wlis win,
roca ki avadmyofobam Seutia, bavSviviT
davtuqse, saWmeli unda Wamo da moZlierde-Tqo. umal damawynara: sanam Salomze wigns ar movrCebi, ar movkvdebio.
Salomze wigni gamosacemad am eqvsiode dRis win, wina SabaTs gadmomca.
furcelze daxatuli maketis zomac
Tavad SearCia, suraTebic da ilustraciebic. lado gudiaSvilTan gadaRebuli erTi suraTic momawoda, didxans
rom davakvirdi mis axalgazrda saxes,
dananebiT miTxra, erTi cnobili filmis
saTauri `rogor gviyvarda Cven erTmaneTi~ da me mivxvdi, is Tavis warsul wlebze metad, dakargul jans mistiroda.
me kargi mkiTxveli da cudi mwerali gaxlavarT, Tumca xmamaRlad SemiZlia vTqva: Cveni firosmani ase aravis
daunaxavs, - mecnierulad, Rrmad, sifaqiziT, marto miTebiT ki ara, mtkicebulebiT, - rogorc mas.
iyo erTi Sedarebac, nebismieri didi
mwerali sixaruliT rom moawerda
xels - `mxolod mesame dRes unaxavT
nestian sardafSi, raRac ficrulze
mivardnili da ZonZebwaxuruli sulTmobrZavi niko firosmanaSvili, sicocxle rom sxeulidan avardnil orTqlTan erTad Sordeboda sicxiT gaTanguls~
- sicocxle rom sxeulidan avardnil orTqlTan erTad Sordeboda sicxiT gaTanguls!
sityva gamigrZelda, megobrebo.
stalinis sicocxleSi akrZaluli
Caplini, misi gardacvalebidan xuTi
wlis Semdeg, 1958 wels dabrunda Cvens
ekranebze. Carlize uzomod Seyvarebulma oTarma maSin gazeT `TbilisSi~
dabeWda werili, mis mierve daxatuli
qudiT, Carlis portretiT da warweriT: helou Carli!
me vici, valSi ar darCeba da ukve
iq gardasul oTars sapasuxo sityviT
miegebeba Carli Caplini: helou oTar!
iq iqnebian jemal ajiaSvili, soso
jinjixaSvili, gigla xuxaSvili, boris gaponovi, Salom koboSvili, miSa
janaSvili, bevri sxvac. erTad imRe-
reben, albaT:
`Salom - iqiT!
Salom - aqeT!
Salom - Cqara!
Salom - male!
- rjulis madlma,
daviRale...
menatreba Cemi mxare!~
Tumca isini ukve iq iqnebian, TavianT mxareSi, radganac dudukis sevdian hangze ZvelTbilisurad Tqmuli
maxsendeba:
`mtkvari Caudis Tbilis-qalaqs
Cvens dards waiRebs,
Cvens fiqrs waiRebs,
Cveni gulis murazs waiRebs,
bolos, iqneba da,
Cvenc Tan wagviRebs...~
* * *
modiT, gulaxdilebi viyoT, vTqvaT
Tu raoden gauTvicnobierebulebi varT
qristianeni ebrauli tradiciebisa Tu
wesebis mimarT. ai, istoriis wignebSi
ki gviweria, aTadan da babadan movdivarT erTad es ori erio, magram roca
Cveni premieri SarSan menoras sanTels
anTebda, viRac ugunuri brbodan mouwodebda, xeliT ar Sexeboda sanTels.
maSin, imdenad Semrcxva am okeanisgaRma, rom miwis gaskdoma da Sig moxvedra vinatre.
me kargi maswavlebeli da ufro kargi mTxrobeli myavda.
Tavs arasodes mouxvevia, magram gasagebi eniT mixsnida roS-haSanas, suqoTis, purimis, fesaxis mniSvnelobebs.
arasodes vTakilobdi, amxela kaci davmdgariyavi mis winaSe da meTqva, rom
ar vicodi SabaTis Senaxvis dasabami.
isic, yels moiRerebda da ganewyoboda mosayolad, moses wignebidan iqauri terminebiT ki ara, bavSvisTvis gasageb
enaze damiReWda mosayols da me ukve
is vicodi, rasac milionjer wakiTxviT
ver Sevimecnebdi bibliidan.
ai, roca es yvelaferi ici, Semdeg
ki ppas daxurvaze Sexseneba aRar unda
dagWirdes, da es maSin, roca oTar sefiaSvils arcerTi aRdgomisa Tu Sobis dResaswaulebi darCenia uyuradRebod, telefonis milis meore mxridan, misi xma yovelTvis milocavda.
igi iyo is pirveli adamiani (gia
WubabriasTan erTad), romelmac udidesi krZalviTa da mowiwebiT imogzaura ierusalims, berZenTa mflobelobaSi myof monasterSi da qarTvelebs
saCuqrad, samaradisod mogvarTva pirveli video kadrebi, gmirulad mopovebuli jvris monastridan, maSin vixileT pirvelad SoTa rusTvelis
niu-iorkSi 84 wlis asakSi
gardaicvala legendaruli
`iluzionis~ avtori
oTar sefiaSvili
gTavazobT Jurnal
`mamulis~ redaqtoris
sityvas, warmoTqmuls
niu-iorkis qarTuli
sinagogis bimadan,
dakrZalvis dRes.
freskac.
madloba, rigianad arc amaze mogvixdia, maSindelma televiziam mxolod
metraJiT Caibara es istoriuli filmebi da honorarad 75 maneTi miugdo.
is ki arada, arrad gavufrTxildiT
mis `iluzionis~ Sesaval sityvebs, am
margalitebs msoflio xelovnebis Sesacnobad. Tbilisis omis dros televiziaSi nasroli Wurvi jer mis oTaxSi gadabugavs xelnawerebs, xolo Semdeg
dReebSi, video-firebis uqonlobis gamo,
viRac daudegari ioselian-kitovan-lanCavas mier aoxrebuli Cveni deda-Tbilisis kadrebs gadaawers am gadacemis
arqivebze.
ai, maSin mixvdeba oTar sefiaSvili,
rom misi guli mets veRar gauZlebs,
da... oTaxis da samSoblos kars erTad
gamoixuravs.
wlebis Semdeg qvinsis binis aivanze
daviwyebT Wadrebis Tvalierebas, aio,
Wadrebi TbilisSi Tuao, metyvis da
sevdianad waiRiRinebs gigla xuxaSvilis striqonebs:
`erTi dRiTac rom dagtovo,
momenatrebi,
sulSi mudam Srialeben
Seni Wadrebi~
da maSin mivxdebi, rom oTar sefi-
aSvilis suls arasodes dautovebia
Tbilisi...
zafxulis cxel dRes, yovel axalnawvimarze, oxSivari rom auvardeboda Tbilisur qvafenils - me mas iq vxedavdi!
mcxeTas, ebraelTa pirvel alagas,
oqtombris TveSi WiSkrebSi rom daiwyebdnen TaTaris moduRebasa, CurCxelis amovlebas, - me mas iq vxedavdi!
aq?
aq, batonebo, misi daRlili sxeuli
daabijebda,
mas guli - israels,
suli - saqarTveloSi darCa!
manuCar kaWaxiZe
15
`iluz
ion
i~
`iluzion
ioni~
axali saxeli
oTar sefiaSvili,
saqarTvelos xelovnebis
damsaxurebuli moRvawe
akira kurosava da mismieri ori filmi `rasiomoni~ da `Svidi samurai~,
romlebic iaponuri kinematografis an
- zogadad - `amomavali mzis qveynis~
TviTmyofi kulturis aRmoCeniT aRfrTovanebis gamoxatulebad rom iqca
imTaviTve da waruval simbolod rCeba
dRemde. es iyo marTla moulodneli
da Znelad asaxsneli movlena imJamindel kinosamyaroSi. TariRi misi dabadebisa - 1951, roca veneciis saerTaSoriso bienalieze (pirvelad msoflio
kinodaTvalierebaTa istoriaSi) sayovelTao aRiareba xvda da kinofestivalis mTavari priziT - `wminda markozis oqros lomiT~ dajildovda iaponuri filmi - reJisor akira kurosavas
`rasiomoni~. suraTs imave wels mieniWa amerikis kinoakademiis ,,oskari”...
didxans, lamis dRemde ar Camcxrala
informaciis masobriv saSualebebSi gaocebisa da madlierebis gamoZaxili
rogorc am movlenis gamo, ise seriozuli kinomcodnuri sjani Tavad `kurosavas saidumloebisa~ da `rasiomonis~ momnusxveli xiblis asaxsnelad...
CvenSi ki, - sabWoeTis masobriv ekranebze
- TxuTmeti wlis dagvianebiT, 1966Si Semovida es kinoSedevri. faqti faqtad rCeba. da es rom sulac ar yofila raRac SemTxveviTi gaugebroba
an kinoCinovnikTa umecrebis uneburi
gamovlineba, amis dasturia is sinamdvile, rom amgvari tendencia kurosavas
filmebisadmi (da ara marto kurosavasi) araerTgzis gameorebula sabWouri
kinogaqiravebis praqtikaSi...
arada, aWarbebdnen, uTuod, ase TvalmouxuWavad rom fxizlobdnen sabWoTa
ideologiis sadarajoze SemarTuli
kinoCinovnikebi. - kacma rom Tqvas, Tundac `rasiomonis~ SemTxvevaSi, ra safrTxe, ra eresi SeiZleboda Semoetana CvenSi am kinoSedevrs, mTeli TxuTmeti wlis ganmavlobaSi Tvali rom
ver movkariT?!. sad Tqmula, sad gagonila an Tu momxdara, rom erTi kinosuraTis, Tundac marTla Weqa-quxilian,
kongenialuri nawarmoebis Cvenebas romelime qveynis ideologiis an saxelmwifo sistemis daqceva mohyolodes?!.
16
kabadonebSi
kurosava
diax, moxda sagulisxmo faqti: lamis
mTelma msofliom aitaca da moxiblulia dasavleTis qveynebis mayureblebisaTvis sruliad ucnobi iaponuri erovnuli kinonawarmoebiT. maSin, albaT,
bevrma arc is icoda, rom `rasiomonamde~ - ori wliT adre - kurosavam dadga filmi `mTvrali angelozi~, romelSic iaponeli kinematografistisaTvis uCveulo siTamamiT gamoxata sikeTis qmnis, gulmowyalebis, adamianTa
Tanadgomis idea. sxvaTaSoris, es idea
Tu mrwamsi xelovanisa waruxocel
qveteqstad daaCnda da bolomde gahyva
mTel mis Semoqmedebas.
`rasiomonSi~ ki mkveTrad gamovlinda kurosavas axleburi, TviTmyofi erovnuli reJisoruli xelwera da mizandasaxuloba: - jerac gamZled fesvmoWidebuli, Zveli iaponuri kinostilistikis kanonebis rRvevisaken midrekileba;
iSviaTi da naTeli adamianuri xasiaTebis gaxsna da maTSi Rrma fsiqologiuri wvdoma; WeSmaritad `Seqspiruli~
- an, iqneb, ufro swored - `kurosavaseuli~ qariSxliani vnebaTaRelvani,
maTi mZafri Sejaxeba da konfliqtebi
dramaturgiaSi. reJisori ar ifargleba oden movlenaTa da moqmedebis dinamiuri asaxviT da filosofiurad iazrebs maT. sagulisyuroa kurosavas aSkara ironiuli damokidebuleba yalbi
feodaluri da samuraelTa crurainduli eTikisa da moralisadmi...
tradiciuli iaponuri kinosaTvis
aseTi siaxleebiT utoldeboda `rasiomoni~ Tanadroul msoflio kinoxelovnebis miRwevebs. SemTxveviTi ar iyo,
rom maSindeli (50-iani wlebis) kinokritika erTxmad aRiarebda akira kurosavas yvelaze ufro `evropulad moazrovne~ didostat reJisorad iaponel
kinematografistTa Soris da Tavisi qveynis pirvel namdvil `sruluflebian
warmomadgenladac~ dasavleTSi. iqneb,
amitomac ase xSirad ekeraT pirze Tavad
kurosavas gamonaTqvamebi: `CemSi sruliad umtkivneulod Tanarseboben dasavluri da iaponuri!~. an `me arasodes
momiwadinebia filmis dadgma martoden
`eqsportisaTvis~. Tu suraTi guls
ar ekareba, ar aRelvebs iaponel mayurebels, maSin igi saerTod ar arsebobs
CemTvis!~...
ase da am gziT cdilobdnen e.w
`kurosavas saidumlos~ amoxsnas. TumcaRa, albaT, ufro marTebuli iqneboda mravalgzis dadasturebuli odindeli sibrZnis gaxseneba: WeSmaritad didostati xelovanis naxelqmnari mudam
namdvili erovnuli qmnilebaa da mas
yovelTvis da yvelgan nebismieri erovnebis adamiani Tavis erovnul kuTvnilebad aRiqvams.
* * *
r a s i o m o n i - odesme Zveli
imperiis kiotos triumfaluri WiSkari, Tavisi didebuli, xeze kveTis brwyinvale, didostaturi naxelqmnar-naqandakariT, imperiis Zlierebis xati da
dasturi, dRes ki JamTa dinebaSi mZvinvare miwisZvrebiT, omebiTa da xanZrebiT
iavarqmnili, gaukacrielebul-gapartaxebuli, daqenqil-daZenZili da nagavmiyrili...
wvims... gankiTxvis dRis zesxmasaviT,
TiTqos yvela codo-bralis Camosarecxad edineba zemodan rasiomons wamlekavi Rvar-cofi, qveS ki moCans aulagmavi
stiqiis winaSe sakuTari umweobis SegrZnebiT mokrunCxvili, daTrgunvili
adamianebis gasacodavebuli figurebi...
filmi mkacria da ukompromiso iwyeba da mTavrdeba rasiomonis xazgasmulad pirquSi xatiT. da Cven umal
aRmovCndebiT amxedrebuli sisastikis
samyaroSi, sadac borotebis satanuri
zeoba da umweod Tavdaqindruli adamianuroba erT, warmoudgenel ukidures
doneze ixileba. da swored aq xelo-
vanis mxatvruli Wvreta da azrovneba,
miuxedavad erTgvari garegnuli sirTulisa, saocrad TvalsaCino, saxieri, lamis
gaSiSvlebuli warmogvidgeba...
amjerad kurosavas, romelic TiTqmis
yvela Tavisi filmis scenaris avtoricaa, suraTis dramaturgiis safuZvlad
SeurCevia mweral riunoske akutagavas
ori moTxroba - `uRran tyeSi~ da `jojoxeTis WiSkari~. es ori - filosofiuri qveteqstebiT gajerebuli da
emociurad Zalze STambeWdavi literaturuli Tavwyaro organulad erwymian
erTmaneTs filmSi da imavdroulad
arseboben rogorc ori erTurTSerwymuli forma sinamdvilis wvdomisa anu
rogorc analizi da sinTezi.
analitikuri forma Tu sawyisi ZiriTadad moedineba moTxrobidan `uRran
tyeSi~ da filmis swored es nawili
Tavidanve warmogvidgeba filosofiur
igavad. moqmedeba ki, rogorc yoveli
deteqtivi, iwyeba `Cveulebriv~, Zalze
`ubralod~: uRran tyeSi gzasdamdgar
samurais da mis cols SemoeyrebaT
yaCaRi, romelic elvis siswrafiT da
sisastikiT Tavs esxmis da gaTokavs
samurais da iqve, mis Tvalwin aupatiurebs qals... gareSe Tvali, mowme momxdari danaSaulisa, aravinaa. gamoZiebam
unda daadginos - vin mohkla samurai?!.
male Sei pyroben yaCaRs, romelic
daufaravi cinizmiT da xiTxiTiT aRiarebs, rom diaxac - mohkla kaci da yaCaRic imis yaCaRia, rom ZalmomreobiT
aRwevdes sawadels...
sasamarTloze SemohyavT qali, - coli samuraisi, - romelic acxadebs:
Wkuidan SemSala qmris xmisgauReblobam da zizRiTa da siZulviliT aRsavse
mzeram, da movkalio igi...
iwveven naTelmxilvels. igi gamoixmobs mokluli samurais suls, romelic ityvis, rom Tavi moikla, ver aitana Ralati colis, romelmac gatyiurebul yaCaRTan kavSiri arCia CemTan
adamianur col-qmarobaso...
maS ase: sami versia, sami aRsareba,
romlebic xorcs isxamen ekranze wveTwveT, mZimed, auCqareblad da xeldajerebiT - TiToeuli aRmsareblis bunebaSi, maT Sinagan arsSi wvdomiT. da,
raRa Tqma unda, samive versia Seuvalad sxvadasxvaa, dauTmoblad gansxvavebuli!.. magram ratomaa, rom imTaviTve giCndebaT raRac auxsneli SegrZneba
maTi idumali naTesaobisa: diax, uTuod
saSineli, Semzaravi sisastikea is, rac
uRran tyeSi moxda, magram mas rom
imavdroulad axlavs erTgvari xibli
WeSmariti, bunebrivi vnebaTaRelvisa, amis
`rasiomoni~ 1951
`rasiomoni~ 1951
`rasiomoni~ 1951
17
uaryofac SeuZlebelia. gaognebuli
xarT, rom ase gizidavT da gi pyrobT
kriminaluri istoriis moqmed pirTa
Zliereba, maTi vnebaTa stiqiuri sawyisi,
suliT-xorcamde SemZravi Tavgametebuli Sejaxeba da rkena...
da sulac ar aris moulodneli,
rom iq, sadac mwerali akutagava, - CaZiruli TavdauRwevel pirquS fiqrSi,
- amTavrebs mtkicebas ama soflad WeSmaritebis mignebis amao mcdelobaze, swored iq iwyeba simarTlis, WeSmaritebis
maZiebeli kinoreJisori akira kurosava,
anu mTavrdeba filmSi cxovrebiseuli
faqtebis analizi da iwyeba sinTezi.
amasobaSi isaxeba meoTxe versia...
* * *
mcire intermedia
intermedia: isev Tavs maxsenebs is Jruanteli, `rasiomonis~ pirvelad xilvisas rom ganvicade, metadre
- mis sawyis epizodebTan dakavSirebiT.
suraTis zemoT aRwerili kadrebis
monacvleobisas, TiTqos usasrulo siSoridan qvecnobierad yurTCamesmoda
uZvelesi qarTuli xalxuri leqsibalada `Semomeyara yivCaRi~. - saidan,
rogor, ra gziT SeiZleba hqonodaT
gagonili akutagavas an kurosavas qarTuli poeziis es Sedevri?.. arada,
marTla auxsneli saocrebaa manZiliTa
da kulturaTa tradiciebiT esoden
daSorebul or qveyanaSi Tanadrouli
kinoSedevrisa da ZvelT-uZvelesi folkloruli baladis epizodebis siuJeturi, moqmedebis dinamikisa da, saerTod,
ganwyobilebisa da el-feris amgvari
STagonebuli Tanxvdoma... cxadia, axla
me arc arafris mtkicebas vapireb, arca
raime auxsnelis axsnas, magram iqneb
mTlad uazroba an umarTebulo ar
iyos msmenel-mayureblisaTvis filmis
aRqmis gasamZafreblad am saubarSi `Semomeyara yivCaRis~ Sexseneba:
`Semomeyara yivCaRi
samzRvarsa muxranisasa.
puri mTxova da vaWmie,
vurCevdi TavTuxisasa;
xorci mTxova da vaWmie,
vurCevdi xoxobisasa;
Rvino mTxova da vasmie,
vusxamdi badagisasa;
coli mTxova da... ver mivec, an ki cols rogor mivcemdi,
Svilsa gazrdilsa sxvisasa.xeli mohkida, akoca,
mozidna nawnavs Tmisasa,
Sestira qalma sabralod:
`vai cols jaban qmrisasa.~
mec gulma veRar gamiZlo,
movzidne vadas xmlisasa,
umalve iman damaswro,
18
elvasa hgvanda cisasa.
axla me Semovuqnie,
vendve madls laSris jvrisasa.
gavWeri cxeni da kaci,
wveric vuwvdine qviSasa ar iyo Rirsi, moSorda
cqeras naTelis mzisasa...
aqeT me vkvdebi, iqiT is,
qali wavida - visasa?~
* * *
maS ase: agutagavam wertili dasva,
roca daamTavra qveynad raime WeSmaritebis Ziebis amaoebis mtkiceba. magram
aRmoCnda, rom Turme arsebobs ZiebisTvis
meoTxe versia, romelic ar gvxvdeba
mis moTxrobaSi. es aris sruliad miukerZoebeli, neitraluri mowmis - tyismWrelis versia. da ekranze isaxeba
kurosavas WeSmariteba, romelic aTasgzis ufro saSineli da Semazrzenia,
vidre aqamde nanaxi yvela epizodi
filmisa. SiSvldeba da mdabldeba yvela moCvenebiTi xibli. - ra iqna, sad
gaqra qalis dasaufleblad sastiki da
Tavdauzogavi simamace yaCaRisa? - sad
wavida samurais rainduli keTilSobileba da simedgre sakuTari kacobisa
da colis Rirsebis dasacvelad?!.
flidi da bilwi gamodga maTi damokidebuleba qalisadmi. erTic da meorec uars ambobs masze. arc erTs ar
aRelvebs, arad uRirs misi yofna-aryofna. da axla ukve momxdari sinamdviliT
dazafrulni, Sinaganad mTlad wamxdarni da mxdalni lamis kvnesiT da slokiniT iqneven xmlebs undilad, oflad
gaRvrilni da mtverSi amoganZulni
daRoRaven miwaze funagoriebiviT... ai,
sad iCens Tavs, ra saxiT cxaddeba namdvili tragedia. binZur sisaZagled
Semobrunda maTi xibliani sisastike
da `vaikacuri~ Widili.
da rodesac es situaciac amoiwura
da analitikuri kvleva davida bolo
wertilamde, wre Seikra - iqca kompoziciur ,,rondod” anu rogorc iwyeba filmi, iseve mTavrdeba - rasiomonis WiSkris gamZafrebulad pirquSi
xatebiT, romelic nasesxebia moTxrobidan `jojoxeTis WiSkari~. imavdroulad es `namdvili~, `naturaluri~ WiSkaricaa; romlis TaRebqveSac wvimas
afareben Tavs tyismWreli, mogzauri
beri da msaxuri misi. da aq, finalur
scenaSi, adre dagrovili cxovrebiseuli masala anu yofierebis problemebi
- maRldeba da warmogvidgeba ganmWvret,
Rrmad mwvdom sinTezad, erTian gamWirvale motivad, romelSic erTimeores
Seerwymian daRlili tyismWrelis uxaliso Txroba da dabneuloba, sasowar-
kveTa axalgazrda idealisti berisa,
romelic lamis krunCxvamde misuli
cdilobs sakuTari rwmenis - adamianSi adamianurobis dacvas. da maTTan
erTad cinikosi msaxuris gvelis Sxamgareuli keTilgoniereba, romelic
cxovrebis ganuWvreteli wyvdiadis,
ukuneTis motivad ismis...
TumcaRa, es yovelivec oden nawilia
kurosavas WeSmaritebis, rameTu ar aRiqmeba rogorc namdvili finali. arada,
ukve raxania ar gasvenebT, tvins giRrRniT qvecnobierad gaCenili kiTxva:
- riT damTavrdeba es demonur-satanuri
simfonia? nuTu arsebobs da moinaxeba
raime bolo jadosnuri akordi?! da
TiTqos uSualo pasuxad filmis miwuruls xdeba saswauli - ekranis siRrmidan realurad ismis Cvili bavSvis
susti xmiT tirili. tyismWrels xelSi autatebia da saTuTad gulSi ixutebs rasiomonis WiSkris Ziras migdebuli atirebuli balRi. sicocxle
iTxovs Svelas!..
moinaxeba gana sxva ufro wrfeli,
ufro ubralo da miamiti, gulalali
da xelTuqmneli metafora - rwmenis,
imedis, siyvarulis?! kurosava is geniaa,
romelsac xelewifeba, SeuZlia pirvelqmnili sidiade daubrunos da aRudginos yvelaze Cveulebriv ubralo cnebebs
- rogorc wyals, haers, purs Cveni arsobisas. rasiomonis WiSkarTan migdebul RobisZirela Cvil arsebaSi man
genialuri TvaliT dainaxa Cveni swrafmavali TavlSeudgami dReebis usasruloba, misi ukvdaveba, maradiuloba. da
ki araferi gamougonebia, ar SeuTxzavs,
ar gauTamaSebia. ubralod, igi Wvrets
da xedavs ufro Rrmad, ufro Camwvdomad, vidre vinme sxva... am metaforaSi
mTeli kurosavaa, an iqneb - mTeli Seqspiric.
* * *
`rasiomonis~ araCveulebrivi warmatebis Semdeg, isev SeiZra kinosamyaro
kurosavas axali filmiT - `Svidi samurai~, romelic kinoklasikis marTla
legendarul qmnilebad rCeba ekranuli
xelovnebis istoriaSi.
SegaxsenebT: filmi gadaRebulia
1954-Si. imave wels igi veneciis saerTaSoriso kinofestivalis priziT `wminda markozis vercxlis lomiT~
aRiniSna. momdevno 1955-Si ki amerikis
kinoakademiam mas `oskari~ mianiWa...
filmi Sesrulebulia iaponuri kinematografis ZvelTaganve yvelaze tradiciul da popularul - `kengekis~
JanrSi, romelTanac Tavisi struqturiTa da gmirTa xasiaTebiT Zalian axloa
amerikuli vesTerni. uTuod, amanac ganapiroba, rom gamoxda sul raRac eqvsi
weli `Svidi samurais~ ekranze gamosvlidan da holivudSi moRvawe reJisorma jon sTarjesma am iaponuri `kengekis~ safuZvelze - araCveulebrivad
momxibvleli msaxiobebis monawileobiT - gadaiRo dRemde erTerTi TvalismomWreli vesTerni `SesaniSnavi Svideuli~... paradoqsi ki amjeradac is
iyo, rom CvenSi, sabWoeTis kinoekranebze, dauxaneblad, lamis iqve Semovida
es holividuri remeiqi, xolo misi
sawyisi da STagoneba - marTla namdvili
maRali xelovnebis reJisoruli naxelqmnari - mxolod 34 wlis mere, TiTqmis
samnaxevari aTeuli wlis mere, ixila
Cvenma masobrivma mayurebelma.
* * *
akira kurosavas biografia - cxovrebiseuli da SemoqmedebiTic - aRsavsea
mkveTri da moulodneli cvalebadobiT,
genialuri aRmafreniTa da, zogjer, aseve
genialuri CavardnebiT. Tanadrouloba
kurosavasTan oden istoriul Cacmulobasa da dekoraciebSi ki ar vlindeba,
aramed imaSic, rom xelovani aqtiurad iWreba Tavisi yoveldRiurobis
politikur av-kargSi, TumcaRa, rogorc
arcTu iSviaTad xdeba, mxatvruli Sedegi xSirad ver utoldeba, Sesatyvisad proporciuli ar aris xolme Temis simaRlisa. amgvari naTel-CrdiliT
ki sabolood ufro mkveTrdeba saxeprofili WeSmariti xelovanisa, romelmac TiTqmis naxevari saukunis manZilze
wmindad gamoatara sakuTari mrwamsi,
Tavisi SemoqmedebiTi kredo, romelic
SeiZleba gamoixatos erTi fraziT: adamianis mowodebaa brZola, raTa cxovlad enTos imedis lampari uimedobiT
dabindul Cvens samyaroSi.
* * *
kurosavam Tavisi didi da rTuli
gza xelovnebaSi daiwyo rogorc fermwerma mxatvarma, rac mudam igrZnoba
misi filmebis maRal gamomsaxvelobiT
kulturaSi. Semdeg gadainacvla kinoSi, iyo scenaristi, reJisoris asistenti,
pirveli mxatvruli filmi ki, damoukideblad gadaiRo 1943-Si. aqedan moyolebuli TiTqmis yovel wels TiTo
suraTs mainc qmnida... ver vityvi, rom
misi Semoqmedeba mTlad ucnobi iyo
CvenTvis. sxvadasxva wlebSi sabWoeTis
ekranebze Cndeboda misi naxelqmnari:
`rasiomoni~, `Svidi samurai~, `JRali
wveri~, `borotebi cocxali rCebian~,
`dersi uzala~, `dodeskadeni~, `meomris
Crdili~. Svidi filmi! bevria es Tu
cota? Tu gaviTvaliswinebT, rom kuro-
19
savas ormocze meti kinosuraTi aqvs
dadgmuli da gadaRebuli, maSin, raRa
Tqma unda, cotaa! magram visac unaxavs
kurosavas Tundac oden zemoT CamoTvlili filmebi, - SeiZleba iTqvas, igi met-naklebad mainc Semzadebulia
mis araCveulebrivad TviTmyof da brwyinvale mxatvrul memkvidreobasTan Sesaxvedrad. amas imisTvis aRvniSnav, rom
miuxedavad simravlisa, akira kurosavas namuSevrebi mkveTrad gansxvavebuli
formisa da Janris mravalferovnebiT
ar gamoirCeva. kacma rom Tqvas, TiTqmis
yvela misi filmi dramaa - boboqari
vnebaTaRelvebis, sabediswero Sejaxebebis drama! iSviaTi gamonaklisis garda,
yovel maTganSi asaxulia adamianis, individumis brZola borotebis winaaRmdeg. es brZola tragikulia, xSirad
- uimedo, marcxisaTvis ganwiruli, magram xelovani umReris martosuli adamianis SemarTebis silamazes, mis Tavganwirvas. es aris misi STagoneba... da aq
vixseneb erT dros Cemi axlobeli adamianisa da kolegis - kurosavas saukeTeso mkvlevaris, sabWoTa imperiidan
iZulebiT gaxiznul kinomcodnis - vladimer matuseviCis sityvebs: `kurosavas filmebis wamyvani motivia adamianSi adamianurobis aRorZineba.~
* * *
isev mcire intermedia: erTxans,
iaponur kinomrewvelobaSi krizisis
Jams, kurosava dahyva okeanis gaRmidan
winadadebas holivudTan TanamSromlobaze (TumcaRa, arc erTi filmi - mis
mier Cafiqrebuli an reJisuriT xorcSesxmuli kinoekranebze ar gamoCenila). es periodi kurosavas SemoqmedebiT biografiaSi berw da unayofo
xuTwlian pauzad aRiniSna (rom ara
vTqvaT - lamis sabedisweroc gamodga)...
vixseneb: 1976-Si, stambulSi yofnisas, erT-erT farToekranian `prestiJul~ kinoTeatrSi xmauriani reklamiT
uCvenebdnen amerikul films `tora,
tora, tora~ - perl harboris tragediaze (es SaradasaviT saxelwodeba `tora, tora, tora~ iaponuri kodsityvaa da gamoxatavs imas, rac oden sruli moulodnelobiT xdeba. TumcaRa,
`tora~ niSnavs `vefxsac~, xolo am
filmTan dakavSirebiT masSi `Semtevi
elva~ ufro igulisxmeba)... raRa Tqma
unda, seanss daveswari, - metadre vicodi,
rom am ambiciuri filmis gadaReba
holivudSi Tavis droze kurosavam
daiwyo. magram kinofirmis xelmZRvanelobasa da reJisors Soris Camovardnili konfliqtis mSvidobianad mogvareba
ver moxerxda mxareTa ukompromisobis
20
gamo da kurosava CamoaSores suraTis
warmoebas. filmi sxva reJisorma (riCard fleiSerma) daasrula. Sedegic
saTanado iyo - films kurosavas naxelqmnarisa ara aCnda ra...
`tora, tora, tora~, rogorc mogvianebiT aRniSnavdnen, iyo ara martooden xelmocarva Tu Cveulebrivi marcxi an Cavardna, aramed namdvili tragedia akira kurosavas biografiaSi. perl
harbori aki marTla yovlad moulodnel, umwares kvalwauSlel sabediswero movlenad darCa rogorc amerikelebisaTvis, ise iaponelTaTvis meore
msoflio omis istoriaSi. mis mimarT
gulgrili aravin iyo okeanis gaRmagamoRma, arc evropaSi, arc iaponiaSi, metadre Tu masTan raime damokidebulebiT ixseneboda `rasiomonisa~ da
`Svidi samurais~ Semoqmedis saxeli...
uamravi tyuil-marTali iwereboda
imJamad kurosavasa da amerikul kinofirmasTan misi konfliqtis gamo msoflio presaSi. iCqmaleboda simarTle.
arada, konfliqti aSkarad ideologiuri xasiaTisa iyo. kurosava Rrmad
ixedeboda mis ZirebSi da Seuryevlad
idga, ar Tmobda sakuTar pozicias, dauSveblad miaCnda perl harboris tragediis gazviadeba, misi araadamianur zesisastiked warmosaxva, rameTu es yvelaferi sabolood xirosimasa da nagasakSi Termo-atomuri Surisgebis gamarTlebad Semobrundebao...
ar apaties namdvil humanist xelovans im momentisaTvis SorsmWvreteluri princi puloba da wrfeli, gulubryvilo pirdapiroba. dauzogavad travmirebuli iyo kurosava - fizikuradac
da sulieradac. raRas ar ixsenebdnen
da abralebdnen. mas ukve davrdomil,
depresirebul, sulierad daqancul geniosadac acxadebdnen da imavdroulad
arc misi TviTmkvlelobis mcdelobis
faqtis mravalgzis gaxsenebas eridebodnen da fsiqiatriuli klinikis mudmiv
pacientad moixseniebdnen, mis SemarTebas ukve wagebul omSi muStis qnevad
naTlavdnen ironiulad. didi kurosavas SemoqmedebiT potencialze xeli
hqondaT Caqneuli yvelas, mter-moyvares, oRond ara Tavad mas - daucxromel xelovan akira kurosavas.
1969-Si ki kurosavam gadaiRo feradi filmi - saocrad gulSi Camwvdomi
poetur-lirikuli `dodeskadeni~ (CvenSi gadioda damiwebuli saxelwodebiT
- `tramvais borblebis xmaurSi~)...
films safuZvlad daedo mweral siugoro iamamotos moTxrobis siuJeti
- isev da isev am mwerlisaTvis damaxa-
siaTebeli `glaxakTa da upovarTa~
cxovrebis motivebze agebuli... reJisori gulisyurs amaxvilebda cxovrebiseuli suraTis STambeWdaobaze, Warbad mimarTavda siurealisturi palitris ferebs, raTa kidev ufro mkafiod
da gulSemZvrelad gadmoeca is yoveldRiuri fizikuri yofisa da sulierebis momSxamveli Rataki da binZuri
garemo, romelSic iZulebiT arseboba
uxdebodaT personaJebs...
kurosava muSaobda swrafad da xeldajerebulad. man es mxatvruli filmi
sul raRac cxra kviraSi gadaiRo!
hqonda amas mniSvneloba kinoreJisorisaTvis, romelsac ewada daemtkicebina
sazogadoebriobisaTvis, rom kvlavindeburad unari Seswevs da xelewifeba, Tundac SezRuduli biujetis pirobebSic ki, swrafad da efeqturad muSaoba...
70-ianis pirvel naxevarSi kurosava sabWoTa kavSirSi Camovida mowveviT, rogorc moskovis saerTaSoriso
kinofestivalis stumari. da mec, festivalis prescentrSi akreditebul
kinomimomxilvels, - swored maSin momeca bednieri momenti fotosuraTi
gadameRo misTvis kremlis yrilobaTa
sasaxleSi da iqve `blicinterviuc~
ameRo misgan...
vRelavdi. CemTvis namdvil bediswyalobaze mets niSnavda pirispir aRmoCena iseT iSviaT xelovanTan, rogoric
akira kurosava gaxldaT, da masTan,
Tundac oriode sityviT gamolaparakeba, metadre, rom am iaponel maestros
Jurnalistebi ganebivrebuli ar hyavda
maTTan TavgatolebiT.
ver vityvi, marTla sityvaZviri iyo
Tu uebrod TavdaWerili moubari ufro eTqmoda, magram im marTla `blicSexvedraze~ me mis garegnul niSnebSi
xasiaTis amocnoba mewada metad. marTalia, mkveTrad ara, magram raRac TvalSeudgamad mainc igrZnoboda misi elitaruli buneba - saubris mis nebaze warmarTvasa da kiloSi, Jestikulaciasa
Tu metyvel dumilSi, albaT - mTlianad garegnobaSi. aseTi tanasxmuli
da daxvewili mimoxris iaponeli arc
ki warmomedgina. uTuod gamosWvivoda
da ilandeboda masSi e.w Zveli `samxedro aristokratiis~ modgma-ieri. amas
ki ufro imitom aRvniSnav, rom Tavad
iaponiaSi araerTgzis gamouTqvamT sayveduri kurosavas erTgvari elitarulobis gamo, aRniSnavdnen mis nakleb
demokratiulobas, qedmaRlobas, an garkveul socialuri warmomavlobis adamianebisa Tu jgufisadmi mikerZoebul
damokidebulebas... Sevcqerodi mas da
TiTqos yurT Camesmoda misi Tanamemamule erTi Tvalmaxvili kritikosis
sityvebi: `rogorc amboben, kurosava,
Tavadaa monasteri sakuTar patara samyaroSi, romelic mTlianad garidebulia iaponelTa umravlesobis yoveldRiur sinamdviles~.
maSin saidan mSobliuri xalxis yofisa da brZolis gulis siRrmemde
SemZvreli waruSleli xati mis SemoqmedebaSi? - o, yovlismxilvelo! ratom
ver Serigebia SuriTa da angarebiT
gulgasenili amasoflis simdable genialuri sulis amaRlebas?!.
... darbazSi bind-bundi wveboda da
mxolod axlaRa SevniSne, rom saxe
mTlianad daRaruli hqonda. ara, es ar
hgavda raime dermakologiur paTologias. wlovanebiTac sul samocdasamisa Tu iqneboda. da meCvena, rom TiToeul naoW-RarSi gancdil-gadatanili
simwris kvali ikiTxeboda... an, iqneb,
es ori uZvelesi, erTmaneTSi SeuRweveli kulturis - iaponurisa da evropulis, ori mkveTrad sxvadasxva rasis
sisxlaRrevis codvis qmniT dadaRuli
zmaneba ufro iyo...
interviu daviwye jiqur SekiTxvebiT:
- kidev ra genialur siaxles unda
velodeT akira kurosavasagan axlo
momavlisaTvis?
pasuxi:
- kinostudia `mosfilmi~ mTavazobs
masTan TanamSromlobas. vnaxoT - ra
gamova. jer-jerobiT ki, molaparakebas
kargi piri uCans. iqneb moxdes da
mravali wlis naocnebaric ganvaxorcielo. Tu Cem mier SeTavazebul Temaze
damTanxmdebian, albaT male xelSekrulebasac gavaformebT da maSin, sxvebTan
erTad, Tqven pirveli SeityobT, Tu riT
viqnebi dakavebuli axlo momavalSi.
mivxvdi, ase mokled rom momiWra,
gana martoden dros zogavda, - partniorTan molaparakebis eTikis darRvevasac erideboda.
saubris dasasruls ki Sevbede:
- moskovSi kinofestivalis daxurvis
Semdeg, stumrebi, tradiciulad, sabWoTa
kavSirSi mogzauroben - visac sad surs.
Tqvenc xom ar apirebT, vTqvaT, saqarTvelos monaxulebas, sadac uTuod Zalze
sasurveli stumari iqnebiT. iq marTla
ician Rirseuli stumris Rirseulad
daxvedra da dafaseba-meTqi.
Tavi gaaqnia da Tqva:
- ara, am festivalze Cemi xanmokle
yofna praqtikuli mizniT ufro iyo
ganpirobebuli... saqarTveloSi mipatiJebisaTvis ki - gmadlobT!
male (sul raRac or dReSi) cnobi-
21
li gaxda, rom akira kurosava kinostudia `mosfilmTan~ TanamSromlobiT
films gadaiRebda urals miRma, namdvil
cimbirul naturaze. es iqneboda cnobili rusi mkvlevaris - vladimer arsenevis avtobiografiuli wignis `dersu
uzalas~ adaptacia.
filmi moskovis morig (mgoni - mecxre) saerTaSoriso kinofestivalze sensaciur aRmoCenad aRiares da igi am
daTvalierebis oqros priziT dajildovda, xolo amerikaSi mas kinoakademiis `oskari~ mieniWa... presaSi - CvenSic da ucxoeTSic - arc Tu cota
ram daiwera imaze, rom `dersu uzalas~
dabadebac da misi saerTaSoriso aRiarebac moskovis kinofestivalis mesveurTa mizandasaxulobis gamarjvebis
dasturi gaxldaT.
* * *
imJamindel kinosamyaroSi namdvil
sensaciad, moulodnel aRmoCenad iqca,
`rasiomonis~ Semdeg, film `Svid samuraiSi~ kurosavas reJisoruli gaqaneba,
movlenaTa da moqmedebis aseTi dinamikiT Wvreta da ageba, misi temperamenti. Tamamad SeiZleba iTqvas, rom Tavis
droze es iyo pirveli da uTuod Zalze nayofieri warmatebuli cda WeSmaritad masStaburi sanaxaobrivi istoriul-saTavgadasavlo filmis Seqmnisa
- e.w `kengekis~ saocrad popularul
JanrSi. TumcaRa, am suraTSive ukve
Tavs iCenda kurosavas aSkarad ironiuli damokidebuleba Janris gaqvavebuli tradiciebisadmi - stilistikisa
da dogmebisadmi.
ar aris SemTxveviTi, rom Tavad iaponiaSi da msoflios araerT qveyanaSi
Catarebul profesional kinematografistTa da farTo mayureblis gamokiTxvebis Sedegad, filmi `Svidi samurai~
dRemde aRiarebulia `kengekis~ yvelaze saukeTeso ekranul qmnilebad, romelic ki odesme gadauRiaT iaponiaSi.
TumcaRa kino mainc kinoa da igi
iqmneba sxvadasxva saxelovno dargis
profesionalTa ZalisxmeviT. amjeradac
reJisors mxarSi udgnen namdvili Tanamoazreni, SeiZleba iTqvas - SemoqmedebiTi TanamebrZolebi. TiToeuli Taviseburad mniSvenovali xelovania. da
TviT maT Sorisac ki gansakuTrebiT
TvalsaCinoa toSiro mifune - albaT,
msoflioSi yvelaze cnobili iaponeli msaxiobi. igi am filmSi TviTmarqvia, axalbeda samurais rols asrulebs.
asaxierebs da mere rogor! ara mgonia,
rom Tanadroul kinoxelovnebaSi moiZevebodes sxva msaxiobi ufro Rrma
gancdebisa da boboqari vnebaTaRelvi-
22
sa, mravalsaxa, romelsac emarjvebodes
ase damajereblad da sarwmunod, ufro emociurad da amaRelveblad gardasaxva fizikuradac da sulieradac.
toSiro mifune lamis imTaviTve
aRiares akira kurosavas reJisoruli
xelovnebis tol da swor msaxiobad,
roca mis pirvel filmSi - `mTvrali
angelozi~ Seasrula Wleqiani, mTeli
qveynierebis moZule gaborotebuli gangsteris roli. Semdeg amas mohyva vefxviviT sastiki, cis elvasaviT Tavzardamcemi da daundobeli yaCaRis taZemarus saxe filmSi `rasiomoni~; guladi da janRoniani glexi biWi, - kikuSio
`Svid samuraiSi~, romelic cdilobs
toli araferSi daudos namdvil samuraebs; pirquSi demonuri qeSiki (piradi mcveli), romelic aravis indobs,
xocavs, vinc ki saxifaToa misi damqiravebeli-patronisaTvis (`qeSiki~ an `piradi mcveli~) da a.S. daaxloebiT 30mde roli, yvela kurosavas filmebSi.
da filmidan filmSi swored mifunes
ekranul xatTa gardasaxvebSi gansakuTrebuli sicxadiT vlindeba kurosava.
ramdenjer msmenia an wamikiTxia: `bednieria msaxiobi, romelic aseT reJisorTan moRvaweobs!~ an `bednieria reJisori,
romelsac mxars ubams aseTi msaxiobi!~..
da ai, 1965 wlis aprilSi, iaponiaSi Sedga premiera filmisa `JRali
wveri~, (CvenSi Semovida 1966-Si), romelic umal aRiares msoflioSi kurosavas da mifunes mTeli Semoqmedebis
gvirgvinad. bolo xans sul ufro sagrZnobi iyo, rom kurosavas filmebSi
Tavs iCenda sruliad axali, gansxvavebuli tragikuli konfliqti: suliereba, gmiris zneobrivi ganviTareba istoriulad win uswrebs mis garemos, mis
dros da gmiris xasiaTi, Sinagani buneba
ixsneba epoqasTan Tavganwirul, uTanabro SerkinebaSi. erTi SexedviT, reJisori TiTqos gulismomgebi uSualobiT,
miamiti mimndoblobiT irCevs Zvel, mravalgzis nacad, lamis mTlad gacveTil
siuJets, magram swored imiT aris ganmacvifrebeli da aRmafrTovanebeli kurosavas da mifunes xelovneba, rom
maT xelSi yvelaferi Cveulebrivi da
arafriT gamorCeuli maRldeba da iZens
esTetikuri aRmoCenis xarisxs.
asea `JRal wverSic~, oRond amjerad yvelaferi Sesrulebelia WeSmaritad ganumeorebel didostatur doneze. da miT ufro auxsneli da gamaognebeli faqtia, rom am filmis Semdeg
toSiro mifune kurosavas arc erT
suraTSi aRar gamoCenila. TumcaRa
aravin icis - ra moxda. arc aravis
ucdia aexsna, Tu riT iyo gamowveuli
TanamoazreTa TxuTmetwliani sisxlxorceuli SemoqmedebiTi TanamSromlobisa da megobrobis aseTi ganxeTqilebis msgavsad daSoreba. ara-da, maTi Semoqmedebis TiTqmis yvela mkvlevari
Tu kritikosi erTxmad aRniSnavs, rom
kurosavas karieraSi yvelaze Zlieri
periodi iyo 1950-1965 wlebi anu
`rasiomanidan~ - `JRal wveramde~, roca
mxar da mxar ganuyrelad moRvaweobdnen kurosava da mifune... me ki, ratomRac ufro gulSi CamrCa sityvebi iaponeli msaxiobis - i. fuZikisa, romelic kurosavas ramdenime filmSia gadaRebuli mifunesTan erTad. igi sagangebod akvirdeboda Turme gadasaReb
moedanze ori didi xelovanis SemoqmedebiT urTierTobas da Tavis dRiurSi Cauweria: `baton kurosavas guli
toSiro mifunes sxeulSi Zgerda!..~
es sityvebi mitrialebda TavSi, roca
vnaxe kurosavaseuli bolo Sedevri `meomris Crdili~. es iyo 1980-Si kanis saerTaSoriso kinofestivalze, sadac films mieniWa am daTvalierebis
mTavari prizi - `palmis oqros Sto~,
xolo kurosavas premia `sezari~ amerikuli `oskaris~ evropuli Sesatyvisi - `kinematografis ganviTarebaSi
gaweuli mniSvnelovani wvlilisaTvis!~ marTla umaduroba iqneboda, rom
am araCveulebrivad STambeWdav suraTSi
ar dagenaxaT didostati Semoqmedis
RvTiuri niWi da marjvena, magram suraTSi ar monawileobda toSiro mifune
da, samwuxarod (an me meCvena maSin
ase) suraTSi ar igrZnoboda kurosavas `gulis Zgera~.
* * *
da isev vubrundebi Cveni dRevandeli gadacemis safiqralsa da sawyiss:
sikeTisa da simarTlis Zieba, romelic
akira kurosavas mTeli rTuli da daZabuli Semoqmedebis laitmotivad warmogvidgeba, `rasiomonSi~ da metadre
`Svid samuraiSi~ gamoxatulia naTeli
fiqriT, fiqriT imaze, rom adamaini
morCili da Zabuni ver iqneba garemoebisa, rom misi erTad erTi uRalato
sayrdenia Rirseba - adamianuri, kacurkacuri Rirseba am undo da gautanel,
umadur da sastik, xSirad - araadamianur samyaroSi. da suraTis mkveTri,
TviTmyofi, odnav pirquSi da, imavdroulad, daxvewili forma zedmiwevniT
Seesatyviseba da gamoxatavs xelovanis
im zneobriv kodeqss, romelsac ukve
raxania icavs da amkvidrebs genialuri reJisori akira kurosava.
amerikaSi:
niu-iorkSi:
164 Brighton 11 St.
Brooklyn NY 11235
Tel: 718-934-1700
Alt: 347-500-5037
Tel: 201-333-5555
www.barami.us
niu-jersSi:
84 Harbor Drive,
Jersey City, NJ 07305
Tel: 201-333-5555
delavareSi:
4 Lewis circle
Wilmington, DE 19804
302-930-0705
filialebi:
Tbilisi
quTaisi
rusTavi
baTumi
gori
bolnisi
Telavi
marneuli
amanaTebi
4-5 samuSao dReSi
aSS-dan saqarTveloSi
erTi paunti - 2.50$-dan;
amanaTebis gamogzavna
saqarTvelodan
avtomobilebis
yidva-gayidva
saqarTvelosa da amerikaSi;
avtomobilis, komerciuli
da piradi tvirTis
Sida gadazidvebi
aSS-Si.
www.barami.us
Cvens saitze
daregistrirebiT Tqven gagiadvildebaT:
- kredit-kartiT gadaxda;
- amanaTis statusis Semowmeba;
- amanaTis adgilidan aRebis SekveTa
www.barami.us
www.baramicar.com
www.facebook.com/Barami.us
23
portretebi
qarTveli
qarTveli gogona
gogona
manhetenidan
manhetenidan
da
sami
sami amerikuli
amerikuli
`kakali~
`kakali~
24
recepti
yvela warmatebul adamians Tavisi
warmatebis „recepti“ aqvs. isini, ra
Tqma unda, garkveulwilad imoreben
erTmaneTs, radgan warmatebis fundamentaluri komponentebi - Sroma, mizandasaxuloba da iRbali - yvela droisa
da yvela saqmis warmatebis sawindaria;
magram aris kidev raRac, raRac individualuri, raSic adamianebi erTmaneTs
ar hgvanan.
Tamu robinsoni (igive Tamuna maxaraZis) SemTxvevaSi es „raRac“ kidev
ufro sainteresoa, vidre es erTi SexedviT Cans.
erTmaneTi danaxvisTanave vicaniT.
ar vici man rogor, magram me aTas adamianSi gamovarCevdi, imdenad mkveTrad
gamoxatuli qarTuli ieri aqvs - qarTuli Sarmi, romelsac, rogorc Cans,
amerikaSi lamis ocwlianma cxovrebam
odnavac ver daukarga pewi.
TvalebSi TiTqmis mTeli samyaro
aqvs... yvelaferi „ikiTxeba“ - sevdac,
sixarulic, daRlac, fiqrsa da SromaSi daTenebuli uZilo Rameebi, Seupovroba, mizandasaxuleba, moTmineba...
Cemi pirveli STabeWdileba da varaudi, rom kreatiuli Sef-mzareulis
miRma sxva SemoqmedebiTi niWic imaleboda, maleve dadasturda. yofili modeli da dRes ukve Semdgari Sef-mzareuli xatavs, wers, gatacebulia interieris dizainiT. Tu rogor da ratom
Tqva am yvelaferze uari, amaze mogvianebiT visaubrebT. axla ki isev warmatebis „recepts“ davubrundebiT. recepts, romelic ioli wasakiTxia, magram
erTeulebs SeuZliaT misi realurad
ganxorcieleba.
Tamu robinsonis warmatebis recepti sami ZiriTadi punqtisagan Sedgeba,
romelTac, rasakvirvelia, araerTi qvepunqtic gaaaCniaT.
pirveli - mizandasaxulobaa. jer
sakuTar SesaZleblobebSi garkveva; Semdeg survilebSi Camoyalibeba da bolos
SesaZleblobasa da survilze aRmocenebul mizanze koncentrireba. es sakmaod
rTulia, radgan praqtikulad uars
ambob yvela sxva danarCen interesze;
uars ambob dafantulobaze, garemoze,
yvelaze da yvelaferze, TviT sakuTar
Tavzec ki da erTaderT rameze xar
koncentrirebuli, raSic bolomde ixarjebi - es Seni mizania: kaSkaSa varskvlavi, romelsac unda miswvde, mowyvito
da Senad aqcio.
meore nabiji garemos „dasufTavebaa“.
arc es aris ioli... uari Tqva da
Seni cxovrebidan gaiyvano, gaemijno
manhetenis xmauriani quCebi, ganaTebul caTambjenebi, aTasi sjulis, mrwamsis, feris, gamoxedvisa da azrovnebis adamiani warmoudgeneli siswrafiT moZraobs. yvela sadRac midis da mirbis,
yvelas sadRac eCqareba... raRaciT mikroskopSi danaxul molekulebs hgvanan, sakuTari „birTvis“, sakuTari saqmis irgvliv moZraoben...
es manhetenis ritmia... me ki, jer isev Tbilisuri ritmiT mivabijeb Cems pirvel interviuze amerikaSi da vcdilob warmovidgino:
ra gza unda gaevlo oTxmocdaaTian wlebSi, navTisa da kvamlis
sunSi gaxveuli, Seciebuli, damSeuli da Cabnelebuli saqarTvelodan amerikaSi alal-bedze Camosul ocdaerTi wlis qarTvel gogonas, rom dRes kreatiuli mTavari Sef-mzareuli da brodveize
erT-erTi saukeTeso `ivenTebis~ kompaniis damaarsebeli da mflobeli gamxdariyo.
yvela im adamians, vinc negatiurad
azrovnebs, vinc eWvis TvaliT uyurebs
Sens mizans da keTili, pozitiuri
ganwyobis nacvlad apokalifsur suraTebs gixatavs. geubneba, rom utopias
xar SeWidebuli da Tu mainc gariskav,
„raunds“ aucileblad waageb cxovrebasTan, gakotrdebi, quCaSi usaxlkarod
darCebi, valebi dagaxrCobs, sikvdils
inatreb...
Znelia aseTi adamianebisgan distancireba, miT ufro Tu isini keTilismyofelis, axloblisa da megobris statuss
atareben, magram unda SeZlo! sxvagvarad garemos ver gaisufTaveb, romelic
ase sasicocxlod mniSvnelovania Seni
miznebisTvis.
mere im dasufTavebul garemoSi
simSvide isadgulebs. simSvide ki, bunebis kanonzomierebiT, pozitivs izidavs
da nel-nela Sen cxovrebac ivseba axali,
janmrTeli energiiTa da pozitiurad
moazrovne adamianebiT.
mesame - es moTminebisa da lodinis,
da am lodinSi sakuTari Secdomebis
aRiarebis unaria, romelic, Tu dabadebidan Tandayolil niWad ar dahyva
adamians, is aucileblad unda gamoimuSavos. sxvagvarad absurdia yovelgvar
warmatebaze saubari, maSinac ki, Tu
adamians mizandasaxuloba da Sromismoyvareoba ar aklia.
yvelafers Tavisi dro aqvs, - dro,
romelsac ver daaCqareb!
is xdeba maSin, roca unda moxdes.
qarTuli nigozi da
sami amerikuli „kakali“
adamianebs gviyvars sakuTari warumateblobis - uiRblobisTvis, sxvebis
warmatebis ki - iRblisTvis „gadabraleba“. rasakvirvelia, saWiro dros, saWiro adgilze yofna, warmatebis erTerTi sawinadaria, magram erT-erTia da
ara erTaderTi.
Tamunas sam amerikuli „kakalSi“,
namdvilad ar yofila arc sabal-maskarade kaba, arc oqros „kareta“ da arc
25
mfrinavi raSebi... sami Sansi iyo, sam
StatSi, sam qalaqSi da Tamunam samive
zustad da maqsimalurad gamoiyena.
Cikago
gzis
dasawyisSi
bednieri bavSvoba
deda stumrad
26
Cvidmeti wlis win... ocdaerTi
wlis Tamuna maxaraZe megobarTan erTad
gamuruli, Cabnelebuli da gaWvartluli Tbilisidan modis da amerikaSi
pirveli nabijis dadgmisTanave, jer
kidev aeroportSi acnobierebs, rom
ara mxolod garegnulad, urTierTobis
formebiTac, absoliturad gansxvavebul
samyaroSi moxvda. iq, sadac, rac ar
unda sasurveli stumari iyo, SeiZleba maspinZelma daxvedra ver SeZlos,
radgan im mocemul momentSi is muSaobs. maSin Zalian gaukvirda, axla ki,
zustad icis, rom dro yvelaze mTavaria, yvelaze didi simdidrea, romlis
racionalurad gadanawilebis gareSe
arc simdidre modis, arc stabiluroba
da arc warmateba.
drosa da garemoSi adaptirebas
ar dalodebia. meore dResve daiwyo
samuSaos Zebna. axlac RimiliT axsendeba Tavisi pirveli „qasTingi“, roca
lamis landgasul aRnagobaze, arc meti
arc naklebi, ganucxades, rom metismetad tansruli iyo modelobisaTvis.
rasakvirvelia, guli dawyda da albaT, pirveli imedgacruebis Semdeg Cumad itira kidec, magram brZolis unari
ar daukargavs. meore uiRblo cdamac
veraferi daaklo mis mizandasaxulobas da mesamed ukve bedma masac gauRima
da im saagentosac, romelmac „levisis“
jinsebis Cvenebaze kontraqti gauforma.
pirveli Cvenebis honorari qarTuli „parametrebiT“ imdenad maRali iyo,
karga xans arc Tvalebs ujerebda da
verc gonebas ajerebda. Semdeg Cvenebebmac imata da Semosavalmac, Tumca garkveuli drois Semdeg gaacnobiera, rom
modelis profesia, miT ufro emigrantisaTvis, stabilurobis garanti namdvilad ver iqneboda da bavSvebis aRmzrdelad daiwyo muSaoba erT araCveulebriv
ojaxSi. bavSvebis dedas, moqmed models,
ramdenjerme imis mcdelobac ki hqonda,
sakuTari Svilebis momvleli kvlav
samodelo karieraSi daebrunebina. magram Tamunam zustad icoda, rom samodelo samyaroSi man Tavisi SesaZleblobebi da interesebi ukve amowura
da axali etapi unda wamoewyo.
ra iyo es axali saqme da axali
etapi jer ar icoda, magram sami wlis
Semdeg mixvda, rom am „axlis“ ZiebisTvis axali garemo, axali mocemuloba
iyo saWiro.
bargi Caalaga, danazogi Tanxa jibeSi
Caido, gulTbilad daemSvidoba ojaxsac,
Cikagosac da bedis saZebnelad floridaSi Cavida - gaurkvevel momavalSi,
romelic axlis ZiebiT Sepyrobils
andamantiviT izidavda.
ramdenime TveSi mixvda, rom is „axali“ raRac ki ara, viRac iyo... floridaSi Sexvda Tavis momaval meuRles.
iqorwines da maleve dadga meore amerikuli „kakalis gatexvis“ droc.
koneqtikuti
uzarmazari vila. milionerebis sacxovrebeli. ormocdaToTxmeti oTaxiTa
da ulamazesi interieriT. samsaxuri
wyvilebisaTvis. ori qarTveli - qali
da vaJi. orive Tavdauzogadavad muSaobs. anazRaureba kargi aqvT da rac
mTavaria, erTad arian - sxvisi, magram
mainc erTi Weris qveS.
diasaxlisSi aqac gaumarTla. man
maleve aRmoaCina, rom TamunaSi tipiuri
mzareulis miRma saocari niWi imaleboda. niWi, romelsac gamomzeureba, xelis Sewyoba da daxelovneba sWirdeboda. diasaxlisi, romelic Tavadac
gatacebuli iyo kulinariiT, amerikis
saukeTeso Sef-mzareulebs iwvevda saxlSi da isinic, rasakvirvelia, kolosaluri gasamrjelos sanacvlod, franguli kerZebis saidumlos acnobdnen da
aswavlidnen Tamunas.
iyo didi stumrianobac da Tamunas naxelaviT aRfrTovanebulTa aRtacebuli SeZaxilebic...
Tamunas jadosnuri xelebis ambavma maleve miaRwia axlo-maxlo mcxovrebi milionerebisa da saagentoebis yuramdec. ramdenime Tve paralelurad, cnobili dizaineris, tomi hilfigeris
ojaxSic muSaobda. yvela kmayofili
iyo, yvela aRfrTovanebuli - damkveTic,
Semsrulebelic da damgemovnebelic...
magram, wlebis Semdeg, isev Seaxsena
Tavi raRac axlis Ziebis survilma,
raRac ufro metis Seqmnis survilma,
vidre aqamde hqonda. amjerad ukve sakuTarisa da damoukideblis. paralelurad, pirad cxovrebaSi problemebic
gaCnda da fsiqologiurad urTulesi
etapic dadga.
Svidwliani qorwineba dasrulda.
Tamuna fiqrobs, rom sakuTari warsuli
adamianma ar unda „daamontaJos“ da
Tu mainc aRmoCndeba amis aucileblobis
winaSe, ar unda amoWras sakuTari cxovrebidan saukeTeso kadrebi, mxolod
imitom, rom isini usasrulod ar gagrZelda...
Svidi weli - arc Svidi dRea da
arc Svidi saaTi, es mTeli cxovrebaa
da dRes, madlobelia uflis im didi
siyvarulisTvis, romelic mas hqonda
da romliTac is uyvardaT... rac mTavaria, mas mudmivad axsovs, rom Tu raRa-
cas kargavs - nivTiers, Tvladsa Tu
uTvlads - es axlis povnis sawindaria.
niu-iorki
ar vici saidan modis, magram CvenSi
ityvian xolme - „mesame da samarTalio“. samarTlianoba da iRbali arc
pirvel da meore SemTxvevaSi aklda,
magram mesame amerikuli „kakali“, anu
niu-iorki, marTlac gadamwyveti aRmoCnda.
Cveni saubris mniSvnelovan momentebs furcelze viniSnavdi da axlac,
roca am werils vwer, yvelaze metad
TvalSi is uzarmazari Zaxilis niSani
mxvdeba, romelic erTaderTi sityvis
- gardatexis - gaswvriv damiweria.
Tamuna marTlac saintereso respondenti da mosaubrea, magram unda vaRiaro, yvelaze didi interesiTa da mouTmenlobiT im moments velodi, roca
gavifiqrebdi: ai, aq moxda misi gardatexva! da es momentic dadga...
nebismieri niWi uflis saCuqaria.
saWiro dros saWiro adgilze moxvedra ki - iRbalia. is, rom Sroma giyvars
da uzenaesisgan naboZeb niWs emsaxurebi,
arc es mikvirs da arc is, Tuki goneba
geyofa saimisod, rom saWiro adgilze
da sasurvel droSi aRmoCenili drosac
da garemosac Seni interesebis samsaxurSi Caayeneb... magram, cxovrebSi dgeba
gadamwyveti momenti, roca gadawyve-
27
tilebas mxolod Sen iReb! roca arsebiTi aRarc Seni niWia, aRarc garemo
da aRarc Sromisunarianoba.
... vcdilob isev warmovidgino: maRalanazRaurebadi samsaxuri, romelSic
grZnob rom sakuTari Tavi amowure...
dangreuli piradi cxovreba, romlis
nangrevebidanac, rac unda moindomo,
uvnebeli ver gamoxval... ra SeiZleba
am dros qalma moimoqmedos?
ratomRac vfiqrob, rom bevri ver
moifiqrebda, bevri ver SesZlebda... pirveli, rac Tamunam gaakeTa iyo is, rom
damoukideblad daiwyo cxovreba. wamovida maRalanazRaurebadi samsaxuridan,
romelsac, albaT, bevri ver Seeleoda.
Semdeg gayida diasaxlisis mier naCuqari
ZviradRirebuli „jipi“. Tanxa wlobiT
dagrovil danazogs daumata, ormoci
aTasi dolari gadaixada da manhetenze,
msoflioSi cnobil frangul kulinariis institutSi daiwyo swavla.
cxra Tve Tavdauzogavad swavlobda,
arc dRe icoda, arc Rame, arc Zili,
arc dasveneba... paralelurad muSaobda pirad mzareulad cnobili amerikelebis ojaxebSi. saxlidan dilis 6
saaTze gadioda. jer samsaxuri, mere
instituti, mere isev samsaxuri. Ramis
pirvel saaTamde Zlivs axerxebda Sin
dabrunebas. ase grZeldeboda... ase grZeldeboda 9 Tve.
28
saqarTveloSi darCenili deda ki
dardobda... ukvirda da verafriT aexsna, ratom Tqva sxva danarCenze uari.
ratom airCia da ratom gadaixada
aseTi kolosaluri Tanxa misma qaliSvilma sadilebis momzadebis swavlaSi,
maSin, roca saqarTveloSi TiTqmis yvela qali diasaxlisia.
dedam pasuxi mogvianebiT, wlebis
Semdeg, gaigo. sul ramdenime Tvis win,
roca sakuTari TvaliT naxa brodveize, kreatiuli Sef-mzareulis saocari
samyaro da warmatebuli kompania.
finalisti
mSoblebis mesame Svilia. ori gogos
Semdeg dabadebuli mesame gogo. bunebrivia, iyo biWis molodini da survili... „dabadebamde daTo merqvao“ - ambobs RimiliT da ixsenebs...
mamaze warsulSi saubari uWirs.
albaT, bavSvobaSi verafriT warmoidgenda, rom gavidoda dro da mamas wlobiT,
aTasobiT kilometrebiT daSordeboda.
es kilometrebi mxolod geografiul
adgilmonacvleobas gamoxataven, Sinaganad - wamiTac ara daSorebia. axlac ki,
roca igi am qveynad aRar eguleba, iseT
STabeWdilebas tovebs, TiTqos mama mudmivad masTanaa, masTan erTad cxovrobs,
amxnevebs, aswavlis, stimuls aZlevs...
kulinariac mamam Seiyvara. jer kidev
pataras, imdenad pataras, rom gazquras ver wvdeboda, patara skamze Semoaskupebda, aduRebuli wyliT savse qvabs
Tavsaxurs axdida da aswavlida - rogor unda gaetexa kvercxi, rogor moexarSa Tolxod ise, rom gavarvarebuli wyalSi forma ar daekarga.
albaT, maSin, roca gazquras verc
ki swvdeboda, verafriT warmoidgenda,
rom kulinariaSi arsebobs imaze didi
saswaulebi, vidre kvercxis moxarSva;
ver warmoidgenda, rom am saswaulebis xelovnebas imdenad kargad daeufleboda, rom misi ostatobis mesaidumle da mayurebeli mxolod mama
da gazqura aRar iqnebodnen;
ver warmoidgenda, rom sami aTeuli wlis Semdeg, tele-ekranebTan dajdeboda milionobiT amerikeli, radgan
Food Network-ze cnobili gadacemis
Chopped-is finals uCveneben - finals,
romlis finalistic Tamu robinsoni
gaxda.
mZime zafxuli hqonda. ramdenime
TviT adre Food Network-is apliakacia
Seavso. ise, sxvaTaSoris, daaxloebiT
is molodini hqonda, rac adamianebs
aqvT xolme latariis bileTis yidvis
dros. sadRac, erT milioned procents
yvela uSvebs, rom jekpots moigebs. am
popularul arxze da gadacemaSi moxvedrac aseTi SansebiTaa gaigivebuli.
mere saqarTveloSi wamovida, mama
ukve mZimed iyo avad. Semdeg kidev ufro mZime periodi daudga: mamis dakargva, dakrZalva da udides tkivilTan
da sicarielesTan erTad, isev amerikaSi
dabruneba.
ramdenime TveSi daurekes telekompaniidan.
daujerebeli iyo, magram daurekes.
daujerebeli iyo isic, rom finalamde mividoda, magram mivida.
- TxuTmeti saaTis ganmavlobaSi
midioda telegadacemis Cawera;
- TxuTmeti saaTis ganmavlobaSi
Seusveneblad uCvenebda cnobil eqspertebs sakuTar ostatobas.
TavisTavad is faqti, rom am gadacemaSi moxvde, ukve didi miRwevaa. finalistoba ki - ukve didi aRiareba. ase
fiqrobda Tamunac, Tumca dRes fiqrobs,
rom sabediswero Secdomac - mxolod
finalisti rom gaxda da ara gamarjvebuli - swored iq dauSva, rom ase fiqrobda.
dRes ukve zustad icis, rom gamarjvebisTvis bolomde unda ibrZolo,
maSinac ki, Tu brZolis velze gasvla
ukve miRwevadaa miCneuli.
ar vici, ramdenjer gaaxsenda mama
im TxuTmeti saaTis ganmavlobaSi, roca
kamerebis win ze-pur auditorias sakuTar ostatobas uCvenebda, magram roca
am yvelafers miyveboda, Tvalwin gamudmebiT is patara gogo medga, skamze Semoskupebulic Zlivs rom wvdeboda
gazquras, magram mama edga gverdiT.
mama, romelic sul sxva „sazomiT“
zrdida, sul sxva „simaRleSi“...
da im dResac, gadacemis Caweris
dros, mgonia rom masTan erTad iyo.
sul sxva samyarodan da sul sxva simaRlidan. sxvagvarad finalSi ver gavidoda...
kadri
amerikuli
eTeridan
aRmoCenebi,
Ziebani...
patarZali
samzareulodan
axla mxolod franguli samzareulo ar uyvars, meuRlec frangi hyavs.
pirvel rigSi megobrebi arian, Tanamoazreebi, partniorebi. kompaniac erTad
daarses. ambobs, rom meuRlis Tanadgoma
misTvis Zalze mniSvnelovani da stimulis momcemia. marTalia, Tamunas meuRlesaTvis mzareuloba da zogadad samzareulo, manamde interesebis sferos ar
warmoadgenda, magram dRes meuRlis profesiidan gamomdinare, amasac iTavsebs.
ramdenime wliani urTierTobis Semdeg oficialurad seqtemberSi iqorwines. praqtikulad, qorwinebis ceremoniali dedas miuZRvna, dedas „aCuqa“
niu-iorkis
maraTonis
monawile
29
dabadebis dReze, romelmac uamravi dabrkolebis Semdeg, rogorc iqna moaxerxa
amerikaSi Camosvla - sakuTari TvaliT
naxa is, razec aqamde mxolod gadmocemiT icoda.
axla dedac aRiarebs, rom Tamunam
icis da SesZlo is, rac ti piurma diasaxlisebma ar ician da rasac ti piuri diasaxlisebi ver aRweven. Tamuna
ambobs, rom amerikaSi gatarebuli TiTqmis ori aTeuli wlis ganmavlobaSi
yvelaze bednieri is ori Tve iyo, roca
deda gverdiT hyavda.
rac Seexeba qorwilis ceremonials
- igi kompaniis axlos mdebare nefededoflis sayvarel restoranSi gamarTa, saidanac patarZali Tavisi TeTri
kabiT orjer `gaipara~, daxeda sakuTar
kompanias, naxa rogor muSaobdnen misi
mzareulebi da guldamSvidebuli daubrunda patarZlis ampluas.
bednieria sakuTari arCevaniT.
maTi Tanacxovrebidan erTi aseTi
saintereso detalma miiqcia yuradReba.
roca meuRlem dausva kiTxva: ra unda
da risi gakeTeba surs, Tamunam upasuxa:
- Zalian mainteresebs franguli
samzareulo... interieris dizaini...
xatva... wera...
meuRlem bolomde moTminebiT moismina da bolos uTxra: axla mag Seni
mravalferovani CamonaTvalidan yvelaferi gverdiT gawie, sasurveli saerTod moiSore, datove mxolod erTi.
Caicvi mxolod erTi „uniforma“ da
romelsac Caicmev, gaxdi is!
Tamunam Sef-mzareuloba airCia.
ar icis ra iqneba xval...
SeiZleba xval axali interesebi
gauCndes, magram erTi ram zustad icis:
Sef-mzareulis xalaTs manamde ar gaixdis, vidre bolomde ar amowuravs, Tumca arc imas dauSvebs, rom tanze „Semoacvdes“.
elga foladiSvili
P.s. saubris dasrulebis Semdeg isev
manhetenis xmaurian quCebs gavuyevi.
isev Cemi, Cveuli Tbilisuri ritmiT
da uceb gavacnobiere, rom raRac Zalian
mixaroda.
mixaroda raRac, imis garda rom
erTi saocrad saintereso, kargi da
warmatebuli adamiani gavicani...
am „raRacas“ stimuli hqvia, stimuli romelic gadamdebia, Tuki Sinaganad mzad aris adamiani mis misaRebad
da imeds vitoveb, rom igi am Jurnalis
mkiTxvelamde, qarTvel emigrantebamdebamdec miaRwevs...
30
patarZali
an gsurT rom sakuTar Tavs, an megobars
saCuqari gaukeToT da SeiZinoT sufTa
da xarisxiani brilianti an briliantiT
gawyobili samkauli an beWedi oqroSi?
gTxovT mobrZandeT
55 West 47th Street, Mezz 330
New York, NY 10036
an dagvikavSirdeT: 646-755-4591
Cven SegviZlia dagimzadoT beWedi an
samkauli Tqveni gemovnebiTa da dizainiT.
garwmunebT, Cveni fasebi sagrZnoblad
misaRebi iqneba TqvenTvis.
14 st,thdfkc
YFWBJYFKIB
144 E44th street
New York, NY 10017
@!@8)@@8!*@@
apirebT daqorwinebas?
axlave amoiwere da Seinaxe niu-iorkSi saqarTvelos
generaluri sakonsulos axali telefonis nomeri:
ubjhub rfrfehbZt
31
me nuca kuxianiZe:
levan abaSiZes
davpirdi, rom
msaxiobi
gavxdebodi!
32
- nuca!
pasuxi ar aris.
- Sen patara xar, jer ver xvdebi
ramxela mniSvneloba aqvs amas!
- ar minda!
- gio araCveulebrivi reJisoria.
ici visTan erTad unda iTamaSo? am
xalxis gacnoba mainc ar ginda?
- ara!
ara, megobaro!!!
miuxedavad imisa rom nucas im
droisTvis msaxioboba seniviT hqonda
Seyrili da Tavis `dasis~ daxmarebiT,
gamudmebiT speqtaklebs marTavda, filmSi gadaRebaze mainc ver daiyolies.
es gaucnobierebeli SiSi iyo, TamaSi
mTavrdeboda da cxovrebaSi namdvili
kinokamera da msaxiobebi unda Semosuliyvnen.
nucas is filmebi aCvenes, romlebSic
misi momavali partniori TamaSobda.
cxra wlis gogona gaocebuli darCa
da sabolood, gio mgelaZis `ara megobaroSi~ monawileobaze daTanxmda. mTavarma moqmedma gmirma ki aSkarad moxibla. es levan abaSiZe iyo.
nuca reJisorma levanis gasacnobad waiyvana: `naxativiT maxsovs ferebi, ezo mwvaneSi iyo Cafluli, saxlis
kari gaiRo da gamovida axlad gaRviZebuli levani, - TmaaCeCili, sacvliT
da gamwvanebuli ezosferi maisuriT.~
am dRis Semdeg megobroba daiwyo,
rac uTavbolo seirnobas, saxinkleebis Semovlas da stumrad siaruls
gulisxmobda. nucas cnobierebaSi raRac Zvirfasi ileqeboda. amayobda, rom
gaicno, uyvars da ase iqneba mTeli
cxovreba.
nucas scenebi TamaS-TamaSSi gadaiRes, yvelaferi bunebrivad xdeboda.
cxra wlis gogonas Zalian moswonda
gadaRebis procesi: CarTuli kamera,
xalxi, muxti. gadaRebebi didxans gaiwela, xan raRac akldaT, xan erTi agvianebda xan meore. nucas deda gio
mgelaZes afrTxilebda, male daamTavre,
nuca amerikaSi unda waviyvanoo.
daiwyo zafxuli, - agarakebis stiqia.
nuca ojaxTan erTad axaldabas ewvia.
levan abaSiZesTan megobroba kvlav
grZeldeboda, is xSirad stumrobda
patara partnioris sazafxulo samyaros. nucas samyaroSi ki, marTalia,
gauazrebeli, magram pirveli siyvaruli
ukve iyo. levanis amosvla da Semdeg
wasvla bavSvisTvis ucxo grZnobiT
Sepyrobil nucas guls uCqarebda da
im dResac, rodesac gaigo levani Camovidao, aJitirebulma Cairbina kibe, mere
ezo da... levani SeyvarebulTan erTad
estumra axaldabaSi dabinavebul
ojaxs.
nuca Tavis oTaxSi Caiketa da mis
wasvlamde stumrebTan aRar gamosula.
ufrosebi xvdebodnen raSic iyo saqme,
- nucam ieWviana.
`fanjarasTan videqi, darabebis RriWodan vxedavdi levans, romelic xels
miqnevda da memSvidobeboda. darwmunebuli viyavi, rom ver mxedavda: nuca!
dabadebis dReze aucileblad amoval!
- miTxra da wavida. amis mere aRar minaxavs, eqvsi seqtembris Semdeg, ki aRarc
aravis. is dro im ferebSi maxsovs,
rogori esTetikac aris `ara, megobaro!..~-Si.~
nuca skolidan gamoiyvanes. pirveli
Soki - Zvirfasi adamianis daRupva 9
wlis asakSi ganicada. da levans dahpirda: me aucileblad gavxdebi msaxiobi.
ANOTHER GEORGIA
erT dros televizorSi nanaxi amerika, axla nucas saxli unda gamxdariyo. yvelaze didi STabeWdileba es iyo disneilendi, miki mausis Wiqa,
romelic CasvlisTanave SeiZina. kidev
iyo `rusaloCkas~ torti. zafxuli
da didi cisferi auzi. es yvelaferi
Tbilisuri erTferovnebis Semdeg xdeboda. omi, daTrgunuli xalxi da gaWirveba: `maxsovs, babuaCemma rom `audi~
iyida, im dros es erT-erTi pirveli
ucxouri manqana iyo qalaqSi. ojaxSi
didi ambavi atyda, Cven ratom unda
gvyavdes kargi manqana, roca sxvebs saWmlis fuli ar aqvT! dRis sinaTleze
`audi~ erTxelac ar gamogviyvania, TvalSisacemi rom ar yofiliyo. mxolod
gvian RamiT babua manqanaSi Cagvsvamda
da qalaqs wres vurtyamdiT.~
33
amis Semdeg, raRa Tqma unda, atlanta kulturuli Soki iqneboda. Tumca,
yvelaferi win iyo. nuca skolaSi miiyvanes, sadac erTi ucnauri ram aRmoaCina: amerika sulac ar yofila `amerika~.
skolaSi jinsebiT da maisuriT mivida. meore dResac igive ecva; amerikelma Tanatolebma nuca aiTvalwunes,
fuli ar gaqvso, dascinodnen. mere
iyo enis barieri: sityva SeeSleboda
Tu ara, mTeli klasi sicils iwyebda.
tipiur Tbilisur garemoSi gazrdili,
verafriT xvdeboda sad moxvda, ratom
xdeboda ase. arada, qarTul skolaSi
swavlis dros, yvela axal klasels
ucxoobas uadvilebda, axla ki Tavad
aRmoCnda ucxo da, aqedan gamomdinare,
ucnauri da martosuli. yoveli dRe
tiriliT mTavrdeboda - ar minda aq
cxovreba! nuca Tavis samyaroSi Caiketa. klasSi TviTdamkvidrebis mcdeloba
kraxiT dasrulda, radgan nucam gamoacxada, me filmSi var gadaRebulio.
axla amaze dascines - es matyuarac
yofilao. mere Tqva, bebiaCemi Tavadi
iyo da Cven sasaxlec ki gvaqvso. es
zRvars gadasvlad Seafases da maswavlebelma skolaSi nucas deda daibara:
Tqveni Svili avad aris, qronikulad
ityueba!
axla ukve yvelafers ebrZoda da
araferi moswonda. amas isic daemTxva,
rom zamTar-zafxul dedas TbilisSi
Camohyavda xolme, sadac energiiT ivseboda da pirveli kviris manZilze, yovel diliT sizmarSi egona Tavi. isev
amerikaSi dabrunebuls, TavisianebTan
gatarebuli dReebi, garkveuli drois
manZilze hyofnida.
da ai, Zlivs! klasSi axali bavSvi
gadmovida, brazilieli, romelic analogiur qarcecxlSi gaatares. nuca maSinve daumegobrda, rom wyena Semsubuqeboda braziliels da TiTqmis dRe ar
gavidoda, erTad rom ar yofiliyvnen.
daiwyo saidumloebebis gacvla, xalisic TavisiT movida.
ardadegebi axlovdeboda. megobrebi
erTmaneTs atirebulebi gamoeTxovnen.
dabrunebulma nucam ki, kidev erTi
Soki miiRo - brazilieli megobari
axla ukve Cinebulad morgeboda klasis
situacias da nucas zedac ar uyurebda. erTaderTi sayrdeni ToTxmeti wlis
nucasTvis isev Tavisi qveyana iyo: rac
undaT, is Tqvan Cemze; mere ra, damcinon, Cemi samSoblo xom mainc sxvagan
aris.
`dakarguli kocnebi~
nucac adaminebis im ricxvs ekuT-
34
vnis, vis cnobierebaSic Zefirelis `romeo da julietam~ siyvarulze warmodgena mTlianad Secvala. am magiur ambavs
iseTi zemoqmedeba mouxdenia, rom es
filmi nucas did ojaxSi bavSvebisTvis
dRemde ikrZaleba.
am dRidan, realoba Tavganwiruli
siyvarulis ideas gaemijna. Tan zafxulia, Tan nuca sayvarel TbilisSia.
megobrebi mogrovdnen da nucas irgvliv Semokrebilebi stumrad midian.
- nuca! - eubneba erTerTi, - iq mova
cudi biWi, uzrdelur sityvebs ambobs
da sul quCaSi dgas, icode ar mogewonos!
- ratom unda momewonos? - daeWvda nuca.
- imitom, rom Zalian lamazia.
biWi Semosuli ar iyo, rom nucam
Tavisi gancdebis realizebisTvis saukeTeso obieqti aRmoaCina. arada, meore dRes amerikaSi brundeboda. Casvlis
dRidan mTeli erTi wlis manZilze
`romeos~ gmirs qmnida da xvewda: albaT
am SemTxvevaSi ase moiqceva, albaT ase
ityvis. mokled, erT weliwadSi idealuri adamiani gamoiZerwa.
TbilisSi dabruneba da satelefono
saubrebis dawyeba erTmaneTs daemTxva.
ugonod Seyvarebulebma aravis mousmines,
arc angariSi gauwies vinmes da iqorwines.
cxovreba Cveulebrivi dinamikiT midioda, axalgazrduli ganwyoba da sixalase. erT dResac nucasTvis cnobili gaxda, rom kinoreJisori nana jorjaZe mTavari rolisTvis eZebs gogonas. nucam icoda, rom filmSi gadaRebis uflebas axladSeuRlebuli qmrisgan ver miiRebda, amitom axal rolze
fiqri periodulad modioda, magram
iqve ifanteboda. cota xanSi nucas
axsendeba erT dros micemuli piroba
da aSkara simZafriT igi arCevanis
winaSe dgeba: piradi cxovreba Tu kino?!
moulodnelad nuca iRebs telefons da nana jorjaZesTan rekavs:
- gamarjobaT, me nuca kuxianiZe
var. kidev eZebT gogonas rolisTvis?
- Cven ukve vi poveT... magram iqneb
mainc moxvideT.
nuca fotosinjebze wavida. sacvlebis amara daayenes da sinjebi gaakeTes.
saxlSi dabrunebuli qmars uxsnis,
rom am filmze SesaniSnavi xalxi muSaobs. sTavazobs, TviTonac wahyves da
rame Tu ar moewoneba, usityvod dabrundeba ukan.
studiaSi misul qmars nucas fotoebi xvdeba. aq ukve ganxeTqileba iwyeba. rolze damtkicebuli, reJisors
eubneba - `gadavifiqre~.
urTierToba iZabeba, amasobaSi nucas ar asvenebs erTi akviatebuli azri
- kino. Tvalwin warmoudgeba bavSvobaSi dadgmuli speqtaklebi, `ara megobaros~ gadaRebebi...
qmarTan naCxubari, erT saRamos dedasTan erTad kafeSi wavida. moulodnelad kari gaiRo da gio mgelaZe Semovida: `Cems cxovrebaSi pirvelad vnaxe
gio aseTi mowesrigebuli, wvergaparsuli, cisferi perangiT, lamazi qudiT.
gio CvenTan dajda. mkiTxa, mivedi Tu
ara nanasTan. me gamovucxade, rom ver
mividodi. sami saaTis manZilze gios
monologs vismendiT; iseTi grZnoba
mqonda, TiTqos misi piriT levan abaSiZe
mesaubreboda da marwmunebda, kinos gzas
gavyolodi.~
nucam daijera, rom es RmerTis
miniSneba iyo da amis ardanaxva sisulele iqneboda, amitom meore dResve
gadasaReb moedanze mivida.
da uecrad, amdeni konfliqtis da
sirTuleebis Semdeg, Teqvsmeti wlis
nuca saocrebaTa qveyanaSi aRmoCnda.
masStaburi da seriozuli iyo yvelaferi: zafxuli, axali xalxis gacnoba,
aTasnairi kostiumebi.
gadaRebebi saberZneTSi unda gagrZelebuliyo, rac imas niSnavda, rom odesRac dedis naambobi miTebis, zRaprebis
da RmerTebis qveynis Sesaxeb, nucasTvis
realobad iqceoda.
marto, mSoblebis gareSe, ucxo qveyanaSi pirvelad uxdeboda gamgzavreba. yvelani erT sastumroSi cxovroben. didi avtobusiT saberZneTis mTian
soflebSi mogzauroben. nuca yvelaze
pataraa, Tanac, mTavari rolis Semsrulebeli. yvela Tavs evleba.
Caketili sivrcidan RmerTebis qalaqSi aRmoCenili nuca, aq gaicnobs
filmis operator fedon papamixails
- vim vendersTan namuSevar, holivudSi
warmatebul pirovnebas da amerikeli
kinoklasikosis, jo kasavetesis dis
Svils. da rac yvelaze mTavaria, SesaniSnav adamians: `sul megona, rom ucxoelTan naklebi saerTo SeiZleba mqondes,
magram fedoni is adamiani iyo, vinc es
warmodgena daangria. aRmoCnda, rom oci
wliT ufros ucxoelTan SesaniSnavad
vgrZnobdi Tavs. Cveni interesebi da
gancdebi emTxveoda. naxevrad berZeni,
naxevrad germaneli operatori Cemi
saukeTeso megobari gaxda. erT dros,
oci wlis asakSi, niu-iorkSi Casuli
sabolood moajadova manhetenis ganaTebam. me operatori gavxdebi, - Tqva da
amis Semdeg aRarafers gaukvirvebia.~
fedoni dRemde nucas gverdiTaa.
xuTi wlis win dawyebuli `masterklasebi~, rasac nuca bavSvuri sijiutiT
xSirad ewinaaRmdegeboda da ambobda:
`me es vici!~ - Tavisdauneburad ileqeboda axalgazrdul cnobierebaSi da
albaT amitomac, madlieri nuca ambobs,
rom adamianad CamoyalibebaSi mas fedoni daexmara.
`27 dakarguli kocna~-s gadaRebebi dasrulda. yvela Tavis gzaze wavida. nuca Tbiliss SemorCa. rac amerikaSi aklda, imas inazRaurebda: didi
ojaxi, megobrebi da emociebi.
vidre filmi damontaJdeba, gaxmovandeba da gamova - es xangrZlivi procesia. nuca Tavis fiqrebs uRrmavdeboda: radgan yvelafers ori mxare
aqvs, gamodis, rom verc verasodes gaigeb, ra jobia. grZnobebis droze adre
Camoyalibeba im gancdebmac ganapiroba,
rac jer kidev arasrulwlovans daatyda Tavs: jer iyo levanis dakargva;
Semdeg ki ojaxSi pirveli tragedia
moxda - nucas sami Tvis deidaSvili
daeRupa.
`27 dakarguli kocnis~ molodinSi nuca atlantaSi Cavida dedasTan.
erT kviraSi telefonma dareka. es fedoni iyo, romelic nucas los anjelesSi epatiJeboda.
kulturuli Soki
`maxsovs palmebi da zRapruli amindi. ianvari iyo, magram rogorc mivxvdi,
es los anjelesisTvis Cveulebrivi
amindi iyo.~
nuca fedonis garemocvas ecnoboda.
es warmatebuli inteleqtualebis wre
iyo, romelic holivudis sivrceSi
aTqvefas, gancalkevebiT yofnas amjobinebda. ianuS kaminski (`Sindleris siis~
operatori), jo kasavetesis Svilebi
da sxva uamravi saintereso adamiani.
nuca Cveulebrivad iRebda yvelafers. moraluri gadasaxedidan afasebda
am xalxs, radgan kargad hqonda gaazrebuli is, rom, magaliTad, tom kruzis
gacnoba sainteresoa, mas xom mTeli
bavSvoba televizorSi xedavda. magram
Tu tom kruzi cudi adamiania, ra saerTo SeiZleba i povo masTan. aseTi
kriteriumiT daiwyo amerikuli kinos
samyarosTan ziareba.
los anjelesSi Casvlisas nuca
Teqvsmeti wlis iyo. aqedan gamomdinare, uflebebi SezRuduli hqonda verc klubebSi erToboda, arc manqanis
marTvis uflebas aZlevdnen da radgan
SesaniSnav saxlSi cxovrobda, gasarTobs
gareT aRar eZebda. qveyana rom daqce-
35
uliyo, iq mainc zafxuli iqneboda,
uamravi wigni, filmebi da musika. es
is periodia, roca nucam sakuTar Tavs
dro dauTmo da alternatiuli variantebi SesTavaza.
`mivxvdi, rom sakuTar TavTan SenobiT unda saubrobde, Torem sxvebTan
kontaqti gagiWirdeba.~ amaSi mas fedoni
exmareboda.
nucas cxovrebis dagegmva arasodes
ucdia, Tumca, bavSvobaSi amerikas qvecnobierad mainc msaxiobobas ukavSirebda:
iq aris samsaxiobo skolebi, holivudi da aqedan gamomdinare, Sansic metia.
magram ocneba sadRac miikargeboda
xolme; ufro zustad ki, asi procentiT sruldeboda, Tanac ise swrafad,
rom gaazrebasac ver aswrebda.
ase iyo im dResac, roca saocnebo
los-anjelesidan TbilisSi dabrunebulma Seityo: `27 dakarguli kocna~
kanis festivalze waradgines. nucac
miwveulia
kanis festivali
festivalze nuca gadamReb jgufTan
erTad gaemgzavra. gazafxuli da Cvidmeti wlis msaxiobi. evropaSi es imas
niSnavs, rom nebismieri klubis kari
Riaa. nuca emociebs irgvliv myof qarTvelebs uziarebs, xolo gemze gamarTul wveulebebs misi erotiulobiT
dabalansebuli bavSvuri gamometyveleba amSvenebs.
amas Tbilisuri premierac mohyva.
mere prizebi. da aWrelda Jurnal-gazeTebi. yvelaze xSirad, ekranze julietas dabrunebis Sesaxeb werdnen.
aRniSnavdnen, rom asakiT patara gogonas uCveulod boxi xma aqvs, aris gamxdari, jinsebiT da botasebiT dadis.
bavSvobaSi amerikaSi cxovrobda da
kidev...
nuca Cveuli sasiamovno simSvidiT
xvdeba warmatebas. kulturuli Sokis
qarcecxlSi droze adre moxvedrili,
isev siyvarulSi eZebs simSvides.
am periodSi axali sasiyvarulo
ambavi da Sesabamisad, axali wre ikvreba.
aqeT-iqiT mogzaurobis gamo, nucas bevri
megobari ar hyavda. es intervalebi
Taviseburad moqmedebda. amitom axlad
SeZeneli megobrebi misTvis uZvirfasesi
gaxda.
`ar momwons Tbilisuri dogmiT
gamowveuli, jgufebad da klanebad dayofili sazogadoeba. am mxriv amerikam gadamarCina~. arada, yvelaze metad
mainc Tbilisi uyvars. aqedan versad
wavalo, - ase ambobs.
amerikaSi swavlis gagrZelebas isev
36
piradi cxovreba arCia. ar usmenda
rCevebs agentis povnis da amerikaSi
dabrunebis Sesaxeb. radgan siyvaruli
gaCnda, amerikam aqtualoba dakarga, magram es gaoreba gamudmebiT iCens xolme
Tavs, Tanac iseTi siZlieriT, rom Tavs
kargav.
daiwyo isev igive: aq viyo, Tu iq?
`bolos mivxvdi, es qveynebis brali
sulac ar aris. Tu mSvidad ar xar,
es pirvel rigSi Seni bralia.~
nuca isev amerikaSi gaemgzavra, dedasTan. depresiam Sei pyro, daTrgunuli iyo: `ver vxvdebodi vin viyavi, vxedavdi did Sav sivrces, sadac naTeli
perspeqtiva ar Canda. viweqi loginSi.
cotas vlaparakobdi da uecrad, erT
dResac, dilis rva saaTze rekavs telefoni. es kastingebis agenti - suzi
figisi iyo, romelic londonidan gvexmianeboda. reJisori nil jordani axali filmisTvis gogonas eZebda~.
`27 dakarguli kocna~ mas parizSi
unaxavs da nucasTan Sexvedra surda.
`gaognebulebma internetSi nil jordanis Zebna daviwyeT. daujerebelia,
misi yvela filmi nanaxi gvaqvs. SesaniSnavi reJisoria!
isev kinom miSvela~.
TRY END REMEMBER THIS NAME
`Cook-in-aza~
londonis sastumros foieSi nuca
nil jordans Sexvda. Tbilisuri depresiuli ieri, avariis Sedegad TvalTan
miRebuli naiarevi, Savad SeRebili Tma
- ase gamoiyureboda qarTveli gogona,
romelsac didi reJisori teqsts akiTxebda. repeticiis dasrulebis Semdeg
nuca nomerSi avida, sadac kvlavindeburad gaisma satelefono zari da
nuca isev foieSi ixmes. CaurTes musika
da acekves. amis Semdeg Suqze gaiyvanes
da naiarevs daakvirdnen, - albaT gaqrobas movaxerxebT. mere axalgazrda msaxiobs madloba gadauxades da gamoeTxovnen.
nuca atlantaSi dabrunda, sadac
Zalian male isev Seexmiana filmis
direqtori da auwya: rolze damtkicebuli xarT. martSi nicaSi CamobrZandebiT gadaRebebze. radgan nuca arasrulwlovani iyo, honorars dedamiss
uTanxmebdnen:
- Tqveni Svilis honorari 10 aTasi
dolaria...
nucas dedam aRfrTovaneba ver moaswro, rom agentma uecrad daayola:
- 10 aTasi dolari kviraSi... kviraSi.
nuca axal zRapul samyaroSi aRmoCnda: maisi, sastumro zRvis xediT, bev-
ri fuli: `saswrafod uamravi tansacmeli viyide, rac dRemde SemomrCa. dedaCemi, Cemi da da megobrebi Caviyvane,
londonidan Cemi megobari, Teona Camodioda xolme. rac mTavaria, Cemi partniori nik nolti iyo.~
gadasaReb moedanze nuca yvelas daumegobrda. am mxriv man stereoti pebi
daangria. `iq msaxiobi iseT simaRleze ahyavT, rom TavSi azrad aravis mouva mZRolebTan da gamnaTeblebTan megobroba~. nuca gamonaklisi iyo, zemodan aravis uyurebda. gamudmebiT saqarTveloze uambobda maT. gamocdili, kinoindustriaSi daberebuli adamianebi pirdaRebulebi usmendnen 17 wlis
gogonas, romelic gadasaReb moedans
ar scildeboda maSinac ki, roca misi
gadaRebis dRe ar iyo, yovel diliT,
maRviZaras zaris darekvamde aTi wuTiT
adre eRviZeboda.
`roli gamiadvilda, radgan nil
jordani yovelTvis zust SeniSvnebs
maZlevda, meores mxriv ki nik nolti
mexmareboda, saukeTeso Taobis holivudeli. axlandel holivudSi xom namdvili krizisia - holivudi erT did
fabrikad iqca, sadac konveiruli wesiT
amzadeben produqcias.~
`me da nuca erT doneze varT~, ambobda nik nolti, miuxedavad imisa,
rom is saxelganTqmuli msaxiobi iyo.
nik noltma nucas Tavisi agenti gaacno da Semdgom TanamSromlobazec SeTanxmdnen.
gadaRebis bolo dRe iyo. nucas
scenebi am droisTvis ukve damTavrebuli iyo, magram mainc gadasaReb moedanze trialebda.
darCenili scena, romelSic nik nolti monawileobda, uazrod gaiwela.
raRaca aklia kadrs - fiqrobda nikic
da nilic da uecrad, orive xvdeba,
rom am kadrSi nucas aucileblobaa.
saswrafod Caacves, grimi gaukeTes da
gadaiRes.
`kargi qurdis~ gadaRebebi dasrulda. Rame banketi iyo. telefonis nomrebi
icvleboda: Ceki kario, ralf fainsi,
kusturica, nik nolti... da kidev uamrav SesaniSnav adamians unda gamoTxoveboda zRaparSi moxvedrili qarTveli
msaxiobi, romelic cota xnis Semdeg
interviuSi ityvis: I'm still in shock
that I'm here.
Tbilisidan Camotanili suvenirebi: xmlebi, qudebi, samajurebi, samaxsovrod daurigda gadamReb jgufs, radgan
damTavrda kinos gadaReba da erTi
didi ojaxi unda daSliliyo; radgan
SeiZleba veRarasodes naxo adamianebi,
romlebTan Sexvedramac dagarwmuna, rom
roca kinos iReb, mniSvneloba ar aqvs,
romeli qveynidan xar, an vin xar.
vidre kvlavindeburad gamijnurebuli, saqarTvelos zRvispira qalaqebSi
sakuTari manqaniT daseirnobda, presa
statiebiT aWrelda - postsabWoTa
qveynidan movlenili nuca: vin aris es
gamxdari, patara gogona, - seqsualuri
xmiT da samxreTuli aqcentis gareSe?
juliana murisa da meril stri pis
fani, Tvlis rom jo kasavetesi saukeTeso reJisoria. nucas keTili ZaRlis
Tvalebi da Seron sTounis xma aqvs...
amerikaSi mxolod los-anjelesi uyvars da sakuTari qveynis mimarT mZafri
gancda gaaCnia.
am droisTvis nucas kvlavindeburad arCevanis gakeTeba uwevs: amerikaSi swavlis gagrZeleba, Tu piradi
cxovreba.
`kargi qurdis~ gaxmovanebac dasrulda. rolebze SemoTavazeba ar Cans.
arada, nucas enatreba kino. isev qaosi
daiwyo. moulodnelad iRupeba misi
Seyvarebuli.
am dRidan yvelaferi icvleba. nuca
erT adgilas zis da veravis da verafers ver xedavs. mas kinos siyvarulic
daaviwyda. xalxTan, maT Soris fedonTan kavSiric gawyvita.
sadilad
jeremi aironsTan
italiaSi mcxovrebma xorvatma reJisorma nina mimicam, romelic italielebis dafinansebiT pirveli srulmetraJiani filmis gadasaRebad emzadeboda, operatoroba fedons SesTavaza da
Sesabamisad, scenaric miawoda. operatori scenars TviTmfrinavSi gaecno da
maSinve ninas daukavSirda:
- mTavari rolis Semsrulebeli matilda ukve napovni gyavs?
- ara, da axlac mis ZebnaSi var.
- me vicnob am gogos, - upasuxa fedonma.
nucas daTanxmeba rTuli iyo, radgan Rrma depresiaSi myofs gadaRebebis Tavi ar hqonda. axloblebis daJinebuli Txovnis da rCevis Sedegad,
nuca sabolood daTanxmda. axla ukve
gamocdili msaxiobi CasvlisTanave matildas rolze daamtkices. partniorebiT gaTamamebuli, amjeradac legendaruli jeremi aironsis gverdiT aRmoCnda.
filmSi moqmedeba balkaneTis omis
fonze viTardeba. nucasTvis roli rTuli asaTvisebeli ar yofila, amas Sinagani ganwyobac uwyobda xels: `marto-
37
obis saSineli gancda mqonda, miuxedavad imisa, rom fedoni iq iyo - Zvirfasi megobari, romelsac gadasaReb moedanze ukve meored vxvdebodi. kameris
win rom vdgebodi, yvelaferi maviwydeboda. magram mainc cudad viyavi.~
es is dro iyo, roca nucam cxovrebaze warmodgena Seicvala da ufro
frTxili gaxda. am sami Tvis manZilze nuca movlenebze dakvirvebas mieCvia, Soridan uyurebda da ise afasebda. es erTgvari gamofxizlebis periodi iyo. cudad yofnas sxvebic atyobdnen.
erT saRamos jeremi aironsma partniori sadilze dapatiJa. dasxdnen.
saubars intervius saxe mieca: `kiTxvebs
misvamda: vin xar? rogor cxovrob?
ras fiqrob? da uecrad gavixseni da
yvelaferi, rac mawuxebda, mtkioda da
vfiqrobdi, sruliad ucxos, jeremi
aironss vuambe. rolSi SeviWeri da
xelebiT, aJitirebuli vesaubrebodi.
Tavad es ingliseli inteleqtuali
Tevzs miirTmevda da Tavs dinjad miqnevda: `Yes... I know what you mean~.
me da jeremim erTmaneTs gavugeT.
SesaniSnavi adamiani aRmoCnda miuxedavad imisa, rom TavSekavebuli ingliselia da saerTod ar hgavs Tundac nik
nolts, romelic ti puri hi pia.~
am xalxisgan nuca cxovrebas swavlobda. ecnoboda garemos, sadac maTi
msoflmxedveloba yalibdeboda da miuxedavad imisa, rom xSirad nucasTvis
gaugebar Temebze laparakobdnen, es cocxali legendebi mainc Cveulebrivi da
SesaniSnavi adamianebi arian.
nucas qalaqi
cota xniT atlantaSi Casuls, quCaSi moulodnelad ucnobebi Semoexvivnen. nuca daakvirda da is klaselebi amoicno, mTeli bavSvoba rom koSmarad uqcies. axla ki maT win idga
cnobili msaxiobi, romelic Turme ar
ityueboda.
holivudis varskvlavebis cxovrebis ti puri scenari, nucas SemTxvevaSic ganxorcielda, Tumca, mas klaselebisTvis samagiero ar gadauxdia, radgan nucas da masTan erTad nik nolts
da nil jordans, `kargi qurdis~ Tbilisur premieraze Tavisi qalaqi elodeboda.
erT dros gadasaReb moedanze saqarTvelos Sesaxeb mosmenilma ambebma molodins gadaaWarba. RirsSesaniSnaobebi
da piknikebi qalaqgareT, saCuqrebis uzomo raodenoba, siTbo da gadaWarbebuli emociebis gamoxatva. Tbilisi nik
38
abaSiZe enatreba: `minda mxedavdes. CemTvis levani simboloa.~
gpirdebi
noltis sayvarel qalaqad iqca.
nuca imijs ufrTxildeba. fiqrobs,
rom gamudmebiT televiziiT gamoCena
cnobil adamians idumalebas arTmevs:
`yvelam icis britni spirsis sacvlebis ambavi, magram meril stri pi sakuTar Tavze arasodes saubrobs, amas misi filmebiT isedac xvdebi.~
TbilisSi yofnis periodSi nucam
kidev erT filmSi iTamaSa. es iyo
levan TuTberiZis `mogzauroba yarabaxSi~: `patara rolia, magram CemTvis
Zvirfasi. zogjer mayurebels is erTi
wami amaxsovrdeba xolme mTeli cxovrebis manZilze.~
mere isev amerika, - es dausrulebeli gaoreba. mere isev Tbilisi: me mivxvdi, rom raRac periodi aq cxovreba
mWirdeba, Cemianebi... vici, rom aq cxovreba yvelaze Znelia, magram Tu SemiZlia
raime sasikeTo gavakeTo Cemi qveynisaTvis,
maSin aq viqnebi, versad gadavixvewebi.
sadac ar Cavedi, me da Cemi qveyana xelCakidebulebi viyaviT da yvelas vacnobdi, - gaicaniT es Cemi qveyanaa~.
`Girl with perfect, sexily accented
English~ bolos Cikagos stumrobda,
sadac reJisor brius terisis filmSi
`binZuri samuSao~ iRebda monawileobas. es dabalbiujetiani filmia DVcam-ze.
`yvela films Tavisi ganwyoba aqvs
da rolsac aqedan gamomdinare qmni~.
saukeTeso partniorad da megobrad
nik nolts asaxelebs, ocnebobs Son
penis gacnobaze. yvelaze metad ki levan
`am etapze arafers vnanob. iyo cudic da kargic, magram Cemi Sinagani
zneobisTvis arasodes miRalatia.
guli mwydeba, rom kargad ver gavufrTxildi Zvirfas adamianebs, magram
RmerTs erTi dRec ar mivutovebivar.
mTavari CemTvis siyvarulia, siyvaruli adamianebs Soris.
vswavlob Secdomebze.
bednieri var imiT, rom vici, ra
minda.
vamayob Cemi qveyniT. ase rom ar
iyos, samudamod gadavixvewebodi iq, sadac advilia cxovreba.
xSirad iseT mdgomareobaSi var, rom
situacia gamouvali mgonia xolme.
amas winaT, erT-erTi aseTi `Cavardnis~
dros dawerili werili vipovne, romelsac megobars vwerdi. am werilSi
mas raRaceebs vpirdebodi: gpirdebi, rom
vimogzaureb qveynebSi; gpirdebi, rom
fantastiur koncertebs daveswrebi;
gpirdebi, rom gavicnob saukeTeso adamianebs; gpirdebi, sikeTes gavakeTeb, aravis vawyenineb, sul meyvareba... werili
savse iyo dapirebebiT. visac mivwere,
is daiRupa, me ki aRmovaCine, rom dapirebulidan Zalian cota ram avasrule...
sul cud xasiaTze var.
mere mivxvdi - minda Tu ara, ar var
marto. amitom ar maqvs ufleba, samyaroSi arsebul sibneles Tavi davaCagvrino. aseT SemTxvevaSi xom ufro gamiadvildeba cxovreba.
me ar var gamorCeuli. Tu kargad
var, minda gverdiT sayvareli adamiani
myavdes da bednierebas vunawilebde.
sakuTar Tavs Cems qveyanasTan vaigiveb. amitom, rasac erTs vpirdebi, meorezec vrceldeba. vpirdebi, rom arasodes vuRalateb Cems mrwamss. sul
iseTi viqnebi, rogoric var.
rogori var da... me Cems Tavs SenobiT vesaubrebi!~
xma, romelic eqvsi wlis win nana
jorjaZis telefonis yurmilSi gaisma - `me nuca kuxianiZe var, rolisTvis gogos kidev eZebT?~ - iyo uCveulod boxi. ramdenime wlis Semdeg
erT-erTma amerikulma Jurnalma es xma
Seron sTounisas miamsgavsa. dRes ki
nucas inglisuri - samxreTuli aqcentis gareSe - mTels holivudSi ismis
da gamudmebiT imeorebs:
`me levan abaSiZes davpirdi, rom
msaxiobi gavxdebodi~
nestan kvinikaZe
yfwt,b4 lf 3mjwt,b4
3
„qarTuli ocnebis~ xelisuflebaSi mosvlis Semdeg, daiwyo laparaki
imaze, rom am ori Zalis garda, SeiZleboda gaCeniliyo mesame an meoTxe Zalac,
romelic qarTul politikas gaajansaRebda. ZiriTadad, amaze liberalebi
saubrobdnen da igulisxmeboda, rom
es Zala unda yofiliyo memarcxene liberaluri - daaxloebiT iseTi, rogoric aris demokratiuli partia amerikaSi (obamas partia), an socialisturi partia safrangeTSi (olandis partia). marTalia, ideologiur platformaze Riad ar usaubria, magram ori Tvis
win msgavsi Zalis gaCenaze mianiSnebda
gogi gvaxariac. bolo ori Tvis manZilze qarTul politikas specialurad
am gadmosaxedidan vakvirdebodi da
vcdilobdi damenaxa, gaCnda Tu ara
impulsi qarTul sazogadoebaSi, rom
rame gansxvavebuli da gamajansaRebeli
miiRos. „nacionaluri moZraobis~ 15
noembris mitingi da „qarTuli ocnebis~
jer kidev Seuryeveli rwmena, samwuxarod, sapirispiroSi marwmunebs.
dResdReobiT, qarTuli politika
brunavs ori polusis - „nacebis~ da
„qocebis~ garSemo (rogorc isini erTmaneTs damamcireblad moixsenieben).
orive Zala aris konservatoruli, nacionalisturi, memarjvene da koleqtivisturi msoflmxedvelobis matarebeli.
orive warmoiSva sabWoTa warsulisgan.
„nac. moZraoba~ SinaarsiT ewinaaRmdegeba sabWoTa kavSirs, magram formiT masze
Sors ver midis - verc adamianis uflebebis dacvis mxriv, verc avtoritaruli midrekilebebiT da verc nacionalisturi paTosiT. „qarTuli ocneba~
Sedgeba xalxisgan, visac moswons qarTuli sazogadoebis status kvo - is,
rom aq SeiZleba wlebi ise gavides,
rom araferi Seicvalos; vinc veranair problemas ver xedavs kulturul
izolacionizmSi, nepotizmSi, inteleqtualur CaketilobaSi da visTvisac,
zogadad, dro nela miedineba. gasakviri
ar aris, rom „qarTuli ocneba~ moswonT reaqciul ultranacionalistur
Zalebs, romlebsac aRizianebdaT „nacionaluri moZraoba~ ara misi avtoritarulobis, aramed modernizaciisadmi
midrekilebis gamo.
es ori Zala udavod ewinaaRmdegeba
erTmaneTs. maT Soris aSkara gansxvavebebi arsebobs da amas SeiZleba fundamenturi gansxvavebebic ki vuwodoT.
miuxedavad amisa, orive am polusis
ukan dgas erTi mankieri sazogadoebis
wesebi da Cveulebebi. am sazogadoebaSi koleqtivi batonobda individze,
xolo Tavad individebs Soris ki aranairi realuri solidarobis grZnoba
ar arsebobda.
dasavluri gagebiT, memarcxene liberaluri partia damoukidebel saqarTveloSi arasdros arsebula da
bi pasuxi ar gvaqvs. damoukideblobis
dRidan dRemde ar yofila mitingi,
sadac centraluri Tema iqneboda ara
bundovani „erovnuloba~, aramed adamianis uflebebis dacva, socialuri
Tanasworoba, siRaribis aRmofxvra, SromiTi uflebebis dacva da garemos dacva. yvela mitingze am konkretul moTxovnebs faravs carieli patriotuli
lozungebi.
masze moTxovna arc arasdros yofila.
saqarTveloSi xalxi erTaderTi ramis
gamo gamodis quCaSi: nacionalisturi
moTxovnebis wamosayeneblad. ratom gadaayenes wina mTavroba? imitom, rom
ar iyo erovnuli, ar iyo „qarTuli~.
ratom ar moswonT nacionalebs axlandeli mTavroba? imitom, rom ar emsaxureba nacionalistur interesebs. erovnuloba da nacionaluroba yvela SemTxvevaSi bundovani terminebia da yvela
mxare, vinc maTiT apelirebs, maTSi ZiriTadad sakuTari materialuri interesebis dakmayofilebas gulisxmobs. rogor esmis „qarTul ocnebas~ erovnuloba? rogorc sakuTari „partaqtivistebis~ gamdidreba. rogor esmis „nacionalur moZraobas~ erovnuloba? rogorc sakuTari Zalauflebis ganmtkiceba da sawinaaRmdego azris CaxSoba.
yoveldRiur cxovrebaSic, xalxs
rom vekiTxebi, rogori mTavroba gsurT,
rom xelisuflebaSi movides-meTqi, mpasuxoben, rom „erovnuli mTavroba~ undaT. konkretulad es erovnuloba ras
gulisxmobs, jerjerobiT, amaze gasage-
sabolood, iseTi STabeWdileba mrCeba, rom saqarTveloSi xelisuflebebi
icvleba, magram politikuri diskursi
erT adgilze gayinuli rCeba.
imisTvis, rom Cvens sazogadoebaSi
rame saxis cvlileba moxdes, pirvel
rigSi mTlianad politikis paradigma
aris Sesacvleli. amaze yvelani kidev
erTxel unda davfiqrdeT: iqneb problema swored imaSia, rom Cven TviTon abstraqtuli lozungebis iqiT, arafer
konkretuls ar viTxovT? iqneb Cveni
bralia is, rom politikosebi yovel
jerze ase usindisod gvatyueben? iqneb
bolos da bolos, erTi adamiani da
misi sulieri da materialuri saWiroebebi ufro maRla dgas, vidre carieli lozungebi, romlebic elitebis kidev ufro gaZlierebas da gamdidrebas emsaxureba?
piradad me mtkiced mjera, rom sanam
am ritorikul kiTxvebze swori pasuxebi ar gveqneba, manamde „nacebis~ da
„qocebis~ xelSi viqnebiT da veraferi
mniSvnelovani ver Seicvleba.
giorgi cxadaia
39
sabednierod, kargad vici, ras grZnobs
adamiani, romelmac siarulis unari
dakarga. `sabednierod~-meTqi, amas xazgasmiT vambob, radgan didi xania mivxvdi,
tkivili da gansacdeli mxolod da
mxolod madli SeiZleba gaxdes adamianisTvis, Tuki far-xmali ar dayara
da es gansacdeli kargad `gamoiyena~.
22 wlisa sairmis daRmarTze rom
daveci da ver mivxvdi, ratom veRar
memorCileba xel-fexi, ratom ar SemiZlia fexze adgoma, imas ki ar ganvicdidi,
rom raRac saSineleba damemarTa, aramed
sircxvilis da uxerxulobis grZnoba
mtanjavda - Sua gzaze vijeqi Cakuzuli da ver vdgebodi! manqanebi ar aCerebdnen, mxolod fanjridan yvirodnen: `jigar, kaifSi xar?~. ramdenime fexiTmosiarulemac gaiara. erTi bavSviT iyo. Camoefara saswrafod da zizRiT Semomxeda.
es zizRiani mzera kacisa, romelic
Tavis Svils efareba, gaSeSebuli da
uZluri rom ar daanaxos, kidev didxans
gamyva mere - sizmarSi vxedavdi am mamas da ver vitandi veravis, vinc bavSvs
Tvalze xels afarebda. mere iyo xangrZlivi periodi saxlSi jdomisa da
sazogadoebisgan damalvisa, imis SiSiT,
rom es scena ganmeordeba da isev Segrcxveba, SegeSindeba, narkomani ar egono
vinmes. mere iyo gamojanmrTeleba, magram
dRemde im adamianis `Senianad~ aRqma,
romelsac CvenSi `invalids~, `xeibars~,
`uZlurs~ uwodeben.
amitom vambob madlia-meTqi - Taviseburi saCuqaria es gansacdeli. im adamianebs ixseneb mudmivad, vinc gasaWirSi
gverdze gedga. avtobusSi rom ver adiodi, cdilobda, Seni yuradReba sxva
40
ybzbthb
etlSi
rameze gadaetana, eSayira. gaimedebda
da uyvardi iseTi, rogoric xar! madlia,
radgan Zalian kargad ici, axla rogor
unda moiqce, roca quCaSi dacemul
adamians dainaxav, roca etlSi mjdari
kaci, qali, bavSvi dagelaparakeba. ici,
rom ar unda Caikuzo, ena ar unda
mouCliqo, ar iZaxo enjeoSnikuri terminebi (`SSmp~, magaliTad)... unda darCe
iseTi, rogoric xar. ubralod mxiarulad hkiTxo - `daxmareba xom ar ginda?~
Cven yvelas gvWirdeba daxmareba. amitom vcxovrobT erTad. amitom varT
erT sivrceSi. verafers ver SevZlebT
marto, radgan yoveli Cvengani - is, vinc
etlSi zis da vinc ar zis - invalidia!
didi xnis win, roca erTi Jurnalis
gamocema daiwyo, Jurnalis redaqtorma miTxra, `es iqneba Jurnali warmatebul adamianebze, raTa mkiTxvels am
xalxma stimuli misceso~. kargad maxsovs es scena. redaqciaSi visxediT
da axal nomerze vfiqrobdiT. maxsovs,
rogor gamielva ucbad azrma: `modi
gavakeToT Jurnali warumatebel adamianebze, imaTze, visac uWirs! amovida yelSi amdeni optimizmi~.
rusTavi-2-is satelevizio Sous, `niWieris~ finalma gamaxsena es dialogi.
miuxedavad imisa, rom `Sejibri~ momRerlebs, akrobatebs, mocekvaveebs da iluzionistebs Soris sruli uazroba mgonia, vnaxe finali da davrwmundi - es
arxi erTaderTia saqarTveloSi, romelsac Sous mofiqreba, dadgma, gadaReba
SeuZlia... SeuZlia, televizors ver
mowyvitos Tundac iseTi uJmuri mayurebeli, rogoric me var. magram mTavari sxva aris - `niWieris~ gamarjvebuli gaxda wyvili, romlis gamarjveba
garkveuli TvalsazrisiT Cveni sazogadoebis gamarjvebacaa, imis imedi, rom
2015 wlis saqarTvelo mainc ukeTesia,
vidre is saqarTvelo, romelSic piradad me 1978 wels vcxovrobdi.
qveyanaSi, sadac gansxvavebuli SesaZleblobebis xalxis gadaadgilebisTvis
pirobebi vera da ver iqmneba; sadac
adamianebs etlSi Zalian xSirad gareT
gamosvlis survili ara aqvT imitom,
rom maT uyureben, rogorc `egzotikas~,
imitom, rom ver Sedian afTiqSi, ver
adian avtobusSi, ver eswrebian koncertebs, SeiZleba iTqvas, arc aqvT arsad
wasasvleli; sadac `enjeoSnikebic~ ki
amokleben terminebs da maT `SSm pirebs~
eZaxian (ar agerioT `Sss~-Si)... ai, am
qveyanaSi, yvelaze popularul SouSi
kargi momRerlebis da akrobatebis monawileobiT, imarjveben axalgazrda mocekvaveebi - Temo da qeTi. imarjvebs
siarulis SesaZleblobas moklebuli
Temo da qeTi, romelic ki ar `atarebs~
Temos, aramed masTan erTad cekvavs!
etlic ki - viRacisTvis cxovrebis
tvirTi - Temos da qeTis nomrebSi gamoyenebulia, diaxac, rogorc saCuqari,
rogorc axali SesaZlebloba imisTvis,
rom adamianma Tavisi niWi gamoavlinos.
`niWieris~ finalis Sesaxeb sakmaod
skeptikuri mosazrebebic movismine. isic
Tqves, qarTvelma mayurebelma SezRuduli SesaZleblobis mqone adamians xma
imitom misca, rom Seecodao. me ar mesmis, ratomaa `Secodeba~ damamcirebeli qveyanaSi, sadac Secodeba, Tu TanagrZnoba didi xania, deficitia. Secodebis Tu TanagrZnobis unari rom hqondes
qveyanas, maSin imazec ifiqrebda, rom
asiaTasobiT etlze mijaWvuli adami-
anisTvis sicocxlis elementaruli
pirobebi Seeqmna. da Tu Temom da qeTim
- cremli rom ver Seikaves scenaze da
aqviTindnen - am qveyanas Secodebis,
sibralulis Tu TanagrZnobis unari
gauRviZa, es swored maTi niWis wyalobiT moxda! e.i. maT daimsaxures gamarjveba.
is, rom rusTavi-2-is Sous 12 finalists Soris 3 nomeri SezRuduli
SesaZleblobebis mqone adamianebma warmoadgines, aseve amtkicebs imas, rom
qveyanaSi raRacebi Seicvala - is xalxi, visac CvenSi `invalidebs~ uwodebdnen, ara marto gareT gamovida, ara marto scenaze dadga, aramed kamerebSic
gauswora Tvali mayurebels. Tanac, es
moxda im arxze, romelic didi xania
ukve, minimum kviraSi orjer, epatiJeba
`tuCdaberil popvarskvlavebs~ kiTxviT
- `axla miTxari, piradSi ra xdeba?~ da
saukeTeso dros uTmobs uniWobis, zedapirulobis, meSCanobis tiraJirebas im
motiviT, rom `aseTia telemayureblis
dakveTa~.
hoda aRmoCnda ra? aRmoCnda, rom
satelevizio proeqtis, `niWieris~ reitingi mniSvnelovnad maRalia am SouebTan SedarebiT. aRmoCnda, rom mayurebeli mzadaa, gaicnos axali saxeebi,
axali xalxi, sxvanairi xalxi, maT
Soris is xalxi, vis danaxvasac ukrZalavdnen bavSvebs - xels afarebdnen
Tvalebze...
araerTxel miTqvams da damiweria,
pirveli Soki, romelic evropaSi ganvicade, swored etliani adamianis mimarT
mosaxleobis damokidebuleba iyo. berlinSi avtobusi rom davinaxe, romlis
karze pandusi iyo damontaJebuli, gamaxsenda, rogori wvalebiT (Tanac, Sayir-SayiriT) cdilobda uxsovar dros
Cems ayvanas avtobusSi daTo badriZe Zveli megobari da Cemi fiqrebic gamaxsenda - ra meSveleboda aseTi megobrebi rom ar myavdes!
evropaSi aseTi megobris rols saxelmwifo asrulebs. saxelmwifo zrunavs adamianebze, romelTac daxmareba
sWirdeba. saxelmwifo da sazogadoeba.
amitomac bevrisgan gamigia - qveynis
siZliere imaSic Cans, Tu rogoria am
qveyanaSi umciresobebis mimarT damokidebuleba! esaa pirvel rigSi evropa
da ara `kofi-Sopebi~ da `seqs-Sopebi~,
rogorc bevrs hgonia saqarTveloSi.
`niWieris~ finali imis imeds iZleva,
rom Cven Znelad, magram mainc vuaxlovdebiT am sivrces. jandabas, iyos dRes
mxolod Secodeba! guli Tu agiCuyda,
aris Sansi agiCuydes tvinic. ai maSin
SeiZleba gveSvelos kidec.
da es araa `optimizmi, romelic yelSi amovida~. ubralod, patara saaxalwlo imedia.
meti araferi.
giorgi gvaxaria
Sevaswavli inglisurs
nebismieri
asakisa da donis
msurvelebs.
survilis
mixedviT
gakveTilebi
Catardeba
telefonis
da skaipis
saSualebiT.
sasaubro enis
Seswavla agreTve
moxdeba
satelevizio
Souebis
meSveobiT.
lela
347-924-4027
212-564-4148
41
2015 wlis 7 ianvars frangul yovelkvireul satirul Jurnals `Sarli
ebdos~ Tavs daesxnen SeiaraRebuli
pirebi, romlebmac 12 adamiani imsxverples, maT Soris 5 karikaturisti. SeiaraRebuli pirebi gahyvirodnen `alahu
akbar~, anu `RmerTi didia~, rac pirdapir mianiSnebs kavSirs „Sarli ebdos~
mier gamoqveynebul muhamedis karikaturebsa da momxdars Soris. gamocemis mTavari redaqtori stefan Sarbonie, igive `Sarbi~ iqamde ukve Setanili iyo „al-qaidis~ mTavari samizneebis siaSi da mas specialurad miCenili
policieli icavda. teraqtamde Sarbi
werda, rom misTvis sulerTia, moklaven Tu ara da urCevnia mokvdes fexze
mdgomi, vidre daCoqili. Tavdasxma arc
danarCeni oTxi satirikosisTvis - kabiusTvis, volinskisTvis, onoresTvis da
tiniusTvis - yofila moulodneli.
`Sarli ebdo~ safrangeTSi cnobilia Tavisi skandaluri karikaturebiT
da sruli upativcemulobiT istebliSmentis mimarT. Jurnali qveyanaSi orjer aikrZala, meored maSin, rodesac
1970 wels cnobili nacionalisti
prezidentis, meore msoflio omis gmiris, Sarl de golis sikvdilze iqilika. amis miuxedavad, 90-iani wlebidan
`Sarli ebdo~ regularulad gamodioda. misma karikaturistebma 1996 wels
cnobili franguli ultramemarjvene
partiis `nacionalur frontis~ akrZalva moiTxoves da amisTvis 170 000
xelmowera Seagroves. Jurnali agrZelebda politikosebis, religiebis, bankirebis ulmobel da ukompromiso kritikas. TavianTi imijidan da Sexedulebebidan gamomdinare, logikuria, rom
isini adre Tu gvian SeeCexebodnen
franguli sazogadoebisTvis erT-erT
yvelaze mtkivneul Temas: damokidebulebas islamTan da, gansakuTrebiT, mis
yvelaze radikalur formebTan.
mtkivneuli Tema es frangebisTvis
ramdenime mizeziT aris. bevri progresuli frangisTvis muslimi emigrantebis miReba da integracia erTgvari xarkia, romelsac safrangeTi imperialisturi warsulisTvis ixdis. warsulSi
safrangeTis koloniebi iyo CrdiloeT
afrikis muslimuri qveynebi: maroko,
alJiri da tunisi. am da sxva muslimuri qveynebidan wamosuli emigrantebi
ZiriTadad siRaribeSi, parizis da safrangeTis sxva qalaqebis gaRatakebul,
garesamyarosgan izolirebul getoebSi cxovroben. umuSevrobis maRali
done da izolacia bevr maTgans kriminalisken ubiZgebs.
42
islamis nebismieri formiT kritika
paralelurad am adamianebze Setevad
ganixileba da, zogierTis azriT, maT
radikalizacias gamoiwvevs. kidev erTi
mizezi ratomac islamis kritika mtkivneuli Temaa, isaa, rom zemoxsenebuli
ultramemarjvene partiis, `nacionaluri frontis~ lideri marin le peni
dRes ukve arnaxuli popularobiT sargeblobs. 2014 wlis seqtemberSi gamoqveynebuli gamokiTxvis mixedviT, le
pens saprezidento kandidatebs Soris
yvelaze maRali reitingi aqvs. es ki
imas niSnavs, rom saprezidento arCevnebi
safrangeTSi dRes rom Catardes, mas
gamarjvebis Zalian didi Sansi aqvs.
le peni yvela aralegali emigrantis
deportacias, xolo legaluri emigrantebis miRebis droebiT SeCerebas iTxovs. igi amaze gacilebiT Sorsac midis
da moqalaqeobis CamorTmevasac uWers
mxars im ucxoelebisTvis, romlebic
safrangeTSi sisxlis samarTlis seriozul danaSauls Caidenen. erTi sity-
viT, misi zogierTi Sexeduleba axlos
aris rasizmTan da es kidev damatebiTi mizezia sindisis qenjnisTvis bevri
frangisTvis, romlebic mis arCevas kategoriulad ewinaaRmdegebian.
aseT politikur klimatSi `Sarli
ebdos~ incidentma bunebrivad gamoiwvia azrTa sxvadasxvaoba. zogierTi komentatori ise Sorsac wavida, rom
franguli gamocemis karikaturebs rasistuli uwoda. magaliTad, britaneTis muslimuri sajaro saqmeebis komitetis damfuZnebeli asRar buxari wers,
rom `muslimebi safrangeTSi aris demonizebuli qveklasi. adamianebi, romlebsac Seuracxyofen da Tavs esxmian Zalauflebis struqturebi; Raribi xalxi, romlebsac aranairi Zalauflebrivi
berketi ar gaaCniaT da am sazizRarma
karikaturebma maTi cxovreba kidev ufro gaauaresa. rasistuli stereotipebi
maT Sesaxeb kidev ufro gamyarda.~
amgvar damokidebulebas iziareben
sxva adamianebic, maT Soris aramusli-
mebi, romlebsac miaCniaT, rom islamis
nebismieri saxis kritika Rarib muslim
imigrantebze ganxorcielebuli kulturuli Zaladobis tolfasia. zogierTma liberalma (memarcxenem) amerikaSi da sxvadasxva juris socialistma evropaSi, romlebic TavianT qveynebSi religiur fundamentalistebs ebrZvian, am SemTxvevaSi religiur fundamentalizms, piriqiT, xeli daafares.
mizezi, ratomac isini ase iqcevian, nawilobriv is sindisis qenjnaa, rasac dasavluri imperializmisa da socialuri
uTanasworobis gamo grZnoben.
islamis kritikosebis winaaRmdeg amgvari argumentebiT galaSqreba axladSeqmnili fenomeni ar aris. jer kidev
wina saukunis 90-ian wlebSi, cnobili
indoeli mwerlis, salman ruSdis romanis, `satanuri leqsebis~ gamoqveynebas
mohyva iranis maSindeli uzenaesi lideris, aiaTola ruhola xomeinis mier
gamocemuli fatva, romelSic xomeini
mwerlis fizikur ganadgurebas iTxovda. dasavlel politikosebs amaze araerTgvarovani reaqcia hqondaT. zogierTma maTganma xomeinis saqcielze metad
Tavad ruSdis romani dagmo.
xomeini cdilobda, rom Tavisi gavlena iranSi da mis sazRvrebs gareT muslimur da aramuslimur samyaroSi
- swored am gziT, sayovelTao SiSisa
da teroris daTesviT ganemtkicebina.
sabolood, ise gamovida, rom man Tavis
mizans miaRwia - salman ruSdi mravali wlis manZilze sazogadoebisgan
imaleboda, misi romanis ramdenime mTargmneli ki sicocxles gamoasalmes. am
incidentis Semdeg veRaravin bedavda
sajarod islamisTvis mtkivneul Temebze xmis amoRebas. daniurma gamocema
Jyllands-Posten-ma rodesac 2005 wels
muhamedis karikaturebi gamoaqveyna, bevrma politikosma da sazogado moRvawem dagmo isev Tavad gamocema, romelmac, maTi azriT, ugulebelyo dasavluri imperializmisa da socialuri uTanasworobis istoria da Seuracxyofa
miayena muslimTa religiur grZnobebs.
karikaturistebisa da satirikosebis kritikosTa argumentebi rom ar
icvleba, es mxolod sindisis qenjniT
ganpirobebuli ar aris. amis erT-erTi
mizezi SiSicaa - is SiSi da terori,
romelic mTeli islamuri samyaros
saxeliT molaparake radikalma muslimma klerikalebma danerges.
radikalebis ise warmodgena, TiTqos
isini dasavleTisgan mTlianad daucvelebi arian, realobas ar Seesabameba.
islamur fundamentalizms kvebavs mi-
lionebi, romlebic saudis arabeTis
Seixebis, Siiti aiaTolebis da dajgufeba „erayisa da levantis islamuri
saxelmwifos~ fondebidan moedineba.
agresiac, romelic am jgufebs axasiaTebT, mxolod dasavleTisken mimarTuli ar aris. erayis samoqalaqo omis
dros Siit da sunit eqstremistebs
Soris dapirispirebas aranakleb sisxliani xasiaTi hqonda, vidre radikali islamistebis mier dasavleTSi mowyobil teraqtebs. zemoxsenebuli „erayisa da levantis islamuri saxelwifo~, sastikad uswordeba tyveebs da
samoqalaqo pirebs. „islamuri saxelmwifo~ monawileobs uprecedento masStabis eTnowmendaSi da SiSisa da
teroris qveS amyofebs Tavis kontrolqveS myof muslim mosaxleobas.
kidev erTi mizezi, ratomac mudmivad Tavs arideben moZaladeebis dadanaSaulebas da amis sapirispirod, maT
viqtimizacias axdenen, aris Teoria, romlis mixedviTac adamianis qceva mTlianad ixsneba socialuri da ekonomikuri faqtorebiT. socialuri garemo
udavod did gavlenas axdens adamianebze, magram im kulturuli konteqstis
gauTvaliswineblad, romelSic adamiani yalibdeba, individualuri qcevis
axsna SeuZlebelia.
radikaluri islamis kritikis gareSe absoluturad SeuZlebeli iqneba
socialuri Cagvris SeCereba da saboloo jamSi imaze mZime formis eqspluatacias miviRebT, vidre Tanamedrove
sekularul da demokratiul samyaroSi arsebobs. islamisti radikalebis
winaaRmdeg mimarTuli sayovelTao
kritika pirvel rigSi Tavad islamis
SigniT unda gaCndes. „Sarli ebdoze~
ganxorcielebuli Seteva bevrma zomierma muslimma dagmo, miuxedavad imisa,
rom Jurnalma maTi religiuri grZnobebi Seuracxyo. Tu salman ruSdis
winaaRmdeg gamocemuli fatva gavlenian
muslimTa Soris aravis gauprotestebia,
dRes situacia ukeTesobisken Seicvala.
yvelaze kargad xelovanebi da iumoristebi grZnoben imas, rom socialuri
emansipaciisTvis kulturuli praqtikebis da, maT Soris, religiis kritika
sasicocxlod mniSvnelovania. xelovanebi politikosebisgan gansxvavebiT
ufro metad midrekilebi arian amgvari azrovnebisken da, Sesabamisad, mTavari dartymac axla swored maTze modis.
amave dros, politikuri filosofiis
istoriaSi sityvis Tavisuflebis da
sindisis Tavisuflebis dacvis dasabuTebuli argumentebis nakleboba araa.
gansakuTrebiT yuradsaRebia - hegelis „samarTlis filosofia~ da isaia
berlinis „Tavisuflebis ori gageba~.
realuri Tavisufleba hegels esmoda, rogorc liberaluri negatiuri Tavisuflebis erTgvari kritika.
iqidan gamomdinare, rom sityvis Tavisufleba gulisxmobs garkveuli doziT upasuxismgeblobasac (pasuxs ar
ageb imaze, rac mohyveba Sens naTqvams),
igi Tavisuflebis srulyofili forma
ar aris da mas realuri TavisuflebiT Sevseba esaWiroeba.
hegelis msgavsad, isaia berlini miiCnevda, rom negatiuri liberaluri
Tavisuflebis gareSe adamiani ar SeiZleba Tavisuflad CaiTvalos. amas
mowmobs isic, rom dasavleTSi liberaluri demokratiis socialisturi
kritika swored maSin gaCnda, rodesac
liberaluri Tavisuflebebis sakiTxi
met-naklebad mogvarebuli iyo. cnobili britaneli sociologi Tomas
hamfri marSali werda, rom dasavleTSi xalxma jer moiTxova samoqalaqo,
Semdeg politikuri da sul bolos socialuri uflebebi. amgvari Tanmimdevrobis logika imaSi ki ar mdgomareobs, rom socialuri uflebebi sxvebze
naklebad mniSvnelovania (TviTon marSali, faqtobrivad, social-demokrati
iyo), aramed saqme ufro imaSia, rom
sakuTari Tavis, rogorc calke mdgomi
individis gaazrebis gareSe adamianebs
uWirT socialuri solidarobis da
koleqtiuri pasuxismgeblobis sakuTar
Tavze aReba. swored amiT aixsneba isic,
rom im qveynebSi, romlebsac ganmanaTleblobis tradicia ar aqvT, Zlieri
memarcxene moZraobebi faqtobrivad ar
arsebobs, an Tu arsebobs, maTi moRvaweoba avtoritaruli reJimebiT gvirgvindeba (sabWoTa kavSiri, kamboja, CrdiloeTi korea, CineTi).
aRniSnuli exebaT qarTvel inteleqtualebsac, romelTa nawili samwuxarod miiCnevs, rom dRes saqarTveloSi
socialuri problemebi ufro mniSvnelovania, vidre adamianis uflebebi an
genderuli Tanasworoba. Cven, ufro
metad, vidre sxvebs, kargad mogvexseneba, Tu ra Sedegi SeiZleba mohyves adamianis uflebebze maRla socialuri
Tanasworobis dayenebas. „ebdoze~ ganxorcielebulma teraqtma kidev erTxel
Segvaxsena is, Tu ramdenad myifea Tavisuflebis mdgomareoba Tanamedrove sazogadoebaSi da ramdenad sWirdeba mis
SenarCunebas sazogadoebrivi mxardaWera. Tavisuflebis gareSe SeuZlebelia yvela politikuri brZola.
43
- Tu ginda, davartyaT, - vuTxari
mister bleks, - sadac ginda da roca
ginda. vamjobinebdi ki axlave, oRond
vaJkacurad. mcvelebi? eg ra kacobaa?
simamace ginda iyido, windebi xom araa?
fuli gadauxado vinmes, rom SenTvis
gamoiCinos vaJkacoba?
did boss saxe marjnisferi gauxda.
man Tvalebis parpali daiwyo, igi janmrTel kacs ar hgavda. albaT, cotas
Wamda da bevrsa svamda.
- inaneb, - Tqva bolos bosma.
- ra Tqma unda, vinaneb, ukve vnanob
kidec. rogor fiqrobT. mesiamovna, rom
ase uxeSad gelaparakebiT am WaRara,
mamistola kacs? ra Tqma unda, ara. Cemi Tavis mrcxvenia, magram isev Tqveni
bralia. me xom ar damiwyia lanZRva
da muqara.
mister blekma raRac wauCurCula
did boss.
- ara, - upasuxa man, Tan yba ise ucaxcaxebda, rom ZlivsRa abamda sityvas
sityvaze, - alayafidan gavides, es ufro
ioli gzaa.
- mSvidobiT! – me ukve karTan viyavi,
- yvela erTnairad ar uyurebs cxovrebas.
maT araferi mi pasuxes.
kvlav klubSi davbrundi, qaRaldi
aviRe da oTxi werili davwere - Turqulad, rusulad, sparsulad da qarTulad”
- ,,pativcemulo batonebo!
gTxovT mapatioT Cemi Secdoma. ise
moxda, rom ar vicodi Tu samuSaos
gtacebdiT. ai, amitom gamovdivar!
Tqveni gulwrfeli”...
da xeli movawere.
pijakis orive mxares or-ori werili mivimagre qinZisTaviT, mister blekis
werili Sliapis babTaSi gavirWe, Cemodani aviRe da pirveli WiSkari gaviare. mTavar WiSkarTan rom mivsuliyavi,
daaxloebiT 200 futis siganis ezo
unda gamevlo. gavigone, rogor daiwyo
xalxma Rriali, roca am ezoze gadaviare,
,,gaaRe”! – mivaZaxe darajs, romelic
mTavar alayafTan amarTul sadarajo
koSkuraze idga. man Tavi gaaqnia da
brboze maniSna.
,,gaaRe!”
saketma gaitkacuna, me Rrmad CavisunTqe da gavedi...
gons rom movedi, taxtze viweqi.
viRac ledi sisxls mwmendda. irgvliv
4 Tu 5 kaci Semomxveoda da damCereboda.
- Cven Zlian vwuxvarT, - mommarTa
romeliRac slavur enaze calTvala
kacma, - Cveni biWebi ficxebi arian.
44
redaqtorisagan:
giorgi da helen papaSvilebis `yvelaferi SeiZleba
moxdes~ avtobiografiuli novelebis krebulia.
igi inglisur enaze daiwera da pirvelad 70 wlis winaT,
1944 wels gamoica. dRemde am wignis 20-milionamde egzemplaria gayiduli, Cvidmetjer gamoica amerikaSi, iTargmna italiur, frangul, norvegiul, daniur enebze. gadaRebulia amave saxelwodebis filmadac holivudSi.
wigni gvixatavs 1930-iani wlebis qarTveli emigrantis
cxovrebas da amav dros glexis TvaliT danaxul amerikas.
anTologiaSi, msoflios 50 saukeTeso wigns Soris,
romelSic yvelaze ukeT aisaxa amerika - jek londonis,
ficjeraldis, selinjeris da hemingueis gverdiT SexvdebiT
am wignsac.
- araferia, – me Tavi da xel-fexi
avamoZrave. dazianebuli araferi maqvs.
– ra moxda?
- Sen gareT gamoxvedi. bunebrivia,
rom patara areuloba moxdeboda. viRacam mogcxo da dagagdo. roca daeci,
maT blekis werili naxes da maSinve
Seni mokvla daapires.
- ratom?
- werili ambobs: ,,ama werilis warmomdgeni aris Cemi piradi rwmunebuli, keTili inebeT da Sesaferisad moeqeciT mas”.
magram erT-erTma CvenTaganma Tqva:
,,moicaT, moicaT, mag Streikbrexerebis
dalals CvenTvis arasodes uTqvams
simarTle, axla ratomRa unda davujeroT. raRac maxes gvigeben, erTi vnaxoT
sxva werilebi ras ambobeno”. magram
maTi wakiTxva veravin SeZlo da amitom
aq mogitanes.
yvelaferi wvrilad movuyevi maT
da davmegobrdiT. gamomjobinebamde im
slav kacTan da mis ojaxTan darCi.
Semdeg ki, mec sxvebTan erTad, gaficulTa
piketebze vdarajobdi. aRarc mosawevi mqonda, aRarc bifSteqsi da aRarc
7 dolari, samagierod, arc mister
bleki iyo aq. ase rom, sruli wonasworoba sufevda.
erTi kviris Semdeg didma bosma
gadawyvita SeTanxmeboda gaficulebs.
me vfiqrob, mas mobezrda yoveldRe 7
dolaris gacema im sirielisaTvis, romelic imisaTvis ukeTebda sacecxlurSi gazeTil qaRaldebs, rom gaficulebi
moetyuebina – brZmedebi muSaobso. boss
ki SeeZlo 3 dolarad iseTi xalxi
eSova, romlebic namdvil cecxls daanTebdnen, bolos da bolos, igi xom
gamocdili biznesmeni iyo.
ase rom, Cemma megobrebma muSaoba
daiwyes da mec ki mominaxes adgili
imave SemkeTebel saamqroSi.
magram gadavwyvite, es samuSao ar
ameRo. marTali giTxraT, guli ar mimiwevda amisTana ufrosis xelSi samuSaod - am kacs zrdilobis nasaxi ar
gaaCnda da yvelaze cudi ki, Cemi azriT,
is iyo, rom igi arc gamoswordeba.
miwis Zaxili
amis Semdeg embrijSi wavedi. Tavdapirvelad depoSi vmuSaobdi, mere
garaJSi viSove adgili. Tve Tves misdevda. axla ukve sami weli iyo, rac
Tbilisi davtove. sami weli! am xnis
ganmavlobaSi, Tu niu-iorkSi gatarebul
pirvel Tveebs ar CavTvliT, arc erTi
qarTuli sityvisaTvis ar momikravs
yuri.
sadac unda movxvedriliyavi, sul
somxis, asurelis da sparselis ZebnaSi viyavi, - iqneba qarTuli esmodeTmeTqi, magram bedi ara mwyalobda.
pitsburgSi rom vmuSaobdi, erTma
Turqma miTxra, - Cemi biZaSvili uilingSi cxovrobs da qarTulad molaparake kacs icnobso. erT kvira dRes, maSin jer kidev ar viyavi gamogdebuli
webos qarxnidan, avtobusiT wavedi da
Turqis biZaSvili movnaxe. magram Turme
mis megobars sul erTi Tu ori kvira
ecxovra baTumSi, 1918 wels. mas axsovda xilis gamyidvelebi. ena ki... raRa
kiTxva unda, or kviraSi xom ver iswavlida.
oriode saaTs SevrCi masTan. Zexvsa
da purs geaxeliT da ramdenime Wiqa
Rvinoc gadavkariT.
- me ar mikvirs, - miTxra Turqis
biZaSvilma (mas aslani erqva) – kargad mesmis, rac gemarTeba. erTxel indianas StatSi wavedi mzareulad. eqvsi Tve vmuSaobdi iq. RmerTmani, erTi
kacic ver vnaxe, rom gamovsaubrebodi.
aTasi dolari naRdi fuli rom momcen,
amas aRar Caviden.
sul ase memarTeboda, magram mainc
xelaxla viwyebdi iseTi kacis Zebnas,
romelsac qarTuli ecodineboda. eklesiaSi, sasauzmeSi da rusul klubSi
rom movxvdebodi, pirvelad imas vkiTxulobdi, qarTuli xom aravin icis-meTqi.
es ukve Cveulebad gadameqca.
erTma somexma diakonma gaigo Cemi
gasaWiri, RamiT saxlSi momadga da
miTxra: erT somexs qarTveli coli
hyavs, wagiyvan da iqneb SesZlos SenTan
laparakio.
wavediT. is qali marTla qarTveli gamodga, magram laparaki ar icoda.
bodiSic ki rusulad momixada. ,,mapatieT, geTayva, me erTi sityvac ar vici
qarTuli”. Turme erTi wlisa yofiliyo, rom mSoblebs odesaSi waeyvanaT.
erTxel gavige, Turme universitetSi
didi mecnierebi yofilan, isini wignebs
weren da bevr enaze laparakoben, qveynis yvela kuTxidan uamravi studenti
modis maTTan saswavleblad. vifiqre,
aseTi naswavlebi Tu arian, iqneb qarTulic icodnen-meTqi. dasvenebis dRes
sagangebod gamovewye da universitetSi wavedi. or profesorTan gamagzavnes zeda sarTulSi. marmarilos kibiT
avedi maTTan. siriuli ginda, rusuli,
berZnuli, sparsuli, somxuri Tu TaTruli, - yvela inglisuriviT icodnen.
qarTuli? ara, qarTulis inCibinCi ar
gaegebodaT.
karga xans akantures Tavebi. Semdeg
erTma maTganma Tarodan uzarmazari
wigni gadmoiRo.
- iciT Tu ara, rom Tqven erT-erT
iSviaT enaze laparakobT, rom igi ar
enaTesaveba enaTa arc erT jgufs! –
miTxra man.
- mgoni, Sumerulis kvali SeiniSneba masSi, - Tqva meorem. Semdeg mTxoves
rame meTqva qarTulad, magram ar vqeni,
ra azri hqonda. melaparaka da pasuxi
ar mimeRo? wylis nayva iqneboda. davemSvidobe da wamovedi. Semdeg xeli Caviqnie, araferi meSveleba-meTqi, gadavwyvite da RiRini daviwye gulis gadasayoleblad (rogorc krialosans marcvlavs zogi gulis gadasayoleblad).
quCaSi viyavi Tu samuSaoze, vRiRinebdi, TavSi sul simRera mitrialebda. ,,Conguri saqarTveloa, simebi Cven
anduyafar WeiSviliseuli Targmani
varT yvelao”...
quCaSi momixedavdnen xolme, duqnis biWebi damcinodnen, magram gaCumeba
ar SemeZlo. memRereboda...
im dResac RiRiniT mivedi samrecxaoSi perangis gamosatanad. ,,rom ar
gafuWdes Conguri, odela, dela, delao”.
daxlSi mdgom qals qviTari gavuwode. SevamCnie, rom igi gaocebuli
momCereboda, magram yuradReba ar mivaqcie, - ukve miCveuli viyavi amas.
- Tqven romeliRac ucnaur enaze
RiRinebT. ara?
- diax, qalbatono!
- mamaCemmac icis erTi ucnauri
ena. Zalian ucnauri, erTxel, aTi wlis
winaT, man gancxadeba gaugzavna ,,san
telegrafs” - ,,vuxdi 1000 dolars,
visac ecodineba Cemi ena”. ai, aseTi gancxadeba moaTavsa da xeli moawera:
al. monto. ramdenime kaci mouvida,
magram is ena aravin icoda. Zalian
ucnauri enaa.
- qalbatono, yvela ena, romelic
ar ici, me mgoni, ucnaurad mogeCvenebaT, - vuTxari me da waviRiRine ,,nurc
gafrindebi, nurc mofrindebi, delia
ranuni...”
- modi, davuZaxeb: mama! mama!
- ma-ma!!!
- wyals nafoti, haralo, wyals
nafoti Camohqonda...
gverdiTa oTaxis kari gaiRo da
iqidan patara moxuci gamoxta, - wyals
45
nafoti? vin mReris, wyals nafoti? –
ikiTxa man (,,wyali, nafoti” ise waimRera, TiTqos dausapnavma uremma daiWrialao).
me moxucs mivaSure: - gamarjobaT,
batono!
man xelebi gaSala, gulSi Camikra
da gadamkocna. loyebze msxvili cremlebi Camougorda.
- gagimarjos, Svilo! es ra bednieri dRe gamiTenda!
- meSvela, sami wlis Semdeg kvlav
gavigone mSobliuri bgerebi...
qaliSvilma skami moutana mamamiss.
me mis gverdiT, iatakze, movkalaTdi.
- sami weli? – Tqva moxucma qarTulad, - sami weli da wuwuneb? me raRa
vTqva, Svilo, 30 welia mSobliuri
qarTuli ar gamigonia!
moxucma miambo Tavisi Tavgadasavali: ori wlisa yofila, roca ded-mama
(mama gemis kapitani hyolia) ciebcxelebiT daRupula baTumis navsadgurSi. bavSvi erT qarTvel ojaxs auyvania. roca davaJkacebula, mezRvauroba
dauwyia. pitsburgSi moxvedrila, moswonebia da sabolood aq darCenila
sacxovreblad.
amis Semdeg TiTqmis yovel saRamos
moxucs gavuvlidi xolme samrecxaoSi. viyiddiT zeTisxils, marilian yvels, kitrebs, Zia montos erTsarTulian saxlSi mivdiodiT da Rvinis kasrs
movusxdebodiT xolme. mas 30 weli
ar gaegona Cveni ena, magram Cveneburi
Rvinis dayeneba ar daviwyeboda.
yovel saRamos visxediT sardafis
karTan gamarTul fanCaturSi, vyvebodiT kintoebis anegdotebs, arakebs, rigrigobiT vixsenebdiT da vlaparakobdiT...
ar viRlebodiT. sityvebi modidebuli mtkvariviT moedineboda da nanasaviT esalbuneboda smenas.
ioli gamdidrebis gzebi
erTxel is kaci, romelic CemTan
erTad embrijis garaJSi muSaobda, SvebulebaSi wavida. roca dabrunda, gavige,
rom detroitSi mowyobiliyo, studabekeris qarxanaSi. samuSao Senc giSovneo, miTxra.
- didi madloba, magram...
- arafris...
- didi madloba, magram ra minda
detroitSi?
- aq raRa ginda? – mkiTxa man, Zvel jabaxanebs aremonteb, raRacas jRanav, roca SegiZlia detroitSi waxvide da mSvenieri axali avtomobilebi
akeTo.
46
- eg detroiti rogoriRaa?
- qarxnebi mTeli milis sigrZezea
gaWimuli. yovel ormocdaaTwuTSi TiTo axali manqana Camodis konveieridan.
- daujerebelia.
- Tu ormocdaaTi axali manqana
yovel wuTSi. mgoni asea... iq didi
tbac aris, mis meore napirze ukve kanadaa.
,,martoxela kaci WamaSic braliao”,
mec avdeqi da detroitSi wavedi. jer
studabekeris, Semdeg ki pakardis qarxanaSi vmuSaobdi. Zalian momewona.
magram meore zamTars muSaoba Senelda. xuTasi dolari mqonda dazogili
da gadavwyvite, sanam SemomeWmeboda, raimeSi damebandebina. raRac xelis mosaWidi xom unda mqonoda?
da me yvelaze sarfian saqmed ori
cocxali Savmura meliis SeZena miviCnie. isini fermaSi viyide. gamyidveli
am meliebs fermaSive itovebda. rogorc
man amixsna, Svilebi da SviliSvilebi
rom eyolebodaT, maT tyavebs gavyiddiT da fuls gavakeTebdiT. oriveSi
225 dolari gadavixade, SenaxvaSi ki
2 dolars vixdidi yovel kviras.
yovel kvira dRes Cemi meliebis
sanaxavad davdiodi da Zalian Semiyvardnen kidec. erTs, oqrosTvalebas, meluSkela davarqvi, mis qmars – mister foqsi. maTTvis xili mimqonda xolme da
rogorc ki daminaxavdnen, meluri gulebi aRtacebiT evsebodaT, galiidan
cxvirs gamohyofdnen da yurZens xelidan mglejdnen.
magram male Sevatyve, rom es gamdidrebis neli gza iyo. mexuTe kviras meliebis momvlelma damireka fermidan:
,,mets nuRar moxval, megobaro, guSin
Seni meliebi gacivdnen da fexi gaWimeso”.
kinaRam dambla dameca, magram cotaodeni fiqris Semdeg mivxvdi, rom ase
sjobda, radgan Zalian Semiyvardnen meluSkelac da mister foqsic da verasgziT ver avitandi, maT daxocvas, arada, roca iqneboda unda daeklaT, raTa
vinmes yelze Semoexvia maTi tyavi.
axla mxolod 275 dolari mqonda. ra vuyo am fuls? sjobs, uZravi
qoneba SeviZino-meTqi, vifiqre, - is arc
avad gaxdeba da arc mokvdeba. dasvenebis dReebSi SegiZlia megobrebi waiyvano da Seni adgil-mamuli daaTvalierebino. roca moJamul xasiaTze xar,
waxval, Tvals gadaavleb da gamxiaruldebi.
komisionerisagan, romelic rusul
klubSi dadioda xolme, miwis ori nakveTi viyide pontiakSi. man es ori nakveTi mSvenivrad gaferadebul rukaze
gviCvena. aq ewera mfloblebisa da quCebis saxelebi. aqve naCvenebi iyo, Tu
sad gaSendeboda parkebi, sad bazrebi.
yvelaferi iyo aRniSnuli am rukaze.
- aseTi adgil-mamuliT, - miTxra
man, - Tqven patara qonebas SeiZenT.
da es yvelaferi 250 dolari jdeboda. araviTari damatebiTi xarji.
fuli naRdad gadavixade.
rogorc ki dro vixelTe, Cemi adgil-mamulis sanaxavad pontiakSi wavedi, magram migneba Zalian gamiWirda,
igi tylapoTi dafarul did mindorze
mdebareobda. fexsacmelebi mTlianad
talaxSi amomeTxvara. bolos, rogorc
iqna, mivaRwie Cems nomers. igi im TeTr
svetze ewera romelic talaxiT savse
Rrma gubesTan CaesoT. ai, Turme rogori
yofila Cemi mamuli!
mTel qveyanaze mxolod Cven furkameCs, lamazas Tu moewoneboda es adgili, radgan SeeZlo Tundac mTeli dRe
egorava lafSi, Tuki vinme ar daustvenda da ar amoiyvanda iqedan.
magram me maSinve mivxvdi, rom lamazas Camoyvana saqarTvelodan ar iqneboda mizanSewonili. kobiaanT karSi
xom uamravia aseTi gube, Tanac Sauric ar damexarjeboda maT SeZenaSi.
ase rom, Sin, detriotSi davbrundi.
Cemi saxlis zeda sarTulSi vcxovrobdiT: me, ori egvi pteli - axalgazrda hasani da ahmedi, erTi rusi – Cemi megobari valodia, kazaki ermaki da
erTi moxuci sparseli, romelic arafriT gvimxelda Tavis saxels.
roca Sevedi, axmedi flavs amzadebda.
– maWameT rame, biWebo! suls aqeT
araferi damrCa: Cemi meliebi samareSi
wvanan, Cemi miwa wylis qveSaa, Cemi
fulebi gaqra. ocdaxuTi dolariRa
damrCa. da me yvelaferi vuambe amxanagebs.
ermaki skamze ijda da xmamaRla
kiTxulobda rusul iumoristul gazeTs.
- asea, - ermaki fexze wamoxta, - Sen
gagacures, gagyides, gagaTaxsires, mogatyues. namdvilad asea! gagaRatakes! iqneb
is agenti fiqrobs, rom Sen araraoba
xar, rom megobrebi ara gyavs, martodmarto xar. imas vaCveneb seirs. ase
advili araa kacis motyueba, Tu ermakis yuramde miva ambavi. modi, biWebo,
yvelani pontiakSi wavideT, am saRamosve.
Cven ukanasknel kapikamde davibrunebT
mTel fuls. an fuli an suli!
- modi, nu movklavT, - Tqva ahmedma
da Tan gacxarebiT amouria qvabs, aseTi ambavi amerikis mTavrobas ar
moswons.
- an fuli an suli! – gaimeora ermakma, - CemTvis sulerTia romeli, dae,
TviTon airCios. me erTi vici – megobroba wmindaTa wminda ram aris.
roca pontiakSi mivediT, uZravi qonebiT movaWres, cota ar iyos, gaukvirda amdeni xalxis danaxva, magram mainc
Zalian Tavazianad migviRo da saTiTaod migviCina dasajdomi adgili.
- gasagebia, biWebo, gasagebia. Tqveni
megobris miwa axla iqneb marTlac
nestiania. amas ar vuaryof, magram axla
xom zamTaria, wvimebia. zafxulSi ki,
roca miwa gaSreba, visi iqneba mobibine
mdelo? visi iqneba fialasaviT gafurCqvnili yvavilebi? visi iqneba wylis
SroSanebiT savse saTevzao gubura? –
da agentma TiTi Cemsken gamoiSvira, Tqveni, megobaro, es yovelive Tqveni
iqneba!
- ho, magram...
- garda amisa, - ganagrZo man, - qvafenils daageben, sul male, momaval
kviras. qvafenils ki Txrilebi sWirdeba. ase araa? Txrilebi wyals dawrets
da Tqveni nakveTi gamoSreba. eqvsi Tvis
Semdeg ueWvelad Tavnze Tavns moigebT.
ai, ase miyva da miyva imerel mezRapresaviT, romelic erT zRapars lamazad gadaabams xolme meores da imdeni
ilaparaka, rom bolos ermakma jibe
amoifxika da 25 dolarad ori nakveTi daibeva. valodia ki Sepirda, meore
kviras daniSnulTan erTad moval da
ori nakveTis Sesyidvaze movilaparakoT,
oRond ermakis mezoblad iyoso.
ase gamogvistumra. me kvlav Cemi
uZravi qonebis patronad davrCi. igi
kvlav wyliT iyo dafaruli da jibeSic isev is 25 dolari medo.
- modi, ufro fxianad moviqceT, -
Tqva meore dRes valodiam, - aba, moifiqreT, ras akeTebs amerikaSi xalxi
yovel wuTs.
- Wams.
- Tu ar Wamen, rezins ReWaven kuWis
mosatyueblad. modi, raime saWmeli movamzadoT, gavyidoT. didZal fuls movigebT.
magram ra movamzadoT? didxans, didxans vifiqreT. Rvezelebi, cxrafurcela? (Cveneburi cxrafeniani qada Txis
karaqiTa da nigvziT Sezavebuli), irmis
barklis mwvadi?
ara, arcerTi gamogvadgeba. bolos
xinkali varCieT yvelafers. xinkals
Zroxis rbili xorci unda. wvrilad
dakepav, xaxvsa da mwvanils daaWri,
cota pilpili, cota marili (pilpilze meti), wyali da mere erTad aurev.
Semdeg kargad mozelil coms muxis
foTlis sisqeze gaaTxeleb, SuaSi
xorcs Cadeb da Tavs mouxvev. Semdeg
saTiTaod Cayri cxel wyalSi da roca
qvabi TuxTuxs daiwyebs, xinkali mzadaa. amoiReb, gamoxvritav, wvens gamowuwni da Semdeg xorcsa da comis
garss erTad Seeqcevi, aTis, ocis, da
Tu kargi mada gaqvs, ocdaaTis SeWmasac SesZleb. ai, es aris xinkali.
yvelaze Zneli comia, magram valodiam Tqva, me vici rogor unda movziloTo.
- aTasjer minaxavs, rogor zelda
dedaCemi. mamaCems Zalian uyvarda xinkali. gansakuTrebiT zamTrobiT, roca
Tovli iyineboda, roca Cemi Zmebi cxenebiT brundebodnen Sin da yinulis tkaca-tkuci ismoda. ai, swored maSin uyvarda mamaCems xinklaoba. ise yinavda,
rom armaviris eklesiebis zarebis reka
sofelSi gvesmoda, maaS! gvesmoda Cveni
saxlis gverdze marxiliT Cavlili
mgzavrebis simRerebic. fqvili damWirdeba, wyali da kvercxi. es namdvilad
vici.
pirvelad rom scada, fafa gamouvida. meored ukve sagozavs gavda, mesamed carcs.
- ra gaewyoba, - Tqva man, - diasaxliss unda vTxovoT.
da ana feodorovnam gviCvena, rogor
unda mogvezela. Cven gulisyuriT vumzerdiT da comi SesaniSnavi gamovida.
comSi xorci gavxvieT da movxarSeT.
Cinebulia! TiTqmis sul SevWameT.
Semdeg ramdenime duJini yuTSi Cavawyve da quCaSi gavedi, rom restornisaTvis mimeyida, magram sadac ki mivedi,
kari momiketes da imdeni cnobismoyvareobac ki ar gamoiCines, rom erTi ubralo qvabi da aduRebuli wyali mo-
ecaT nimuSis mosaxarSad.
bolos, erTi berZeni vnaxe, romelsac
ialtaSi emuSava mzareulad. man kargad
icoda xinklis gemo. gasinja da miTxra:
- o'qei, 50 duJins aviReb sacdelad
– dRes aq rusebis banketi ewyoba.
zustad eqvs saaTze aq iyav Seni xinklianad. wuTi ar daagviano. naRdi
fuliT gagiswordebi. nu momatyueb
da arc me giSli pirs.
kurdReliviT movkurcxle Sinisaken. guli myinvarwveris Tavze Semoxveul dilis RrubeliviT gaminaTda.
- ana feodorovnas veRar SevawuxebT,
- Tqva valodiam, roca es sasixarulo
ambavi Sevatyobine, - ai, ra vqnaT: Sen,
gaRma rom rusuli furnea, iq wadi,
uTxari Cveni gaWirveba da erTi mozrdili gunda comi iyide. me amasobaSi
xorcs davamzadeb. rom dabrundebi, coms
gavaTxeleb da xinkals movxarSavT.
mepure mimixvda. man varclidan kacis
Tavis odena comi amoiRo da qaRaldSi
gamixvia, – civ adgilas Seinaxav da
yvelaferi kargad iqnebao, - miTxra man,
roca fuli gadavuxade.
troleibusSi siviwrove iyo. Tanac
ise cxeloda, devis Torne gegonebodaT.
karga manZili gvaklda dikersonis quCamde, roca vigrZeni, rom comi amosvlas
iwyebda. Cems gverdiT mjdomi qali
Cavida. misi adgili viRac qalbatonma
daiWira. comi am dros ukve tikWoras odena gamxdariyo. coms xuTiode
muSti Cavazile da cota xniT dawynarda. troleibusSi kidev amovida xalxi. comma ukve qaRaldidan daiwyo
gamosvla. ramdens ara vcdilobdi, magram sul izrdeboda da izrdeboda.
RmerTo Cemo, sul male mTel troleibuss gaavsebs-meTqi, - gavifiqre. Cems
mezobel qalbatons nerviuloba daetyo. karTan mjdomi kaci TvalebdaWyetili misCereboda Cems pakets. comi
cota kidev afuvda da TiTqmis sazamTrosodena gaxda. Sevecade paltoTi
damefara igi.
viRac qali Cemsken gadmoixara. misi
qudis frTa TvalSi metaka.
- Tqven rusi xarT? – mkiTxa qalma.
- ara, qalbatono, - davuwye axsnaganmarteba, - qarTveli var. es sul
sxvaa, sxva ena, sxva...
- es rusia, yumbara aqvs, - Sehkivla
man da saavario zonari moqaCa.
troleibusSi erTi aurzauri atyda. konduqtori Cemsken wamovida ,,ra
ambavia”. xalxma Cemsken miuTiTa, ,,eg
ra mogaqvs?” – mkiTxa man. im dros
jer kidev kargad ar vicodi inglisuri.
- me momaqvs, me mxolod erTi top-
47
raki puris... puris...
iqneb yvelaferi keTilad damTavrebuliyo, magram swores am dros Cemma
mezobelma qalma piri gaaRo da iwivla,
miSveleT! miSveleT! is Cemsken mococavs!
coms qaRaldi gaexia da mis kabaze
miseirnobda.
- inebeT, inebeT, qalbatono, - comi
iRliaSi amoviCare, - es aiReT da axali
kaba iyideT, oRond aseT ambavs nu astexT, geTayvaT. jibidan pirvelive xelSi moxvedrili fuli amoviRe da mivawode. da iciT? igi aTdolariani iyo!
me gasasvlelisaken gavemarTe.
- troleibuss aRar gaekaro, - miTxra konduqtorma, - me SemeZlo Seni pasuxisgebaSi micema, wesrigis darRvevisaTvis.
RvTis wyalobiT, erTi ki kargad
momivida, - Cemi comi gareT, siciveSi,
moWkvianda. ase, rom ukve SemeZlo misi
tareba. magram saxlamde TiTqmis 6
mili iyo da Tumca sirbiliT mivdiodi, saaTma xuTi dareka, roca Cems
quCaze Sevuxvie.
Cemi diasaxlisis mama, ruseT-iaponiis omis dros kapitani Tu admirali yofila da amis mosagoneblad yvela sarTulze, gemze rom xmarobdnen,
iseTi TiTo didi zari hqonda dakidebuli, zari gansakuTrebul SemTxvevaSi irekeboda, magaliTad, Tu vinme
kibeze dagordeboda da fexs moitexda,
an eleqtroni cecxls gaaCenda, an abazana gaivseboda wyliT, an vinme doRze
fuls moigebda. es zari imden xans
vreke, rom kinaRam Toki Camovwyvite.
Semdeg moajirs gadavaweqi da daviRriale – yvela zeviT amodiT da xinklis
gakeTebaSi momexmareT, Torem ver movaswrebT!
patara qalma – musikis maswavlebelma, madam greSkinam oTaxidan Tavi
gamohyo. ana feodorovnas qaliSvili,
luba, qveda sarTulidan amoiWra, admiralma oTaxis kari gamoaRo.
yvelam CemTan amoirbina da saqmes
SevudeqiT. ana feodorovna coms aTxelebda, me da valodia xorcs ulufebad vanawilebdiT, luba Tavs uxvevda
xinklebs, ahmedi da hasani wyals aduRebdnen, madam greSkina awyobda ,,adin,
i dva, i tri, i Citirih”, - rogorc
erT simReraSia. misi aRmatebuleba
fuTnida, artaSa kibeze arbod-Carboda
da yuTebs naTxovar sabargo manqanaSi
awyobda.
marto Cveni sparseli mimjdariyo
kuTxeSi, Sali Semoexvia, aqeT-iqiT irweoda da ambobda: ,,RmerTo Cemo, Rmer-
48
To Cemo, es ra xdeba, gagonila, kacs
amisTana saSineli ram daemarTos am
siberis dros”.
eqvss aTi wuTi aklda, roca davamTavreT. me restornisaken gaveqane. im
kacs 40 dolari gamovarTvi da Sin
davbrundi.
- axla mogeba viangariSoT, - Tqva
valodiam, - 10 dolari xorcSi, 3 dolari comSi.
- aTi dolari troleibusSi, - mivaTvale me.
biWebs ori boTli Rvino vuyide.
TiTo or dolarad. esec 4 dolari.
magram ruseTis imperatoris flotis
admirals erT boTl Rvinos xom ver
Sevkadrebdi, amitom mas erTi boTli
koniaki mivarTvi. esec 6 dolari.
- TiTo boTl Rvinos verc admiralis qaliSvils SevTavazebdi, verc ana
feodorovnas da verc madam greSkinas. ase rom, kidev 6 dolari vardebsa
da gulwrfel survilebSi.
manqana, benzini, adgilebi kinos loJaSi artaSas da lubasTvis... valodia
Cafiqrda, ,,mapatie, - Tqva man bolos, gulwrfelad unda giTxra, rogorc
megobarma megobars: Tqven biznesis kaci
ara xarT, giorgi ivaniC. sadme sxvagan
unda ewioT beds”.
viangariSe, raRa damrCa Cemi 500
dolaridan – erTi dolari da 67
centi naRdi fuli mogrovda.
- valodia, - mivuge me, - amaSi Sen
camde marTali xar.
siTbo da mogoneba
amis Semdeg gamdidrebaze fiqrs Tavi
davanebe da kvlav Cem saqmes mivubrun-
di. magram Zalian ukmayofilo viyavi
Cemi bedisa. imitom ki ara, fuli davkarge, amaze sul ar vnaRvlobdi. davrwmundi, rom ufulo kacs naklebi
sazrunavi aqvs, vidre fulians.
ara, raRac sxva mawuxebda. dReebi
uxalisod misdevda erTmaneTs. saWmeli sanam TefSze iyo, gemrieli Canda,
Wamas daviwyebdi da CalasaviT ugemuri xdeboda. Rvinoc ki aRar msiamovnebda. gulze civi lodi mawva da verafriT momeSorebina. bolos mivxvdi,
rom Cemi uqeifobis mizezi martooba
iyo.
xmis gamcemad Zia monto myavda, adgili kargi mqonda pakardis qarxanaSi, TandaTan amerikelebsac davumegobrdi, ufro imaT, romlebic Cems saamqroSi muSaobdnen. isini ojaxSic
ki mepatiJebodnen xolme. amerikeli
muSebi Zalian momwonda, Tumca maT
sul sxva adaT-wesebi hqondaT, msiamovnebda, rom xSirad icinodnen (xandaxan TavianT Tavzec ki), mixaroda, rom
amsxvrevdnen moZvelebuli ideebis borkilebs da ar eSinodaT, yvelaferi, TviT
sikvdilic ki TavianT Tavze gamoecadaT.
amgvari simamace aqamde arc gamegona.
es yvelaferi kargi iyo, magram mainc raRac miRrRnida guls. saqme SemdegSi iyo: rac met amerikel megobars
viZendi, miT ufro mwvaved vgrZnobdi
martoobas. megona, TiTqos najaxiT orad
gaepoT Cemi cxovreba. me im nawilis
dardi mklavda, saqarTveloSi rom darCa. axali megobrebi aucilebeli iyo,
magram kidev maklda viRac - albaT is,
vinc samSoblos gamaxsenebda.
maSin Cem gaorebasac moeReboda bolo.
bolos, erT dRes TiTqmis amixda
sanatreli. niu-iorkidan ilikos werili momivida. ilikos qarTvelebis gazeTs veZaxdiT, radgan yvela Cvenganis
asaval-dasavali icoda - vin daqorwinda, vin mokvda, vin gauCinarda, vin Seicvala misamarTi. Cven ise cota da ise
gafantulebi viyaviT, iliko rom ara,
sul davkargavdiT erTmaneTs. igi amjerad karg ambavs matyobinebda.
,,salami da gamarjoba, giorgi. gisurveb warmatebas da kargad yofnas. petre
tramvais daejaxa. radiatorebi daemsxvra, mklavic moitexa. givi ukve didi
vaJkacia – skolaSi dadis. vasos qaliSvili gauTxovda. erTi axali Semogvemata. Senze ambobs, vladikavkazidan vicnobo. axla fort ueinSi wamovida samuSaod. axlobelia? icnob? Zia joni
mqviao, Tqva”.
Zia vano! aq, amerikaSi?!
fort ueinSi?!
gulSi amRerebul hangs fexi avayole da cekviT Semovuare oTaxs.
ra Tqma unda, vicnobdi. is ki ara,
meCveneboda, rom mTeli cxovrebis manZilze ar momSordeboda gverdidan ise,
rogorc Zia giorgi, Zalua salome da
Cveni vardua, romelsac Turme omidan
dabruneba aRar ewera.
magram Zia vano Cemi namdvili biZa
rodi iyo. ufro metic – sxvadasxva
soflelebi viyaviT. pirvelad vladikavkazSi gavicani, aTi wlisa rom viyavi. iq xmlebis ostats mimabares Segirdad. gamwarebuli cxovreba mqonda.
ostatis brZanebiT saxelosnoSi unda
dameZina (gaqurdvisa eSinoda). brtyel
lodze vwvebodi da sabnad kameCis tyavs
vixuravdi. dReSi ToTxmet saaTs vmuSaobdi. es kidev araferi: ostatis coli
wmenda-xexvaSi udides siamovnebas poulobda. niadag sapniani wyliT xexavda da fxekda yvelafers. misi jagrisi da iatakis sawmendi joxi yvelafers swvdeboda, kedlebidan da fanjrebidan wina quCamde da yovelive amisaTvis wyali me unda mometana Widan da
isic dasvenebis wuTebSi. mainc araferi Sveloda. oriode dRe rom gagetarebina im saxlSi, mTeli sicocxlis
ganmavlobaSi ver moiSorebdiT WuWysa
da wvires.
erT Rames, roca ukve ori kvira
iyo gasuli Cemi Segirdobidan, ukana
karTan vijeqi da xis Tofs vakeTebdi
(Tu marTla damesxmodnen qurdebi, Tavs
davicavdi), Tan Cems erTaderT megobars, calTvala mura ZaRls vesaubrebodi. saxelad buca erqva.
- buca, ra fasi aqvs Cem cxovrebas.
am uxeiro samuSaoze kisriT var mijaWvuli, sul martodmarto vagdivar, erTi
megobaric ki ara myavs. gana Senze ukeTes dReSi var?!
me da buca cota xans fiqrebma wagviRo. uceb meore ezodan raRac xmauri
gaisma. bucam WiSkris RriWoSi cxviri
gahyo, suni aiRo da mobrunda. mivxvdi,
rom yaCaRebi ar iyvnen mosuli.
- buca, netav risTvis vcxovrob
amqveynad, jobs, mec ZaRli viyo.
- Tu agre ggonia, aha, Zvali miirTvi.
fexze wamovvardi. erTi wuTiT TavSi
gamielva, buca alaparakda-meTqi, magram
ara, viRac kaci iyo. igi qvis Robidan
gadmomyurebda. TiTqmis 7 futis simaRlisa iqneboda. Savi ulvaSi da
deviviT Tma hqonda. marto Tvalebi
uCanda alersiani.
- aha, Zvali, - gaimeora man da batknis barklis Zvali momaCeCa xelSi, Tu ZaRloba ginda, es miirTvi, magram
Tu kacad amjobineb darCenas, damijere,
ufro metad isiamovneb. ai, me ukve ormocdaaTi welia, kaci var da jer ar
minania. modi, Robeze gadmoZveri da
sufras movusxdeT.
mec gadavZveri da davrwmundi, rom
is kaci ar tyuoda.
SiSxina mwvadebi da mwvanilwaWrili batknis beWi giaxeliT, zed vazis
foTolSi gaxveuli tolma davayoleT.
bucac SeviamxanageT, Robis gadaRma vuyridiT Zvlebs da isic madianad axramunebda. Semdeg movida Zroxis xorci
sokoebiTa da naRebiT, Semdeg tkbileuliTa da xiliT piramde savse langari
gaCnda. sadRegrZeloebs xuTnairi RviniT vsvamdiT – 3 wiTeli iyo, ori ki
TeTri. erTi sityviT, Citis rZe ar
aklda sufras. radgan es restorani
iyo da me rom mimi patiJa, im kacs ekuTvnoda.
- coli, Svilebi, ded-mama ukve didi
xania aRar myavs, amqveynad erTi naTesavic aRar SemomrCa, ase rom, axla yvelas Zia var.
amis Semdeg TiTqmis yoveldRe davdiodi Zia vanos duqanSi da, Tu Tavisufal dros viSovidi, yvelgan vegzavnebodi da yvelaferze vexmarebodi. duqani dRemudam savse iyo Rataki xalxiT
da Zia vanos arasodes ezareboda, imaTi
Tavgadasavlis mosmena. moxuc jariskacs
pensiis saqme ver moegvarebina, ramdenime axalgazrda cimbiridan gamoqceuliyo, eqvsSvilian qvrivs lukmapuri
ar gaaCnda, xandaxan iseTi kacic gamoereoda, romlis daWerisaTvis mefis
policia jildos iyo dapirebuli.
TviTon Zia vanom amjobina, muS-
trebze meti megobrebi hyoloda, misTvis
rom fuli yofiliyo mTavari, adgeboda da kvlav Sef-mzareulad wavidoda
peterburgSi, sadac masTan batoniSvilebi ivlidnen da didi mTavrebi sixaruliT miscemdnen oc-oc maneTs TiTo
Samfur mwvadSi.
- ara, mirCevnia, Cemi Tavis baton-patroni viyo, - ambobda xolme Zia vano,
- amitom Camovedi Sin. aq ise ar mihqrian
dReebi, rogorc peterburgSi da garda
amisa, Cems patara restoranSi yoveldRe SemiZlia wveuleba gavmarTo. es
xom did siamovnebas maniWebs.
erTi sityviT, ase iyo Tu ise – xani gamoxda da Zia vanos wyalobiT Segirdobis yavli movaTave. Semdeg omi
daiwyo da, roca vladikavkazSi davbrundi, Zia vano wasuli damxvda. bolos
amerikaSi Camovedi. axla Turme isic
aq Camosula.
momaval dasvenebis dRemde suli
kbiliT meWira. dasvenebam samSabaTs
momiwia. qalaqgareT mimaval pirvelsave
matarebelSi Cavjeqi da dilaadrian
fort ueinSi Cavedi. sul ara vfiqrobdi, rom Zia vanos povna gamiWirdeboda. igi mzareuli iyo da bunebrivia,
romelime restoranSi unda emuSava.
taqsi daviqirave da qalaqis restornebis Camovlas Sevudeqi.
- xom ara gyavT ai, am simaRle, am
sisqe, aseTi da aseTi mzareuli? –
vkiTxulobdi yvelgan. im dRes, mgoni,
imdeni mzareuli vnaxe, ramdensac sxva
mTeli sicocxlis manZilze ver naxavda,
magram Zia vanos vera da ver mivageni.
oTxi saaTi Sesrulda, ukve mzad
viyavi, xeli ameRo Zebnaze:
- Cven eqvsi restorani, ori klubi,
erTi sasadilo da erTi saavadmyofo
dagvrCa, - miTxra taqsis Soferma.
- restornebi mombezrda, modi, axla
klubebi vnaxoT, - vuTxari Sofers.
erT saxlTan mimiyvana: ,,aTleti daxuruli klubi”, ewera karze mikrul
TiTbris firfitaze. kariskacma SemiSva. roca darbazSi Sevedi, gverdiT
oficiantma Camiara. langriT oxSivariani TefSi mihqonda sasadilo oTaxSi. aq dasrulda Cemi Zieba - oficiants Caxoxbili mihqonda (xaxvSi da
pomidorSi Caxrakuli varia), es kerZi
Zia vanos xelovnebis mwvervali iyo.
bevri aRar mifiqria da Tavi samzareuloSi Sevrge. Zia vano marTlac
iq damxvda. Tma da ulvaSi gaWaRaraveboda, Zlivs daCanCalebda, magram xma
ar Secvloda, saxeli rom damiZaxa, gamaxsenda, aseTive xmiT, Robis gadaRmidan rom gamomelaparaka. mas Semdeg
49
mTeli saukune gasuliyo da es kaci
axla rom mkocnida, mainc Cemi megobari iyo.
Zia vanom sufra gaawyo da davsxediT, gacdenili wlebi xom unda agvenazRaurebina. ra Tqma unda, Zia vanos
ukve epova xalxi, romelTac misi daxmareba sWirdebodaT. namdvilad vicani
isini. amjerad, moxuci ukraineli da
Wleqiani akordeonisti unda yofiliyvnen.
Zia vanom mTeli klubi moiwvia da
Cemi sadRegrZelo SesTavaza:
- am patara WiqiT, jentlmenebo, adRegrZeleT es biWi, romelsac cxovreba SevunarCune.
xalxma setyvasaviT momayara kiTxvebi:
- gembanidan gadavardiT? frontze
moxda es ambavi? yaCaRebi dagesxnen? –
da ar mijerebdnen, roca veubnebodi:
Zia vano rom ara, me dRes ZaRli viqnebodi da vladikavkazSi mTvares vuyefdi-meTqi.
Zia vano sixaruliT cas ewia, roca
vuTxari, darbazSi Cems gverdiT Caxoxbili Caatares da imiT gi pove-meTqi.
miTxra, Cans, Sen CemSi marto megobars ki ara, namdvil xelovansac scnobo.
akordeonistma simRera SeTxza da
roca xveleba SeuCerda, Cven pativsacemad SemomZaxa:
`ramdeni siTbo da mogoneba
da raodeni silaRe axlavs
ucxo mxareSi,
ucnob mxareSi
monatrebuli megobris naxvas.~
didebuli dRe iyo, aseTi dRe iSviaTad daudgeba kacs. Zalian mewyina,
roca mze gamogvesalma.
raRa gaewyoboda, ukan davbrundi
da muSaoba ganvagrZe. amis Semdeg, zogjer, ramdenime Tvis ganmavlobaSi vera
vxedavdi Zia vanos. xan weliwadic
gadioda xolme. Semdeg, ramdenime dRes
an kviras kvlav erTad viyaviT da mere
isev iyreboda Cveni gzebi. erTxel,
mSvenivrad gavatareT mTeli zafxuli
san-franciskoSi. magram, roca ki amerikis Tavbrudamxvevi oromtriali CamiTrevda, adgilidan adgilze gadavidodi,
samuSaos vicvlidi, nacnob saxes veRar
davinaxavdi, maSin gavixsenebdi, rom sadRac arsebobs yvelasaTvis sayvareli
Zia vano da kvlav karg xasiaTze vdgebodi.
kalifornia
dasavleTiTaa
gulis momkvleli suraTia, roca
50
avadmyofi TvalsadaxelsSua gadneba,
magram bevrad ufro sazareli sanaxavia
qalaqi, romelic Sens Tvalwin kvdeba.
ase daemarTa detroits 1932 wlis
zamTarSi. es qalaqi, winaT mxiaruli
da sicocxliT savse, mokvda.
jer fabrika-qarxnebs moeRo bolo,
Semdeg zedized miiketa patara duqnebi, romlebic cotaoden mogebas mainc
aZlevda meduqneebs. gamocarielebuli
vitrinebi cxedris TvalebiviT misCerebodnen ukacur quCebs. yvelgan moCanda daumTavrebeli sacxovrebeli saxlebi da saxelmwifo dawesebulebebi.
qveyana ise icleboda fulisagan, rogorc daWrili sisxlisgan.
xelfasis miRebis dRes, sul ufro
da ufro met muSas aZlevdnen Cekze
qinZisTaviT mimagrebul vardisfer qaRalds. es niSnavda, rom muSebi ukan
aRar unda dabrunebuliyvnen. Zalian
xSirad vxedavdi aseT suraTs, roca
xelfasis misaRebad rigSi videqi, daTxovnili ise gaicriceboda, TiTqos
tifma Seamcivnao. es depresia marTlac
tifs gavda, oRond kvdomis procesi
iyo Senelebuli.
neta ratom moxda ase? mizezi aravin
icoda. viTom niu-iorkis birJa sadRac
dakargulSia, rogor momwvdeba detroitSi, rogor wamarTmevs lukma-purso. verc me gaveci pasuxi am kiTxvas
(iqneb arc arsebobda igi), is ki mivxvdi,
didi sircxvili iyo davrCeniliyavi
samuSaoze, romelic colSvilian
xalxs esaWiroeboda, amitom angariSis gasworeba moviTxove. aRebul fuls
Savi dRisaTvis gadanaxuli orasiode
dolari davumate da jarTis mogroveba daviwye. vyidulobdi Zvel avtomanqanebs, vSlidi da nawilebsa da jarTs
vyiddi. fasze ara vjanjlobdi.
Cems mezoblebsac cudad wauvidaT
saqme. yovel saRamos, samuSaodan dabrunebisas, vxedavdi ana feodorovnas, romelic Cais svamda xolme sasadilo oTaxSi da vatyobdi, rom dRes guSindelze metad iyo Sewuxebuli.
paraskevs binis qira gadavixade da
cota xans Sevyovndi anasTan.
- dabrZandiT, giorgi ivaniC, - miTxra
man da Cai damisxa. – saSineli dro
dadga, sazareli. ukve valodiamac dakarga adgili. madam greSkinas arc
erTi mowafe aRara hyavs.
- mosalodnelic iyo, - vTqvi me, viRas scxela musikisaTvis, tra-lala mSier kuWze?
- ermaki da is moxuci sparseli
jentlmenic midian orSabaTs. mTeli
es uzarmazari saxli Seni qiris anabara
mrCeba. ra unda qnas kacma?!
- iqneb, dro Semotrialdes, – davamSvide ana.
- eh, ara mgonia. me Tu mkiTxavT,
rac Tavi maxsovs, cxovreba sul ukanukan midis. me ki megona, amerika mdidari iyo da aq Tavze sayrelad gveqneboda yvelaferi.
- samwuxaroa, magram aqac arian Ratakebi. isini yvelgan arian.
oTaxSi anas mama - ,,misi aRmatebuleba” Semovida. anam namcxvari daWra
da Semi patiJa, – miirTviT, giorgi ivaniC, erTi naWeri, dRes mamaCemis dReobaa. vin icis, gais am dromde miaRwevs
ki Cemi mamiko, an vinme CvenTagani?! namdvilad aRar Rirs brZola. xSirad
mifiqria amaze. sikvdili jobs yvelafers.
- vin icis!
- iqneb verc magaSi naxoT siamovneba, erTxel xom scadeT.
- raime unda viRonoT, - Tqva ,,misma
aRmatebulebam” da gulianad amouria
Cais Wiqas, – sworad ar midis saqme.
xom dagvpirdnen, amerikaSi samuSao yvelas eqnebao. ase ar iyo?
ver vxvdebodi, ratom wuxda ase,
mas erTi dRec ar umuSavia Tavis sicocxleSi. Tumca es ukve aRar aris
Cemi saqme.
- ho, magram, ra viRonoT, ra SegviZlia? – ikiTxa anam.
- sadme sxvagan unda gadavideT, –
Tqva ,,misma aRmatebulebam”, - am mxriv
amerika kargi qveyanaa. ramden adgilsac
ar unda iyo namyofi, wasasvleli mainc
dagrCeba.
- oRond iseTi mxare movnaxoT, sadac samuSao iqneba, mamiko, swrafad Tu
vivliT, Zalian swrafad, iqneb, gavaswroT am RvTis risxvas (anam pirjvari gadaiwera), detroits rom dastexia
Tavs.
- dro minda mosafiqreblad, - Tqva
,,misma aRmatebulebam”, - yvelaferi unda
avwon-davwonoT.
man Tvalebze xeli aifara da Cafiqrda. am dros oTaxSi anas qaliSvili
luba Semovida. TxuTmet-Teqvsmeti
wlis kudraWa gogona. mas angeloziviT lurji Tvalebi, vardisferi loyebi da ixvis WukiviT yviTeli kululebi hqonda. xasiaTic Seefereboda
mis garegnobas, joriviT jiuti da
TavisnaTqvama iyo. saSineli gawiwmateba icoda da, Tu tiriliT verafers
gaxdeboda, kbenasac kadrulobda. me
lubas Zma, artaSa mecodeboda. igi 12
wlis mSvenieri biWuna iyo. xSirad
mifiqria, neta Tu gaizrdeba lubas
xelSi-meTqi.
- gamarjoba, luba, - mivesalme me, ra gaswavles dRes skolaSi?
- nu meZaxi lubas, - man fexebi
damibakuna, - aTasjer miTqvia. gangeb
meZaxis. luba! luba! luba! me axla
luseti mqvia.
- zdravstvuite, luset petrovna,
gamarjobaT miss luset, sasiamovnoa
Tqveni gacnoba. ase girCevnia?
- garda amisa me skolaSi aRar davdivar. Tavi davanebe. vmuSaob.
- ras akeTeb?
- adgils vuCveneb mayureblebs kinoSi.
- mere magisaTvis datove skola.
ra gamorCena gaqvs?
- yvela suraTs SemiZlia vuyuro,
sams, oTxs, xuTs, ramdenic momesurveba.
esaa Cemi gamorCena.
- Teatris bralia, - Tqva anam, - ver
gavamtyuneb amaSi me magas. eh, Teatri,
Teatri! o, rogor miyvarda. petrogradSi Cveni loJa gvqonda...
,,misma aRmatebulebam” rixianad Caaxvela. es niSnavda, rom raRac moifiqra, – maS, amaze SevTanxmdiT, - Tqva
man, - es erTi. meore...
kari gaiRo da oTaxSi borblebian
cigurebze Semdgari artaSa Semogorda.
man skami daiTria da moSorebiT dajda,
rom luba ar miswvdomoda saCqmetad.
- raze SevTanxmdiT? - ikiTxa artaSam.
- sanam Semawyvetinebdi, - Tqva ,,misma
aRmatebulebam”, - me vapirebdi meTqva,
rom Cven sadme sxvagan mivdivarT. amerikaSi Camosvlisas Cveni Secdoma is
iyo, rom iseTi adgili avirCieT, sadac
aravin icoda Cveni ena. Secdoma aRar
unda gavimeoroT. amjerad Cven iq wavalT, sadac yvela rusulad laparakobs. Cven aliaskaSi mivdivarT.
- aliaskaSi? kargi iqneba! – Tqva
artaSam, bufetTan migorda da TefSi
aiRo, - magram vin aswavla eskimosebs
rusuli.
- ai, amerikuli ganaTleba, - uTxra
,,misma aRmatebulebam” anas, - imedia,
kmayofili brZandebiT, – maqvs pativi
gacnoboT, Cemo biWunav, rom aliaska
warmoadgenda misi mowyale udidebulesobis aw gansvenebul mefe nikoloz
aleqsandres Zis samflobelos. unda
icode, rom iq yvela rusulad laparakobs da eg cigurebi unda moixsna.
- mefem amerikas mihyida, - vTqvi me.
- Woria, Sumi Wori!
- banqos valis gasastumreblado.
- sicruea, - man muSti dahkra magidas, – misi imperatorobiTi umaRlesoba aseT rames Tu gaakeTebda, xalxs
ar daumalavda. sul tyuilebia. ase
rom, aliaskaSi mivdivarT.
- ki, aucileblad, - anam Tvalebi
daxuWa, - aliaskaSi wavideT. iq ganuwyvetlad Tovs, farfatiT Camocviva Tovlis fantelebi da saxlebs da eklesiebis saxuravebs mieyineba namcxvarze
mosxmuli kremiviT. zarebs darekaven.
kvlav davinaxavT Cveneburi glexebis
gabrwyinebul saxeebs. ki! yvelani mivdivarT!
- ki, magram, Cemi jarTis sawyobi
ratom unda davkargo? lukmas imiTa
vWam.
anam Tvalebi gaaxila da amqveyniur cxovrebas daubrunda, – moiTmine,
giorgi ivaniC, me araferi minda, me
xmeli puris qerqi da erTi Wiqa wyali
meyofa, magram Cemi bavSvebi? Sen gaviwydeba Cemi bavSvebi!.. maTi momavali!
- marTalia, magram aliaskaSi wasvla mainc ar minda.
- ukacravad, - Semawyvetina ,,misma
aRmatebulebam”, - erTi SekiTxva, yofilxarT rodesme aliaskaSi?
- rasakvirvelia, ara.
- mec manda var! maSin, rogorRa ambob wasvla ar mindao?
- egec rom ar iyos, - uTxra anam, Cveni marto wasvla SeuZlebelia. me,
avadmyofi, ususuri qali, martodmarto gzaze! bavSvebiT! ori patara bavSviT!
lubam torts naWeri CamoaWra.
- TeTri daTvebi, - Tqva artaSam, veSapebi, selapebi, giorgi ivaniC. selapebi taSs ukraven farflebiT. xval
skolidan geografiis wigns moviparav
da gaCvenebT.
- ki magram, magas yvelafers aT
centad vnaxav bel ailis parkSi, samxeceSi.
- ,,qvrivebs RvTis risxva daatydaT
Tavze”, - daiwyo tiriliT anam da cremli RvarTqafad Camoedina loyebze, –
Tqven Tu uars metyviT, aRar vici, ra
qvas vaxalo Tavi.
- WiqaSi nu icremlebi, dediko, uTxra artaSam da xelze xeli mouTaTuna, - Cai dagimlaSdeba. roca iq
CavalT, ZaRlebSebmuli marxiliT gaseirneb xolme: me da giorgi ivaniCs ZaRlebi gveyoleba da qariviT gagaqrolebT, - artaSa fexebiT miawva magidas,
win gaswia da ZaRlebs SeuZaxa:
- gaswiT, gafrindiT, wamali mimaqvs
nomSi, aba, yoCaRad!
lubam kidev aiRo namcxvari.
- oqro! – Tqva ,,misma aRmatebulebam”, - sul oqro mitrialebs TavSi.
erTi mignebaa saqme, Torem mere xvete
da xvete.
- zRvis lomebic, - Tqva artaSam, selapebs hgvanan, oRond ulvaSi aqvT,
vici, mogewonebaT.
- kargi, kargi, nuRar tiriT, ana
feodorovna, me movdivar.
lubam namcxvars bolo mouRo, TiTebi gailoka da ganacxada:
- mivdivarT, oRond aliaskaSi ki
ara. me msurs kino-varskvlavi gavxde.
amitom gadavwyvite holivudSi wagiyvanoT.
axla amaze agvityda dava. aliaska
Tu kalifornia. Cem sicocxleSi pirvelad davuWire mxari lubas. Tuki sadme
wavidodi, yvelas kalifornia merCia.
Zia vano am eqvsi Tvis win wavida kaliforniaSi da gamudmebiT mwerda, Camodio. amas garda, amerikelebTan saubridan davaskveni, rom kalifornia Zvirfasi mxarea. bolos da bolos, iq Tovli mainc ar iqneba.
daviwyeT mzadeba gasamgzavreblad.
Cemi xaraxuris sawyobSi mivedi, saukeTeso nawilebi avarCie da avtomobili Sevakowiwe. cotaTi diliJanss waagavda, cotaTi baldaxins.
- sabargo manqanac dagvWirdeba, momaxala anam, roca es Cemi ,,Semoqmedeba” Sin mivagore Tavis mosawoneblad.
- raTa? Tqven, ,,misi aRmatebuleba”,
bavSvebi da me xalvaTad daveteviT.
erTi adgilic darCeba.
- ho, magram madam greSkinac daviyolie. isic isiamovnebs Cveni eqskursiiT. ermakic fiqrobs wamosvlas.
- kargi, magram sabargo manqana raRad
gvinda?
- ra sakiTxavia? Cemi avejisaTvis.
- ana fedorovna xom ar gindaT
TqvaT, rom kaliforniaSi avejis gadatana gindaT? me mgoni, amas ar ambobT,
xom?
Tqven warmoidgineT, ana fedorovna
swored amas ambobda.
viSove sabargo manqana, 150 dolarad.
Zalian iafad gamovediT. tona naxevriani fordi iyo. daviwyeT datvirTva.
sawolebze, magidebze, skamebsa da xaliCebze xma ar amomiRia. magram Semdeg
kauCukis xis SefuTva dagvWirda (kauCukis xe kaliforniaSi migvqonda!), mere
50 girvanqa bumbuli gamoitanes boxCiT.
- es bumbuli bebiaCemis dedis namziTvia, - agvixsna anam, - Cemi wmidaTawmida movaleobaa, lubas Sevunaxo samziTvod.
- lubam jer qmari monaxos, isa
jobs, - vuTxari me.
gagrZeleba
Semdeg nomerSi
51
gogla leoniZIs
ukanaskneli foto
gogla leoniZis
cxovrebis ucnobi detalebi
52
- dabadebis mowmobaSi mewera - giorgi levanis Ze qavTaraZe, magram mamas
leoni erqva. vinaidan goglas vaJiSvili ar hyavda, uTqvams, modi, qavTaraZeleoniZed davweroTo. meore babua, akademikosi, nevropaTologi iyo, - misi saxelobisaa saburTaloze qavTaraZis quCa,
- man Tqva, qali xom ar aris, rad unda
ori gvario. mamam gamosavali i pova,
Tqva, Cems saxels leons aRvidgeno da
am kompromisuli winadadebis safuZvelze gavxdi giorgi leonis Ze qavTaraZe, riTac gamovida, rom orive gvaris
mqone var da leonisZe wina planze gadavida...
- leoniZea, namdvili leoniZeo xSirad uTqvams Tqvenze papas. saocari garegnuli msgavsebis garda, ra saerTo gqondaT masTan?
- mec Zalian miyvarda kiTxva da
istoria, rogorc mas. dediserTa var,
xSirad vavadmyofobdi. Sinauri cxoveliviT vizrdebodi, ris gamoc, gogla
meubneboda, `uhaerovi~ xaro. papa Zalian
alersiani iyo, usazRvrod mosiyvarule. yvelani vemalebodiT, vinaidan bevrs
gvkocnida da gauTaveblad gvCqmetda.
CvenTvis metsaxelebsac igonebda. me
`biWo-gogias~, `prakulas~, `uhaerovs~
meZaxda. dedas `fiso~ Searqva da bolomde SerCa es saxeli. me ki mas
`tatas~ veZaxdi.
qiaCelis quCaze vcxovrobdiT. roca
movidoda, zars gauTaveblad rekavda,
xels ar auSvebda... zooparkSi ar davyavdi, ambobda, iq cxovelebs awvalebeno. gogla brazobda, skolaSi rom davdiodi da gakveTilebs xSirad macdeninebda - ra unda skolaSi, mand kargs
ras iswavliso. radgan kiTxva miyvarda, makiTxebda antisabWoTa literaturas. imxanad sakmaod patara, albaT, me5 klasis moswavle viyavi.
- istorikoss da arqeologs ratom
geZaxdaT?
- TviTon goglas eZaxdnen bavSvobaSi istorikoss da arqeologs, ainteresebda es sfero da imitom. 4-5
wlis viqnebodi, maRali sicxe momca
da gamudmebiT wyals vTxoulobdi.
papa movida, sawolTan Camomijda da
aseTi ram miambo: CvenSi amboben, wyali
umcrosisaa, pataram unda dalioso, aris
sityva wyalobac, es ici, ratom aris?
- qarTvelebs winaT xeTebi gverqva, kabadokiaSi vcxovrobdiT, sadac wyali
Wirda, amitomac, pirvel rigSi, mas bavSvebs asmevdneno. mere, roca CvenTan
modioda, sul vekiTxebodi, xeTebi rom
viyaviT, sad viyaviT, rogor viyaviT....
CemTvis istoriuli wignebi mohqonda,
`goglas xSirad uTqvams CemTvis, modi, mkiTxe rame, damelaparake, Torem dro mova, aRar viqnebi. vin icis, rogor mogenatros
CemTan dalaparakeba. mec xSirad minatria, netavi, mama-papa cocxali
myavdes, maT ramden rames SevekiTxebodio.
simarTle giTxraT, gogla sul CemTanaa, CemSia da amitomac,
TiTqos ar menatreba, zustad vici, rodis ras metyvis misi bubuna xmiT,~ - ambobs gogla leoniZis SviliSvili, istoriis mecnierebaTa doqtori giorgi leon qavTaraZe, romelic mgosnis cxovrebis uamrav saintereso detalze gvesaubreba.
kiTxva daviwye da male gadavwyvite,
istorikosi gamovsuliyavi, raSic goglam didi roli iTamaSa.
- sakuTari leqsebidan romeli uyvarda goglas gamorCeulad?
- me `cicari~ miyvars, goglas ki
`ninowmindis Rame~, `yivCaRis paemani~
da `ole~ uyvarda. `oleze~ hyveboda:
saRamos Sin Semovedi, marto viyavi,
davjeqi, melanSi Cavawe kalami da erTi
amosunTqviT davwereo. mgoni, eWvi epareboda, misi dawerili rom iyo.
ambobda, ar vici, ram damawerinao...
- `iebis siyvaruli dedam STamagona,
masaviT spetaki adamiani iyo~... es yvavili marTlac `modebulia~ mis SemoqmedebaSi...
- iebi Cven yvelas gamorCeulad
gviyvars. dedaCemic giJdeboda am yvavilze. gogla dedis saflavze rom
gadioda, sxva yvavils ar iyidda. yovel
gazafxulze bavSviviT eloda iebis
mosvlas. es yvavili dedasTan asocirdeboda. bolo wlebSi gansakuTrebiT
uWirda sofelSi Casvla, patarZeulSi iferfleboda, axsendeboda gardacvlili deda, Zmebi, debi da Zalian
ganicdida... misi erTi gamouqveynebeli leqsi vi pove - `me erTi Zveli saxli miyurebs~, romelSic Cans, patarZeulisken ratom ar miuwevda bolo
xans guli.
- poets gansakuTrebuli megobroba akavSirebda `cisferyanwelebTan~...
- diax, gogla leoniZe ticianTan,
paolosTan, Salva afxaiZesa da sergo
kldiaSvilTan megobrobda. isini ideologiurad iyvnen erTni. simbolistebSi
gogla yvelaze erovnuli da saqarTvelos istoriis yvelaze kargi mcodne
iyo. igi saqarTveloTi sazrdoobda.
ticianis gardacvalebis Semdeg galaktionTanac axloblobda, magram ise ara,
rogorc ticianTan.
igonebda, erTxel, veris xidze videqi
sasowarkveTili, lamis Tavis daxrCoba mindoda, am dros CemTan paltomoxveuli galaktioni movida, uTqmelad
mimixvda sulier mdgomareobas da miTxra, - `gogla, cxovrebas ar ahyve, Torem
gagagiJebs, gamagrdi!~, mere xelkavi gamomdo da lurji monastrisken wamiyvanao. galaktionsac Zalian hyvarebia
gogla, ase ambobda, Turme, gogla vaJkacia, am kacs arasodes uTqvams Cemze,
loTiao.
- Tu hqonda iseTive gancda, rogoric, magaliTad, galaktions - `erTaderTi var, maRali var, var ukvdaveba~...
- amaze TviTon aqvs xumrobiT naTqvami. erTxel, roca 14 wlis viyavi,
misayvedura, me Senxela ukve cnobili
poeti viyavi da Sen ra dagemarTao?!
meore dResve davjeqi da leqsi `Samqori~ davuwere. mindoda meCvenebina, rom
mec SemeZlo wera. ase rom gamabraza,
vuTxari, SeiZleba poeti ver var, magram arc Sen xar yvelaze kargi poeti,
galaktioni xom gjobia-meTqi. uceb
daseriozulda da ganmicxada: `galaktionic didi poetia. is lamazi gedia,
romelic tbaSi misrialebs, me kidev,
lomi var~.
poetesa medea kaxiZisTvis, romelsac
ukiTxavs, rogor SeafasebT Tqvens da
53
galaktionis poeziaso, goglas uTqvams:
galaktionis poezia aris ankara wyaro,
walkotSi rom modis, Cemi ki mRvrie
niaRvariao. marTlac niaRvariviT wamlekavia misi Semoqmedeba, TviTon ase
xedavda. Tumca cxovrebaSi es ori
poeti sapirispirod gamoiyureboda: galaktioni - boboqari, gaburZgnili, gogla - mowesrigebuli da halstuxiani.
garegnoba maT Sinagan samyaros ar Seesatyviseboda.
gogla, ra Tqma unda, didi azris
iyo sakuTar Semoqmedebaze da darwmunebuli iyo, rom mis gagebas dro da
Taobebi sWirdeboda. mec ase vfiqrob.
gogla aris iseTi poeti, romlisTvisac ucxoa meSCanuri `falSi~, `TeTr
klaviSebze dagdebuli vardi~. rodesac sazogadoebisaTvis gulisamrevi
gaxdeba `klaviSebze vardi~, maSin mixvdebian, ra aris namdvili rainduli,
aristokratuli, maRali donis poezia.
- `natvris xe~ - goglas Semoqmedebis gvirgvini. moTxrobaTa krebulSi
mweralma misi yrmobis aCrdilebs mouyara Tavi. erTxel TqviT, rom goglas
prototi pia Corexi, romelic dReniadag samSoblos bedze mWmunvarebs. marTla CorexiviT naRvliani da `Zvelmani~
kaci iyo gogla?
- Corexi ambobs, rom misi winaprebi
mosulni arian mesxeTidan (rogorc
gogla), es ukve erTi miniSnebaa. goglas cxovreba sxvagvarad rom warmarTuliyo, patarZeulSi darCeniliyo, gza
qalaqisken ar hqonoda, Corexi dadgeboda. mas Zalian hgavs - misTvis yvelaze
maRla idga saqarTvelo. goglas Zma levani, paolo, ticiani, yvelani daxvrites da SeiZleba misia aiRo Tavze,
rom imaTi wilic unda ekeTebina qveynisaTvis.
- sainteresoa, rom `natvris xis~
avtors sxva prozauli nawarmoebi ar
Seuqmnia...
- erTxel miTxra, bavSvobaSi mindoda,
mTeli saqarTvelos istoria poemad
damewerao. ase ambobda, `natvris xe~
araferiao, ar moswonda. goglas Cafiqrebuli hqonda romani cisferyanwelebze, romlis mTavari gmiri ticiani unda yofiliyo. Tumca xelnawerebi gardacvalebamde ori TviT adre gaanadgura. etyoba, raRacis winaTgrZnoba
hqonda. dedaCems, nestans uTxra, - eseni aRar mWirdebao.
- batono giorgi, marita gamogonili personaJia Tu realurad arsebobda es `mTvaris gamoaxleba qali~?
- maritas prototi ps ucxovria
patarZeulSi, magram `natvris xis~ per-
54
sonaJTan araferi hqonda saerTo erTis
garda - sofels is virze Seusvams da
useirnebia. igi aravis mouklavs - siberiT gardacvlila. misi arc saxeli
maxsovs, arc - gvari. `Rvinjua~ yofila Saqria guliaSvili, romelsac goglas saxlis pirdapir ucxovria - ase
amboben sofelSi. `natvris xeSi~, albaT,
ZiriTadi nawili mainc misi fantaziaa. goglas rom yvelaferi ise aRewera, rogorc sinamdvileSi iyo, albaT,
nawarmoebi aseTi saintereso ar gamovidoda.
- kaTalikosobaze marTla ocnebobda?
- goglam sasuliero seminaria daamTavra da Zalze morwmune iyo. eklesias ise ar Cauvlida, pirjvari ar gadaewera. es ise unda gaekeTebina, aravis daenaxa, magram me vxedavdi. uTqvams,
bavSvobaSi kaTalikosobaze vocnebobdi
da mindoda, `giorgi brola~ vyofiliyavio. tao-klarjeTis naxvazec ocnebobda, arTvinis axlos, winaparTa sofeli leoniZe eguleboda. axla mas mioleTi hqvia da iq mahmadiani qarTvelebi
cxovroben. wlebis Semdeg me avasrule
misi ocneba da vinaxule winaparTa
sofeli.
baTumSi ise ar Cavidoda, fridon
xalvaSisTvis ar eTxova, sarfSi wamiyvaneo. masac mihyavda sazRvarze. gogla sadamdec SeiZleboda, Turme iqamde
midioda fexiT, idga da mdumared gahyurebda SoreTs, Tvals ver wyvetda iqaurobas.
- goglas pirovnebas da mis Semoqmedebas albaT saukeTesod axasiaTebs
misive sityvebi - `ca rom qaRaldad
gadaiqces, Ramis haeri - melnad, varskvlavebi gadamwerebad myavdes da imaze
meti asoebi davsxa qaRaldze, rac zRvaSi qviSa da Tevzia, mainc ver gamovxatav Cems siyvaruls Cemi erisadmi~.
- gogla marTlac mTeli arsebiT,
bavSvobidan iyo saqarTveloTi da qarTvelebiT Sepyrobili. 7 wlis yofila, dedas ilias dakrZalvaze rom wauyvania. hyveboda, ilias Sublze, iq, sadac
natyviari hqonda, muxis foToli edoo.
muxa Zlierebis simboloa da iliac
xom muxa iyo?! iqidan gamosuls, es
kadri da emocia mTeli cxovreba gahyva...
- simboluria, rom gogla vaJas gardacvalebis dRes, 9 agvistos aResrula...
- goglas vaJa bavSvobidan axsovda
da uyvarda. mamamisis - niko leoniZis
megobari iyo, romelTan erTadac swavlobda goris sasuliero seminariaSi.
vaJam dauloca gza goglas did poeziaSi. 21 wlis viyavi, gogla rom
gardaicvala. gardacvalebis wina dReebSi, wyneTis agarakze, oTaxSi, sadac
momakvdavi gogla iwva, boZi gaibzara,
axlac asea... misi ukanaskneli survili yofila, sawolidan wamoewiaT da
aremaresTvis gadaexeda. deidas mklavebSi daulevia suli.
maxsovs, erTxel, wyneTis saxlis
aivanze idga da xeds gadahyurebda,
Tan eweoda, gaTiSuliviT iyo. vkiTxe,
raze fiqrob-meTqi da ise, rom arc Semouxedavs, xmawarTmeulma mipasuxa, rom
gaizrdebi, TviTon mixvdebio. axla
vxvdebi, is sevda misi sicocxlis ukanasknel wuTebs rom ukavSirdeba.
P.S. `alaznis vazebs dascvivaT oqro,
dadneba, rac mTebs dahvercxlebiaT,
vin ijadoqros? ukvdavebis dRes
mxolod leqsebi daeswrebian~.
am lamazi striqonebiT ganWvrita
momavali goglam da xazi gausva rogorc misi pirovnebis, aseve `lurjTvala
iebSi, yayaCogareul jejilebSi da mziT
amovsebul TavTavebSi napovni sityvebiT~ akinZuli Semoqmedebis ukvdavebas,
romelSic poetis `cisa da miwis Rimilia CarTuli~.
nana ficxelauri
Tu gsurT iyoT 21-e saukunis Rirseuli moqalaqe, ipovoT sakuTari
adgili sazogadoebaSi, sworad SearCioT momavali profesia da gaxdeT
sasurveli universitetis studenti,
Tanac moipovoT swavlebis saxelmwifo dafinanseba (granti), nuRar
daayovnebT da mogvmarTeT Cven - `S.p.s.
#1 skolas~ (damfuZneblebi - goCa
goqaZe da merab WoxoneliZe).
CvenTan mecadineobebs waruZRvebian quTaisSi cnobili, umaRlesi kvalifikaciisa da xangrZlivi sarepetitoro gamocdilebis pedagogebi.
pedagogebs irCevT Tqven, individualurad!
sagakveTilo procesi mimdinareobs
mravalgzis aprobirebuli meTodebisa da swavlebis Tanamedrove teqnikuri saSualebebis gamoyenebiT,
mcirericxovan jgufebSi (6-8 moswavle). saqmiani TanamSromlobis principebze dafuZnebuli urTierTobebiTa da samuSao drois swori ganawilebiT Cven swavlas kidev ufro metad SegayvarebT, rac aucilebelia
miznis misaRwevad.
sworad warmarTuli saswavlo
procesisa da skolis pedagogTa profesionalizmis damsaxurebaa is Sedegebi, romlebsac skolis moswav-
leebi aRweven ara marto saatestato da erovnul gamocdebze, aramed
moswavleTa respublikur olimpiadebsa da konferenciebze. magaliTad, gasul saswavlo wels Cveni 176
kursdamTavrebulidan 142-ma moipova swavlebis saxelmwifo dafinanseba.
aranakleb warmatebuli iyo Cveni
moswavleebisTvis sagnobrivi olimpiadebi, romelTa Sedegebis mixedviT movxvdiT saqarTvelos warmatebul skolaTa sameulSi.
skola pirvelobas ar Tmobs arc
inteleqtualur SejibrebebSi, risi
dasturicaa 2013-14 wlebSi quTaisisa da imereTis regionis orgzis Cempionoba da IV adgili respublikur
Cempionatebze.
Cveni mizania aseve vizrunoT moswavleTa sulieri samyaros Camoyalibebaze, risTvisac Zalze mniSvnelovania Teatraluri xelovnebis
intensiuri CarTva maT aRzrdaSi.
swored amitom Cvenma moswavleebma
aqtiuri monawileoba miiRes saqalaqo Teatralur festivalSi da maTma
speqtaklma `premiera~ gran-pri daimsaxura.
sazogadoebis moTxovnis gaTvaliswinebiT CvenTan gaixsna dawyebiTi klasebic.
gvendeT da gagimarTlebT!
55
laSa TabukaSvili - 65
mamakaci
mamakacebis Sesaxeb
56
erTi frangi reJisori gavicani,
dRemde ver damidgenia, frangi iyo Tu
ubralod parizSi mcxovrebi. ase Tu
ise, gavicani. mas hqvia iakob bergeri,
axalgazrda, friad sasiamovno kacia,
RvTis wyalobiT, CemTvis gasageb enaze
mosaubre, da Cais smisa da yovlad gausaZlisi kulturaTa dialogis garda,
erTi saintereso saqmiTac viyaviT dakavebuli: is miyveboda Tavis Tavgadasavlebs, Soreul qveynebSi gadaxdenil
faTerakebs...
mokled, Zalian nasiamovnebi gaxldiT, sanam erT mSvenier saRamos ar gairkva, rom mas mamamisi ejavreba; rom
filmi, romlis saCvenebladac is Cvens
mzian qalaqs estumra, swored imis gamo gadauRia, rom sakuTari mama, lamis
sakulto mwerali, didi siZulviliT
sZuls; rom am filmiT is mamamisisTvis
Wkuis swavlebas ecada, magram mamam,
cxadia, veraferi gaigo da axla saerTod aRar elaparakeba.
aRmoCnda, rom siZulvilis mizezi,
verasodes warmoidgenT, - is yofila,
rom mama Zalian magaria, rom misi wignebi
sayovelTao mowonebiT sargeblobs, rom
is qalebs uyvarT da sxva da sxva - romeli erTi CamovTvalo; da es yvelaferi mis vaJs Cagravda da swored
amitom gadauRia mSvenier reJisors
da marTla karg biWs, iakob bergers,
filmi `Seiyvare mamaSeni~, da swored
amis gamo miuwvevia mas mTavari rolebis Semsruleblebad Jerar depardie
da misi vaJi - am ukanasknels, reJisorisa ar iyos, Turme mama ejavreba, daaxloebiT imave mizezebis gamo.
ra ubedurebaa!
me ki bednieri qali var, radgan
Cems garSemo myofTa umravlesoba mamiT
amayobs, ganurCevlad imisa, marTlac
saamayoni arian es mamebi Tu ara. xolo
Tu mama calsaxad saamayoa, amas ra
sjobs? Tumca avma mowinaaRmdegem SeiZleba miTxras, qali xar da araferi
gesmis, SenTvis kia mama yvelaze didi,
yvelaze Wkviani da yvelaze Ronieri,
magram mamisa da vaJis urTierToba
sul sxvaao, da amitom gadavwyvite, am
vin icis da marTla CaxlarTuli ambis
gasarkvevad baton laSa TabukaSvilisTvis mimemarTa.
* * *
Tuki saocari ambavi SegemTxvaT
da baton laSas ar icnobT, mogaxsenebT, rom is aris mwerali, dramaturgi,
meuRlesTan, qalbaton medeasTan erTad
naTel saxlSi cxovrobs, hyavs ori
vaJi da erTi lamazi SviliSvili, mravali megobari da mravali Tayvanismce-
meli - mokled, didi mamis mier daCagrulisa araferi etyoba. me mgoni, sul
piriqiT.
ase Tu ise, baton laSa TabukaSvilis stumari gaxldiT, da is SesaniSnav ambebs miyveboda, romelTaganac zogis
TqvenTvis moyolasac vecdebi, zogs ki
ar movyvebi, radgan Tu saWirod CaTvlis,
batoni laSa Tavadac giambobT.
wesiT, imaze vapirebdiT saubars, Tu
rogori ramaa kargi kacis Sviloba
da kidev erTi kargi kacis Sesaxebac
mindoda ambebis mosmena. sabolood ki
gamovida, rom zogadad kargi kacebis
Sesaxeb visaubreT, ufro swored, batoni
laSa laparakobda, me ki gulmodgined
vuqnevdi Tavs, da vimedovnebdi, rom es
SesaniSnavi kacebi marTla arseboben,
mTxrobelis fantaziis nayofi ar arian,
rom yvelaferi kargad iqneba da Cemi
maradiuli rwmena cru araa - qalebs da
kacebs yovelTvis eyvarebaT erTmaneTi.
baton laSas Cemi SekiTxva didad
ar gahkvirvebia. brZana, rom mraval
kacs, romelsac cnobili mama hyavs,
Sejibris grZnoba marTlac uCndeba,
da amasTan dakavSirebiT lev tolstois
ToTxmeti Svilis sevdiani ambavi gaixsena: arcerTma ar ivarga, da maTma
dedam Tqva, zogjer buneba isvenebso.
ise, dedas rom Cems Sesaxeb aseTi ram
eTqva, albaT dardiT movkvdebodi...
`ar vici, ramdenad daisvena bunebam
CemTan dakavSirebiT,~ - Cemi aqtiuri
Tavis qneva ar SeimCnia, `magram Sejibris grZnoba arasodes mqonia, radgan
apriori vicodi, rom rezo yvela punqtSi Cemze maRla idga. es ar mTrgunavda. piriqiT, es iyo Cemi mastimulirebeli faqtori, rom mamisTvis Tavi momewonebina, dawyebuli weriT, damTavrebuli, elementarulad, lamazi CxubiT.
rezos Tvals sul vgrZnobdi da axlac
xSirad vfiqrob xolme, Tu ras ityoda da rogor Seafasebda ama Tu im
ambavs~.
Turme mama-SvilsUuamravi konfliqtic mosdioda, `me Zalian galaRebuli
viyavi, is ki panikiori mama iyo~. mamam
icoda, ra xifaTebi elis kacs, romelic
TviTdamkvidrebisTvis ibrZvis. TviTdamkvidrebisTvis? `me es mWirdeboda, yvela
dargSi, radgan medeas da rezos Svili
viyavi. RvTis wyalobiT, amis gamo silaRe ar damikargavs da es kompleqsSi
ar gadamsvlia, magram, meores mxriv, me
rom vyofiliyavi, vTqvaT, mwyemsis Svili,
ufro ioli iqneboda yvelaferi...~
* * *
`ucxoeli megobrebi xumrobiT msayvedurobdnen xolme, rom yfwbjyfkyfz
pfjcnhtyyjcnm maxasiaTebs, im mciredis gamoc ki, ris uflebasac Tavs vaZlevdi,~ - amasTan dakavSirebiT batonma
laSam aseTi ambavi gaixsena:
`mamas veWidavebodi. eqvsi wlis
viyavi. mama iyo jalal-ed-dini da me
viyavi erekle mefe - eqvsi wlis biWs
qronologiuri cdomilebebi epatieba.
hoda, fexi rom gavuyare, ucabedad me
TviTon gaviSxlarTe da davuyvire, Sen
xar erekle mefe da me var jalal-eddini-meTqi, dacemis procesSi movaswari amis dayvireba...~
am fonze baton laSas, cota ar
iyos, ecineba im adamianebze, romlebic
TavianTi kosmopolitizmiTa Tu samyaros moqalaqeobiT trabaxoben, Tumca
erTis mxriv, es Zalian mosaxerxebeli
poziciaa. Tavad sul sxva skola aqvs
gavlili:
`xuTi wlis asakSi arcTu bevri ram
gamaxsovrdeba, magram 1956 wlis 9 martis zogierTi fragmenti mkafiod CamebeWda mexsierebaSi... fexSi daWrili
biWi mamam da dedam rom amoiyvanes
saxlSi... srola... Cemi ZiZa nastia pirjvars rom mawerinebda... rusTavelze
vcxovrobdiT maSin, luqsis Tavze, komunalur binaSi. sapirvelmaiso dResaswaulebis win Cveni aivnis qveS tankebi
idga xolme. im sabediswero 9 martis
Semdegac, pirveli maisis dilas, tankebiT iyo gaZeZgvili quCa. meZina. mama
movida. gariJraJs cota uklda. rezom
xeli damtaca mZinares, aivanze gamiyvana xelSi atacebuli da rusTavelze gamwkrivebul CaCqanian, tankistebs
gadamaxeda, Semdeg rusulad daiyvira:
`Svilo, Sexede da daimaxsovre, eseni
arian Seni eris jalaTebi!~
Semdeg Zirs damsva da meore sarTulidan iskupa saldaTebis ginebaze sapasuxod. Cxubi didxans ar gagrZelebula,
jariskacebi xiStze upirebdnen agebas,
magram am dros dedaCemi fexSiSvela,
grZeli Ramis perangis amara gamovarda gareT da gadaefara... mere mezoblebic Caerivnen. ar vici, ratom daindes
mama an deda, albaT Zalian lamazi iyo
medea! mere gamaxsenda mamas es aRzeveba, roca sxvebTan erTad me da Cemi
ufrosi vaJiSvilic davdeqiT im garewrebTan saomrad 9 aprils sami aTeuli wlis Semdeg~.
lamazi ambavia, magram yoveldRiuri yofa nebismier miTs da miTologiur personaJs afermkrTalebs, da is,
viszedac sxvebi zeaRmatebul xarisxSi
laparakoben da renesansul ti padac
miiCneven - magaliTad, batoni rezo
TabukaSvili, - sinamdvileSi xom zus-
57
tad iseTivea, rogoric yvelani varT:
xan simpaTiuri adamiania, xan cud gunebazea da autaneli xdeba.
`ucnauri ram moxda - me mamis mimarT romantikuli aRqma bolomde damrCa. umZimes dReebSic ki, roca narkotikis gareSe yofna SeuZlebeli iyo,
is gamayuCeblebze uars ambobda, Cveni
didi Txovnis miuxedavad. hqonda TviTtreningi: axla am tkivils davapataraveb,
daviyvan patara naperwkalamde, mere
wyals davasxam da Cavaqrob~.
romanis gmiriviT. saerTod, rasac
batoni laSa hyveboda, ufro gmiris
Sesaxeb naambobs hgavda, vidre realuri mamakacis gaxsenebas. `CemTvis literaturuli gmirebi da rezo Zalian
xSirad igivdebodnen. TviTon mwerlebsac hgavda, magaliTad, jek londons,
hemingueis. saocari msgavsebaa - garegnobas ar vgulisxmob. yvelaze metad
Sinagani daucvelobiT hgavda: Zlieri
mamakacebi, romlebsac imuniteti ara
aqvT~. - da romlebsac unda gavaxsenoT
xolme, rom Zalian kargi biWebi arian,
nu davinanebT.
iciT, rom roca folkners hemingueis Sesaxeb hkiTxes, folknerma Tqva,
mSiSaraao. vai! uvaJkaces hemingueize
aman ise saSinlad imoqmeda, rom man
sam generals miawerina folknerisTvis
werili, rogori uSiSari meomari iyo,
rogor qedmouxrelad idga tyviebis
qveS - mokled, bavSvuri reaqcia hqonda.
folkneri SeZrwunebula, rom arasworad
gauges. man axsna, sxva SiSs vgulisxmobdio: `Tqven werT imas, rac absoluturi sizustiT, zedmiwevniT kargad iciT
da ar gyofniT gambedaoba, gascdeT am
bariers da SebedoT iq, sadac araferi
ar iciT~.
`es ukve geniosebis TamaSebia,~ ganmartavs batoni laSa, - `ai, Tavad
folkneri ki didi fantaziori iyo.
ras aRar hyveboda Tavis Tavze, lamis
TviTmfrinavidan uparaSutod iyo gadmomxtari...~
batonma laSam miTxra, rom mamakaci bavSvobaSi bevrs tyuis, ararsebul
ambebs, ararsebul gmirobebs igonebs.
verafriT gavixsene, gogoebic ityuebian? magram es sxva Temaa. biWebis
tyuilebTan dakavSirebiT ki vaJa gigaSvils hqonia erT moTxrobaSi naTqvami
- mwerals mimarTavs, Tu rogor sWirdeba mas bavSvobis tyuilebis ganxorcieleba da zogjer provocirebac imisa,
rom im xifaTSi Caigdos Tavi da ise
gamovides im xifaTidan, rogorc bavSvobaSi mouyolia... ramdeni tyuili uTqvams odesRac sabralo folkners!
58
`cudia da adrea, roca siymawvileSi vinmes ase uyvarxar, es cud
Cvevebs aviTarebs. mere fiqrobT,
rom ukve movida. gjeraT, rom siyvaruli sadRac geliT, ubralod, unda ipovnoT. Tqven misi imedi gaqvT.
eZebT, imedi gaqvT, eliT. dedis siyvarulTan erTad siymawvilis gariJraJze piroba geZlevaT, romelsac cxovreba arasodes Seasrulebs~
roman gari, `dapireba alionze~
`dedasTan biWebs yvelaferi epatiebaT,~ - ganmartavs batoni laSa, -`Wiplari ar gadauWriaT - es manamde vTqvi, sanam am frazas roman garisTan wavikiTxavdi~. mama-Svilis megobroba ki
nebismieri formis familarobas da lazRandarobas gamoricxavda - distancias icavdnen. ise, rTulia iseT kacTan
lazRandaroba, romelic romantizms yoveldRiur yofaSic ar kargavs, yovelTvis i pranWeba - kargi gagebiT - da
arasodes daenaxveba dedaTqvens iseT
mdgomareobaSi, romelSic mas SeiZleba
ar moewonos.
`xandaxan vfiqrobdi xolme: ratom
ar maqvs fotoaparati, rom es wami ar
gaqres, rom sxvebmac naxon aseTi rezo.
axlac ki maxsovs liZavis saxlis aivani da nadirobidan dabrunebuli, axlad SxapmiRebuli da wvergaparsuli
rezo, raRac xaverdis kurtaki hqonda
da eweoda, Cafiqrebuli idga. guli
SemekumSa - wamo, gaCerdi!~
...qarTvelebs SesaniSnavi sityva gvaqvs: ojaxiSvili. ra kargia, roca pasuxad kiTxvaze: `visi Svili xar?~ ar
gawiTldebi. am SekiTxvaze pasuxis Tamamad gacema ukve Zalian didi bednierebaa. Tqven ras ityviT?
wagikiTxavT `komocio~? Tu ara Zalian girCevT. erTma qalma miTxra,
`SesaniSnavi Svideulis~ naxvis mere
Svidi Rame ar meZina da axla zustad
vici, rogor kacze unda viocneboo;
hoda, Tu qali brZandebiT, `komocios~
Semdeg kidev erTxel darwmundebiT, rom
raindis molodinSi xarT - cxadia,
Tu ukve ar SemogeyaraT, xolo Tu mamakaci brZandebiT, zustad gecodinebaT,
rogor kacze ocneboben qalebi. marTalia, aravis uxaria, roca misi kaci
dasisxlianebuli, nacemi da, rbilad
rom vTqvaT, nasvami brundeba Sin, magram, meores mxriv, mamakacebi, romlebic
ucnobi da princi pSi, gaugebari qalebis gamo mdinareSi xtebian... ra kargia! saidan aseTi biWebi, batono laSa?
`rainduli kodeqsi - me cxovrebaSic Sevxvedrivar adamianebs, romlebic iseve, rogorc literaturuli
gmirebi, am kodeqsis matareblebi iyvnen.
maT TavianTi sicocxliT, TavianTi sikvdiliTac daamtkices, rom es mogonili ambavi araa. Tundac misima. imis
gamo, rom samurais sulis dacemas Seeswro, man xarakiri gaikeTa~.
1970 wlis 25 noembers iukio misimam nacionalisturi dajgufebis, `faris sazogadoebis~ forma Caicva da
Zveleburi samurais xmali moimarjva.
saxlidan gasvlis win man gamosaCen
adgilas dado Tavis ukanaskneli romanis, `angelozis dacemis~ bolo gverdebi da baraTi: `adamianis sicocxle
SezRudulia, magram me marad sicocxles visurvebdi~.
- StabSi iaraRiT rogor SemogiSves? - hkiTxa mwerals gakvirvebulma
generalma misitam.
- ar idardoT, es samuzeumo reliqviaa, meTeqvsmete saukune, sekis skola.
naxeT, ra nakeTobaa!
rodesac generali mdidrulad morTuli xmlis dasaTvaliereblad daixara, `faris sazogadoebis~ wevrebma
mas yelSi Tavsafari wauWires da sul
male generali savarZelze iyo dabmuli.
misimam Sepyrobil generals Tavisi moTxovnebi wauyena: Tavdacvis Zalebi
placze unda damwkrivebuliyvnen misimas
sityvis mosasmenad. generali daTanxmda.
aivnidan `faris sazogadoebis~ wevrebi furclebs isrodnen - misimas
mowodebas, mis ukanasknel nawarmoebs:
`modiT, davubronoT iaponias misi warsuli dideba, modiT, movkvdeT. nuTu
mxolod sicocxles afasebT da sulis
kvdomaze dayabuldebiT? Cven gaCvenebT,
rom Cvens sicocxleze didi faseuloba arsebobs. es arc Tavisuflebaa
da arc demokratia. es iaponiaa! iaponia, istoriisa da tradiciebis qveyana. iaponia, romelic gviyvars~.
aivanze gasul misimas Tavze TeTri
Tavsafari exura, amomavali mzis wiTeli wriTa da Suasaukuneebis samurais lozungiT damSvenebuli:
- `Tavdacvis Zalebi~ iaponiis ukanaskneli imedi megona, iaponuri sulis
ukanaskneli cixe-simagre. magram dRes
iaponelebi mxolod fulze fiqroben.
sadaa Tqveni erovnuli suli? unda
aRdgeT. iaponiis dasacavad! diax, iaponiis dasacavad! iaponuri tradiciebisa! Cveni istoriisa! Cveni kulturisa!
imperatorisa! ratom ar iRviZebT?
- aRdgeba vinme CemTan erTad?
- iciT, ra aris meomris gza, maxvilis gza? ras niSnavs maxvili iaponelisTvis?
- Tqven ar xarT meomrebi. Tqven ar
aRdgebiT. Tqven arafers gaakeTebT.
WeSmariti samurais tradiciis Tanaxmad, misimam gaixada da muceli xmliT gadaixsna. sepuku - iseve iwereba,
rogorc evropelTaTvis cnobili xarakiri, `gakeTilSobilebas~ niSnavs.
erTgul moswavles misTvis Tavi
unda moekveTa. an Relavda, an gamoucdeli iyo: Tavisi saqme mxolod mesame
jerze aRasrula, ris Semdegac, moZRvris
kvaldakval, manac muceli gadaixsna.
`bevri ram xdeba, horacio, am
anTxleul TbilisSi. bolo Jams
sul Sav-TeTrad aRviqvam sayvarel
qalaqs.~
laSa TabukaSvili, `komocio~
`vaJkaci, naTeli, ganaTlebuli... sityva `naTels~ Zalian didi mniSvneloba aqvs. SeiZleba iyo nakiTxi, enciklopediurad erudirebuli, magram `ganaTlebuli~ inteleqtis gamosxivebasac
niSnavs. aq pirovnuli faqtori muSaobs. sevdiani magaliTebi gvaqvs imisa,
Tu ras niSnavs Staineris da gansakuTrebiT ki froidis wakiTxva `Txa da
gigos~ Semdeg, `tom soieris~ da saTavgadasavlo wignebis gamotovebiT~.
imis sevdiani magaliTebic gvaqvs,
Tu rogor naadrevad daberebulan 20
wlis biWebi, romlebic, ilia WavWavaZis TqmiT, cxovrebas lekis nabadiviT
jer ar gauTelia, rogor damsgavsebian isini 60 wlis, kargad galaxul da
qedmodrekil kacebs. `Zalian bevri ram
aris garSemo, ris gamoc mamakacma SeiZleba isedac qedi moixaros - SfoTva
ojaxze, Sens axlobelze, romlebsac
zogjer qeduxrelobis gamo saSinel
mdgomareobaSic agdeb. cxovreba bevr
sacdunebels gigzavnis, komforts, materialur keTildReobas, da swored maSin
Zalian sasargebloa xolme imis gaxseneba, rom Sen sxva rames ambob, rom sxvas
fiqrob, da rogor koxtadac ar unda
moewyo, am principul sakiTxSi kompromisze Tu waxvedi, sarkeSi veRar Caixedav~.
ise, sityvebi da cnebebi aSkarad
transformacias ganicdis. `aqtivisti~
CvenTvis Zalian konkretuli, komkavSiruli cneba iyo, batonma laSam ki miTxra, rom adre kidev erT rames niSnavda
- cixis administraciasTan Sekrul
adamians, dambezRebels. `erTs vkiTxe:
ratom mixvedi-meTqi sukSi, romantikaa,
`maiori pronini~ waikiTxe, Tu ra?
ara, imis gamo, rom Suri viZio Cems
damCagvrelebze, vinc bavSvoba gamimwareso~. ra mowyale iqneboda!
`ar arsebobs biWi, romelic arasodes galaxula, mec uamravjer gavla-
xulvar, Zvali ara maqvs mTeli. vaJkacobad iTvleboda bodiSis moxda, vaJkacobad iTvleboda patieba. ariqa, ver
vapatieb, ityvian, rom mSiSara var - es
avadmyofobaSi gadazrdili TviTdamtkicebaa. maxsovs, televizoriT gamoacxades, rom rezo TabukaSvils sisxli
sWirdeba, da saburTaloze sisxlis
Casabareblad kilometriani rigi dadga.
manamde bombos, Cems umcros vaJiSvils
da mis megobrebs konfliqti hqondaT
saburTaloel biWebTan - kidev kargi,
mere Serigdnen da damegobrdnen, Torem
SeiZleba es ambavi Zalian cudad damTavrebuliyo. bombo mivida da urigod
Sesvlas apirebda. win is biWebi idgnen, bombos babuisTvis apirebdnen sisxlis micemas. win ar gauSves, is SenTvis babuaa da CvenTvis rezo TabukaSvilio, TavisTan ki daiyenes. es miyvars
TbilisSi, nostalgia sxva ramaa~.
me ki nostalgia maqvs. me menatrebian xolme ketebiani, gaxexiljinsebiani biWebi, romlebic roks usmendnen,
mTaSi dadiodnen da zustad icodnen,
rom kargi kacebisTvis sisxli aucileblad unda miecaT. raRac, aRar Canan,
daberdnen albaT... Torem epataJi imaTi
gekiTxaT: `opla, Cven aq varT! Cven
varsebobT!~ nodar dumabaZes auxsnia,
Tu rogor xdeba xelovanis xerxemalSi
gadatexa: lanZRviT, gadaWarbebuli qebiT
da siCumiT - da siCume yvelaze saSinelia, axalgazrda kacs siCume zaravs.
`es jansaRi grZnobaa da imasac ara
uSavs, rom axalgazrdebs naklebi TviTironia aqvT, naklebad TviTkritikulni
arian, da hgoniaT, rom maTi aramcTu
gakeTebuli, aramed naocnebaric geologiur cvlilebebs moaxdens da qanebs
SeZravs... magram iseT rames ar unda
Seutio, rac mravalTaTvis faseulia,
sayvareli qveynis sayvareli xalxis
xerxemals, imas, ramac dRemde mogvitana~.
batoni laSas TqmiT, amgvari qmedeba sakuTari Tavis gabaxebas niSnavs,
kastrirebas - Tu aseTebs saerTod
aqvT rame sakastracio... ra kargia, vinmes Zalian galanZRvas rom davapireb,
swored ase vetyvi.
imis gamo, rom ramdenjerme Sevxvedrivar, misi nawarmoebebi wakiTxuli
maqvs da misgan mravali Tbili sityva
msmenia, mimaCnda, rom baton laSa TabukaSvils vicnobdi - hoda, Zalian Sevcdi,
radgan im dRes, roca misi stumari
viyavi da qalbaton medeas mier morTmeul yavas geaxlebodiT, sul sxva kaci
davinaxe, kvlav maRali, kvlav keTilmosurne, magram Tan - ra vici, vecdebi,
avxsna: ase didi xarebis siaxloves
vgrZnob xolme Tavs - keTilia, momTmeni, Tbili, magram Cemi zomis arsebisTvis
metismetad Ronieri, da rogor Zalianac ar unda momwondnen, xelis xlebas
ver vubedav, meSiniasaviT, arada, sasiamovno grZnobaa... mokled, ar vici.
mxolod imas davurTavdi, rom baton
laSa TabukaSvils didi qaTinauri miuRia: masTan mimarTebaSi ramdenime adamianma aTosi axsena. `Tu Cemze ramem gansakuTrebiT imoqmeda, `sami muSketeria~.
axlac axsovs im wignis surneli, saZagel TargmanSi hqonda wakiTxuli. `wigni megobrobaze, megobrisTvis Tavdadebaze - TavisTavad Sedevria, Cemi daxasiaTeba ar sWirdeba. aTosi CemTvis erTerTi udidesi gmiria, absoluturad
realuri saxe, da aranairi idealizacia diumas ar ucdia~.
volters uTqvams: `Tqveni azrebi
yovlad miuRebelia CemTvis, autanelic
ki. magram me sicocxles gavwiravdi
imisTvis, rom Tqven am azrebis gamoTqmis ufleba gqondeT~.
hoda, mec gagiziareT Cemi azri erTi
kacis Sesaxeb.
esaa da es.
ana korZaiasamadaSvili
59
fhmbgtkfub
bedisweraTa
levan
berZeniSvili
<ENJDB
60
Savi zRvis margaliti, SesaniSnavi
qalaqi odesa XIV saukunis bolos
daaarsa litvis didma mTavarma vitovtma. male osmanebma dai pyres. maSin
mas xajibei, an polonurad koCubei,
erqva. osmanebma es dasaxlebuli punqti edisanis provinciaSi Seitanes.
meTvramete saukuneSi Turqebma xajibeiSi cixe-simagre xelaxla aaSenes da
mas eni-dunia uwodes. xajibei maSin
silistris provinciis sanjayis centri iyo. ekaterines mecadineobiT, ruseTma SemoierTa es teritoriebi da
odesa `axali ruseTis~ anu novorosiis did saporto qalaqad Camoyalibda. erTi saukunis ganmavlobaSi igi
ruseTis imperiis sididiT meoTxe qalaqi gaxda peterburgis, moskovisa da
varSavis Semdeg.
sxva tradiciebTan erTad, odesa
saxelganTqmuli iyo babelis mier romantizebuli damnaSaveTa samyaroTi, ebrauli saTvistomoTi, yvela epoqis politikuri anekdotebiT, moqalaqeTa
frondiorobiT, Tavisuflebisadmi SesamCnevi ltolviT da, Sesabamisad, disidentebis mravalricxovani saxelebiT.
Cvens zonaSi am SesaniSnav qalaqs
Rirseulad warmoadgenda Teoretikosi fizikosi petre butovi. igi 1982
wlis 10 Tebervals iyo dapatimrebuli da odesis saolqo sasamarTlos
mier 5 weli banaki da 2 weli gadasaxleba hqonda misjili.
petre butovis damsaxureba disidenturi istoriis winaSe uzarmazaria:
man viaCeslav igrunovisgan Caibara, gazarda da istoriis monapovari gaxada sabWoTa iatakqveSeTis saocreba, `samizdatisa~ Tu `tamizdatis~ produqtebisgan Semdgari antisabWoTa literaturis veeberTela biblioTeka. ra
ar iyo am biblioTekaSi: solJenicinidan da saxarovidan dawyebuli bulgakoviT, platonoviT, zamiatiniTa Tu pasternakiT damTavrebuli, `mimdinare movlenaTa qronikidan~ dawyebuli da `litvis kaTolikuri eklesiis qronikebiT~
damTavrebuli, oruelis 1984-iT dawyebuli da amalrikis `gaZlebs Tu ara
ssrk 1984 wlamde~ damTavrebuli, maqsimoviseuli Jurnal `kontinentiT~ dawyebuli da rusi solidaristebis saxalxo-SromiTi kavSiris JurnaliT, saxelganTqmuli `poseviT~ damTavrebuli.
sabWoTa istoriis manZilze aseTi
iatakqveSa biblioTekebi sul sami yofila: moskovis, peterburgisa da odesis.
saerTo aRiarebiT, yvelaze didi yofila
odesis biblioTeka, romelSic 20 000ze meti dasaxelebis TiTqmis 30 000
beWdviTi erTeuli (wigni, Jurnali, gazeTi, plakati da a.S.) da 20 000 mikrofilmi Sedioda. biblioTekas hqonda
sakuTari gasamravlebeli aparatura,
anu universalur aTobiT sistemaze
awyobili bibliografia, mikrofilmebis
damamzadebeli laboratoria da sakuTari finansebic ki (biblioTekis wevroba fasiani iyo, wliuri bileTi maneTi Rirda. garda amisa, biblioTeka garkveuli safasuris sanacvlod, amzadebda aslebs, gamoscemda sakuTar produqcias, magaliTad yovelwliur almanax `deribasovskaias~).
sabWoTa kavSiris dangrevis Semdeg
am biblioTekis Sesaxeb mTelma msofliom gaigo ludmila aleqseevas wignis
(gansxvavebulad azrovnebis istoria
ssrk-Si, vilniusi 1992) gamosvlis
Semdeg; 1999 wels mec mqonda moxseneba aSS-s kongresis biblioTekaSi msoflios erovnuli biblioTekebis direqtorebis winaSe odesur igrunov-butovis iatakqveSa biblioTekaze. moxsenebam gansakuTrebuli mowoneba daimsaxura samxreT amerikel kolegebSi, portugaliurad da espanurad iTargmna da,
ramdenadac vici, kubaSi analogiuri
iatakqveSa biblioTekis (ufro swori
iqneba, Tu vityviT, mediaTekis, radgan
beWduri erTeulebis garda, kubur iatakqveSeTSi akrZaluli videofilmebis
soliduri maragic Sevida) dafuZnebas
Seuwyo xeli.
rogorc ludmila aleqseeva, rusuli disidentobis siamaye da TavisuflebisTvis moZraobis namdvili dedofali aRniSnavda, `samizdatis~ sust teqnikur bazaSi imaleboda misi maRali
xarisxis saidumlo. marTlacda, vin
gadabeWdavda rames, vin gawevda seriozul risks raRac umniSvnelo uazrobis gamo? stamburad SeiZleba yvela
sisulelis beWdva, gansakuTrebiT, Tu
nacnobi gyavs an fuli geguleba; xolo sabeWd manqanaze ibeWdeba mxolod
is, rac adamians ainteresebs, risTvisac is mzadaa, droc daxarjos da riskic gaswios. swored amitom, `samizdati~ TviTgamocema iyo imdroindeli
mxatvruli, politikuri da sazogadoebrivi azris kvintesencia.
iatakqveSa biblioTekam butovis
xelSi TiTqmis aT weliwads iarseba,
igi aTasobiT adamians ise moemsaxura,
rom Tavis arsebobas safrTxe ar Seuqmna. butovi SesaniSnavi direqtori iyo,
brwyinvale menejeri da administratori:
sanam Tavisufali iyo, biblioTeka yvaoda da izrdeboda. aseve izrdeboda misi saxeli da dideba, odesis biblio-
Tekaze ukve miTebi iqmneboda da es iqneboda imis SesaniSnavi ilustracia,
Tu risi gakeTeba SeuZliaT adamianebs
Tundac `borotebis imperiaSi~. samwuxarod, odesis legendaruli biblioTeka iseve ganadgurda cecxlSi, rogorc amave qalaqis legendaruli sazafxulo Teatri: butovis dapatimrebis Semdeg umadurma Cekistebma samxreebze TiTo varskvlavi daimates da
mTeli odesuri biblioTeka mospes.
butovi xumrobda, - Cemma winamorbedma
biblioTekarebma xalxi CauSves da me
mxolod wignebi gavimeteo.
warmomidgenia, ra bednierebi iqnebodnen Cekistebi, rodesac odesis centrSi, butovis megobari qalis saxlis
saidumlo sardafidan antisabWoTa literaturis tomeulebi amohqondaT da
iqve, saxeldaxelod mowyobil autodafeze wvavdnen mTeli kviris ganmavlobaSi. sxvaTa Soris, `antisabWoTa literaturis~, anu kargi wignebis ganadgurebis es samarcxvino procesi sabWoTa presamac gaaSuqa da qarTuli sabWoTa presis flagmanis, saxelganTqmuli
qarTul `komunistis~ furclebzec ki
moxvda.
butovis sasaxelod unda iTqvas,
rom man aawyo antisabWoTa wignebis
Camotanis marSrutebi evropidan da
amerikidan odesis portamde (SemdgomSi
meubneboda, - mxolod mezRvaurebs vendobodi da ara gemis kapitanebs, zampolitebsa da pompolitebso). TiTqmis
mTeli antisabWoTa literatura aqcia
mikrofilmebad, xolo originalebi wignebi xeluxlebel fondSi Seitana.
swored amitom mis biblioTekas Cavardnamde raime seriozuli danakargebi
ar hqonia. beWdviT iSviaTad beWdavdnen,
magram Tu am saqmes xels mohkidebdnen,
papirosis qaRalds iyenebdnen, romelic
Svid asls itanda. Tavis droze Cveni
partiis organoc, `samrekloc~ am ueSmako meTodiT ibeWdeboda. ase rom, petre
butovTan, yvelaferTan erTad, `teqnologiuri Zmobac~ makavSirebda. Cekistebma swored xeluxlebeli fondi
aRmoaCines, mikrofilmebis saxiT ki
butovis biblioTekam dRevandelobamdec moaRwia.
butovi ukve patimari iyo da politikur banakSic iyo gadayvanili, rodesac koreis TviTmfrinavis tragedia
moxda. es ambavi gulTan ise axlos
miitana, rom Tavis mudmiv safiqralad
da samuSaod aqcia. zonaSi yvela axalmosuls ekiTxeboda TviTmfrinavis ambavs, ainteresebda yvelaferi: dro, statistika, konkretuli TviTmfrinavis
61
istoria, mgzavrebi, politbiuros reaqcia, sainformacio programa `vremias~ pozicia, dasavleTis reaqcia da
a.S., mokled, yvelaferi.
reisi 007-is tragedia butovisTvis
ara mxolod sabWoTa kavSiris mier
Cadenil vandalizmad, aramed raRac pirad ubedurebad iqca. 1983 wlis 1
seqtembers sabWoTa gamanadgureblebma
kunZul saxalinis dasavleTiT, iaponiis
zRvis Tavze, `akrZalul sivrceSi~ Camoagdes koreis aviaxazebis samoqalaqo
TviTmfrinavi `boing 747~, romelic
asrulebda reiss niu iorkiseuli (ankorijSi dajdomiT da sawvavis SevsebiT). TviTmfrinavis bortze 269 adamiani imyofeboda (246 mgzavri da 23
eki paJis wevri). yvela, maT Soris 12
wlamde asakis 22 bavSvi, daiRupa.
sabWoTa kavSiri Tavdapirvelad
uaryofda, rom rame icoda incidentis
Sesaxeb, magram Semdeg aRiara samgzavro
TviTmfrinavis Camogdebis faqti da
daiwyo mtkiceba, rom Camoagdo jaSuSi TviTmfrinavi. politbiurom ganacxada, rom es iyo SeerTebuli Statebis ganzraxi provokacia, Seemowmebina
sabWoTa kavSiris samxedro mzadyofna
an omic ki gamoewvia. SeerTebulma
Statebma brali dasdes sabWoTa kavSirs,
rom es ukanaskneli xels uSlida xsnisa da Ziebis operaciasac ki. ukve ruseTma momxdaridan mxolod cxra wlis
Semdeg saerTaSoriso samoqalaqo aviaciis organizaciis zewoliT gamoaqveyna
tragediis zusti monacemebi.
es incidenti erT-erTi yvelaze
mZafri momenti iyo civi omis istoriaSi, romelmac gaaZliera antisabWoTa
ganwyobebi mTel msoflioSi, gansakuTrebiT - amerikis SeerTebul StatebSi.
incidentis Sedegad amerikis SeerTebulma Statebma Secvala aliaskidan
gasuli reisebis trekingis sistema,
Seicvala saaviacio xazebis avtopilotis sqema, xolo prezidentma ronald
reiganma ubrZana samxedroebs, rom globaluri pozicionirebis sistema (ji piesi) samoqalaqo reisebisTvisac xelmisawvdomi gamxdariyo momavalSi msgavsi tragediebis Tavidan asacileblad.
bevri mkvlevaris azriT, swored
maSin daebada ronald reigans idea,
sabWoTa kavSirisaTvis `borotebis imperia~ ewodebina. ai, ra aqvs naTqvami
SeerTebuli Statebis prezidents: `sabWoTa kavSiri qadagebs saxelmwifos
upiratesobas, acxadebs, rom saxelmwifo
pirovnebaze da, saboloo jamSi, msoflios yvela xalxze maRla dgas da, amdenad, swored amiT igi warmoadgens borote-
62
bis TavSesafars Tanamedrove msoflioSi~.
mgzavrebis mesamedze meti koreeli
iyo, TiTqmis meoTxedi - amerikeli
(maT Soris jorjiis Statis kongresmeni lourens makdonaldi); iyvnen iaponelebi, Cinelebi, fili pinelebi, kanadelebi, tailandelebi, avstralielebi, ingliselebi da sxvebi. TxuTmeti wuTis
dagvianebiT mas mihyveboda imave reisis meore TviTmfrinavi, romelmac seuls mSvidobianad miaRwia.
saidumlo Sekrebaze, romelsac aTiode politpatimari eswreboda da romelic zonis biblioTekis patara oTaxSi
Sedga, butovma waikiTxa moxseneba koreuli TviTmfrinavis Sesaxeb. moxseneba mTavrdeboda sityvebiT: `ar vici,
icoda Tu ara es skkp-s maSindelma
generalurma mdivanma, suliT da xorciT avadmyofma `poetma~, iuri andropovma (aRar brZandeba cocxali), Tavdacvis ministrma, general-idiotma dimitri ustinovma (arc es ar brZandeba) da saxelmwifo uSiSroebis komitetis meTaurma viqtor Cebrikovma (amas
ra moklavs!), magram TviTmfrinavi, romelic 1983 wlis 30 agvistos afrinda
niu-iorkis jon kenedis saxelobis aeroportidan da romelic sabWoTa `su15~-ma Camoagdo iaponiis zRvis Tavze,
aris simbolo ssrk-s momavali dacemisa. Sori ar aris is dRe, rodesac
ssrk Sewyvets Tavis arsebobas da politbiuros gamocdil wevrebs uamrav
sxva kiTxvasTan erTad mouwevT pasuxis gacema am kiTxvazec: kidev gaxsovT
bavSvebis sisxlis gemo?~
butovis zonuri cxovrebidan erTi
epizodi yvelas daamaxsovrda: erTxel
fizikosma da seriozulma butovma
Serlok holmsis roli Seasrula, damnaSave aRmoaCina da saxeldaxelo sasjelis gansazRvraSic miiRo monawileoba.
cxovreba savsea moulodnelobebiT
da es istoriac moulodnelad daiwyo. qarTuli enis mTeli simdidre
rom gamoviyenoT, anazdad wvrilma ramerumeebma anu raRac-raRacebma miyolebiT daiwyo dakargva. ase, TavisiT `daiwyo~. wlebis manZilze ar ikargeboda
da axla daiwyo. dakarguli nivTebis
ubralo CamonaTvalma daadastura, rom
raime sistemis SemuSaveba maT aRsawerad Zneli iqneboda. marTlacda, ra
akavSirebs erTmaneTTan levan berZeniSvilis nigozs da 1 qila Sededebul
rZes, rafika papaianis erT Tav niors,
saavadmyofo dietaze myofi joni laSqaraSvilis simwriT Segrovil 20 g karaqs, giorgi xomizuris 50 g kvercxis
fxvnils, miSa poliakovis 100 g fqvils
da a.S.?
am kiTxviT mivadeqi saxelganTqmul
fizikossa da Serlok holmsis ubadlo
mimdevars, odesis siamayes, petro butovs
(Serlok holmsTan mas pistoletebisa
da violinos siyvarulic akavSirebda).
- ucnaur kiTxvebs svamT, moqalaqe
qarTvelo! - sixaruliT miiRo davaleba butovma, romelic, Tavisi didi winamorbedis msgavsad, mudmivad uCioda
danaSaulis naklebobas perestroikis
pirvel wlebSi. - marTlacda, ra saerTo unda hqondes niors da karaqs? axla wadiT, batono qarTvelo, da erT saaTSi mobrZandiT, pirveli pasuxi meqneba.
erTi saaTis Semdeg Jora xomizurTan da boria maniloviCTan erTad mivadeqi. es SemTxveviT ar gamikeTebia:
jer erTi, pavelsonsidan dawyebuli
da bobkoviT damTavrebuli, yvela aseTi
wvrilmani qurdoba bolos mainc borias braldeboda, rogorc yvelaze ufro
damaxasiaTebel semits, garda amisa, maniloviCi kritikulad iyo ganwyobili
butovis mimarT da mis calkeul gamonaTqvamebSi antisemitizmis elementebs
xedavda. amave dros, joxs Tavis mxares
xrida, roca ambobda, - butovi ar unda
warmoadgendes odesas, odesa rom warmoadgino, amisTvis, sul cota, butoviCi
an, kidev ukeTesi, butkeviCi unda iyoo.
- mobrZandiT, mobrZandiT, batonebo!
- gulTan axlos miitana Cveni danaxva
butovma. - kargia, dazaralebulis garda,
uotsonic rom momiyvaneT, radgan me,
pavelsonsis primitiuli warmodgenebisgan da, miT umetes, bobkovis cxoveluri antisemitizmisgan gansxvavebiT,
ebraelebis da, miT ufro, batoni eqimi
Jidagos anu profesori maniloviCis
funqcias ufro vxedav kacobriobis
xangrZlivi istoriis konteqstSi.
- Cven didi imedi gvaqvs, batono
fizikoso butov, odesis siamayev, dido
biblioTekaro da adamiano, rom am wvril saqmes iolad da mikibv-mokibvis
gareSe gamoiZiebT, damnaSaves i poviT
da samarTals azeimebT. dazaralebulebs
Soris arian samxreTi kavkasiis xalxTa
sworupovari warmomadgenlebic, - Camoayaliba saerTo saTqmeli mWevrmetyvelma giorgi xomizurma, samxreTi kavkasiis xalxTa qristianuli federaciis
erTaderTma da mudmivma Tavmjdomarem.
- sworad gaqvT Cemi imedi, batono
geologo Jora. me ukve gadavdgi erTi
nabiji danaSaulis gaxsnis gzaze. me
aRmovaCine Rrma kavSirebi dakargul
nivTebs Soris.
- is xom ara, rom karaqic da nioric iWmeba? - ikiTxa boriam.
- ara, eg Tqveni aRmoCenaa, me ver SegecilebiT, me gacilebiT ufro mokrZalebuli aRmoCena maqvs.
- brZaneT, holms.
- karaqi xom laSqaraSvils mohpares?
- namdvilad. marjvena filtvSi
procesi gaexsna da eqimma Zlivs gaimeta
dReSi 5 grami. oTxi dRis karaqi iyo
dagrovili, 20 grami waiRo viRac aramzadam! - aRSfoTda Jora.
- emociebi ver dagvexmareba. ubralod, davimaxsovroT, rom karaqi avadmyofs mohpares. Tanac mohpares iseT
kacs, romelsac azradac ar mosvlia
misi damalva.
- sruli simarTlea, holms, - daudastura boria uotsonma.
- xolo niori mohpares TviT rafael papaians, romelsac igi saidumlo
seifSi hqonda Caketili?
- saidan moitanda seifs zonaSi? gaikvirva xomizurma. me mis gaocebas
ar viziarebdi.
- ki batono, ar vuwodoT seifi,
magram specialurad gadamaluli xom
iyo niori? Tu papaiani gamoviZaxo? Cumad ikiTxa butovma.
- ara, ra saWiroa gamoZaxeba, niori
kargad iqneboda Senaxuli.
- esec pirveli migneba: qurdisTvis
sul erTia, kargad inaxavs Tu ara Tavis qonebas patroni. is iparavs miyolebiT da yvelafers, is poulobs papaianis gadamalul niorsac ki, rodesac,
sami Tvea, erTi kbili nioric ki ar
daunaxavs vinmes! qurds ar erideba,
avadmyofi gaZarcvos, mas sruliad ar
aferxebs moraluri an nacionaluri
mizezebi.
- amiT risi Tqma gsurT, holms? vikiTxe me.
- imisi, rom Cveni qurdi SesaniSnavi fsiqologia da kavkasieli ar aris.
- fsiqologi mTel zonaSi mxolod
maniloviCia, - Seaxsena Joram.
- Tan kavkasielic ar aris, - davamate.
- Tqven gsurdaT geTqvaT, rom fsiqologis di plomi mxolod maniloviCs
aqvs, magram me uotsoni Tavidanve gamoricxuli myavs, is aseTi wvrili saqmeebisTvis ar gauCenia mama iahves.
- raSi gamoixateba damnaSavis fsiqologizmi?
- imaSi, rom nivris qurdobaSi brali ki daedeba, magram oqrosaviT nivris
gaxmobisTvis arc papaians moixseniebs
vinme keTilad. laSqaraSvilic, imis
magivrad, karaqs Wamdes, inaxavs, es Cvens
qurds sasacilodac ar hyofnis. warmoadgino msxverpli sasacilo mdgomareobaSi - ai, es aris misi fsiqologiu-
ri iaraRi.
- karaqs rom i paravs, maSin Rormucelaa da nivris qurdobisas daxvewili fsiqologi? - SevSfoTdi me.
- raRac xdeba da me ar meubnebiT?
- Semogveswro vadim iankovi. fizikosebi da filologebi bWoben da sabralo maTematikosebisTvis adgili ar
aris? papaianis niori nioria da Cemi
mTeli qila erbo erbo ar aris?
- Tqvenc mogpares? - ver davmale
gakvirveba me, radgan kosi arafers ar
inaxavda, yvela produqts amanaTis miRebisTanave, umokles droSi spobda.
- Cemi dakvirvebiT, jerjerobiT iuri
baZio erTaderTia, visTvisac araferi
mouparavT, radgan mas yvelaferi Tavisi Tan daaqvs: `omnia sua secum portat~,
ase araa, Cemo sokrate? (baZios mudmivad Tan dahqonda Tavisi magidis saaTi, romlis tarebis ufleba ruseTisa
da ukrainis `ka-ge-be~-sTan samwliani
omis Semdeg moi pova).
- Cven ar vicodiT, rom erbo gqondaT,
- Seapara butovma.
- me xom vicodi! - ar gaitexa ixtibari vadimma.
- qurds Tqveni Sercxvena unda, Cumad rom WamdiT erbos.
- xmaurianad unda meWama?
- ara, CemTvis unda gagesinjebinaT, dagvianebiT ewyina Jora xomizurs.
- mapovnineT da yvelas gagasinjebT
TiTo kovzs. Cais kovzi igulisxmeba.
franguli erboa.
- barem Cemi Tambaqoc ipoveT, `bleq
keptenia~, - SemogvierTda poliakovi.
- ax, qurdi kidec Wams da kidec
eweva! - daaskvna boria uotsonma.
- ara, uotson, ar eweva, arc Wams.
qurdi naqurdaliT vaWrobs, - mniSvnelovani toniT ganacxada butov-holmsma.
- es rogor? - marTla uotsoniviT gaikvirva boriam, - Tan kavkasieli
araa, Tan vaWrobs da Tan fsiqologia?
qurdi es me var?
- ara, SegiZlia damSvidde. Sen ufro
didi saqmeebi gixmoben. warmoidgine,
ra mouva adamians, romelic SeWams erbos, karaqs da niors.
- ra unda mouvides?
- diarea. martivi diarea. misi povna
Zalian ioli iqneboda: tualetidan
cxvirs ver gamohyofda. arada, diarea
ar aqvs. ramdeni xania, iqiT viyurebi
da, razlackis garda, kaci ar Sesula
tualetSi. ese igi, qurdi xarbad ar
nTqavs naSovns, Tanac Seusveneblad muSaobs, aSkarad profesionalia.
- profesional qurds politikur
zonaSi ra unda? ager ar aris mSobli-
uri `troika~? qurdebic arian, mkvlelebic da gamaupatiureblebic.
- aq profesionali vaWaric zis,
`gulags~ rom as maneTad yidda, - Seaxsena Tanamoazres butovma (marTlac,
rac baraSevoSi Tavi maxsovda, gauTaveblad mimdinareobda polemika, unda
CaiTvalos Tu ara disidentad batoni melnikovi, romelic antisabWoTa
literaturiT ki vaWrobda, magram sakuTari `produqtis~ ideologias ar
iziarebda. Tavad melnikovi Tavs disidentad ar miiCnevda).
- am bebrebSi vin icis, vin vin iyo
Tavis droze, - gadaitana yuradReba
samxedro damnaSaveebze Jora xomizurma.
- qurdi axalgazrdaa, - moulodnelad ganacxada butovma, - da gasamarTlebulia samocdameaTe muxliT.
- saidan ici? - aSkarad gavikvirveT
yvelam.
- papaianma manaxa Tavisi samalavi.
imas rom Sewvde, axalgazrda da fizikurad kargad momzadebuli unda iyo.
- danarCeni statistikis sakiTxia,
- ganacxada Joram. herodote istoriis
mama iyo, aristofane - komediisa, xolo
Jora samarTlianad miiCneoda statistikis mamad. napoleonis sityvebiT uyvarda xolme Tqma, statistika saganTa
biujetiao. - statistikis mixedviT,
amJamad zonaSi xuTi kacia 30 wlamde
asakis. xuTive mamrobiTi sqesisaa (es
aSkarad Warbi monacemia), xuTives samocdameaTe muxli aqvs misadagebuli, erTi
maTgani, miSa rivkini, ukve sami Tvea
burSi zis da gamoiricxeba, darCa oTxi:
Sabonasi, barkansi, mironovi da udaCini.
- CavTvaloT, rom qurdis saxeli
dasaxelebulia, - brZana butovma, - darCa
mxolod egreT wodebuli daviwroeba
da oTxidan erTis SerCeva, - gTxovT,
Tqven-Tqveni kandidatebi daasaxeloT.
- Cemi azriT, Zalian sawyeni Sedegi
gveqneba, me arc erTi maTgani ar memeteba
qurdis saxelisTvis, - gulwrfelad
ganacxada iankovma.
- aranairi uneburi qurdi Cven ar
gvyavs, - aRvSfoTdi me, - sruliad konkretuli nigozi moipara, romlisganac
xuTi kacis baJe keTdeboda, dagvxatavda xuTives axlave.
- dagvxatavda ki ara, dagvxatavs, Semiswora butovma, - baJe iqneba dResve.
sxva ingredientebi xom gaqvs?
- xmeli qinZi, ucxo suneli, yviTeli yvavili da wiwaka maqvs; papaianis
nioric Tu aRmoCnda, baJe ukve mzadaa.
- miyvars baJe yviTeli yvaviliT, meocnebe xmiT warmoTqva butovma.
- gansakuTrebiT, Tuki Sig rame devs,
63
- ganagrZo maniloviCma, - sami Tevzis
kudi Cemzea.
- movmkvdarvarT WamiT da egaa, aRmoTqva xomizurma, - oRond es mainteresebs, qurds aRar veZebT? TavisiT
gamova asparezze da ityvis, - me var
hamleti da sisxli meyinebao?
- Sabonasi unda gamovricxoT, - Tqva
butovma.
- ra safuZvelze? - dainteresda
iankovi.
- bevrs laparakobs, Zalian bevrs
laparakobs, qurdis profailSi ar jdeba, - daaskvna butovma.
- aki zonaSi erTi fsiqologiao! Zveli wyena ar damala maniloviCma, ese igi, qurdis profaili arsebobs.
rogoria igi?
- Cveni qurdi aris axalgazrda,
janmrTeli mutruki, gamWriaxi mzeriT,
naTeli gonebiT, daxvewili manerebiT,
sityvaZunwi... - metismetad TviTdarwmunebulad daiwyo butovma.
- ... da aqvs cisferi Tvalebi, - daasrula maniloviCma.
- aqilevsis simarde, odisevsis goneba, linkevsis mzera, hamletis siRrme,
- daaskvna iankovma, - lamis vaRiaro,
rom aseTma kacma unda moi paros kidec
Cemi erbo da berZeniSvilis nigozi.
- Sen gaviwydeba, vadim, rom man papaianis nioric moi para. argiStis sikvdilisa da 26 komisris daxvretis
Semdeg samxreTi kavkasiisTvis aseTi
Seuracxyofa aravis miuyenebia.
miuxedavad iankovis aSkarad damcinavi tonisa da xomizuris saeWvo aluziebisa, butovi ar aRelda.
- axalgazrda da janmrTeli romaa,
amas adasturebs papaianis samalavi.
moxuci da avadmyofi imas ver Sewvdeboda verasodes. gamWriaxi goneba rom
ar hqonoda, papaianis samalavs ver miagnebda. dRisiT im adgils ver gaekarebi, RamiT ki marTla linkevsis mzera
gWirdeba.
- an feldmanis farani, - davayole me.
- an aladinis farani, - amyva.
- sityvaZunwi romaa, saidan viciT?
- dainteresda Cven Soris yvelaze sityvaZunwi poliakovi.
- raRac mainc wamocdeboda, radgan
uaRresad ampartavani vinme brZandeba.
darwmunebuli var, axla gviyurebs da
siciliT kvdeba, - ganacxada butovma.
- ese igi, Sabonasi ar aris. Sabonasi
arasodes ar icinis, - vTqvi me.
- Sabonass araferi SeuZlia, arc
tirili, arc sicili. igi mudmivad
laparakobs. esaa laparakis mama, sityvebisa da frazebis generirebis manqana, -
64
brZana iankovma.
- Cveni Joras naTesavi yofila, odnav wakbina Joras maniloviCma.
- darCa sami: barkansi, mironovi da
udaCini, - vTqvi me.
- WeSmaritad rkinis logika gaqvT
qarTvelebs, - dameTanxma butovi.
- odeseli rusebisgan vswavlobT, sityva ar SevarCine me.
- odesaSi Caxvide da rusisgan iswavlo... - gaikvirva maniloviCma.
- barkansi unda gamovricxoT, - brZana
Serlok butovma.
- viTom ratomao, ser? - gaikvirva
maniloviCma, - xmas ar iRebs da janmrTelobas ar uCivis.
- umegobro kacia, Tanac nigvzis
komerciul potencialSi darwmunebuli ver iqneba.
- megobari ra SuaSia? - aRelda
poeti da, Sesabamisad, martosuli maniloviCi.
- qurdi ampartavania, auditoria
uyvars, erTi axlo megobari mainc eyoleba. viRacasTan xom unda gamoavlinos, rom niWieri da gamWriaxia.
- barkanss megobrebi ar hyavs?
- ara, romantikosi poetiviT sul
marto daiareba.
- da RamiT mkvdariviT sZinavs, daasrula iankovma, barakSi barkansis
mezobelma.
- darCa ori: mironovi da udaCini,
- davaskveni me.
- dagvimTavrebia Zieba, amxanagebo, mogviloca Joram. solJenicinis `pirvel wreSi~ atomuri bombis saqmeSi
ori eWvmitanili rom darCa, orive
daapatimres.
- Cven sxva gziT wavalT, - klasika
daacitira butovma, - Cven ar moviqceviT sionisti liova rubiniviT anu
misi prototi pi lev kopeleviviT.
- rubini sionisti ki ara, idealisti
komunisti iyo, - literaturisadmi
zerele damokidebulebaSi amxila maniloviCma butovi.
- ar gewyinos, Cemo boria, rubinis
da sologdinis kamaTSi me nerJinisken
var, xom ici, - ar damala Tavisi sayvareli personaJisadmi nazi damokidebuleba butovma.
- rubinis da sologdinis kamaTi...
lodoviko setembrinisa da leo naftas kamaTis rusuli varianti, - gamoamJRavna Tavisi ukidegano erudicia
da solJenicinisadmi aramowiwebiTi
damokidebuleba vadim iankovma.
- mironovi Tu udaCini? - vikiTxe me.
- orive axalgazrdaa, fizikurad
mSvenier formaSia orive, gonieri ymaw-
vilebi arian, mironovs gamoTvliTi
teqnika itacebs, udaCini fantastikas
etaneba. mironovi levanTan megobrobs
da udaCini andersonTan, - mogvawoda
informacia xomizurma.
- icnobdeT udaCins, megobrebo, rogorc Skodniks, politikuri banakis
385/3-5 Sinaur qurds, - TiTqmis sazeimod gamoacxada butovma, - am dilas
saxeze patara gamonayaric davunaxe,
etyoba berZeniSvilis nigvzis gasinjva
moaswro Juglans Regia, es ar aris
nigvzis laTinuri saxeli?
- damnaSave napovnia, axla ra vqnaT?
- ikiTxa Joram.
- ver vitan CerniSevskis, - moulodnelad upasuxa poliakovma.
- ra vqnaT da mis megobars, andersons vestumroT biblioTekaSi.
mivadeqiT andersons. butovma mokled gaacno gamoZiebis mimdinareoba
da Sedegebi. andersoni ratomRac iolad darwmunda da sampunqtiani gamosavali SemogvTavaza:
1. udaCini sajarod aRiarebs danaSauls.
2. daabrunebs naqurdals.
3. specialurad daaSavebs da Cajdeba sajarimo izolatorSi.
winadadeba miiRes. xalxi daiSala.
biblioTekasTan davrCiT samni: me, butovi
da andersoni. samivem vicodiT, rom
andersoni zonis sakmaod mokrZalebul,
magram `ideurad gamarTul~ biblioTekas ganagebda. andersonma ar icoda,
rom mis winaSe idga kaci, romelmac
iatakqveSeTSi antisabWoTa literaturis legendaruli biblioTeka Seqmna,
iseTi didi da srulyofili da, rac
mTavaria, ideurad ise gamarTuli, rom
ramdenime weli Ramis Zils ufrTxobda
mTeli ssrk-s uSiSroebas. da, ra Tqma
unda, arc erTma ar vicodiT, rom wlebis Semdeg me damekisreboda yofili
ssrk-s sididiT mesame, SesaniSnavi erovnuli biblioTekis xelmZRvaneloba.
udaCinma danaSauli Tavxedurad aRiara. saRamos eqvseuli ukve baJes miirTmevda, xolo depeenka suraikins `deboSisTvis~ udaCini SizoSi mihyavda TxuTmeti dRiT gansamartoveblad.
ganTavisuflebis Semdeg butovi emigraciaSi wavida. amJamad germaniaSi cxovrobs da, profesiiT, fizikosad muSaobs. misi Tanamosaqme viaCeslav igrunovi rusul politikaSia, meore kacia
partia `iablokoSi~, Tumca Tavad partia seriozul kriziss ganicdis. koreis TviTmfrinavebi avtopilots ar endobian da ruseTis sazRvrebs axlosac
aRar ekarebian.
foto
ganwyobisaTvis
axali
fexsacmelebi
65
erTxelac, gzaze mimavali, ukan miixedav da aRmoaCen, rom xalxi gSordeba. ase ubralod, mogvyvebodnen da…
axla aRar!
iamze goguaZe - yvela emigrantis
eqimi iyo. maxsovs, mis erT-erT iubileze restoranSi sul misi pacientebi an maTi mSoblebi isxdnen.
da rogor uyvardaT?!
magram me is sul sxvanairi maxsovs:
mas SeeZlo 2-metrian oTaxSi 10metriani saqarTvelos droSa Seeqmna
- daeWra, Seekera, gaerecxa da daeuToebina. da mere, lamaz yuTSi saTanado
pativiT Cakecili moerTmia SenTvis.
mere ra, Tu amaze uZilo Rameebs
ufro metad gaaaTmagebda.
`Semogivlio~, rom damereka, winsafriT, gafqviluli xelebiT damxvdeboda
da imis mixvedras, rom RumelSi xaWapu-
ri iwvoda, araferi undoda.
guruli `ca~ am Suagul amerikaSic gurulad uqcevda da Cems sulcxonebul gurul bebias maxsenebda
Tu manatrebda.
iq, roca ki maRla asweven mis sasaxles, aqedan mravali emigrantis
cxeli cremli gahyveba, maT Soris
iqneba Cemi alali `kurcxalic~.
Cveni megobaria eqimi merab boTeraSvili
msxvili varikozuli venebis mkurnalobis
uaxloesi da yvelaze Sedegiani meTodi
tkivilis gareSe!
nawiburebis gareSe!
narkozis gareSe!
lazeriT
2177 65th st.
Brooklyn, NY 11204
1-718-238-1555
66
eqim
merab boTeris
manuCar kaWaxiZe
67
68
neta, sada aqvs am zvarebs bolo,
vin dargo erTad amdeni vazi.
sjobs aRar gqondes sulac samSoblo,
anda ar iyos ase lamazi!
SemecnebiT-sazogadoebrivi
Jurnali amerikaSi
`7(75)
ianvari Tebervali,
2015
manuCar kaWaxiZe
EDITOR&PUBLISHER MANUCHAR KATCHAKHIDZE
mTavari redaqtori
Jurnalis es nomeri ibeWdeba
baton ramaz gociriZisa da
qalbaton marina sanaZis
uSualo TanadgomiT
garekanze
kemos karikatura
Cveni partnioria:
asaval-dasavali
mogvwereT: PO Box 13121, Jersey City, NJ 07303
tel.: 1-347-724-0770; Tbilisidan: 2-420-320
elfosta: mamuliusa@gmail.com; www.mamuli.com
Jurnali akrebilia, dakabadonebulia,
dabeWdilia da akinZulia SeerTebul
StatebSi da am nomris gamocemis dros
warmoadgens erTaderT emigrantul,
qarTul gamocemas a.S.S.-Si.
2
4
me davbrundi!
`mamulis~ madloba
5
saredaqtoro
guli Zgers, roca!
11
kaxa benduqiZe
1956-2014
12
emigraciis kalendari
interviu baton gela saCalelTan
14
oTar sefiaSvili
gamosaTxovari
16
`iluzioni~ kabadonebSi
axali saxeli - kurosava
24
emigrantis portreti
qarTveli gogona manhetenidan
32
interviu
me levan abaSiZes davpirdi...
39
analizi
`nacebi~ da `qocebi~
40
niWieri etlSi
didi gamarjveba azrovnebaSi
42
CHARLIE HEBDO
tragediis politikuri konteqsti
44
msoflios qarTuli bestseleri
papaSvilis `yvelaferi SeiZleba moxdes~
52
gogla leoniZis
cxovrebis ucnobi detalebi
56
laSa TabukaSvili - 65
mamakaci mamakacebis Sesaxeb
60
levan berZeniSvilis
butovi
3
vt lfd,heylb!
SeamCnevdiT, Cemi axali nomeri
karga xania aRar gamosula. sastambo
xarjebis gazrdam da reklamis msurvelTa gaqrobam Tavisi hqna... inerciiT gaqrobisaken miveqanebodi.
xoda, moisaklises uCemoba da erT
dResac satelefono zari gaisma.
yurmilis miRmidan mtuqsavdnen:
amis ufleba ar gaqvso - erTaderTi qarTuli Jurnali, erTaderTi damakavSirebeli Zafi mouspoT qarTul emigracias samSoblosTano.
Semrcxva da dasjili bavSviviT Tavi
davxare.
gana me mindoda sapnis buStiviT
gavmqraliyavi - meTormete welia TqvenTan erTad rom movdivar, gavuZeli
emigraciis depresiul qartexilebs,
Cemi mesveuris @xelmomWirneobas~,
maSinac ki, roca @zemoT~ arasasurvel stumrad mimiCnevdnen, xelisSemSlelad @Zamikoebs~ gamomiCendnen,
udReurobisaTvis ganwirulebs.
me mainc sagazeTo daxlze gelodebodi... gamosasvlel dRes rom CemiTac gagexara - wagetace daxlidan
saCuqrad, usasyidlod.
me is mixaroda, suli rom migdioda, sanam CemTvis moiclidi, me wamikiTxavdi. Tveebis Semdeg isev rom
CamomiRebdi Tarodan da axaliviT
4
mkiTxulobdi, gana ver vgrZnobdi?!
axlac gagrZeldeba Cveni Sexvedrebi! amerikaSic gamoCndnen am saukunis qvelmoqmedebi (iseTebi, wina saukuneebSi sarajiSvili, zubalaSvilebi
da sxvani rom iyvnen), qarTulad rom
uxariaT, qarTulad rom stkivaT...
batoni ramaz gociriZe da qalbatoni marina sanaZe wlevandeli
wlis yvela gamocemas afinanseben da
Tqven gCuqnian.
me ukve periodulad gamoval da wels
mainc, aRar dagekargebi da arc Tavs
moganatreb.
ooo, gagixardeba, unda giTxra - isev
maTi daxmarebiT, sruliad axlad keTdeba Cemi Tanamedrove internet-saiti,
romlis gaxsna msoflios yvela wertilidan ukve telefonebiTac SegeZleba.
saTxovari SenTan erTi maqvs - roca ki Jurnalis furclebze mosawons da
sasixarulos waikiTxav, madloba me ki
ara, am Zvirfass adamianebs SeuTvaleT
- baton ramaz gociriZesa da mis
mSvenier meuRles, qalbaton marina
sanaZes, radgan TqvenTan Sexvedra sul
maTi damsaxurebaa mTels 2015-Si.
da vin icis, iqneb arc arasodes
mogvakldes maTi mSobliuri mzrunveloba?!
manuCar
kaWaxiZe,
Jurnal `mamulis~ redaqtori
Cven, adamianebma, bevri ram ar viciT
- arc is, rac yofila, arc is, rac aris
da bunebrivia aravin mogvTxovs imis
codnas, Tu ra moxdeba momavalSi. amitom, `ar vici~-s gamo faqizad unda
movepyraT imas, rac ar viciT. fantaziam
ar unda daCrdilos arcodna da `ar
vici~ unda darCes vakuumad, raTa mis
garSemo Seivsos codna, raTa `ar vicim~
gaawvalos gonebis azrovneba, ucinari
romaa, arcodvasaviT arcodna. es poeturi riTmaa, Torem Znelia Seeguo `ar
vicis~, - rodesac azrovnebis ambicia
gagaCnia, yvelafers unda Caswvde.
ar ici?
moifiqre da moigone, oRond ar Tqva
`ar vici~ yvelafris fasad, radac ar
unda dagijdes.
saswavleblebSic xom maswavlebels is
mowafeebi uyvarT, vinc arasdros ambobs
`ar vicis~. magaTgan cxovrebaSi umeteswilad araferi rCeba. msoflio moZraoba imaT gonebaze trialebs, vinc yovelTvis ambobs `ar vicis~, maswavlebelsac
rom Tavi moabezra `ar viciT~.
radgan ar icoda, ufro met `ar vi-
cis~ samyaroSi gadainacvla da kacobriobaSi saxeli datova, radgan `ar
vicim~ warmoSva azrovneba da mis mere
azrovnebs samyaro, yoveli eri da modgma.
qarTveli eri Tavis TviTmyofadobas srulad dakargavda, an ver gamoavlenda Tavis potencials, sakuTari individualuri azrovneba rom ar hqonoda. es ki, rogorc aseTi, cocxali organizmiviTaa ibadeba,
izrdeba,
ixveweba,
mravldeba,
magram ar kvdeba.
mas mxolod SeuZlia raRac droiT
daZineba, daZineba da ara sikvdili, rad-
kanonia. ai, magaliTad, rusTvelis Semdeg qarTulma originalurma poeturma azrovnebam daiZina saukuneebis ganmavlobaSi da man mefe-poetTa epoqaSi
gaiRviZa. me-18 saukuneSi ki, roca qveyanas arnaxulad uWirda rogorc sagareo, aseve saSinao saqmeebSi, qarTulma
poeziam eris gaRviZebis zari daarisxa.
mTeli epoqa mxrebiT zides sulxansaba orbelianma, vaxtang VI-m, daviT
guramiSvilma da besikma. aRarafers
vambob sxva wvrilman poetur naRvawebze,
rac vaxtangiseulma saganmanaTleblo
reformebma moitana. poeziam CvenSi rusTvelis Semdeg daiZina da ar momkvdara. galaktionis Semdegac qarTul poezias, ase vTqvaT Zilispiruli daudga
guli Zgers, roca!
gan ar SeiZleba azri mokvdes, igi aucileblad feniqsiviT aRdgeba raRac
drois Semdeg axali ZaliT Sevsebuli,
axali energiiT damuxtuli. gamoRviZebuli ki axali SemarTebiT STagonebaSi gadavardeba da axleburad gamoavlens Tavis impulss.
am dros CvenSi ibadebian epoqaluri
mniSvnelobis moazrovneni. es bunebis
da lebaniZe-maWavarian-kalandaZis dro
qarTuli poeziis istoriaSi SeiZleba
CavTvaloT erT did damTqnarebad Zilis
win. miuxedavad amisa, goni Zilis drosac ar wyvets azrovnebas da Tavisas
mainc aviTarebs - gonebis xveul-xlarTebSi iZireba. am ZiliT gamowveuli
mdgomareobidan qarTveli eri yovelTvis cdilobda da axlac cdilobs
5
male gamoRviZebas.
arada, Tu gardasul epoqaTa qarTuli wyobilsityvaoba siRrmiseul margalitebs eZebda, Tanamedrove poezia
azrovnebs upirvelesad kosmiuri kanonzomierebebis Sesabamisad. isev da isev
galaktionma daudo saTave qarTuli
leqsis modernizebis im saxes, rac xalxur sityvierebaSi ase-rigad gabneuli iyo sxartula gamonaTqvamebSi.
galaktionTan sityvaTSeTanxmeba
im formas iRebs,
im JReradobas iRebs,
im temps iRebs,
im xmas gamoscems,
ris Sesaxebac wers, anu saTauris
gareSec mixvdebi yvelafriT, rasac eZRvneba misi Sedevrebi. Sors rom ar
wavideT, davasaxeleb:
`qebaTa qeba nikorwmindas~, - masSi
TviT sityvaa gadaqceuli CuqurTmad,
saboloo erTianoba rom poetur taZrad hkravs naqmns, Tu SeiZleba ase iTqvas;
asevea `droSebi Cqara~ - am leqsSi
droSebis frialis xma gesmis qarTan
urTierTSebmaSi;
`qari hqris~ - aq nebismieri mkiTxveli qarSi dgas da sxva safiqrali ar
darCenia, Tu ara is, razec TviT galaktioni fiqrobs.
aseTebi bevria galaktionTan. misi
gardacvalebis Semdeg qarTulma poeziam sityvierebis es urTulesi teqnika aqa-iq mainc gamoiyena sxvadasxva
aspeqtiT, ai, magaliTad:
`enki, benki, siklisa,
enki, benki-sa,
wlebi siWabukisa
ga-vi-da...~
am leqsSi mTeli bavSvobaa Cateuli Tavisi sicelqiT, Tavisi lamazi
ocnebebiT da TvalnaTliv SeigrZnob,
rogor imsxvreva drosTan mimarTebaSi yvela yofili bavSvis droebis
cvalebadobiT gamowveuli sinanulSi
gadavardnili, erTmaneTTan siaxlovis
mSveniereba. Tavad leqsia gadaqceuli
ganivTebul saxismetyvelebad, abstraqtuli saxea xilvadi, da mitom;
an kidev:
`mze amodioda, mTvare Cadioda,
mamali yioda, kvamli adioda,
viRaca tiroda, viRaca Cioda,
viRacas Sioda, viRacas scioda,
da dro gadioda.
viTarca Rvino - qvevridan xapSi,
xapidan doqSi, doqidan jamSi,
qarTuli sisxli, qarTuli suli,
qarTuli sityva, qarTuli guli gadadioda kacidan kacSi~.
6
am leqsSi TvalnaTliv vxedavT araTu mxolod sityvieri masaliT, aramed
ritmiTac erT did gabmul moiorebis
bedisweris Zafad dawnil sxartula
gamonaTqvamebs, romlebic qmnian mTel
suraTs. aseve gesmis, rogor SiSxinebs
Rvino qvevrSi da rogor gadadis
qvevridan xapSi,
xapidan doqSi,
doqidan jamSi,
xma gesmis upirvelesad am Cxrialis da gonis asociaciiT gemos usinjav am Rvinos da paTetikurad gangawyobs samSoblos mimarT, Tu rogor azrovnebs mTliani eri bedisweris nebismier tarosSi.
qarTvel ers odiTganve masze ricxobrivad da ZlierebiT aRmatebul mtrebTan uwevda urTierToba, zogjer erTTan
ki ara, ramdenimesTan erTad, magram yoveli mteri warxocila Cvens ferxTiT.
am urTierTobebisas Zala ki ar TamaSobda gadamwyvet rols, aramed azri,
goni TviTgadarCenisa, araTu instinqti, aramed mxolod da mxolod gonivruli strategia. strategias ki yovelTvis moazrovne qmnis.
Cveni erovnuli samosic amis damadasturebelia - Tu evropa kostiumebsa da frakebs, cilindrebsa da beretebs igonebda mTeli Tavisi TvalismomWreli momxiblaobebiT, qarTulma azrovnebam Seqmna kostiumis alternativa - Coxa-axaluxi da igi erovnul
samosad iqca araTu mxolod qarTvelTaTvis, aramed yvela kavkasielisTvis.
swored Coxa-axaluxSi da mis nairsaxeobebSia Cadebuli qarTuli mebrZoli suli. rogorc kostiumsa aqvs
mkerdze jibeebi da es am samosis maradiuli kliSea, Coxas qilebi aqvs
dakerebuli gilzebisaTvis, yovelTvis
rom yofiliyo qarTveli mzadyofnaSi
momxvduris mosagerieblad. Tavze mosaxerxeblad fafanaki exuraT, zamTarSi ki fafaxs amjobinebdnen nabdiani
Zia-kacebi. rusebma pirvelad es samosi Cerqezebs daunaxes da `Cerkeska~
uwodes, arada am samosis ganfenilobis epicentri saqarTveloa da masSi,
araTu sxvisi, swored rom qarTuli
xasiaTi da azrovnebaa Cadebuli. Crdilo kavkasielebma da nawilobriv somxebma am samoss Tav-TavianTi specifikuri niuansebi Semates, sxva araferi.
rogorc kostiumis ZiriTadi kliSes
Secvla SeuZlebelia, aseve SeuZlebelia Coxis umTavresi safuZvlis Secvla. kostiumica da Coxac SeiZleba
gadaakeTo, Secvalo, formisdamixedviT,
modisda mixedviT, mTavari sawyisi for-
mula ki ar icvleba. amaTi Secvla
imas niSnavs, rom erTi kostiumi aRar
iqneba, meore ki Coxa.
esaa swored azrovneba, romelic arasodes kvdeba, rogoradac ar unda Seicvalos dro da epoqa.
Coxa-axaluxis garda, verc erTma
sxva erovnulma samosma ver Secvala
kostiumis daniSnuleba... da kidev erTi
friad mniSvnelovani detali - Coxa
sxva samoss ar ixdens, Tavisi specifikuri Sarvlismagvari samosisa da
aziuri Ceqmebis garda. warmoudgenelia
Caicva Coxa da Tundac masTan erTad
klasikuri Sarvali, an Coxis SigniT
perangi (rusebi rom `saroCkas~ eZaxian). kostiumi ki nebismier modernizebas iTmens masTan erTad Taviseburi
aucilebeli normebis gaTvaliswinebiT.
qarTuli Coxa ki Tavisi bunebiT konservatiuli samosia da mas unda axldes misTvis Sexamebuli atributebi.
qilebSi SeiZleba gilzebi aRar CavawyoT, magram is sicariele Sevsebuli
aucileblad unda iyos, butaforiiT
mainc, an raa is Coxa-axaluxi, romelsac vercxlis qamar-xanjali ar artyams. swored esaa qarTuli azrovnebis Tavisebureba, dRemde rom ucvlelia - anu Tu gaqvs Coxa, unda gqondes
qamar-xanjalic, Torem sxvafriv gind
gqonia Coxa da gind ara.
RmerTma Cven mogvmadla araTu mxolod azrovneba, aramed azrovnebis silamaze, TavisTavad azrovneba sibrZnes Seicavs. am Taviseburebebis gareSe ar arsebobs qarTuli geni. yvelaferi es,
ra Tqma unda, qarTul sityvierebaSia
gabneuli.
Cven vloculobT qarTulad da Cveni
locva uZveles dros sxva araferi
iyo, Tu ara leqsi, leqsebiT mivmarTavdiT dambadebels. Tu lxins veZleodiT, baxusis JinSi aRtkinebulni Sairad vaqcevdiT Cvengan wamosul grZnobebs. micvalebulebsac kazmulsityvaobiT vacilebdiT imierSi, axalSobilsac wyobiliT vegebebodiT - Cvils
mzes SevavedrebdiT, Sin Semodio, - vaJis sadRegrZeleblad, radgan vaJis mama
qalaqs iyo akvnisTvina, vaJi rom mzevaJad, mze-Wabukad gazrdiliyo, asulebi ki mzeTunaxavebad damSvenebuliyvnen.
ase qandakebasaviT Camoiqna sityva-sityva qarTuli azrovneba.
Cven zmna gvaqvs mdidari, anu moqmedebis mravalferovneba. Cven viwviT Cvensave sicocxlisunarianobaSi. cotani
vlaparakobT qarTulad mTels msoflioSi, samagierod sxva enebze TiTqmis
mTeli msoflio saubrobs. esec uf-
lis gangebaa. madlmetyveleba erTeulTa
da mainc rCeulTa xvedria, amitom ar
unda iyos qarTuli metyveleba msoflio sakomunikacio enaTa ricxvSi.
viRac ityvis, rom ena xom mxolod
adamianTa swored rom sakomunikacio
saSualebaa. diax, amisTvis arsebobs
saerTaSoriso enebi - inglisuri, franguli, espanuri, arabuli... rusulic.
RvTaebrivi marcvali yvela maTganSia
gabneuli, xolo azrovneba da moqmedeba sityvieri formiT, mTeli eris TviTmyofadoba, raoba qarTul enaze ukeT
arc erT sxva eris leqsikaSi ar moipoveba. swored iafeturi rasis unikumia gabneuli qarTuli metyvelebis
azrovnebaSi da miTumetes am azrovnebis silamazeSi. rogoradac ar unda
undodes gind mters da gind moyvares,
Tu odnav mainc hqoniaT Cvens erTan
Sexebis wertilebi, maradi dasamaxsovrebel sityvebad Semoinaxavda `genacvalesa~ da `gamarjobas~, sxva enebSi
rom ver i povi verc misalmebis amgvar
raindul kulturas da verc Tayvaniscemisa da pativiscemis sityvas, romelic ZiriT Ziramde winare-qristianulia da qarTul tolerantul bunebaze metyvelebs. `gamarjobas~ da `genacvales~ faSisturi bunebis eri ver
Seqmnida.
SeiZleba am sityvebs sxva enebSi
msgavsi asociaciis aRmqmeli Sesatyvisebi moepovebodes winadadebebis meSveobiT, xolo gadaTargmniT, verc erT
enaze ver Targmni. aravin ar usurvebs,
garda qarTvelisa, yovel dRe moyvass
gamarjvebas,
marjis simxneves,
marjved siaruls,
marjvenis Zalas,
(qristes marTlebic xom marjvniv
arian ganlagebulni macxovarTan).
sanacvloc Sexidebaa yvelaferSi
iseve, rogorc simarjve.
sxvebi ki:
zogni janmrTelobas usurveben erTmaneTs;
zogni kargi dRis dadgomas;
zogni alahis wyalobas...
da kidev sxva aseTi mravali. mxolod
qarTul sityvaSia Cateuli
janmrTelobac,
kargi dRis dadgomac
da uflis wyalobac.
amasTanave pirovnul simxnes usurveben qarTvelebi erTmaneTs.
erTsac davsZen, - am sityvebSia da
misTanebSi qarTuli guli, genetikur
kodad rom gvaqvs CabeWdili. Tu romelime ucxoels unda miniSneba gaakeTos Cvenze, am sityvebs xmarobs - saqilikodac da sapativcemulodac, magram
darwmunebuli var, raoden marTlebi
arian am sityvebis SerCevaSi - qarTveli eris identifikaciisTvis da es
mTeli sigrZe-siganiT ar eqnebaT gaTvaliswinebuli. ra Tqma unda, qarTvelis
garda srulfasovnad aravis ecodineba am sityvebis mniSvneloba.
da kidev - Tu romelime ucxoels
surs Cvendami pativiscemis gamoxatva,
Tu odesme mousmenia, iqve `sulikos~
imRerebs, radgan Cveni azrovneba marto
sityvieri maragiT ar Semoifargleba,
igi musikiTac gadmoicema saukeTesod.
mravalxmiani polifonia TviT saeklesio sagaloblebis saxiT daixvewa, yvelafriT RmerTs vadidebT, da mitom.
qarTvelebi vmReriT, vaRiRinebT melodias, gverdiT mdgomi SemomRerebas akeTebs sruliad gansxvavebuli hangiT,
magram amiT ar iqmneba disharmonia.
piriqiT, erTmaneTs avseben, iq kidev viRac bans aZlevs - es ki mTeli orkestris tol-fasi JReradobaa. zecamdis
adis es simRera ise, rom momRerali
eqstazSi Sesuli ver grZnobs kosmiur
usasrulobas Tavis xmaSi, TviT eqstazia usazRvro, da mitom. sazRvari ar
ganisazRvreba qarTul hangebSi, imdenad
mwyobri da tevadia melodiisa da TanamReradobis Tan-xmobili xmovaneba,
amas sxva grZnobs,
amas sxva ganicdis,
amas sxva aRiqvams,
amas sxva isigrZeganebs,
amas sxva afasebs,
dafasebac im sxvazea, radgan igi
sxvaa am simRerisTvis - ucxo da gansxvavebuli.
7
CvenSi arc baxi dabadebula, arc
mocarti, arc beThoveni. viTom qarTuli geni ver warmoSobda msgavs geniosebs? es Cven ar gvWirdeboda, Torem
vena klasikosebma daamSvenes.
CvenSi yoveli mokrimanWule baxia,
CvenSi yoveli dvrinebi mocartia,
CvenSi yoveli banis mimcemi beThovenia, TviTonve rom hqmnian msoflio
Sedevrebs yoveli gaSlili sufrisas
baxusis tonusiT aRelvebulni. qarTul azrovnebas individebi ar sWirdeboda musikaSi, radgan mTeli eri qmnida erovnul musikalur mravalferovnebas Tav-TavianTi kuTxuri esTetikis,
msofmxedvelobis Tu garemoebidan gamomdinare kacobriobis azrovnebis donemde ayvanil Sedevrebs. saqarTveloSi aravisze naklebi korifeebi iyvnen,
isini mTlianad erovnuli wiaRidan
modiodnen da aranairi epoqaluri zemoqmedeba am azrovnebas ar zRudavda.
amitom ar knindeboda kastebis esTetikuri moTxovnilebebis kliSeebiT
qarTuli fiqri.
Cveni mxatvrobac religiuri niSniT warimarTa. qarTuli ferweruli
azrovneba sxva araferia, Tu ara xatwera. aris kidev specifikuri dargi ferwerisa, romliTac gatacebulia dResamomdis aRmosavleT saqarTvelos mTianeTi - esaa gobeleni. uZvelesi droidan iqmneboda qarTul azrovnebaSi ferTa simfoniis mSvenieri Sexameba, erovnul samoszec romaa datanebuli, fardagebi da xaliCebi ornamentuli metyvelebis paralelurad ferweriTac
metyvelebs.
erovnuli gonis saganZurSi reliefuri Wedurobanicaa, mimsgavsebuli qandakebas, radgan marTlmadidebluri mrwamsi krZalavs qandakebas, rogorc aRmarTul kerps, magram mravalferovanma da
mravalwaxnagovanma qarTulma azrma qvaSi gamoWeda ornamenti, daxveuli gzaxveulebiviT momxiblavi da mimzidveli simbolika eris yofa-cxovrebis.
arc aq moipoveba konkretuli avtorebis saxelebi, radgan aqac gamokveTilia
mTliani eris miswrafeba. iyvnen beqa
da beSqen opizrebi, arsukiZe, magram
SemoqmedebiTi azrovnebis individualuri gamovlineba mxolod erTeuli SemTxvevebi iyo. esec ar akninebda Cvens
raobas, radgan TiToeuli xelovnebis
nimuSi, araTu erTeulebis gemovnebas
emsaxureboda da akmayofilebda, aramed
mTlianad eris nebas, miswrafebas da
azrovnebas gamoxatavda. musikasa da
mxatvrobaSi faqtiurad individualuri xazis damkvidreba firosmanisa da
8
faliaSvilis Semdeg daiwyo. amitom
ar sWirdeboda saqarTvelos da-vinCebi, miqelanjeloebi da bax-mocart-beThovenebi. me-20 saukuneSi ki saqarTvelosTvis erovnuli azrovneba individualuri ganxriT warimarTa.
qarTulad metyvelebas didi mniSvneloba aqvs, magram ara gadamwyveti. mTavaria azrovnebis madli iyos Cveneuli
- moqnili, originaluri, sityvieri da
rac mTavaria, uflismieri, Torem azris
gamoTqma da gamoxatva ucxo enazec
aris SesaZlebeli. amis dasadastureblad Sors ar waval, magaliTad grigol
robaqiZes movixsenieb. ucxoelebic etanebian qarTuli gonis gamoSuqebas, rameTu gr. robaqiZis Semoqmedebis didi
nawili germanul enazea Sesrulebuli,
magram yvela maTganSi CabeWdilia ZarRvi qarTulobisa, erTi sityvac ar
Semoxazula mis mier (gnebavT qarTulad da gnebavT germanulad), fiqrisa
da azrovnebis qarTuli xasiaTi rom
ar iyos ganivTebuli maTSi. fiurerzec
da duCezec mxolod kardus amosavalidan saubrobs, - kardua misTvis yvelaferi. yovelTvis gansakuTrebulad
warmoCindeba aseTi naazrevi. amitom
CvenSi nebismier SemoqmedebiT naRvaws
avtori eyoleba Tu ara, didi mniSvneloba ara aqvs, mTavaria iyos qarTuli.
galaktioni amitom ambobs:
`wveTi sisxli ar aris CemSi
araqarTuli,
Zafi nervis ar aris CemSi
arapoetis...~
rakursia xedvis gasaocrad Taviseburi, iqneb ara-originaluri, magram
swored rom Taviseburi. Cveni sityva
myaria da yovlismomcveli, mravalgan-
zomilebiani. es sityva ayalibebs azrebs
da iseT azrebs, aqamomde arc erT msoflio filosofoss rom ar ufiqria
da uazrovnia ase. mere kidev qmedebasac Tu davurTavT Sesabamiss, amas ukve
gasaocari zemoqmedebis Zala eqneba.
sxva aris poezia - sityvasTan Widili. mas yvela damoukideblad eWideba. rogorc sxvagan, ise CvenTanac gasaocari folkloruli nimuSebi moi poveba. maTda miuxedavad, CvenSi ganviTarebulia originaluri mwerloba, gansakuTrebiT ki poeziaze SeiZleba iTqvas,
rom isaa gulisZgera mTeli qarTveli
eris, - sazogadoebrivi mdgomareoba;
- politikuri viTareba;
- saxelmwifos pozicia;
qarTuli leqsiT azrovnebs qarTveli. isaa swored sulieri puri - sazrdo da sakvebi mamulis. wyobilsityvaobiT igrZnoba sityvis floba, im
sityvisa, ase-rigad rom gamouyvania
modgmisa da jiSis saTuTad naazrevi.
flobs sxarti da mokle striqonebiT
yovlismomcvelobas, an grZeli RamesaviT elegiad mofenil suls sZlispirebad leqsis gamonaSuqi. yovelives
aRwev risi Tqmac ginda, sityvaTSeTanxmebis musikaluri JReradobiTac ki.
yvelaze uxeiro leqsSic ki igrZnoba
sityvis gacocxlebis survili, es mxolod maSin, Tu leqsi qarTuli azrovnebiTaa dawerili. maTSi Cadebulia
suraTis aRqmis reliefuri asociacia, TvalnaTliv danaxvisken rom miiswrafis fiqris gadmocema sityviT, raTa
TviT sityvam, ritmma da riTmam yvelaferi es SeagrZnobinos mkiTxvels da
msmenels... da isic, risi danaxvac erT
striqonSi SeuZlebelia tevadobis SezRudulobis gamo. poetebi miiswrafian
yvelaferi amoTqvan ise, rom saTqmeli
aRar darCes taepis bolos, Tanac melodia iolad aRsaqmeli iqnes yvelasaTvis, imisTvisac, vinc qarTuli ena ar
icis da brmad usmens qarTul leqss
Sinaarsis garkvevis gareSe.
qarTulma fenomenma `vefxistyaosani~ Seqmna. Cvenda savalalod ver viswavleT misi saTanadod wakiTxva da amokiTxva im sibrZnis, rac dRemde amxecebs Cvens mtrebs da dRemde ebrZvian
rusTvels - Zeglebsac bilwaven da
freskasac, Tu sadme saxsenebelia am
didi qarTveli moazrovnis, surT lafSi
amosvaron misi wmida saxeli - berZeni
iqneba es, Tu rusi, iqamde garuseTunebuli an gaevropelebuli vaiqarTveli
didi reJisori iqneba is, wiTeli profesori Tu amaTgan gadareuli mjRab-
neli mwerluka - giJ-poeta.
viTom SemTxveviTia yvelaferi es?
Cemi azriT, ara!
rusTvelis winaaRmdeg brZola - es
niSnavs brZolas qarTul, qarTvelur
azrovnebasTan, mTlianad qarTvelobasTan. ver viswavleT-meTqi rusTavelis
saTanadod wakiTxva. ai, Cvenma mterma
ki igi kargad waikiTxa da is gaigo,
rac Cven karga xnis win unda gvcodnoda,
qarTvelebma ki erTmaneTSi uazro polemika gavmarTeT - ratom tiris tarieli da aris Tu ara asmaTi msubuqi
yofaqcevis. am donemde rom dasuliyo
rusTveli, mteri mis freskas ki ar
amoCxapnida jvris monastridan, aramed yvela fexis nabijze wamogvkravda
yists - ai, esa da eseni xarTo.
dRemde ebrZvian did poets, Torem
ra dauSavdeboda ierusalimis jvris
monastris dRevandel patrons meWurWleTuxucesi SoTas freskac rom yofiliyo taZarSi, an kidev ukeTesi, daerToT neba qarTuli arqeologiuri eqspediciebisTvis, ewarmoebinaT gaTxrebi da SeeswavlaT taZris miwis qveda
fenis saidumloebani. ZaRlis Tavic
aq aris damarxuli... Cven ki verafris
didebiT ver viswavleT rusTveli. im
Cvenma dauZinebelma maradi mterma icis
rusTveli, iswavla da eSinia, Cvenc ar
viswavloT Cveni didi Tanamemamule.
erTxel kidev gaviazroT, araTu mxolod sibrZne da didaqtika `vefxistyaosnis~, aramed is, rac iswavla Cvenma
mterma da ar viciT Cven. `ar vicis~
gamo kidev erTxel sxvanairad viswavloT rusTveli da, vinZlo, iseTi ram
aRmovaCinoT `vefxistyaosanSi~, Zirfesvianad rom Secvlis Cvens yofas. amitom
ebrZodnen rusTvels, jer sicocxleSi, mere sicocxlis Semdeg, da dRemde
moaRwia am brZolam da dasasruli ar
uCans mas. aseTi pativi dedamiwis zurgze arcerT mwerals ar Rirsebia. maT
iviwyeben, yovel SemTxvevaSi uaxloes
saukuneebis miwuruls mainc. rusTveli
ki ver daiviwya mterma, Cven ratom unda daviwyoT?
memkvidreobad dagvrCa `vefxistyaosani~ pirveli sityvidan bolo sityvamde, arc erTi gamotovebuli strofi,
striqoni, sityva. mecnieruli gamokvlevebiT maqsimalurad miuaxlovda sxvadasxva nusxebSi daculi variantebis
meSveobiT teqsti avtoriseul pirvelwyaros. yvelaferze SeiZleba msjeloba
poeziis mixedviT. aranairi SezRudvebi ar arsebobs fantaziisa, SegiZlia
amtkico ukuversiebic ki, magram veravin verafers ambobs TviT avtoris
Sesaxeb. erTi ram cxadia, rom Tamaris
gamefebis wlebs ar scildeba misi Seqmnis TariRebi. yvelaferi viciT Tamaris epoqaze, TviT dedoflis cxovrebis Sesaxebac Semogvinaxa orma matianem istoriuli cnobebi. arc erT maTganSi gakvriTac ar aris naxsenebi
`vefxistyaosani~ da misi avtori. am
dros bevri ram ician nizam ganjelze,
firdousze, avicenaze. eseni yvelani
rusTvelis Tanamedroveni unda yofiliyvnen. mogvianebiT, araTu biografia,
portretic ki Semoinaxes dantesi.
Cven?
nuTu CvenTvis arafers niSnavs rusTveli, mxolodRa ierusalimSi aRmoCenili freskiT rom Semoifargla nivTieri sabuTi didi poetis arsebobisa?
ai, aq imaleba qarTuli azrovneba.
CvenTvis pirvelyovlisa mTavaria `vefxistyaosani~. mxolod amis Semdeg gvainteresebs misi avtoris vinaoba - uyvarda Tu ara SoTas Tamari da sxva
aseTi mravali miTqma-moTqma - lamazic da uxerxulic. qarTvelisTvis
arsebiTi mniSvneloba ara aqvs, vin dawers `vefxistyaosans~, mTavaria is daiweros da daiweros swored qarTulad,
mxolod qarTulad.
qarTvelma icis, rom `vefxistyaosans~ qarTveli dawers mxolod, arc
mis damwers gaaCnia didi ambiciebi,
kmayofildeba sakuTari vinaobis orgzis moxseniebiT, aravis awuxebs sakuTari biografiiT, sakuTari tvirTiTa
da tkiviliT.
iqneb mterma gaanadgura misi biografia?
ase rom yofiliyo, mtrisTvis xelmisawvdomi TviT `vefxistyaosanic~ iyo
da pirvelyovlisa mas gaanadgurebda
da ara avtoris cxovrebisa da moRvaweobis istorias. es swored qarTulma azrovnebam ar Semoinaxa, Torem mtrisTvis ufro saSiSi `vefxistyaosani~
iyo da ara rusTveli. Cven nakleb yuradRebas vaqcevT moazrovneebs, mTavaria naazrevi iyos iseTi, mziTevSic
rom gaatanon patarZlebs mSoblebma.
amaze ukeTesi da poeturi aRqma SeuZlebelia.
samagierod, rusTveliseuli striqonebi gurul melodiaSi amRerda, swored
is striqonebi, sadac moxseniebulia
am didebuli nawarmoebis avtori. TiTqos es kompensaciaa imisa, rom poets
daukarges biografia, an TviTon gaabnia saleqso formaSi hangad da Cven
sxva araferi dagvrCenoda, Tu ara, gvemRera mxolod da mxolod, `me rus-Tve-li xe-lo-bi-Ta
9
viqm saq-me-sa ama da-ri... dela da...
vis hmor-Ci-lebs ja-ri spa-Ta,
misT-vis vxe-lob
mis-Tvis mkvda-ri... dela da...~
TiTqosda yvelaze nakleb sasimRero striqonia es, magram qarTvelma
mokrimanWuleebma xazi gausves rusTvels da srulad ganavrces harmoniuli
wyoba guruli kilo-kavis specifikiT.
iqneb, raRac kidev iyos damaluli
am striqonis amRerebaSi?
vin icis?!
am ori striqoniT amoiwureba es
simRera. amis iqeT SemomRerebaTa mTeli kaskadia.
raRa Sors wavideT - ager XX saukunis dasawyisSi firosmanis saflavi davkargeT da xeirianad araferi
viciT mis Sesaxeb. esec niSandoblivi
faqtia qarTuli azrovnebis TaviseburebaSi.
Cven rusTveli imitom gvainteresebs,
da isec axla, rom `vefxistyaosani~
Seqmna;
Cven firosmani imitom gvainteresebs,
da isic axla, rom `arsenalis mTa RamiT~ daxata da sxva kidev mravali.
CvenTvis, Cveni yofisTvis ganivTebuli
ukvdavebaa amosavali wertili da mTavari azri.
amitom ar SeiZleboda dabadebuliyo CvenSi iohan-sebastian baxi,
amitom ar SeiZleboda dabadebuliyo CvenSi volfgang amadeus mocarti,
amitom ar SeiZleboda dabadebuliyo CvenSi ludvig van beThoveni.
es qarTveli avtoris tragediaa mxolod, Torem qarTul azrovnebas amiT
araferi daklebia.
daviT guramiSvilma ki, icoda ra
buneba qarTuli gonisa, rogorc avtorma izruna sakuTari cxovrebiseuli
siduxWiris samzeoze gamotanisTvis
da Seqmna memuaruli xasiaTis poema,
sadac Tavmoyrilia avtobiografiuli
Sinaarsis, religiuri Janris, didaqtikuri xasiaTisa da sxvadasxva Tematikis leqsebi. `daviTianma~ garda poeturi metyvelebisa da azrovnebisa, gaamdidra TviT qarTuli istoriografiac.
guramiSvilis Semoqmedeba imTaviTve aris istoriuli wyaro mTeli epoqis, masSi daviTis Tanamedroveni arian
moqmed gmirebad gamoyvanilni, daxasiaTebuli aris sazogadoebrivi mdgomareoba qarTuli saxelmwifoebis, ganxilulia diadi aRrevis gare da Sida
faqtorebi. daviTis yoveli religiurfilosofiuri fiqri es ar iyo mxolod poetis wuxili, masSi mTeli eris satkivari gadmoica.
10
unda iTqvas, rom daviT guramiSvili erT-erTi pirvelTagania msoflio
literaturaSi da pirveli - qarTul
realobaSi, romelmac safuZveli Cauyara memuarul Janrs. msoflio literaturis originaluri dinebisgan damoukideblad moxda es!
qarTul istoriaSi saxeli `SoTa~
pirvelad moxseniebulia koxtasTavis
SeTqmulebaSi (cotne dadianis erTerTi Tanamzraxveli iyo vinme SoTa
kupri). istoriuli wyaroebiT ver
dgindeba identuroba SoTa rusTvelisa
da SoTa kupris. Tu `vefxistyaosnis~
avtori amavdroulad aris SoTa kupric,
gamodis, rom oTxmociode (aranaklebi) wlis moxuci saqarTvelos sadarajoze idga da SeTqmulebas awyobda
qveynis damoukideblobis aRsadgenad, iqneb didi poetia igi, vinc sabediswero dRes cotne dadianTan erTad
datova SeTqmulebis adgili, an iqneb
arc...
iqneb didi poetia igi, vinc Sua
aziis gadaxriokebul udabnoSi Taflwasmuls wvavda mzis simxurvale da
abezari buzebi exveodnen manam, sanam
cotnem ar gadaarCina isini tanjviT
sikvdilisagan, vinZlo didma mamuliSvilma icoda megobris fasi, didi megobris, romelmac anderZad dautova yvela
qarTvels madliani sityvebi, - `xams
moyvare moyvrisaTvis Tavi Wirsa ardamridad, guli misces gulisaTvis siyvaruli gzad da xidad~...
iqneb ierusalimSi tyuilad veZebT
rusTvelis saflavs da igi iq ganis-
venebs, sadac yovelis mxriv afaseben
Rirseul mters, rom ician vin aris
mteri da vin - moyvasi, im mtersac
rom ufaseben raindul saqciels.
Cvens garda, yvela eri Semoinaxavda
meWurWleTuxuces SoTas biografias.
ai, esecaa qarTuli azrovneba!
da mainc, Cven sakuTari anbanis Semqmnelebi varT, mwignobroba farnavazidan
mogvdgams, iqamde erSi gabneul sibrZnes
TviT farnavazi eziara, raTa azrovneba
maRal xarisxze aeyvana. erTad mouyara Tavi erovnul saganZurs - gonierebas. gonierebam Roniereba apovnina farnavazianTa jiSs da daviT mefe-mefsalmunesaviT SevWidebivarT goliaTebs da
vamarcxebT, arc erTxel damarcxebuli
ar gamosula qarTveli eri am brZolebidan, mtrebi ki warixocen uklebliv.
bolo Jamis mteric warixoceba iseve,
rogorc misi winamorbedni.
amitom suliT xorcamde CavWidebivar Cems fesvebs da vibrZvi sakuTari
TviTmyofadobisTvis aq, am ucxoeTSi.
moxucebi ki midian da me mrCeba usazRvro tkivili imisa, rom gadaxvewilobaSi, gulis feTqva mesmis Cemi da CemSi CaRvrili sisxli anaxlebs fesvebs
azrovnebisas, im warsuli moxucebis
win safiqralSic rom vagrZeleb cxovrebas, vpoulob Zalas sicocxlisas
cxovrebaSi. mterTa gulgasagmirad mec
vimeoreb maT gamosajavreblad –
`guli Zgers, guli, guli Zgers!
guli Zgers guli, guli Zgers!~
radgan moxucebi midian da ar kvdebian, Cems SegnebaSi mainc!!!
minda erT biWze mogiyveT.
quTaiseli iyo. Tbilisi bavSvobidan ar uyvarda. cxenebi uyvarda. ocnebebSi xedavda, cxenze amxedrebuli Tavis
razmelebTan erTad Tbiliselebs musrs
rogor avlebda. janiani biWi iyo, moCxubari, didi dana hqonda da kargadac
atrialebda. Tumca, wesrigi uyvarda.
16 wlis iyo, roca mamam sagvareulo biznesi gadasca samarTavad. marTvis
niWi aRmoaCnda, saqme kargad gamosdioda.
bevr rameze fiqrobda, bevri idea
awuxebda.
mamam uTxra, Cven ebrauli warmoSobisani varTo, da saxelic ebrauli daarqva,
Tumca marTlmadidebluri sarwmunoebiT monaTla. didi bebia somexi, bebia
ki osi hyavda. coli jer somexi hyavda
(mere saxlidan gaagdo da monazvnad
aRakvecina), da - mere gadamTieli (sadRac donsa da volgas Soris dabadebuli). undoda, saqarTveloSi Tavisi urjulo Zmakacebi Camoeyvana - darwmunebuli iyo, rom egeni ar uRalatebdnen
- quTaiselebis imedi ar hqonda, Tbiliselebis miT ufro. Tan erTi-ori kaci
ki ara, bevri undoda Camoesaxlebina.
morwmune ki iyo, magram eklesiasTan
ver daalaga saqmeebi. eklesia mis konkurentebs uWerda mxars. mas ki ar moswonda, nebismier avazaks da Zvel biWs
rom SeeZlo jer emamaZaRla, equrda,
mere fuli eklesiisTvis Seewira da
kargi tipi gamxdariyo,SeiZleba episkoposic ki. qrTamebi ar evaseboda ekle-
siaSi, ucbad rom samRvdelo karieras
akeTebdnen blatiT da a.S. ameebze Zaan
iboRmeboda. natrobda - eklesiaSi ganxeTqileba moxdes, da vinme Cemiani dawinaurdeso. Tavis bizness ufro maRla
ayenebda, vidre eklesias.
gadasaxadebzec ucnauri mosazrebebi hqonda - viTom unda sdomeboda qarTvelebisTvis SeRavaTebi, is ki piriqiT fiqrobda - qarTvelebi sad wavlen,
mainc aq iqnebian, ucxoelebs ki naklebi unda hqondeT gadasaxdelio.
bevrs ar moswonda, bevri ebrZoda,
daundobeli iyo, saqmeSi xels Tu SeuSlidi, gaganadgurebda.
ras ityviT masze Tqven?
ra unda Tqvas Tbiliselma, qarTuli jiSisa da jilagis maqebarma kacma,
SevardnaZis dros xazinidan moparuli
fuliT kacurad rom qeifobs da saqarTvelos sadRegrZelos gansxvavebuli
sasmisiT svams, axla ki sorosistebma
samSoblo gauyides, samsaxuri daukarges
da qarTvelobas arTmeven?
ras ityvis qarTveli deda, Svils
rom eubneba - somexi, rusi, mahmadiani
colad ar moiyvanoo?
ras ityvian marTmadidebelmSobelTkavSirelasaxalxomarTmadideblebi?
ras ityvis zogi qarTveli warmoeba rom gadaarCens saqarTvelos Torem
mTavroba mas ki ar exmareba, ucxoelebs
eZebs?
• biWi 1089 wels gamefda.
• 1103 wels moiwvia ruis-urbnisis
kreba, gadaayenebina uRirsi samRvdelo
pirebi, mwignobarTuxucesisa da Wyondidelis Tanamdebobebis gaerTianebiT dauqvemdebara eklesia saxelmwifos (rac
oTxi saukunis mere gaakeTa henri mervem
britaneTSi da xuTi saukunis Semdeg
petre pirvelma - ruseTSi).
• 1118 wels saqarTveloSi Camoasaxla ramdenime aTeuli aTasi yivCaRTa
ojaxi, rac qarTuli mosaxleobis (savaraudod, 100 aTasi ojaxi) mniSvnelovani wili iyo.
• 1122 wels, didgoris brZolaSi
gamarjvebidan arcTu didi xnis Semdeg,
alya Semoartya da sisxlismRvreli
brZoliT dai pyro Tbilisi, sami dRe
alafi akrefina Tavis razmebs da Semdeg,
qalaqSi mosaxleobis da gamocdilebis
SesanarCuneblad, dauwesa gadasaxadi
ase: muslimebs - sami dinari, ebraelebs
- oTxi, da qarTvelebs - xuTi.
1125 wels, mravali sxva saqmis gakeTebis Semdeg, 53 wlis asakSi, aRsrulda wmida keTilmsaxuri daviT meoTxe
bagrationi, mefe yovlisa saqarTveloisa
aRmaSenebelad wodebuli, mefe afxazTa,
qarTvelTa, ranTa, kaxTa da somexTa,
bibliuri daviTis modgma, osi borenas
SviliSvili da somex mariam arwrunis
SvilTaSvili, rusudan somexTa mefisasulis da guranduxt yivCaRTmTavar
aTraqas-asulis meuRle.
man dawera sakuTar Tavze:
xolo me vnebaTa bilwTa monad mivhyide Tavi.
gTavazobT kaxa benduqiZis mier daweril erT-erT
yvelaze popularul esses,
romelmac Tavis droze didi gamoxmaureba gamoiwvia.
man mxatvrulad da amave
dros, realisturad, martivad, gasagebad da mokled
gadmosca saqarTvelos yvelaze didi mefis - daviT
aRmaSeneblis istoria.
rf[f ,tylemb:t
1956-2014
11
2015 wels niu-iorkSi marjaniSvilis Teatris,
`alilos~, `Teatraluri kvartetisa~ da
mesxiSvilis Teatris gastrolebi igegmeba
oTaxi
oTaxSi SesvlisTanave vacnobiereb,
rom ti piuri emigrantisagan gansxvavebul samyaroSi moxvdi. marjvena kedlidan foto-kolaJebis stendi Semomyurebs; marcxena kedeli ki - afiSebiTaa
dafaruli.
vidre maspinZeli xumrobanarevi toniT metyvis, rom - „mTeli misi simdidre
am kedlebzea da maT milionebis fasadac
ar Seeleva“ - ukve vici, rom Tematurad
saintereso sakiTxebis garda, im faseulobebzec gveqneba saubari, romelTac
xSirad materialuri eqvivalenti ar
gaaCniaT.
saqarTvelodan axali Camosuli emigranti, romelic jer kidev bolomde
ar aris adaptirebuli; jer kidev
drois, sivrcisa da samyaros cvalebadobas acnobierebs da egueba, TviTdajerebuli miabijebs mileniumis Teatrisken.
jibeSi mxolod ormocdaaTi dolari udevs.
jibisgan gansxvavebiT, goneba - ideiT,
guli ki - rwmeniT aqvs savse.
TviTdajerebas Tavisi wina piroba
aqvs: saqarTvelodan gamomgzavrebis win,
megobars, guram jaSs uTxra - maqsimum
or weliwadSi amerikaSi qarTveli emigrantebisTvis me gavakeTeb koncerts,
romelSic Senc miiReb monawileobas.
maSin, albaT, es piroba yvelam `amerikul ocnebad“ CauTvala. im „ocnebad“, romelic yvela potenciur emigrants aqvs, vidre emigrantis realuri
xvedri nawilebad ar dauSlis da daumsxvrevs.
Teatris administracias uari ar uTqvams... albaT, arc is aris ioli warmosadgeni, roca jibeSi mxolod ormocdaaTi dolari gidevs da im proeqtis
ganxorcieleba gsurs, romelSic mxolod darbazis qirad gTxoven cxra
aTas dolars.
qarTvel nacnob-megobrebs daukavSirda. erTma meores uTxra,
meorem - mesames...
bileTebi gaiyida... Tanxa Segrovda...
koncerti gaimarTa...
iyo bevri Rimili, cremli, siyvarulisa da nostalgiis zeimi da bednierebis sevdanarevi bednierebis gancda.
12
gela saCaleli amerikaSi 2003 wels Camovida. mizezi da mizani igive hqonda, rac samSoblodan gamoxiznul aTiaTasobiT qarTvels...
Tumca banaluri, qarTveli emigrantebisaTvis lamis dauwerel
kanonad qceul miznis miRma, hqonda erTi originaluri idea idea, romelmac saqarTveloSi, megobrebis wreSi dadebuli piroba,
amerikaSi realur saqmed aqcia da wlebis ganmavlobaSi araerTi
dResaswauli aCuqa emigraciaSi myof qarTvel mayurebelsa da
msmenels.
afiSa
afiSebidan qarTuli Tetrisa da
estradis cnobili saxeebi Semogvyureben: nani bregvaZe, aleqsandre basilaia,
nugzar kvaSali, laSa Rlonti, daTo
arCvaZe, daTo kikabiZe, zura da givi
bakuraZeebi, nukri kapanaZe, mamuka onaSvili, guram jaSi, nato gelaSvili, zura
yifSiZe, Temur wiklauri...
aq yvela afiSas Tavisi istoria
aqvs. istoria, romelic afiSaze rCeba
da afiSis miRmac grZeldeba.
pirveli speqtakli 2005 wlis 18
seqtembers gaimarTa niu-iorkis mineliumis TeatrSi. gastrolebze marjaniSvilis Teatri Camovida, speqtakliT
„xelovneba“, romelSic zura yifSiZe,
miSa gomiaSvili da aleko maxarobliZe
monawilobdnen. es erToblivi proeqti iyo, romelic gela saCalelma amerikel qalbatonTan, lena glenstonTan
erTad ganaxorciela.
imave wels sakuTari saprodiusero
kompania „zuberi“ Camoayaliba. „zuberi“ afrikuli sityvaa da siZlieres
niSnavs. saxelmac gamarTla da kompaniamac.
2005 wlis 26 noembers pirvelad
SeZlo damoukideblad koncertis organizeba da niu-iorksa da filadelfiaSi qarTveli msmenelis winaSe warsdgen: guram jaSi, nukri kapanaZe, zura
doijaSvili, mamuka onaSvili, mzia kvirikaSvili, Tamar gegeWkori.
2006 wlis martSi ki, ukve legendaruli „iveria“ estumra aleqsandre
basilaias xelmZRvanelobiT da kvlav
ori koncerti gaimarTa: mileniumSi
da filadelfiaSi.
imave wlis ivlisSi, sruli SemadgenlobiT Camovida „iumorina“. isev ori
koncerti. isev anSlagi... taSi da
ovaciebi...
mere iyo orwliani pauza, 2008 wlis
agvistos omi da oqtombris TveSi marjaniSvilis Teatris „zafxulis Ramis sizmari“.
omis nakvalevi TiTqos aqac, aTiaTasobiT kilometriT Sorsac igrZnoboda... TiTqos raRac Cakvda mayurebelSi...
omSi fizikurad ara, magram emociurad, gancdebiTa da fiqriT namyofma
qarTvelma emigraciamac TiTqos nelnela moiSuSa omis „Wrilobebi“ da
2010 wels mileniumis TeatrSi gamarTul nato gelaSvilis solo-koncerts
Cveuli ovaciebiT Sexvda.
2010 wlis ivlisSi ukve nani bregvaZis masStaburi koncertebi gaimarTa,
romelic Cikagodan daiwyo, mere iyo
bostoni, filadelfia da bolos isev
- niu-iorki.
2012 wlis TebervalSi kinomsaxiobTa Teatris „jer daixocnen, mere
iqorwines“ Camovida gastrolebze.
2013 wlis ianvarSi nato gelaSvilisa da laSa Rlontis koncerti gaimarTa niu-iorksa da filadeliaSi.
imave wlis ivlisSi ki „qarTuli xmebis~ kvarteti warsdga amerikaSi myofi
qarTveli msmenelis winaSe.
jerjerobiT es aris.
axali afiSebisTvis kedelze adgili
kvlavac moiZebneba. baton gelas ki,
uamravi saintereso proeqti aqvs momavalSi gansaxorcielebeli.
dekoracia
afiSebis garda oTaxSi interess
foto-stendi da ramdenime saintereso
dekoracia iqcevs. foto-stendSi uamrav qarTvels da amerikels, nacnobs
da ucnob saxes SexvdebiT. TiToeul
fotos, iseve rogorc afiSebs, Tavisi
istoria aqvT, Tavisi gancda moaqvT
mnaxvelamde... da swored, am mravalferovan gancdebidan uneburad aRmoaCen,
rom gamorCeulad saTno da keTili
saxiT mainc Zia petre (aw gardacvlili
petre xvedeliZe. red.), yvelasTvis sayvareli uxucesi qarTveli emigranti Semogcqeris. gansakuTrebiT vaSingtonSi,
daWril qarTvel jariskacebTan gadaRebuli fotodan...
foto-stendidan mzera bunebrivad
Cvenebur „jorkoze“ gadamaqvs. es marjaniSvilis Teatris gastrolebis saxsovaria. „zafxulis Ramis sizmris“
dekoracia, romelic baton gelas usaxsovres da romelzec levan wulaZis,
manana kazakovas, leo anTaZisa da zurab
berikaSvilis avtografebia.
aqvea kinomsaxiobTa Teatris speqtaklis „jer daixocnen, mere iqorwines“
dekoraciuli magida, romelic aseve
saxsovrad dautoves. nani bregvaZis
musikaluri sura da isev sevdiani pauza, iseve rogorc Zia petres SemTxvevaSi... italiuri Rvinis boTli, romelic aleqsandre basilaiam 2006 wels
dautova, Semdeg Camosvlaze erTad davlioTo - rom uTqvams.
uaxloes momavalSi „iveriis“ koncerts gegmavs gela saCaleli.
es ar iqneba ti piuri gastroli.
„raRac damTavrda...“ - ase erqmeva koncerts da mas aleqsandre basilias xsovnas miuZRvnian.
msmeneli
nebismieri prodiuserisTvis albaT
arsebiTia, Tu ra kategoriis msmenelisa
da mayureblisTvis awyobs ama Tu im
RonisZiebas. roca saqme ucxo qveynaSi mcxovreb emigracias exeba, iq arCevani praqtikulad ar gaqvs - iq yvelas
interesi unda gaiTvaliswino, radgan
emigracia erTi mTliani organizmia,
ganurCevlad masSi SemavalTa asakisa,
socialuri jgufisa Tu interesisa.
amitomac Znelia yvelas interesi da
gemovneba daakmayofilo. zogs komedia
uyvars da zogs - drama... zogs qalaquri
melodiebi da zogsac klasikuri musika... Suaxnis asakis adamianebiTvis gasuli saukunis estradaa ukvdavi; gacilebiT axalgazrdebi fiqroben, rom ocdameerTe saukune sul sxva tendenciebs
emsaxureba musikalur samyaroSi.
mok-led, Znelia swori arCevani gaakeTo maSinac ki, Tu am arCevans msmenelisa da mayureblis dakveTiTa da interesis gaTvaliswinebiT akeTeb.
Sesabamisad, yvela koncertis Semdeg
iTvlis mogebasac da wagebasac. es muSaobis Tanmdevi, bunebrivi, procesia.
mTavaria, msmeneli da mayurebeli darCes kmayofili da kontraqtiT gaTvaliswinebuli piroba Seasrulos damqiravebelmac da daqiravebulmac.
yvela samuSaos, rac savizo dokumentaciasTan aris dakavSirebuli, bolo
wlebia manana eliaSvili asrulebs.
Tavad ki, molaparakebebs awarmoebs, rogorc qarTvel SemsruleblebTan, aseve
adgilze, darbazebisa da Teatrebis administraciasTan.
werilis dasasruls, ar SeiZleba
gverdi avuaroT momavlis gegmebs. vici,
mkiTxvelic amas elis Cvengan.
2015 wlis dagegmili sagastrolo
repertuari sakmaod warmomadgenlobiTi da mravalferovania. aprilSi niuiorks marjaniSvilis Teatri estumreba
ori speqtakliT, maisSi ki „alilos“
da „Teatraluri kvartetis“ koncertebia dagegmili.
oqtomberSi ukve ori speqtakliT
gvestumreba quTaisis lado mesxiSvilis saxelobis Teatri - quTaisis
Teatri, romelsac gansakuTrebiT elodeba emigraciaSi myofi quTaiseli mayurebeli...
elga foladiSvili
13
Tbilisi ar monatrebia!
isaa, rom mxolod misi TbilisSi
yofna enatreboda.
unda genaxaT varskvlavebi, TvalebSi
rom aucimcimdeboda, roca ki saqarTveloze saubars daviwyebdiT. ai, maSin,
cxadad SevigrZnobdi, rom niu-iorkis
erT mokrZalebul binaSi Tbilisur
mogonebebSi aRmafrenili axalgazrda
mesaubreboda da ara quinsuri cxovrebiT daRlili berxuci.
oo, rogor gviyvarda erTad Tevzis,
karaqiani Savi puris da ludis daleva! SegveZlo saaTobiT gveqo Sebolili Tevzis mefe - Cafsi, da kinos sxva
mefeebi - viskontidan felinamde. rogor bavSviviT uxaroda, misi dis, lamaras xarazos, misi gakeTebuli rom merCivna. sagangebod minaxavda, yovelTvis.
roca ki qalebze saubari Camovardeboda, vrwmundebodi, rom sigali deida
batoni oTaris erTaderTi siyvaruli
ar yofila... Tavsxma wvimaSi elizabet teilorisaTvis gaxdili plaSi,
sofi lorenTan misi flirti sul
sxva rames meubneboda. imedia, ar miwyens
greta garboc.
axla, ori sityva mis kvalze.
wuxel, socialur ablabudaSi werdnen, rom didi epoqa damTavrdao oTarTan
erTad. `ilu-zi-oni~... es CemTvis revoluciuri gadacema iyo, erT RameSi
rom SeeZlo xalxis azrovnebaSi mentalitetis Secvla. amas mTavrobebi aTeul wlebs andomebdnen, sisxlian gadatrialebebsac arrad dagidevdnen. batoni
oTari ki, Tavisi keTili da Tbili
xmiT axerxebda amas - mewamulfer savarZelSi, nacrisferi pijakiT, msubuqad ganaTebul interierSi, erT tonalobaSi saubriT.
gadacemis qudi?
misi kolaJi da musika?
am qudSi ido mTeli idea kinoxelovnebisa. dReidan aTeuli wlebis
Semdeg, Tavadac rom movxucdebi, rom
movismino es musika kinofilmidan `cis
quxili~, ase mgonia (da survilic maqvs), batoni oTaris momRimare saxe
gamoCndeba, mogvesalmeba da daiwyebs
Tavisi keTilxmovanebiT Txrobas.
amerikaSi rom Camovedi, am Teqvsmetiode wlis win, aRmovaCine, rom amerikuli da msoflio kino sabWoTa bavSvma
gacilebiT kargad icoda, vidre amerikelma. `vestsaiduri ambavi~, `Serburgis qolgebi~, `roko da misi Zmebi~,
`batoni 420~, `amarkordi~, `CoCara~,
`jariskacis bedi amerikaSi~, `oqros
CarCoiani saTvale~ - es is filmebia,
amerikelebs kidev 100 weli rom ar
mas
14
ecodinebaT, da mis Sinaarss aRtacebiT mogiyvebaT Tbilisis quCaSi gaCerebuli nebismieri gamvleli.
* * *
oTar sefiaSvili damSvidebuli wavida amqveynidan. manamde, nerviulobda,
vaiTu masac ver moeswro misi simamris dawyebuli saqme, vaiTu masac ver
gaecocxlebina sastambo kabadonebSi
qarTvel-ebraelTa firosmani, martosulobis naTel-CrdilebSi dakarguli Salom koboSvili. erTi wlis win,
roca ki avadmyofobam Seutia, bavSviviT
davtuqse, saWmeli unda Wamo da moZlierde-Tqo. umal damawynara: sanam Salomze wigns ar movrCebi, ar movkvdebio.
Salomze wigni gamosacemad am eqvsiode dRis win, wina SabaTs gadmomca.
furcelze daxatuli maketis zomac
Tavad SearCia, suraTebic da ilustraciebic. lado gudiaSvilTan gadaRebuli erTi suraTic momawoda, didxans
rom davakvirdi mis axalgazrda saxes,
dananebiT miTxra, erTi cnobili filmis
saTauri `rogor gviyvarda Cven erTmaneTi~ da me mivxvdi, is Tavis warsul wlebze metad, dakargul jans mistiroda.
me kargi mkiTxveli da cudi mwerali gaxlavarT, Tumca xmamaRlad SemiZlia vTqva: Cveni firosmani ase aravis
daunaxavs, - mecnierulad, Rrmad, sifaqiziT, marto miTebiT ki ara, mtkicebulebiT, - rogorc mas.
iyo erTi Sedarebac, nebismieri didi
mwerali sixaruliT rom moawerda
xels - `mxolod mesame dRes unaxavT
nestian sardafSi, raRac ficrulze
mivardnili da ZonZebwaxuruli sulTmobrZavi niko firosmanaSvili, sicocxle rom sxeulidan avardnil orTqlTan erTad Sordeboda sicxiT gaTanguls~
- sicocxle rom sxeulidan avardnil orTqlTan erTad Sordeboda sicxiT gaTanguls!
sityva gamigrZelda, megobrebo.
stalinis sicocxleSi akrZaluli
Caplini, misi gardacvalebidan xuTi
wlis Semdeg, 1958 wels dabrunda Cvens
ekranebze. Carlize uzomod Seyvarebulma oTarma maSin gazeT `TbilisSi~
dabeWda werili, mis mierve daxatuli
qudiT, Carlis portretiT da warweriT: helou Carli!
me vici, valSi ar darCeba da ukve
iq gardasul oTars sapasuxo sityviT
miegebeba Carli Caplini: helou oTar!
iq iqnebian jemal ajiaSvili, soso
jinjixaSvili, gigla xuxaSvili, boris gaponovi, Salom koboSvili, miSa
janaSvili, bevri sxvac. erTad imRe-
reben, albaT:
`Salom - iqiT!
Salom - aqeT!
Salom - Cqara!
Salom - male!
- rjulis madlma,
daviRale...
menatreba Cemi mxare!~
Tumca isini ukve iq iqnebian, TavianT mxareSi, radganac dudukis sevdian hangze ZvelTbilisurad Tqmuli
maxsendeba:
`mtkvari Caudis Tbilis-qalaqs
Cvens dards waiRebs,
Cvens fiqrs waiRebs,
Cveni gulis murazs waiRebs,
bolos, iqneba da,
Cvenc Tan wagviRebs...~
* * *
modiT, gulaxdilebi viyoT, vTqvaT
Tu raoden gauTvicnobierebulebi varT
qristianeni ebrauli tradiciebisa Tu
wesebis mimarT. ai, istoriis wignebSi
ki gviweria, aTadan da babadan movdivarT erTad es ori erio, magram roca
Cveni premieri SarSan menoras sanTels
anTebda, viRac ugunuri brbodan mouwodebda, xeliT ar Sexeboda sanTels.
maSin, imdenad Semrcxva am okeanisgaRma, rom miwis gaskdoma da Sig moxvedra vinatre.
me kargi maswavlebeli da ufro kargi mTxrobeli myavda.
Tavs arasodes mouxvevia, magram gasagebi eniT mixsnida roS-haSanas, suqoTis, purimis, fesaxis mniSvnelobebs.
arasodes vTakilobdi, amxela kaci davmdgariyavi mis winaSe da meTqva, rom
ar vicodi SabaTis Senaxvis dasabami.
isic, yels moiRerebda da ganewyoboda mosayolad, moses wignebidan iqauri terminebiT ki ara, bavSvisTvis gasageb
enaze damiReWda mosayols da me ukve
is vicodi, rasac milionjer wakiTxviT
ver Sevimecnebdi bibliidan.
ai, roca es yvelaferi ici, Semdeg
ki ppas daxurvaze Sexseneba aRar unda
dagWirdes, da es maSin, roca oTar sefiaSvils arcerTi aRdgomisa Tu Sobis dResaswaulebi darCenia uyuradRebod, telefonis milis meore mxridan, misi xma yovelTvis milocavda.
igi iyo is pirveli adamiani (gia
WubabriasTan erTad), romelmac udidesi krZalviTa da mowiwebiT imogzaura ierusalims, berZenTa mflobelobaSi myof monasterSi da qarTvelebs
saCuqrad, samaradisod mogvarTva pirveli video kadrebi, gmirulad mopovebuli jvris monastridan, maSin vixileT pirvelad SoTa rusTvelis
niu-iorkSi 84 wlis asakSi
gardaicvala legendaruli
`iluzionis~ avtori
oTar sefiaSvili
gTavazobT Jurnal
`mamulis~ redaqtoris
sityvas, warmoTqmuls
niu-iorkis qarTuli
sinagogis bimadan,
dakrZalvis dRes.
freskac.
madloba, rigianad arc amaze mogvixdia, maSindelma televiziam mxolod
metraJiT Caibara es istoriuli filmebi da honorarad 75 maneTi miugdo.
is ki arada, arrad gavufrTxildiT
mis `iluzionis~ Sesaval sityvebs, am
margalitebs msoflio xelovnebis Sesacnobad. Tbilisis omis dros televiziaSi nasroli Wurvi jer mis oTaxSi gadabugavs xelnawerebs, xolo Semdeg
dReebSi, video-firebis uqonlobis gamo,
viRac daudegari ioselian-kitovan-lanCavas mier aoxrebuli Cveni deda-Tbilisis kadrebs gadaawers am gadacemis
arqivebze.
ai, maSin mixvdeba oTar sefiaSvili,
rom misi guli mets veRar gauZlebs,
da... oTaxis da samSoblos kars erTad
gamoixuravs.
wlebis Semdeg qvinsis binis aivanze
daviwyebT Wadrebis Tvalierebas, aio,
Wadrebi TbilisSi Tuao, metyvis da
sevdianad waiRiRinebs gigla xuxaSvilis striqonebs:
`erTi dRiTac rom dagtovo,
momenatrebi,
sulSi mudam Srialeben
Seni Wadrebi~
da maSin mivxdebi, rom oTar sefi-
aSvilis suls arasodes dautovebia
Tbilisi...
zafxulis cxel dRes, yovel axalnawvimarze, oxSivari rom auvardeboda Tbilisur qvafenils - me mas iq vxedavdi!
mcxeTas, ebraelTa pirvel alagas,
oqtombris TveSi WiSkrebSi rom daiwyebdnen TaTaris moduRebasa, CurCxelis amovlebas, - me mas iq vxedavdi!
aq?
aq, batonebo, misi daRlili sxeuli
daabijebda,
mas guli - israels,
suli - saqarTveloSi darCa!
manuCar kaWaxiZe
15
`iluz
ion
i~
`iluzion
ioni~
axali saxeli
oTar sefiaSvili,
saqarTvelos xelovnebis
damsaxurebuli moRvawe
akira kurosava da mismieri ori filmi `rasiomoni~ da `Svidi samurai~,
romlebic iaponuri kinematografis an
- zogadad - `amomavali mzis qveynis~
TviTmyofi kulturis aRmoCeniT aRfrTovanebis gamoxatulebad rom iqca
imTaviTve da waruval simbolod rCeba
dRemde. es iyo marTla moulodneli
da Znelad asaxsneli movlena imJamindel kinosamyaroSi. TariRi misi dabadebisa - 1951, roca veneciis saerTaSoriso bienalieze (pirvelad msoflio
kinodaTvalierebaTa istoriaSi) sayovelTao aRiareba xvda da kinofestivalis mTavari priziT - `wminda markozis oqros lomiT~ dajildovda iaponuri filmi - reJisor akira kurosavas
`rasiomoni~. suraTs imave wels mieniWa amerikis kinoakademiis ,,oskari”...
didxans, lamis dRemde ar Camcxrala
informaciis masobriv saSualebebSi gaocebisa da madlierebis gamoZaxili
rogorc am movlenis gamo, ise seriozuli kinomcodnuri sjani Tavad `kurosavas saidumloebisa~ da `rasiomonis~ momnusxveli xiblis asaxsnelad...
CvenSi ki, - sabWoeTis masobriv ekranebze
- TxuTmeti wlis dagvianebiT, 1966Si Semovida es kinoSedevri. faqti faqtad rCeba. da es rom sulac ar yofila raRac SemTxveviTi gaugebroba
an kinoCinovnikTa umecrebis uneburi
gamovlineba, amis dasturia is sinamdvile, rom amgvari tendencia kurosavas
filmebisadmi (da ara marto kurosavasi) araerTgzis gameorebula sabWouri
kinogaqiravebis praqtikaSi...
arada, aWarbebdnen, uTuod, ase TvalmouxuWavad rom fxizlobdnen sabWoTa
ideologiis sadarajoze SemarTuli
kinoCinovnikebi. - kacma rom Tqvas, Tundac `rasiomonis~ SemTxvevaSi, ra safrTxe, ra eresi SeiZleboda Semoetana CvenSi am kinoSedevrs, mTeli TxuTmeti wlis ganmavlobaSi Tvali rom
ver movkariT?!. sad Tqmula, sad gagonila an Tu momxdara, rom erTi kinosuraTis, Tundac marTla Weqa-quxilian,
kongenialuri nawarmoebis Cvenebas romelime qveynis ideologiis an saxelmwifo sistemis daqceva mohyolodes?!.
16
kabadonebSi
kurosava
diax, moxda sagulisxmo faqti: lamis
mTelma msofliom aitaca da moxiblulia dasavleTis qveynebis mayureblebisaTvis sruliad ucnobi iaponuri erovnuli kinonawarmoebiT. maSin, albaT,
bevrma arc is icoda, rom `rasiomonamde~ - ori wliT adre - kurosavam dadga filmi `mTvrali angelozi~, romelSic iaponeli kinematografistisaTvis uCveulo siTamamiT gamoxata sikeTis qmnis, gulmowyalebis, adamianTa
Tanadgomis idea. sxvaTaSoris, es idea
Tu mrwamsi xelovanisa waruxocel
qveteqstad daaCnda da bolomde gahyva
mTel mis Semoqmedebas.
`rasiomonSi~ ki mkveTrad gamovlinda kurosavas axleburi, TviTmyofi erovnuli reJisoruli xelwera da mizandasaxuloba: - jerac gamZled fesvmoWidebuli, Zveli iaponuri kinostilistikis kanonebis rRvevisaken midrekileba;
iSviaTi da naTeli adamianuri xasiaTebis gaxsna da maTSi Rrma fsiqologiuri wvdoma; WeSmaritad `Seqspiruli~
- an, iqneb, ufro swored - `kurosavaseuli~ qariSxliani vnebaTaRelvani,
maTi mZafri Sejaxeba da konfliqtebi
dramaturgiaSi. reJisori ar ifargleba oden movlenaTa da moqmedebis dinamiuri asaxviT da filosofiurad iazrebs maT. sagulisyuroa kurosavas aSkara ironiuli damokidebuleba yalbi
feodaluri da samuraelTa crurainduli eTikisa da moralisadmi...
tradiciuli iaponuri kinosaTvis
aseTi siaxleebiT utoldeboda `rasiomoni~ Tanadroul msoflio kinoxelovnebis miRwevebs. SemTxveviTi ar iyo,
rom maSindeli (50-iani wlebis) kinokritika erTxmad aRiarebda akira kurosavas yvelaze ufro `evropulad moazrovne~ didostat reJisorad iaponel
kinematografistTa Soris da Tavisi qveynis pirvel namdvil `sruluflebian
warmomadgenladac~ dasavleTSi. iqneb,
amitomac ase xSirad ekeraT pirze Tavad
kurosavas gamonaTqvamebi: `CemSi sruliad umtkivneulod Tanarseboben dasavluri da iaponuri!~. an `me arasodes
momiwadinebia filmis dadgma martoden
`eqsportisaTvis~. Tu suraTi guls
ar ekareba, ar aRelvebs iaponel mayurebels, maSin igi saerTod ar arsebobs
CemTvis!~...
ase da am gziT cdilobdnen e.w
`kurosavas saidumlos~ amoxsnas. TumcaRa, albaT, ufro marTebuli iqneboda mravalgzis dadasturebuli odindeli sibrZnis gaxseneba: WeSmaritad didostati xelovanis naxelqmnari mudam
namdvili erovnuli qmnilebaa da mas
yovelTvis da yvelgan nebismieri erovnebis adamiani Tavis erovnul kuTvnilebad aRiqvams.
* * *
r a s i o m o n i - odesme Zveli
imperiis kiotos triumfaluri WiSkari, Tavisi didebuli, xeze kveTis brwyinvale, didostaturi naxelqmnar-naqandakariT, imperiis Zlierebis xati da
dasturi, dRes ki JamTa dinebaSi mZvinvare miwisZvrebiT, omebiTa da xanZrebiT
iavarqmnili, gaukacrielebul-gapartaxebuli, daqenqil-daZenZili da nagavmiyrili...
wvims... gankiTxvis dRis zesxmasaviT,
TiTqos yvela codo-bralis Camosarecxad edineba zemodan rasiomons wamlekavi Rvar-cofi, qveS ki moCans aulagmavi
stiqiis winaSe sakuTari umweobis SegrZnebiT mokrunCxvili, daTrgunvili
adamianebis gasacodavebuli figurebi...
filmi mkacria da ukompromiso iwyeba da mTavrdeba rasiomonis xazgasmulad pirquSi xatiT. da Cven umal
aRmovCndebiT amxedrebuli sisastikis
samyaroSi, sadac borotebis satanuri
zeoba da umweod Tavdaqindruli adamianuroba erT, warmoudgenel ukidures
doneze ixileba. da swored aq xelo-
vanis mxatvruli Wvreta da azrovneba,
miuxedavad erTgvari garegnuli sirTulisa, saocrad TvalsaCino, saxieri, lamis
gaSiSvlebuli warmogvidgeba...
amjerad kurosavas, romelic TiTqmis
yvela Tavisi filmis scenaris avtoricaa, suraTis dramaturgiis safuZvlad
SeurCevia mweral riunoske akutagavas
ori moTxroba - `uRran tyeSi~ da `jojoxeTis WiSkari~. es ori - filosofiuri qveteqstebiT gajerebuli da
emociurad Zalze STambeWdavi literaturuli Tavwyaro organulad erwymian
erTmaneTs filmSi da imavdroulad
arseboben rogorc ori erTurTSerwymuli forma sinamdvilis wvdomisa anu
rogorc analizi da sinTezi.
analitikuri forma Tu sawyisi ZiriTadad moedineba moTxrobidan `uRran
tyeSi~ da filmis swored es nawili
Tavidanve warmogvidgeba filosofiur
igavad. moqmedeba ki, rogorc yoveli
deteqtivi, iwyeba `Cveulebriv~, Zalze
`ubralod~: uRran tyeSi gzasdamdgar
samurais da mis cols SemoeyrebaT
yaCaRi, romelic elvis siswrafiT da
sisastikiT Tavs esxmis da gaTokavs
samurais da iqve, mis Tvalwin aupatiurebs qals... gareSe Tvali, mowme momxdari danaSaulisa, aravinaa. gamoZiebam
unda daadginos - vin mohkla samurai?!.
male Sei pyroben yaCaRs, romelic
daufaravi cinizmiT da xiTxiTiT aRiarebs, rom diaxac - mohkla kaci da yaCaRic imis yaCaRia, rom ZalmomreobiT
aRwevdes sawadels...
sasamarTloze SemohyavT qali, - coli samuraisi, - romelic acxadebs:
Wkuidan SemSala qmris xmisgauReblobam da zizRiTa da siZulviliT aRsavse
mzeram, da movkalio igi...
iwveven naTelmxilvels. igi gamoixmobs mokluli samurais suls, romelic ityvis, rom Tavi moikla, ver aitana Ralati colis, romelmac gatyiurebul yaCaRTan kavSiri arCia CemTan
adamianur col-qmarobaso...
maS ase: sami versia, sami aRsareba,
romlebic xorcs isxamen ekranze wveTwveT, mZimed, auCqareblad da xeldajerebiT - TiToeuli aRmsareblis bunebaSi, maT Sinagan arsSi wvdomiT. da,
raRa Tqma unda, samive versia Seuvalad sxvadasxvaa, dauTmoblad gansxvavebuli!.. magram ratomaa, rom imTaviTve giCndebaT raRac auxsneli SegrZneba
maTi idumali naTesaobisa: diax, uTuod
saSineli, Semzaravi sisastikea is, rac
uRran tyeSi moxda, magram mas rom
imavdroulad axlavs erTgvari xibli
WeSmariti, bunebrivi vnebaTaRelvisa, amis
`rasiomoni~ 1951
`rasiomoni~ 1951
`rasiomoni~ 1951
17
uaryofac SeuZlebelia. gaognebuli
xarT, rom ase gizidavT da gi pyrobT
kriminaluri istoriis moqmed pirTa
Zliereba, maTi vnebaTa stiqiuri sawyisi,
suliT-xorcamde SemZravi Tavgametebuli Sejaxeba da rkena...
da sulac ar aris moulodneli,
rom iq, sadac mwerali akutagava, - CaZiruli TavdauRwevel pirquS fiqrSi,
- amTavrebs mtkicebas ama soflad WeSmaritebis mignebis amao mcdelobaze, swored iq iwyeba simarTlis, WeSmaritebis
maZiebeli kinoreJisori akira kurosava,
anu mTavrdeba filmSi cxovrebiseuli
faqtebis analizi da iwyeba sinTezi.
amasobaSi isaxeba meoTxe versia...
* * *
mcire intermedia
intermedia: isev Tavs maxsenebs is Jruanteli, `rasiomonis~ pirvelad xilvisas rom ganvicade, metadre
- mis sawyis epizodebTan dakavSirebiT.
suraTis zemoT aRwerili kadrebis
monacvleobisas, TiTqos usasrulo siSoridan qvecnobierad yurTCamesmoda
uZvelesi qarTuli xalxuri leqsibalada `Semomeyara yivCaRi~. - saidan,
rogor, ra gziT SeiZleba hqonodaT
gagonili akutagavas an kurosavas qarTuli poeziis es Sedevri?.. arada,
marTla auxsneli saocrebaa manZiliTa
da kulturaTa tradiciebiT esoden
daSorebul or qveyanaSi Tanadrouli
kinoSedevrisa da ZvelT-uZvelesi folkloruli baladis epizodebis siuJeturi, moqmedebis dinamikisa da, saerTod,
ganwyobilebisa da el-feris amgvari
STagonebuli Tanxvdoma... cxadia, axla
me arc arafris mtkicebas vapireb, arca
raime auxsnelis axsnas, magram iqneb
mTlad uazroba an umarTebulo ar
iyos msmenel-mayureblisaTvis filmis
aRqmis gasamZafreblad am saubarSi `Semomeyara yivCaRis~ Sexseneba:
`Semomeyara yivCaRi
samzRvarsa muxranisasa.
puri mTxova da vaWmie,
vurCevdi TavTuxisasa;
xorci mTxova da vaWmie,
vurCevdi xoxobisasa;
Rvino mTxova da vasmie,
vusxamdi badagisasa;
coli mTxova da... ver mivec, an ki cols rogor mivcemdi,
Svilsa gazrdilsa sxvisasa.xeli mohkida, akoca,
mozidna nawnavs Tmisasa,
Sestira qalma sabralod:
`vai cols jaban qmrisasa.~
mec gulma veRar gamiZlo,
movzidne vadas xmlisasa,
umalve iman damaswro,
18
elvasa hgvanda cisasa.
axla me Semovuqnie,
vendve madls laSris jvrisasa.
gavWeri cxeni da kaci,
wveric vuwvdine qviSasa ar iyo Rirsi, moSorda
cqeras naTelis mzisasa...
aqeT me vkvdebi, iqiT is,
qali wavida - visasa?~
* * *
maS ase: agutagavam wertili dasva,
roca daamTavra qveynad raime WeSmaritebis Ziebis amaoebis mtkiceba. magram
aRmoCnda, rom Turme arsebobs ZiebisTvis
meoTxe versia, romelic ar gvxvdeba
mis moTxrobaSi. es aris sruliad miukerZoebeli, neitraluri mowmis - tyismWrelis versia. da ekranze isaxeba
kurosavas WeSmariteba, romelic aTasgzis ufro saSineli da Semazrzenia,
vidre aqamde nanaxi yvela epizodi
filmisa. SiSvldeba da mdabldeba yvela moCvenebiTi xibli. - ra iqna, sad
gaqra qalis dasaufleblad sastiki da
Tavdauzogavi simamace yaCaRisa? - sad
wavida samurais rainduli keTilSobileba da simedgre sakuTari kacobisa
da colis Rirsebis dasacvelad?!.
flidi da bilwi gamodga maTi damokidebuleba qalisadmi. erTic da meorec uars ambobs masze. arc erTs ar
aRelvebs, arad uRirs misi yofna-aryofna. da axla ukve momxdari sinamdviliT
dazafrulni, Sinaganad mTlad wamxdarni da mxdalni lamis kvnesiT da slokiniT iqneven xmlebs undilad, oflad
gaRvrilni da mtverSi amoganZulni
daRoRaven miwaze funagoriebiviT... ai,
sad iCens Tavs, ra saxiT cxaddeba namdvili tragedia. binZur sisaZagled
Semobrunda maTi xibliani sisastike
da `vaikacuri~ Widili.
da rodesac es situaciac amoiwura
da analitikuri kvleva davida bolo
wertilamde, wre Seikra - iqca kompoziciur ,,rondod” anu rogorc iwyeba filmi, iseve mTavrdeba - rasiomonis WiSkris gamZafrebulad pirquSi
xatebiT, romelic nasesxebia moTxrobidan `jojoxeTis WiSkari~. imavdroulad es `namdvili~, `naturaluri~ WiSkaricaa; romlis TaRebqveSac wvimas
afareben Tavs tyismWreli, mogzauri
beri da msaxuri misi. da aq, finalur
scenaSi, adre dagrovili cxovrebiseuli masala anu yofierebis problemebi
- maRldeba da warmogvidgeba ganmWvret,
Rrmad mwvdom sinTezad, erTian gamWirvale motivad, romelSic erTimeores
Seerwymian daRlili tyismWrelis uxaliso Txroba da dabneuloba, sasowar-
kveTa axalgazrda idealisti berisa,
romelic lamis krunCxvamde misuli
cdilobs sakuTari rwmenis - adamianSi adamianurobis dacvas. da maTTan
erTad cinikosi msaxuris gvelis Sxamgareuli keTilgoniereba, romelic
cxovrebis ganuWvreteli wyvdiadis,
ukuneTis motivad ismis...
TumcaRa, es yovelivec oden nawilia
kurosavas WeSmaritebis, rameTu ar aRiqmeba rogorc namdvili finali. arada,
ukve raxania ar gasvenebT, tvins giRrRniT qvecnobierad gaCenili kiTxva:
- riT damTavrdeba es demonur-satanuri
simfonia? nuTu arsebobs da moinaxeba
raime bolo jadosnuri akordi?! da
TiTqos uSualo pasuxad filmis miwuruls xdeba saswauli - ekranis siRrmidan realurad ismis Cvili bavSvis
susti xmiT tirili. tyismWrels xelSi autatebia da saTuTad gulSi ixutebs rasiomonis WiSkris Ziras migdebuli atirebuli balRi. sicocxle
iTxovs Svelas!..
moinaxeba gana sxva ufro wrfeli,
ufro ubralo da miamiti, gulalali
da xelTuqmneli metafora - rwmenis,
imedis, siyvarulis?! kurosava is geniaa,
romelsac xelewifeba, SeuZlia pirvelqmnili sidiade daubrunos da aRudginos yvelaze Cveulebriv ubralo cnebebs
- rogorc wyals, haers, purs Cveni arsobisas. rasiomonis WiSkarTan migdebul RobisZirela Cvil arsebaSi man
genialuri TvaliT dainaxa Cveni swrafmavali TavlSeudgami dReebis usasruloba, misi ukvdaveba, maradiuloba. da
ki araferi gamougonebia, ar SeuTxzavs,
ar gauTamaSebia. ubralod, igi Wvrets
da xedavs ufro Rrmad, ufro Camwvdomad, vidre vinme sxva... am metaforaSi
mTeli kurosavaa, an iqneb - mTeli Seqspiric.
* * *
`rasiomonis~ araCveulebrivi warmatebis Semdeg, isev SeiZra kinosamyaro
kurosavas axali filmiT - `Svidi samurai~, romelic kinoklasikis marTla
legendarul qmnilebad rCeba ekranuli
xelovnebis istoriaSi.
SegaxsenebT: filmi gadaRebulia
1954-Si. imave wels igi veneciis saerTaSoriso kinofestivalis priziT `wminda markozis vercxlis lomiT~
aRiniSna. momdevno 1955-Si ki amerikis
kinoakademiam mas `oskari~ mianiWa...
filmi Sesrulebulia iaponuri kinematografis ZvelTaganve yvelaze tradiciul da popularul - `kengekis~
JanrSi, romelTanac Tavisi struqturiTa da gmirTa xasiaTebiT Zalian axloa
amerikuli vesTerni. uTuod, amanac ganapiroba, rom gamoxda sul raRac eqvsi
weli `Svidi samurais~ ekranze gamosvlidan da holivudSi moRvawe reJisorma jon sTarjesma am iaponuri `kengekis~ safuZvelze - araCveulebrivad
momxibvleli msaxiobebis monawileobiT - gadaiRo dRemde erTerTi TvalismomWreli vesTerni `SesaniSnavi Svideuli~... paradoqsi ki amjeradac is
iyo, rom CvenSi, sabWoeTis kinoekranebze, dauxaneblad, lamis iqve Semovida
es holividuri remeiqi, xolo misi
sawyisi da STagoneba - marTla namdvili
maRali xelovnebis reJisoruli naxelqmnari - mxolod 34 wlis mere, TiTqmis
samnaxevari aTeuli wlis mere, ixila
Cvenma masobrivma mayurebelma.
* * *
akira kurosavas biografia - cxovrebiseuli da SemoqmedebiTic - aRsavsea
mkveTri da moulodneli cvalebadobiT,
genialuri aRmafreniTa da, zogjer, aseve
genialuri CavardnebiT. Tanadrouloba
kurosavasTan oden istoriul Cacmulobasa da dekoraciebSi ki ar vlindeba,
aramed imaSic, rom xelovani aqtiurad iWreba Tavisi yoveldRiurobis
politikur av-kargSi, TumcaRa, rogorc
arcTu iSviaTad xdeba, mxatvruli Sedegi xSirad ver utoldeba, Sesatyvisad proporciuli ar aris xolme Temis simaRlisa. amgvari naTel-CrdiliT
ki sabolood ufro mkveTrdeba saxeprofili WeSmariti xelovanisa, romelmac TiTqmis naxevari saukunis manZilze
wmindad gamoatara sakuTari mrwamsi,
Tavisi SemoqmedebiTi kredo, romelic
SeiZleba gamoixatos erTi fraziT: adamianis mowodebaa brZola, raTa cxovlad enTos imedis lampari uimedobiT
dabindul Cvens samyaroSi.
* * *
kurosavam Tavisi didi da rTuli
gza xelovnebaSi daiwyo rogorc fermwerma mxatvarma, rac mudam igrZnoba
misi filmebis maRal gamomsaxvelobiT
kulturaSi. Semdeg gadainacvla kinoSi, iyo scenaristi, reJisoris asistenti,
pirveli mxatvruli filmi ki, damoukideblad gadaiRo 1943-Si. aqedan moyolebuli TiTqmis yovel wels TiTo
suraTs mainc qmnida... ver vityvi, rom
misi Semoqmedeba mTlad ucnobi iyo
CvenTvis. sxvadasxva wlebSi sabWoeTis
ekranebze Cndeboda misi naxelqmnari:
`rasiomoni~, `Svidi samurai~, `JRali
wveri~, `borotebi cocxali rCebian~,
`dersi uzala~, `dodeskadeni~, `meomris
Crdili~. Svidi filmi! bevria es Tu
cota? Tu gaviTvaliswinebT, rom kuro-
19
savas ormocze meti kinosuraTi aqvs
dadgmuli da gadaRebuli, maSin, raRa
Tqma unda, cotaa! magram visac unaxavs
kurosavas Tundac oden zemoT CamoTvlili filmebi, - SeiZleba iTqvas, igi met-naklebad mainc Semzadebulia
mis araCveulebrivad TviTmyof da brwyinvale mxatvrul memkvidreobasTan Sesaxvedrad. amas imisTvis aRvniSnav, rom
miuxedavad simravlisa, akira kurosavas namuSevrebi mkveTrad gansxvavebuli
formisa da Janris mravalferovnebiT
ar gamoirCeva. kacma rom Tqvas, TiTqmis
yvela misi filmi dramaa - boboqari
vnebaTaRelvebis, sabediswero Sejaxebebis drama! iSviaTi gamonaklisis garda,
yovel maTganSi asaxulia adamianis, individumis brZola borotebis winaaRmdeg. es brZola tragikulia, xSirad
- uimedo, marcxisaTvis ganwiruli, magram xelovani umReris martosuli adamianis SemarTebis silamazes, mis Tavganwirvas. es aris misi STagoneba... da aq
vixseneb erT dros Cemi axlobeli adamianisa da kolegis - kurosavas saukeTeso mkvlevaris, sabWoTa imperiidan
iZulebiT gaxiznul kinomcodnis - vladimer matuseviCis sityvebs: `kurosavas filmebis wamyvani motivia adamianSi adamianurobis aRorZineba.~
* * *
isev mcire intermedia: erTxans,
iaponur kinomrewvelobaSi krizisis
Jams, kurosava dahyva okeanis gaRmidan
winadadebas holivudTan TanamSromlobaze (TumcaRa, arc erTi filmi - mis
mier Cafiqrebuli an reJisuriT xorcSesxmuli kinoekranebze ar gamoCenila). es periodi kurosavas SemoqmedebiT biografiaSi berw da unayofo
xuTwlian pauzad aRiniSna (rom ara
vTqvaT - lamis sabedisweroc gamodga)...
vixseneb: 1976-Si, stambulSi yofnisas, erT-erT farToekranian `prestiJul~ kinoTeatrSi xmauriani reklamiT
uCvenebdnen amerikul films `tora,
tora, tora~ - perl harboris tragediaze (es SaradasaviT saxelwodeba `tora, tora, tora~ iaponuri kodsityvaa da gamoxatavs imas, rac oden sruli moulodnelobiT xdeba. TumcaRa,
`tora~ niSnavs `vefxsac~, xolo am
filmTan dakavSirebiT masSi `Semtevi
elva~ ufro igulisxmeba)... raRa Tqma
unda, seanss daveswari, - metadre vicodi,
rom am ambiciuri filmis gadaReba
holivudSi Tavis droze kurosavam
daiwyo. magram kinofirmis xelmZRvanelobasa da reJisors Soris Camovardnili konfliqtis mSvidobianad mogvareba
ver moxerxda mxareTa ukompromisobis
20
gamo da kurosava CamoaSores suraTis
warmoebas. filmi sxva reJisorma (riCard fleiSerma) daasrula. Sedegic
saTanado iyo - films kurosavas naxelqmnarisa ara aCnda ra...
`tora, tora, tora~, rogorc mogvianebiT aRniSnavdnen, iyo ara martooden xelmocarva Tu Cveulebrivi marcxi an Cavardna, aramed namdvili tragedia akira kurosavas biografiaSi. perl
harbori aki marTla yovlad moulodnel, umwares kvalwauSlel sabediswero movlenad darCa rogorc amerikelebisaTvis, ise iaponelTaTvis meore
msoflio omis istoriaSi. mis mimarT
gulgrili aravin iyo okeanis gaRmagamoRma, arc evropaSi, arc iaponiaSi, metadre Tu masTan raime damokidebulebiT ixseneboda `rasiomonisa~ da
`Svidi samurais~ Semoqmedis saxeli...
uamravi tyuil-marTali iwereboda
imJamad kurosavasa da amerikul kinofirmasTan misi konfliqtis gamo msoflio presaSi. iCqmaleboda simarTle.
arada, konfliqti aSkarad ideologiuri xasiaTisa iyo. kurosava Rrmad
ixedeboda mis ZirebSi da Seuryevlad
idga, ar Tmobda sakuTar pozicias, dauSveblad miaCnda perl harboris tragediis gazviadeba, misi araadamianur zesisastiked warmosaxva, rameTu es yvelaferi sabolood xirosimasa da nagasakSi Termo-atomuri Surisgebis gamarTlebad Semobrundebao...
ar apaties namdvil humanist xelovans im momentisaTvis SorsmWvreteluri princi puloba da wrfeli, gulubryvilo pirdapiroba. dauzogavad travmirebuli iyo kurosava - fizikuradac
da sulieradac. raRas ar ixsenebdnen
da abralebdnen. mas ukve davrdomil,
depresirebul, sulierad daqancul geniosadac acxadebdnen da imavdroulad
arc misi TviTmkvlelobis mcdelobis
faqtis mravalgzis gaxsenebas eridebodnen da fsiqiatriuli klinikis mudmiv
pacientad moixseniebdnen, mis SemarTebas ukve wagebul omSi muStis qnevad
naTlavdnen ironiulad. didi kurosavas SemoqmedebiT potencialze xeli
hqondaT Caqneuli yvelas, mter-moyvares, oRond ara Tavad mas - daucxromel xelovan akira kurosavas.
1969-Si ki kurosavam gadaiRo feradi filmi - saocrad gulSi Camwvdomi
poetur-lirikuli `dodeskadeni~ (CvenSi gadioda damiwebuli saxelwodebiT
- `tramvais borblebis xmaurSi~)...
films safuZvlad daedo mweral siugoro iamamotos moTxrobis siuJeti
- isev da isev am mwerlisaTvis damaxa-
siaTebeli `glaxakTa da upovarTa~
cxovrebis motivebze agebuli... reJisori gulisyurs amaxvilebda cxovrebiseuli suraTis STambeWdaobaze, Warbad mimarTavda siurealisturi palitris ferebs, raTa kidev ufro mkafiod
da gulSemZvrelad gadmoeca is yoveldRiuri fizikuri yofisa da sulierebis momSxamveli Rataki da binZuri
garemo, romelSic iZulebiT arseboba
uxdebodaT personaJebs...
kurosava muSaobda swrafad da xeldajerebulad. man es mxatvruli filmi
sul raRac cxra kviraSi gadaiRo!
hqonda amas mniSvneloba kinoreJisorisaTvis, romelsac ewada daemtkicebina
sazogadoebriobisaTvis, rom kvlavindeburad unari Seswevs da xelewifeba, Tundac SezRuduli biujetis pirobebSic ki, swrafad da efeqturad muSaoba...
70-ianis pirvel naxevarSi kurosava sabWoTa kavSirSi Camovida mowveviT, rogorc moskovis saerTaSoriso
kinofestivalis stumari. da mec, festivalis prescentrSi akreditebul
kinomimomxilvels, - swored maSin momeca bednieri momenti fotosuraTi
gadameRo misTvis kremlis yrilobaTa
sasaxleSi da iqve `blicinterviuc~
ameRo misgan...
vRelavdi. CemTvis namdvil bediswyalobaze mets niSnavda pirispir aRmoCena iseT iSviaT xelovanTan, rogoric
akira kurosava gaxldaT, da masTan,
Tundac oriode sityviT gamolaparakeba, metadre, rom am iaponel maestros
Jurnalistebi ganebivrebuli ar hyavda
maTTan TavgatolebiT.
ver vityvi, marTla sityvaZviri iyo
Tu uebrod TavdaWerili moubari ufro eTqmoda, magram im marTla `blicSexvedraze~ me mis garegnul niSnebSi
xasiaTis amocnoba mewada metad. marTalia, mkveTrad ara, magram raRac TvalSeudgamad mainc igrZnoboda misi elitaruli buneba - saubris mis nebaze warmarTvasa da kiloSi, Jestikulaciasa
Tu metyvel dumilSi, albaT - mTlianad garegnobaSi. aseTi tanasxmuli
da daxvewili mimoxris iaponeli arc
ki warmomedgina. uTuod gamosWvivoda
da ilandeboda masSi e.w Zveli `samxedro aristokratiis~ modgma-ieri. amas
ki ufro imitom aRvniSnav, rom Tavad
iaponiaSi araerTgzis gamouTqvamT sayveduri kurosavas erTgvari elitarulobis gamo, aRniSnavdnen mis nakleb
demokratiulobas, qedmaRlobas, an garkveul socialuri warmomavlobis adamianebisa Tu jgufisadmi mikerZoebul
damokidebulebas... Sevcqerodi mas da
TiTqos yurT Camesmoda misi Tanamemamule erTi Tvalmaxvili kritikosis
sityvebi: `rogorc amboben, kurosava,
Tavadaa monasteri sakuTar patara samyaroSi, romelic mTlianad garidebulia iaponelTa umravlesobis yoveldRiur sinamdviles~.
maSin saidan mSobliuri xalxis yofisa da brZolis gulis siRrmemde
SemZvreli waruSleli xati mis SemoqmedebaSi? - o, yovlismxilvelo! ratom
ver Serigebia SuriTa da angarebiT
gulgasenili amasoflis simdable genialuri sulis amaRlebas?!.
... darbazSi bind-bundi wveboda da
mxolod axlaRa SevniSne, rom saxe
mTlianad daRaruli hqonda. ara, es ar
hgavda raime dermakologiur paTologias. wlovanebiTac sul samocdasamisa Tu iqneboda. da meCvena, rom TiToeul naoW-RarSi gancdil-gadatanili
simwris kvali ikiTxeboda... an, iqneb,
es ori uZvelesi, erTmaneTSi SeuRweveli kulturis - iaponurisa da evropulis, ori mkveTrad sxvadasxva rasis
sisxlaRrevis codvis qmniT dadaRuli
zmaneba ufro iyo...
interviu daviwye jiqur SekiTxvebiT:
- kidev ra genialur siaxles unda
velodeT akira kurosavasagan axlo
momavlisaTvis?
pasuxi:
- kinostudia `mosfilmi~ mTavazobs
masTan TanamSromlobas. vnaxoT - ra
gamova. jer-jerobiT ki, molaparakebas
kargi piri uCans. iqneb moxdes da
mravali wlis naocnebaric ganvaxorcielo. Tu Cem mier SeTavazebul Temaze
damTanxmdebian, albaT male xelSekrulebasac gavaformebT da maSin, sxvebTan
erTad, Tqven pirveli SeityobT, Tu riT
viqnebi dakavebuli axlo momavalSi.
mivxvdi, ase mokled rom momiWra,
gana martoden dros zogavda, - partniorTan molaparakebis eTikis darRvevasac erideboda.
saubris dasasruls ki Sevbede:
- moskovSi kinofestivalis daxurvis
Semdeg, stumrebi, tradiciulad, sabWoTa
kavSirSi mogzauroben - visac sad surs.
Tqvenc xom ar apirebT, vTqvaT, saqarTvelos monaxulebas, sadac uTuod Zalze
sasurveli stumari iqnebiT. iq marTla
ician Rirseuli stumris Rirseulad
daxvedra da dafaseba-meTqi.
Tavi gaaqnia da Tqva:
- ara, am festivalze Cemi xanmokle
yofna praqtikuli mizniT ufro iyo
ganpirobebuli... saqarTveloSi mipatiJebisaTvis ki - gmadlobT!
male (sul raRac or dReSi) cnobi-
21
li gaxda, rom akira kurosava kinostudia `mosfilmTan~ TanamSromlobiT
films gadaiRebda urals miRma, namdvil
cimbirul naturaze. es iqneboda cnobili rusi mkvlevaris - vladimer arsenevis avtobiografiuli wignis `dersu
uzalas~ adaptacia.
filmi moskovis morig (mgoni - mecxre) saerTaSoriso kinofestivalze sensaciur aRmoCenad aRiares da igi am
daTvalierebis oqros priziT dajildovda, xolo amerikaSi mas kinoakademiis `oskari~ mieniWa... presaSi - CvenSic da ucxoeTSic - arc Tu cota
ram daiwera imaze, rom `dersu uzalas~
dabadebac da misi saerTaSoriso aRiarebac moskovis kinofestivalis mesveurTa mizandasaxulobis gamarjvebis
dasturi gaxldaT.
* * *
imJamindel kinosamyaroSi namdvil
sensaciad, moulodnel aRmoCenad iqca,
`rasiomonis~ Semdeg, film `Svid samuraiSi~ kurosavas reJisoruli gaqaneba,
movlenaTa da moqmedebis aseTi dinamikiT Wvreta da ageba, misi temperamenti. Tamamad SeiZleba iTqvas, rom Tavis
droze es iyo pirveli da uTuod Zalze nayofieri warmatebuli cda WeSmaritad masStaburi sanaxaobrivi istoriul-saTavgadasavlo filmis Seqmnisa
- e.w `kengekis~ saocrad popularul
JanrSi. TumcaRa, am suraTSive ukve
Tavs iCenda kurosavas aSkarad ironiuli damokidebuleba Janris gaqvavebuli tradiciebisadmi - stilistikisa
da dogmebisadmi.
ar aris SemTxveviTi, rom Tavad iaponiaSi da msoflios araerT qveyanaSi
Catarebul profesional kinematografistTa da farTo mayureblis gamokiTxvebis Sedegad, filmi `Svidi samurai~
dRemde aRiarebulia `kengekis~ yvelaze saukeTeso ekranul qmnilebad, romelic ki odesme gadauRiaT iaponiaSi.
TumcaRa kino mainc kinoa da igi
iqmneba sxvadasxva saxelovno dargis
profesionalTa ZalisxmeviT. amjeradac
reJisors mxarSi udgnen namdvili Tanamoazreni, SeiZleba iTqvas - SemoqmedebiTi TanamebrZolebi. TiToeuli Taviseburad mniSvenovali xelovania. da
TviT maT Sorisac ki gansakuTrebiT
TvalsaCinoa toSiro mifune - albaT,
msoflioSi yvelaze cnobili iaponeli msaxiobi. igi am filmSi TviTmarqvia, axalbeda samurais rols asrulebs.
asaxierebs da mere rogor! ara mgonia,
rom Tanadroul kinoxelovnebaSi moiZevebodes sxva msaxiobi ufro Rrma
gancdebisa da boboqari vnebaTaRelvi-
22
sa, mravalsaxa, romelsac emarjvebodes
ase damajereblad da sarwmunod, ufro emociurad da amaRelveblad gardasaxva fizikuradac da sulieradac.
toSiro mifune lamis imTaviTve
aRiares akira kurosavas reJisoruli
xelovnebis tol da swor msaxiobad,
roca mis pirvel filmSi - `mTvrali
angelozi~ Seasrula Wleqiani, mTeli
qveynierebis moZule gaborotebuli gangsteris roli. Semdeg amas mohyva vefxviviT sastiki, cis elvasaviT Tavzardamcemi da daundobeli yaCaRis taZemarus saxe filmSi `rasiomoni~; guladi da janRoniani glexi biWi, - kikuSio
`Svid samuraiSi~, romelic cdilobs
toli araferSi daudos namdvil samuraebs; pirquSi demonuri qeSiki (piradi mcveli), romelic aravis indobs,
xocavs, vinc ki saxifaToa misi damqiravebeli-patronisaTvis (`qeSiki~ an `piradi mcveli~) da a.S. daaxloebiT 30mde roli, yvela kurosavas filmebSi.
da filmidan filmSi swored mifunes
ekranul xatTa gardasaxvebSi gansakuTrebuli sicxadiT vlindeba kurosava.
ramdenjer msmenia an wamikiTxia: `bednieria msaxiobi, romelic aseT reJisorTan moRvaweobs!~ an `bednieria reJisori,
romelsac mxars ubams aseTi msaxiobi!~..
da ai, 1965 wlis aprilSi, iaponiaSi Sedga premiera filmisa `JRali
wveri~, (CvenSi Semovida 1966-Si), romelic umal aRiares msoflioSi kurosavas da mifunes mTeli Semoqmedebis
gvirgvinad. bolo xans sul ufro sagrZnobi iyo, rom kurosavas filmebSi
Tavs iCenda sruliad axali, gansxvavebuli tragikuli konfliqti: suliereba, gmiris zneobrivi ganviTareba istoriulad win uswrebs mis garemos, mis
dros da gmiris xasiaTi, Sinagani buneba
ixsneba epoqasTan Tavganwirul, uTanabro SerkinebaSi. erTi SexedviT, reJisori TiTqos gulismomgebi uSualobiT,
miamiti mimndoblobiT irCevs Zvel, mravalgzis nacad, lamis mTlad gacveTil
siuJets, magram swored imiT aris ganmacvifrebeli da aRmafrTovanebeli kurosavas da mifunes xelovneba, rom
maT xelSi yvelaferi Cveulebrivi da
arafriT gamorCeuli maRldeba da iZens
esTetikuri aRmoCenis xarisxs.
asea `JRal wverSic~, oRond amjerad yvelaferi Sesrulebelia WeSmaritad ganumeorebel didostatur doneze. da miT ufro auxsneli da gamaognebeli faqtia, rom am filmis Semdeg
toSiro mifune kurosavas arc erT
suraTSi aRar gamoCenila. TumcaRa
aravin icis - ra moxda. arc aravis
ucdia aexsna, Tu riT iyo gamowveuli
TanamoazreTa TxuTmetwliani sisxlxorceuli SemoqmedebiTi TanamSromlobisa da megobrobis aseTi ganxeTqilebis msgavsad daSoreba. ara-da, maTi Semoqmedebis TiTqmis yvela mkvlevari
Tu kritikosi erTxmad aRniSnavs, rom
kurosavas karieraSi yvelaze Zlieri
periodi iyo 1950-1965 wlebi anu
`rasiomanidan~ - `JRal wveramde~, roca
mxar da mxar ganuyrelad moRvaweobdnen kurosava da mifune... me ki, ratomRac ufro gulSi CamrCa sityvebi iaponeli msaxiobis - i. fuZikisa, romelic kurosavas ramdenime filmSia gadaRebuli mifunesTan erTad. igi sagangebod akvirdeboda Turme gadasaReb
moedanze ori didi xelovanis SemoqmedebiT urTierTobas da Tavis dRiurSi Cauweria: `baton kurosavas guli
toSiro mifunes sxeulSi Zgerda!..~
es sityvebi mitrialebda TavSi, roca
vnaxe kurosavaseuli bolo Sedevri `meomris Crdili~. es iyo 1980-Si kanis saerTaSoriso kinofestivalze, sadac films mieniWa am daTvalierebis
mTavari prizi - `palmis oqros Sto~,
xolo kurosavas premia `sezari~ amerikuli `oskaris~ evropuli Sesatyvisi - `kinematografis ganviTarebaSi
gaweuli mniSvnelovani wvlilisaTvis!~ marTla umaduroba iqneboda, rom
am araCveulebrivad STambeWdav suraTSi
ar dagenaxaT didostati Semoqmedis
RvTiuri niWi da marjvena, magram suraTSi ar monawileobda toSiro mifune
da, samwuxarod (an me meCvena maSin
ase) suraTSi ar igrZnoboda kurosavas `gulis Zgera~.
* * *
da isev vubrundebi Cveni dRevandeli gadacemis safiqralsa da sawyiss:
sikeTisa da simarTlis Zieba, romelic
akira kurosavas mTeli rTuli da daZabuli Semoqmedebis laitmotivad warmogvidgeba, `rasiomonSi~ da metadre
`Svid samuraiSi~ gamoxatulia naTeli
fiqriT, fiqriT imaze, rom adamaini
morCili da Zabuni ver iqneba garemoebisa, rom misi erTad erTi uRalato
sayrdenia Rirseba - adamianuri, kacurkacuri Rirseba am undo da gautanel,
umadur da sastik, xSirad - araadamianur samyaroSi. da suraTis mkveTri,
TviTmyofi, odnav pirquSi da, imavdroulad, daxvewili forma zedmiwevniT
Seesatyviseba da gamoxatavs xelovanis
im zneobriv kodeqss, romelsac ukve
raxania icavs da amkvidrebs genialuri reJisori akira kurosava.
amerikaSi:
niu-iorkSi:
164 Brighton 11 St.
Brooklyn NY 11235
Tel: 718-934-1700
Alt: 347-500-5037
Tel: 201-333-5555
www.barami.us
niu-jersSi:
84 Harbor Drive,
Jersey City, NJ 07305
Tel: 201-333-5555
delavareSi:
4 Lewis circle
Wilmington, DE 19804
302-930-0705
filialebi:
Tbilisi
quTaisi
rusTavi
baTumi
gori
bolnisi
Telavi
marneuli
amanaTebi
4-5 samuSao dReSi
aSS-dan saqarTveloSi
erTi paunti - 2.50$-dan;
amanaTebis gamogzavna
saqarTvelodan
avtomobilebis
yidva-gayidva
saqarTvelosa da amerikaSi;
avtomobilis, komerciuli
da piradi tvirTis
Sida gadazidvebi
aSS-Si.
www.barami.us
Cvens saitze
daregistrirebiT Tqven gagiadvildebaT:
- kredit-kartiT gadaxda;
- amanaTis statusis Semowmeba;
- amanaTis adgilidan aRebis SekveTa
www.barami.us
www.baramicar.com
www.facebook.com/Barami.us
23
portretebi
qarTveli
qarTveli gogona
gogona
manhetenidan
manhetenidan
da
sami
sami amerikuli
amerikuli
`kakali~
`kakali~
24
recepti
yvela warmatebul adamians Tavisi
warmatebis „recepti“ aqvs. isini, ra
Tqma unda, garkveulwilad imoreben
erTmaneTs, radgan warmatebis fundamentaluri komponentebi - Sroma, mizandasaxuloba da iRbali - yvela droisa
da yvela saqmis warmatebis sawindaria;
magram aris kidev raRac, raRac individualuri, raSic adamianebi erTmaneTs
ar hgvanan.
Tamu robinsoni (igive Tamuna maxaraZis) SemTxvevaSi es „raRac“ kidev
ufro sainteresoa, vidre es erTi SexedviT Cans.
erTmaneTi danaxvisTanave vicaniT.
ar vici man rogor, magram me aTas adamianSi gamovarCevdi, imdenad mkveTrad
gamoxatuli qarTuli ieri aqvs - qarTuli Sarmi, romelsac, rogorc Cans,
amerikaSi lamis ocwlianma cxovrebam
odnavac ver daukarga pewi.
TvalebSi TiTqmis mTeli samyaro
aqvs... yvelaferi „ikiTxeba“ - sevdac,
sixarulic, daRlac, fiqrsa da SromaSi daTenebuli uZilo Rameebi, Seupovroba, mizandasaxuleba, moTmineba...
Cemi pirveli STabeWdileba da varaudi, rom kreatiuli Sef-mzareulis
miRma sxva SemoqmedebiTi niWic imaleboda, maleve dadasturda. yofili modeli da dRes ukve Semdgari Sef-mzareuli xatavs, wers, gatacebulia interieris dizainiT. Tu rogor da ratom
Tqva am yvelaferze uari, amaze mogvianebiT visaubrebT. axla ki isev warmatebis „recepts“ davubrundebiT. recepts, romelic ioli wasakiTxia, magram
erTeulebs SeuZliaT misi realurad
ganxorcieleba.
Tamu robinsonis warmatebis recepti sami ZiriTadi punqtisagan Sedgeba,
romelTac, rasakvirvelia, araerTi qvepunqtic gaaaCniaT.
pirveli - mizandasaxulobaa. jer
sakuTar SesaZleblobebSi garkveva; Semdeg survilebSi Camoyalibeba da bolos
SesaZleblobasa da survilze aRmocenebul mizanze koncentrireba. es sakmaod
rTulia, radgan praqtikulad uars
ambob yvela sxva danarCen interesze;
uars ambob dafantulobaze, garemoze,
yvelaze da yvelaferze, TviT sakuTar
Tavzec ki da erTaderT rameze xar
koncentrirebuli, raSic bolomde ixarjebi - es Seni mizania: kaSkaSa varskvlavi, romelsac unda miswvde, mowyvito
da Senad aqcio.
meore nabiji garemos „dasufTavebaa“.
arc es aris ioli... uari Tqva da
Seni cxovrebidan gaiyvano, gaemijno
manhetenis xmauriani quCebi, ganaTebul caTambjenebi, aTasi sjulis, mrwamsis, feris, gamoxedvisa da azrovnebis adamiani warmoudgeneli siswrafiT moZraobs. yvela sadRac midis da mirbis,
yvelas sadRac eCqareba... raRaciT mikroskopSi danaxul molekulebs hgvanan, sakuTari „birTvis“, sakuTari saqmis irgvliv moZraoben...
es manhetenis ritmia... me ki, jer isev Tbilisuri ritmiT mivabijeb Cems pirvel interviuze amerikaSi da vcdilob warmovidgino:
ra gza unda gaevlo oTxmocdaaTian wlebSi, navTisa da kvamlis
sunSi gaxveuli, Seciebuli, damSeuli da Cabnelebuli saqarTvelodan amerikaSi alal-bedze Camosul ocdaerTi wlis qarTvel gogonas, rom dRes kreatiuli mTavari Sef-mzareuli da brodveize
erT-erTi saukeTeso `ivenTebis~ kompaniis damaarsebeli da mflobeli gamxdariyo.
yvela im adamians, vinc negatiurad
azrovnebs, vinc eWvis TvaliT uyurebs
Sens mizans da keTili, pozitiuri
ganwyobis nacvlad apokalifsur suraTebs gixatavs. geubneba, rom utopias
xar SeWidebuli da Tu mainc gariskav,
„raunds“ aucileblad waageb cxovrebasTan, gakotrdebi, quCaSi usaxlkarod
darCebi, valebi dagaxrCobs, sikvdils
inatreb...
Znelia aseTi adamianebisgan distancireba, miT ufro Tu isini keTilismyofelis, axloblisa da megobris statuss
atareben, magram unda SeZlo! sxvagvarad garemos ver gaisufTaveb, romelic
ase sasicocxlod mniSvnelovania Seni
miznebisTvis.
mere im dasufTavebul garemoSi
simSvide isadgulebs. simSvide ki, bunebis kanonzomierebiT, pozitivs izidavs
da nel-nela Sen cxovrebac ivseba axali,
janmrTeli energiiTa da pozitiurad
moazrovne adamianebiT.
mesame - es moTminebisa da lodinis,
da am lodinSi sakuTari Secdomebis
aRiarebis unaria, romelic, Tu dabadebidan Tandayolil niWad ar dahyva
adamians, is aucileblad unda gamoimuSavos. sxvagvarad absurdia yovelgvar
warmatebaze saubari, maSinac ki, Tu
adamians mizandasaxuloba da Sromismoyvareoba ar aklia.
yvelafers Tavisi dro aqvs, - dro,
romelsac ver daaCqareb!
is xdeba maSin, roca unda moxdes.
qarTuli nigozi da
sami amerikuli „kakali“
adamianebs gviyvars sakuTari warumateblobis - uiRblobisTvis, sxvebis
warmatebis ki - iRblisTvis „gadabraleba“. rasakvirvelia, saWiro dros, saWiro adgilze yofna, warmatebis erTerTi sawinadaria, magram erT-erTia da
ara erTaderTi.
Tamunas sam amerikuli „kakalSi“,
namdvilad ar yofila arc sabal-maskarade kaba, arc oqros „kareta“ da arc
25
mfrinavi raSebi... sami Sansi iyo, sam
StatSi, sam qalaqSi da Tamunam samive
zustad da maqsimalurad gamoiyena.
Cikago
gzis
dasawyisSi
bednieri bavSvoba
deda stumrad
26
Cvidmeti wlis win... ocdaerTi
wlis Tamuna maxaraZe megobarTan erTad
gamuruli, Cabnelebuli da gaWvartluli Tbilisidan modis da amerikaSi
pirveli nabijis dadgmisTanave, jer
kidev aeroportSi acnobierebs, rom
ara mxolod garegnulad, urTierTobis
formebiTac, absoliturad gansxvavebul
samyaroSi moxvda. iq, sadac, rac ar
unda sasurveli stumari iyo, SeiZleba maspinZelma daxvedra ver SeZlos,
radgan im mocemul momentSi is muSaobs. maSin Zalian gaukvirda, axla ki,
zustad icis, rom dro yvelaze mTavaria, yvelaze didi simdidrea, romlis
racionalurad gadanawilebis gareSe
arc simdidre modis, arc stabiluroba
da arc warmateba.
drosa da garemoSi adaptirebas
ar dalodebia. meore dResve daiwyo
samuSaos Zebna. axlac RimiliT axsendeba Tavisi pirveli „qasTingi“, roca
lamis landgasul aRnagobaze, arc meti
arc naklebi, ganucxades, rom metismetad tansruli iyo modelobisaTvis.
rasakvirvelia, guli dawyda da albaT, pirveli imedgacruebis Semdeg Cumad itira kidec, magram brZolis unari
ar daukargavs. meore uiRblo cdamac
veraferi daaklo mis mizandasaxulobas da mesamed ukve bedma masac gauRima
da im saagentosac, romelmac „levisis“
jinsebis Cvenebaze kontraqti gauforma.
pirveli Cvenebis honorari qarTuli „parametrebiT“ imdenad maRali iyo,
karga xans arc Tvalebs ujerebda da
verc gonebas ajerebda. Semdeg Cvenebebmac imata da Semosavalmac, Tumca garkveuli drois Semdeg gaacnobiera, rom
modelis profesia, miT ufro emigrantisaTvis, stabilurobis garanti namdvilad ver iqneboda da bavSvebis aRmzrdelad daiwyo muSaoba erT araCveulebriv
ojaxSi. bavSvebis dedas, moqmed models,
ramdenjerme imis mcdelobac ki hqonda,
sakuTari Svilebis momvleli kvlav
samodelo karieraSi daebrunebina. magram Tamunam zustad icoda, rom samodelo samyaroSi man Tavisi SesaZleblobebi da interesebi ukve amowura
da axali etapi unda wamoewyo.
ra iyo es axali saqme da axali
etapi jer ar icoda, magram sami wlis
Semdeg mixvda, rom am „axlis“ ZiebisTvis axali garemo, axali mocemuloba
iyo saWiro.
bargi Caalaga, danazogi Tanxa jibeSi
Caido, gulTbilad daemSvidoba ojaxsac,
Cikagosac da bedis saZebnelad floridaSi Cavida - gaurkvevel momavalSi,
romelic axlis ZiebiT Sepyrobils
andamantiviT izidavda.
ramdenime TveSi mixvda, rom is „axali“ raRac ki ara, viRac iyo... floridaSi Sexvda Tavis momaval meuRles.
iqorwines da maleve dadga meore amerikuli „kakalis gatexvis“ droc.
koneqtikuti
uzarmazari vila. milionerebis sacxovrebeli. ormocdaToTxmeti oTaxiTa
da ulamazesi interieriT. samsaxuri
wyvilebisaTvis. ori qarTveli - qali
da vaJi. orive Tavdauzogadavad muSaobs. anazRaureba kargi aqvT da rac
mTavaria, erTad arian - sxvisi, magram
mainc erTi Weris qveS.
diasaxlisSi aqac gaumarTla. man
maleve aRmoaCina, rom TamunaSi tipiuri
mzareulis miRma saocari niWi imaleboda. niWi, romelsac gamomzeureba, xelis Sewyoba da daxelovneba sWirdeboda. diasaxlisi, romelic Tavadac
gatacebuli iyo kulinariiT, amerikis
saukeTeso Sef-mzareulebs iwvevda saxlSi da isinic, rasakvirvelia, kolosaluri gasamrjelos sanacvlod, franguli kerZebis saidumlos acnobdnen da
aswavlidnen Tamunas.
iyo didi stumrianobac da Tamunas naxelaviT aRfrTovanebulTa aRtacebuli SeZaxilebic...
Tamunas jadosnuri xelebis ambavma maleve miaRwia axlo-maxlo mcxovrebi milionerebisa da saagentoebis yuramdec. ramdenime Tve paralelurad, cnobili dizaineris, tomi hilfigeris
ojaxSic muSaobda. yvela kmayofili
iyo, yvela aRfrTovanebuli - damkveTic,
Semsrulebelic da damgemovnebelic...
magram, wlebis Semdeg, isev Seaxsena
Tavi raRac axlis Ziebis survilma,
raRac ufro metis Seqmnis survilma,
vidre aqamde hqonda. amjerad ukve sakuTarisa da damoukideblis. paralelurad, pirad cxovrebaSi problemebic
gaCnda da fsiqologiurad urTulesi
etapic dadga.
Svidwliani qorwineba dasrulda.
Tamuna fiqrobs, rom sakuTari warsuli
adamianma ar unda „daamontaJos“ da
Tu mainc aRmoCndeba amis aucileblobis
winaSe, ar unda amoWras sakuTari cxovrebidan saukeTeso kadrebi, mxolod
imitom, rom isini usasrulod ar gagrZelda...
Svidi weli - arc Svidi dRea da
arc Svidi saaTi, es mTeli cxovrebaa
da dRes, madlobelia uflis im didi
siyvarulisTvis, romelic mas hqonda
da romliTac is uyvardaT... rac mTavaria, mas mudmivad axsovs, rom Tu raRa-
cas kargavs - nivTiers, Tvladsa Tu
uTvlads - es axlis povnis sawindaria.
niu-iorki
ar vici saidan modis, magram CvenSi
ityvian xolme - „mesame da samarTalio“. samarTlianoba da iRbali arc
pirvel da meore SemTxvevaSi aklda,
magram mesame amerikuli „kakali“, anu
niu-iorki, marTlac gadamwyveti aRmoCnda.
Cveni saubris mniSvnelovan momentebs furcelze viniSnavdi da axlac,
roca am werils vwer, yvelaze metad
TvalSi is uzarmazari Zaxilis niSani
mxvdeba, romelic erTaderTi sityvis
- gardatexis - gaswvriv damiweria.
Tamuna marTlac saintereso respondenti da mosaubrea, magram unda vaRiaro, yvelaze didi interesiTa da mouTmenlobiT im moments velodi, roca
gavifiqrebdi: ai, aq moxda misi gardatexva! da es momentic dadga...
nebismieri niWi uflis saCuqaria.
saWiro dros saWiro adgilze moxvedra ki - iRbalia. is, rom Sroma giyvars
da uzenaesisgan naboZeb niWs emsaxurebi,
arc es mikvirs da arc is, Tuki goneba
geyofa saimisod, rom saWiro adgilze
da sasurvel droSi aRmoCenili drosac
da garemosac Seni interesebis samsaxurSi Caayeneb... magram, cxovrebSi dgeba
gadamwyveti momenti, roca gadawyve-
27
tilebas mxolod Sen iReb! roca arsebiTi aRarc Seni niWia, aRarc garemo
da aRarc Sromisunarianoba.
... vcdilob isev warmovidgino: maRalanazRaurebadi samsaxuri, romelSic
grZnob rom sakuTari Tavi amowure...
dangreuli piradi cxovreba, romlis
nangrevebidanac, rac unda moindomo,
uvnebeli ver gamoxval... ra SeiZleba
am dros qalma moimoqmedos?
ratomRac vfiqrob, rom bevri ver
moifiqrebda, bevri ver SesZlebda... pirveli, rac Tamunam gaakeTa iyo is, rom
damoukideblad daiwyo cxovreba. wamovida maRalanazRaurebadi samsaxuridan,
romelsac, albaT, bevri ver Seeleoda.
Semdeg gayida diasaxlisis mier naCuqari
ZviradRirebuli „jipi“. Tanxa wlobiT
dagrovil danazogs daumata, ormoci
aTasi dolari gadaixada da manhetenze,
msoflioSi cnobil frangul kulinariis institutSi daiwyo swavla.
cxra Tve Tavdauzogavad swavlobda,
arc dRe icoda, arc Rame, arc Zili,
arc dasveneba... paralelurad muSaobda pirad mzareulad cnobili amerikelebis ojaxebSi. saxlidan dilis 6
saaTze gadioda. jer samsaxuri, mere
instituti, mere isev samsaxuri. Ramis
pirvel saaTamde Zlivs axerxebda Sin
dabrunebas. ase grZeldeboda... ase grZeldeboda 9 Tve.
28
saqarTveloSi darCenili deda ki
dardobda... ukvirda da verafriT aexsna, ratom Tqva sxva danarCenze uari.
ratom airCia da ratom gadaixada
aseTi kolosaluri Tanxa misma qaliSvilma sadilebis momzadebis swavlaSi,
maSin, roca saqarTveloSi TiTqmis yvela qali diasaxlisia.
dedam pasuxi mogvianebiT, wlebis
Semdeg, gaigo. sul ramdenime Tvis win,
roca sakuTari TvaliT naxa brodveize, kreatiuli Sef-mzareulis saocari
samyaro da warmatebuli kompania.
finalisti
mSoblebis mesame Svilia. ori gogos
Semdeg dabadebuli mesame gogo. bunebrivia, iyo biWis molodini da survili... „dabadebamde daTo merqvao“ - ambobs RimiliT da ixsenebs...
mamaze warsulSi saubari uWirs.
albaT, bavSvobaSi verafriT warmoidgenda, rom gavidoda dro da mamas wlobiT,
aTasobiT kilometrebiT daSordeboda.
es kilometrebi mxolod geografiul
adgilmonacvleobas gamoxataven, Sinaganad - wamiTac ara daSorebia. axlac ki,
roca igi am qveynad aRar eguleba, iseT
STabeWdilebas tovebs, TiTqos mama mudmivad masTanaa, masTan erTad cxovrobs,
amxnevebs, aswavlis, stimuls aZlevs...
kulinariac mamam Seiyvara. jer kidev
pataras, imdenad pataras, rom gazquras ver wvdeboda, patara skamze Semoaskupebda, aduRebuli wyliT savse qvabs
Tavsaxurs axdida da aswavlida - rogor unda gaetexa kvercxi, rogor moexarSa Tolxod ise, rom gavarvarebuli wyalSi forma ar daekarga.
albaT, maSin, roca gazquras verc
ki swvdeboda, verafriT warmoidgenda,
rom kulinariaSi arsebobs imaze didi
saswaulebi, vidre kvercxis moxarSva;
ver warmoidgenda, rom am saswaulebis xelovnebas imdenad kargad daeufleboda, rom misi ostatobis mesaidumle da mayurebeli mxolod mama
da gazqura aRar iqnebodnen;
ver warmoidgenda, rom sami aTeuli wlis Semdeg, tele-ekranebTan dajdeboda milionobiT amerikeli, radgan
Food Network-ze cnobili gadacemis
Chopped-is finals uCveneben - finals,
romlis finalistic Tamu robinsoni
gaxda.
mZime zafxuli hqonda. ramdenime
TviT adre Food Network-is apliakacia
Seavso. ise, sxvaTaSoris, daaxloebiT
is molodini hqonda, rac adamianebs
aqvT xolme latariis bileTis yidvis
dros. sadRac, erT milioned procents
yvela uSvebs, rom jekpots moigebs. am
popularul arxze da gadacemaSi moxvedrac aseTi SansebiTaa gaigivebuli.
mere saqarTveloSi wamovida, mama
ukve mZimed iyo avad. Semdeg kidev ufro mZime periodi daudga: mamis dakargva, dakrZalva da udides tkivilTan
da sicarielesTan erTad, isev amerikaSi
dabruneba.
ramdenime TveSi daurekes telekompaniidan.
daujerebeli iyo, magram daurekes.
daujerebeli iyo isic, rom finalamde mividoda, magram mivida.
- TxuTmeti saaTis ganmavlobaSi
midioda telegadacemis Cawera;
- TxuTmeti saaTis ganmavlobaSi
Seusveneblad uCvenebda cnobil eqspertebs sakuTar ostatobas.
TavisTavad is faqti, rom am gadacemaSi moxvde, ukve didi miRwevaa. finalistoba ki - ukve didi aRiareba. ase
fiqrobda Tamunac, Tumca dRes fiqrobs,
rom sabediswero Secdomac - mxolod
finalisti rom gaxda da ara gamarjvebuli - swored iq dauSva, rom ase fiqrobda.
dRes ukve zustad icis, rom gamarjvebisTvis bolomde unda ibrZolo,
maSinac ki, Tu brZolis velze gasvla
ukve miRwevadaa miCneuli.
ar vici, ramdenjer gaaxsenda mama
im TxuTmeti saaTis ganmavlobaSi, roca
kamerebis win ze-pur auditorias sakuTar ostatobas uCvenebda, magram roca
am yvelafers miyveboda, Tvalwin gamudmebiT is patara gogo medga, skamze Semoskupebulic Zlivs rom wvdeboda
gazquras, magram mama edga gverdiT.
mama, romelic sul sxva „sazomiT“
zrdida, sul sxva „simaRleSi“...
da im dResac, gadacemis Caweris
dros, mgonia rom masTan erTad iyo.
sul sxva samyarodan da sul sxva simaRlidan. sxvagvarad finalSi ver gavidoda...
kadri
amerikuli
eTeridan
aRmoCenebi,
Ziebani...
patarZali
samzareulodan
axla mxolod franguli samzareulo ar uyvars, meuRlec frangi hyavs.
pirvel rigSi megobrebi arian, Tanamoazreebi, partniorebi. kompaniac erTad
daarses. ambobs, rom meuRlis Tanadgoma
misTvis Zalze mniSvnelovani da stimulis momcemia. marTalia, Tamunas meuRlesaTvis mzareuloba da zogadad samzareulo, manamde interesebis sferos ar
warmoadgenda, magram dRes meuRlis profesiidan gamomdinare, amasac iTavsebs.
ramdenime wliani urTierTobis Semdeg oficialurad seqtemberSi iqorwines. praqtikulad, qorwinebis ceremoniali dedas miuZRvna, dedas „aCuqa“
niu-iorkis
maraTonis
monawile
29
dabadebis dReze, romelmac uamravi dabrkolebis Semdeg, rogorc iqna moaxerxa
amerikaSi Camosvla - sakuTari TvaliT
naxa is, razec aqamde mxolod gadmocemiT icoda.
axla dedac aRiarebs, rom Tamunam
icis da SesZlo is, rac ti piurma diasaxlisebma ar ician da rasac ti piuri diasaxlisebi ver aRweven. Tamuna
ambobs, rom amerikaSi gatarebuli TiTqmis ori aTeuli wlis ganmavlobaSi
yvelaze bednieri is ori Tve iyo, roca
deda gverdiT hyavda.
rac Seexeba qorwilis ceremonials
- igi kompaniis axlos mdebare nefededoflis sayvarel restoranSi gamarTa, saidanac patarZali Tavisi TeTri
kabiT orjer `gaipara~, daxeda sakuTar
kompanias, naxa rogor muSaobdnen misi
mzareulebi da guldamSvidebuli daubrunda patarZlis ampluas.
bednieria sakuTari arCevaniT.
maTi Tanacxovrebidan erTi aseTi
saintereso detalma miiqcia yuradReba.
roca meuRlem dausva kiTxva: ra unda
da risi gakeTeba surs, Tamunam upasuxa:
- Zalian mainteresebs franguli
samzareulo... interieris dizaini...
xatva... wera...
meuRlem bolomde moTminebiT moismina da bolos uTxra: axla mag Seni
mravalferovani CamonaTvalidan yvelaferi gverdiT gawie, sasurveli saerTod moiSore, datove mxolod erTi.
Caicvi mxolod erTi „uniforma“ da
romelsac Caicmev, gaxdi is!
Tamunam Sef-mzareuloba airCia.
ar icis ra iqneba xval...
SeiZleba xval axali interesebi
gauCndes, magram erTi ram zustad icis:
Sef-mzareulis xalaTs manamde ar gaixdis, vidre bolomde ar amowuravs, Tumca arc imas dauSvebs, rom tanze „Semoacvdes“.
elga foladiSvili
P.s. saubris dasrulebis Semdeg isev
manhetenis xmaurian quCebs gavuyevi.
isev Cemi, Cveuli Tbilisuri ritmiT
da uceb gavacnobiere, rom raRac Zalian
mixaroda.
mixaroda raRac, imis garda rom
erTi saocrad saintereso, kargi da
warmatebuli adamiani gavicani...
am „raRacas“ stimuli hqvia, stimuli romelic gadamdebia, Tuki Sinaganad mzad aris adamiani mis misaRebad
da imeds vitoveb, rom igi am Jurnalis
mkiTxvelamde, qarTvel emigrantebamdebamdec miaRwevs...
30
patarZali
an gsurT rom sakuTar Tavs, an megobars
saCuqari gaukeToT da SeiZinoT sufTa
da xarisxiani brilianti an briliantiT
gawyobili samkauli an beWedi oqroSi?
gTxovT mobrZandeT
55 West 47th Street, Mezz 330
New York, NY 10036
an dagvikavSirdeT: 646-755-4591
Cven SegviZlia dagimzadoT beWedi an
samkauli Tqveni gemovnebiTa da dizainiT.
garwmunebT, Cveni fasebi sagrZnoblad
misaRebi iqneba TqvenTvis.
14 st,thdfkc
YFWBJYFKIB
144 E44th street
New York, NY 10017
@!@8)@@8!*@@
apirebT daqorwinebas?
axlave amoiwere da Seinaxe niu-iorkSi saqarTvelos
generaluri sakonsulos axali telefonis nomeri:
ubjhub rfrfehbZt
31
me nuca kuxianiZe:
levan abaSiZes
davpirdi, rom
msaxiobi
gavxdebodi!
32
- nuca!
pasuxi ar aris.
- Sen patara xar, jer ver xvdebi
ramxela mniSvneloba aqvs amas!
- ar minda!
- gio araCveulebrivi reJisoria.
ici visTan erTad unda iTamaSo? am
xalxis gacnoba mainc ar ginda?
- ara!
ara, megobaro!!!
miuxedavad imisa rom nucas im
droisTvis msaxioboba seniviT hqonda
Seyrili da Tavis `dasis~ daxmarebiT,
gamudmebiT speqtaklebs marTavda, filmSi gadaRebaze mainc ver daiyolies.
es gaucnobierebeli SiSi iyo, TamaSi
mTavrdeboda da cxovrebaSi namdvili
kinokamera da msaxiobebi unda Semosuliyvnen.
nucas is filmebi aCvenes, romlebSic
misi momavali partniori TamaSobda.
cxra wlis gogona gaocebuli darCa
da sabolood, gio mgelaZis `ara megobaroSi~ monawileobaze daTanxmda. mTavarma moqmedma gmirma ki aSkarad moxibla. es levan abaSiZe iyo.
nuca reJisorma levanis gasacnobad waiyvana: `naxativiT maxsovs ferebi, ezo mwvaneSi iyo Cafluli, saxlis
kari gaiRo da gamovida axlad gaRviZebuli levani, - TmaaCeCili, sacvliT
da gamwvanebuli ezosferi maisuriT.~
am dRis Semdeg megobroba daiwyo,
rac uTavbolo seirnobas, saxinkleebis Semovlas da stumrad siaruls
gulisxmobda. nucas cnobierebaSi raRac Zvirfasi ileqeboda. amayobda, rom
gaicno, uyvars da ase iqneba mTeli
cxovreba.
nucas scenebi TamaS-TamaSSi gadaiRes, yvelaferi bunebrivad xdeboda.
cxra wlis gogonas Zalian moswonda
gadaRebis procesi: CarTuli kamera,
xalxi, muxti. gadaRebebi didxans gaiwela, xan raRac akldaT, xan erTi agvianebda xan meore. nucas deda gio
mgelaZes afrTxilebda, male daamTavre,
nuca amerikaSi unda waviyvanoo.
daiwyo zafxuli, - agarakebis stiqia.
nuca ojaxTan erTad axaldabas ewvia.
levan abaSiZesTan megobroba kvlav
grZeldeboda, is xSirad stumrobda
patara partnioris sazafxulo samyaros. nucas samyaroSi ki, marTalia,
gauazrebeli, magram pirveli siyvaruli
ukve iyo. levanis amosvla da Semdeg
wasvla bavSvisTvis ucxo grZnobiT
Sepyrobil nucas guls uCqarebda da
im dResac, rodesac gaigo levani Camovidao, aJitirebulma Cairbina kibe, mere
ezo da... levani SeyvarebulTan erTad
estumra axaldabaSi dabinavebul
ojaxs.
nuca Tavis oTaxSi Caiketa da mis
wasvlamde stumrebTan aRar gamosula.
ufrosebi xvdebodnen raSic iyo saqme,
- nucam ieWviana.
`fanjarasTan videqi, darabebis RriWodan vxedavdi levans, romelic xels
miqnevda da memSvidobeboda. darwmunebuli viyavi, rom ver mxedavda: nuca!
dabadebis dReze aucileblad amoval!
- miTxra da wavida. amis mere aRar minaxavs, eqvsi seqtembris Semdeg, ki aRarc
aravis. is dro im ferebSi maxsovs,
rogori esTetikac aris `ara, megobaro!..~-Si.~
nuca skolidan gamoiyvanes. pirveli
Soki - Zvirfasi adamianis daRupva 9
wlis asakSi ganicada. da levans dahpirda: me aucileblad gavxdebi msaxiobi.
ANOTHER GEORGIA
erT dros televizorSi nanaxi amerika, axla nucas saxli unda gamxdariyo. yvelaze didi STabeWdileba es iyo disneilendi, miki mausis Wiqa,
romelic CasvlisTanave SeiZina. kidev
iyo `rusaloCkas~ torti. zafxuli
da didi cisferi auzi. es yvelaferi
Tbilisuri erTferovnebis Semdeg xdeboda. omi, daTrgunuli xalxi da gaWirveba: `maxsovs, babuaCemma rom `audi~
iyida, im dros es erT-erTi pirveli
ucxouri manqana iyo qalaqSi. ojaxSi
didi ambavi atyda, Cven ratom unda
gvyavdes kargi manqana, roca sxvebs saWmlis fuli ar aqvT! dRis sinaTleze
`audi~ erTxelac ar gamogviyvania, TvalSisacemi rom ar yofiliyo. mxolod
gvian RamiT babua manqanaSi Cagvsvamda
da qalaqs wres vurtyamdiT.~
33
amis Semdeg, raRa Tqma unda, atlanta kulturuli Soki iqneboda. Tumca,
yvelaferi win iyo. nuca skolaSi miiyvanes, sadac erTi ucnauri ram aRmoaCina: amerika sulac ar yofila `amerika~.
skolaSi jinsebiT da maisuriT mivida. meore dResac igive ecva; amerikelma Tanatolebma nuca aiTvalwunes,
fuli ar gaqvso, dascinodnen. mere
iyo enis barieri: sityva SeeSleboda
Tu ara, mTeli klasi sicils iwyebda.
tipiur Tbilisur garemoSi gazrdili,
verafriT xvdeboda sad moxvda, ratom
xdeboda ase. arada, qarTul skolaSi
swavlis dros, yvela axal klasels
ucxoobas uadvilebda, axla ki Tavad
aRmoCnda ucxo da, aqedan gamomdinare,
ucnauri da martosuli. yoveli dRe
tiriliT mTavrdeboda - ar minda aq
cxovreba! nuca Tavis samyaroSi Caiketa. klasSi TviTdamkvidrebis mcdeloba
kraxiT dasrulda, radgan nucam gamoacxada, me filmSi var gadaRebulio.
axla amaze dascines - es matyuarac
yofilao. mere Tqva, bebiaCemi Tavadi
iyo da Cven sasaxlec ki gvaqvso. es
zRvars gadasvlad Seafases da maswavlebelma skolaSi nucas deda daibara:
Tqveni Svili avad aris, qronikulad
ityueba!
axla ukve yvelafers ebrZoda da
araferi moswonda. amas isic daemTxva,
rom zamTar-zafxul dedas TbilisSi
Camohyavda xolme, sadac energiiT ivseboda da pirveli kviris manZilze, yovel diliT sizmarSi egona Tavi. isev
amerikaSi dabrunebuls, TavisianebTan
gatarebuli dReebi, garkveuli drois
manZilze hyofnida.
da ai, Zlivs! klasSi axali bavSvi
gadmovida, brazilieli, romelic analogiur qarcecxlSi gaatares. nuca maSinve daumegobrda, rom wyena Semsubuqeboda braziliels da TiTqmis dRe ar
gavidoda, erTad rom ar yofiliyvnen.
daiwyo saidumloebebis gacvla, xalisic TavisiT movida.
ardadegebi axlovdeboda. megobrebi
erTmaneTs atirebulebi gamoeTxovnen.
dabrunebulma nucam ki, kidev erTi
Soki miiRo - brazilieli megobari
axla ukve Cinebulad morgeboda klasis
situacias da nucas zedac ar uyurebda. erTaderTi sayrdeni ToTxmeti wlis
nucasTvis isev Tavisi qveyana iyo: rac
undaT, is Tqvan Cemze; mere ra, damcinon, Cemi samSoblo xom mainc sxvagan
aris.
`dakarguli kocnebi~
nucac adaminebis im ricxvs ekuT-
34
vnis, vis cnobierebaSic Zefirelis `romeo da julietam~ siyvarulze warmodgena mTlianad Secvala. am magiur ambavs
iseTi zemoqmedeba mouxdenia, rom es
filmi nucas did ojaxSi bavSvebisTvis
dRemde ikrZaleba.
am dRidan, realoba Tavganwiruli
siyvarulis ideas gaemijna. Tan zafxulia, Tan nuca sayvarel TbilisSia.
megobrebi mogrovdnen da nucas irgvliv Semokrebilebi stumrad midian.
- nuca! - eubneba erTerTi, - iq mova
cudi biWi, uzrdelur sityvebs ambobs
da sul quCaSi dgas, icode ar mogewonos!
- ratom unda momewonos? - daeWvda nuca.
- imitom, rom Zalian lamazia.
biWi Semosuli ar iyo, rom nucam
Tavisi gancdebis realizebisTvis saukeTeso obieqti aRmoaCina. arada, meore dRes amerikaSi brundeboda. Casvlis
dRidan mTeli erTi wlis manZilze
`romeos~ gmirs qmnida da xvewda: albaT
am SemTxvevaSi ase moiqceva, albaT ase
ityvis. mokled, erT weliwadSi idealuri adamiani gamoiZerwa.
TbilisSi dabruneba da satelefono
saubrebis dawyeba erTmaneTs daemTxva.
ugonod Seyvarebulebma aravis mousmines,
arc angariSi gauwies vinmes da iqorwines.
cxovreba Cveulebrivi dinamikiT midioda, axalgazrduli ganwyoba da sixalase. erT dResac nucasTvis cnobili gaxda, rom kinoreJisori nana jorjaZe mTavari rolisTvis eZebs gogonas. nucam icoda, rom filmSi gadaRebis uflebas axladSeuRlebuli qmrisgan ver miiRebda, amitom axal rolze
fiqri periodulad modioda, magram
iqve ifanteboda. cota xanSi nucas
axsendeba erT dros micemuli piroba
da aSkara simZafriT igi arCevanis
winaSe dgeba: piradi cxovreba Tu kino?!
moulodnelad nuca iRebs telefons da nana jorjaZesTan rekavs:
- gamarjobaT, me nuca kuxianiZe
var. kidev eZebT gogonas rolisTvis?
- Cven ukve vi poveT... magram iqneb
mainc moxvideT.
nuca fotosinjebze wavida. sacvlebis amara daayenes da sinjebi gaakeTes.
saxlSi dabrunebuli qmars uxsnis,
rom am filmze SesaniSnavi xalxi muSaobs. sTavazobs, TviTonac wahyves da
rame Tu ar moewoneba, usityvod dabrundeba ukan.
studiaSi misul qmars nucas fotoebi xvdeba. aq ukve ganxeTqileba iwyeba. rolze damtkicebuli, reJisors
eubneba - `gadavifiqre~.
urTierToba iZabeba, amasobaSi nucas ar asvenebs erTi akviatebuli azri
- kino. Tvalwin warmoudgeba bavSvobaSi dadgmuli speqtaklebi, `ara megobaros~ gadaRebebi...
qmarTan naCxubari, erT saRamos dedasTan erTad kafeSi wavida. moulodnelad kari gaiRo da gio mgelaZe Semovida: `Cems cxovrebaSi pirvelad vnaxe
gio aseTi mowesrigebuli, wvergaparsuli, cisferi perangiT, lamazi qudiT.
gio CvenTan dajda. mkiTxa, mivedi Tu
ara nanasTan. me gamovucxade, rom ver
mividodi. sami saaTis manZilze gios
monologs vismendiT; iseTi grZnoba
mqonda, TiTqos misi piriT levan abaSiZe
mesaubreboda da marwmunebda, kinos gzas
gavyolodi.~
nucam daijera, rom es RmerTis
miniSneba iyo da amis ardanaxva sisulele iqneboda, amitom meore dResve
gadasaReb moedanze mivida.
da uecrad, amdeni konfliqtis da
sirTuleebis Semdeg, Teqvsmeti wlis
nuca saocrebaTa qveyanaSi aRmoCnda.
masStaburi da seriozuli iyo yvelaferi: zafxuli, axali xalxis gacnoba,
aTasnairi kostiumebi.
gadaRebebi saberZneTSi unda gagrZelebuliyo, rac imas niSnavda, rom odesRac dedis naambobi miTebis, zRaprebis
da RmerTebis qveynis Sesaxeb, nucasTvis
realobad iqceoda.
marto, mSoblebis gareSe, ucxo qveyanaSi pirvelad uxdeboda gamgzavreba. yvelani erT sastumroSi cxovroben. didi avtobusiT saberZneTis mTian
soflebSi mogzauroben. nuca yvelaze
pataraa, Tanac, mTavari rolis Semsrulebeli. yvela Tavs evleba.
Caketili sivrcidan RmerTebis qalaqSi aRmoCenili nuca, aq gaicnobs
filmis operator fedon papamixails
- vim vendersTan namuSevar, holivudSi
warmatebul pirovnebas da amerikeli
kinoklasikosis, jo kasavetesis dis
Svils. da rac yvelaze mTavaria, SesaniSnav adamians: `sul megona, rom ucxoelTan naklebi saerTo SeiZleba mqondes,
magram fedoni is adamiani iyo, vinc es
warmodgena daangria. aRmoCnda, rom oci
wliT ufros ucxoelTan SesaniSnavad
vgrZnobdi Tavs. Cveni interesebi da
gancdebi emTxveoda. naxevrad berZeni,
naxevrad germaneli operatori Cemi
saukeTeso megobari gaxda. erT dros,
oci wlis asakSi, niu-iorkSi Casuli
sabolood moajadova manhetenis ganaTebam. me operatori gavxdebi, - Tqva da
amis Semdeg aRarafers gaukvirvebia.~
fedoni dRemde nucas gverdiTaa.
xuTi wlis win dawyebuli `masterklasebi~, rasac nuca bavSvuri sijiutiT
xSirad ewinaaRmdegeboda da ambobda:
`me es vici!~ - Tavisdauneburad ileqeboda axalgazrdul cnobierebaSi da
albaT amitomac, madlieri nuca ambobs,
rom adamianad CamoyalibebaSi mas fedoni daexmara.
`27 dakarguli kocna~-s gadaRebebi dasrulda. yvela Tavis gzaze wavida. nuca Tbiliss SemorCa. rac amerikaSi aklda, imas inazRaurebda: didi
ojaxi, megobrebi da emociebi.
vidre filmi damontaJdeba, gaxmovandeba da gamova - es xangrZlivi procesia. nuca Tavis fiqrebs uRrmavdeboda: radgan yvelafers ori mxare
aqvs, gamodis, rom verc verasodes gaigeb, ra jobia. grZnobebis droze adre
Camoyalibeba im gancdebmac ganapiroba,
rac jer kidev arasrulwlovans daatyda Tavs: jer iyo levanis dakargva;
Semdeg ki ojaxSi pirveli tragedia
moxda - nucas sami Tvis deidaSvili
daeRupa.
`27 dakarguli kocnis~ molodinSi nuca atlantaSi Cavida dedasTan.
erT kviraSi telefonma dareka. es fedoni iyo, romelic nucas los anjelesSi epatiJeboda.
kulturuli Soki
`maxsovs palmebi da zRapruli amindi. ianvari iyo, magram rogorc mivxvdi,
es los anjelesisTvis Cveulebrivi
amindi iyo.~
nuca fedonis garemocvas ecnoboda.
es warmatebuli inteleqtualebis wre
iyo, romelic holivudis sivrceSi
aTqvefas, gancalkevebiT yofnas amjobinebda. ianuS kaminski (`Sindleris siis~
operatori), jo kasavetesis Svilebi
da sxva uamravi saintereso adamiani.
nuca Cveulebrivad iRebda yvelafers. moraluri gadasaxedidan afasebda
am xalxs, radgan kargad hqonda gaazrebuli is, rom, magaliTad, tom kruzis
gacnoba sainteresoa, mas xom mTeli
bavSvoba televizorSi xedavda. magram
Tu tom kruzi cudi adamiania, ra saerTo SeiZleba i povo masTan. aseTi
kriteriumiT daiwyo amerikuli kinos
samyarosTan ziareba.
los anjelesSi Casvlisas nuca
Teqvsmeti wlis iyo. aqedan gamomdinare, uflebebi SezRuduli hqonda verc klubebSi erToboda, arc manqanis
marTvis uflebas aZlevdnen da radgan
SesaniSnav saxlSi cxovrobda, gasarTobs
gareT aRar eZebda. qveyana rom daqce-
35
uliyo, iq mainc zafxuli iqneboda,
uamravi wigni, filmebi da musika. es
is periodia, roca nucam sakuTar Tavs
dro dauTmo da alternatiuli variantebi SesTavaza.
`mivxvdi, rom sakuTar TavTan SenobiT unda saubrobde, Torem sxvebTan
kontaqti gagiWirdeba.~ amaSi mas fedoni
exmareboda.
nucas cxovrebis dagegmva arasodes
ucdia, Tumca, bavSvobaSi amerikas qvecnobierad mainc msaxiobobas ukavSirebda:
iq aris samsaxiobo skolebi, holivudi da aqedan gamomdinare, Sansic metia.
magram ocneba sadRac miikargeboda
xolme; ufro zustad ki, asi procentiT sruldeboda, Tanac ise swrafad,
rom gaazrebasac ver aswrebda.
ase iyo im dResac, roca saocnebo
los-anjelesidan TbilisSi dabrunebulma Seityo: `27 dakarguli kocna~
kanis festivalze waradgines. nucac
miwveulia
kanis festivali
festivalze nuca gadamReb jgufTan
erTad gaemgzavra. gazafxuli da Cvidmeti wlis msaxiobi. evropaSi es imas
niSnavs, rom nebismieri klubis kari
Riaa. nuca emociebs irgvliv myof qarTvelebs uziarebs, xolo gemze gamarTul wveulebebs misi erotiulobiT
dabalansebuli bavSvuri gamometyveleba amSvenebs.
amas Tbilisuri premierac mohyva.
mere prizebi. da aWrelda Jurnal-gazeTebi. yvelaze xSirad, ekranze julietas dabrunebis Sesaxeb werdnen.
aRniSnavdnen, rom asakiT patara gogonas uCveulod boxi xma aqvs, aris gamxdari, jinsebiT da botasebiT dadis.
bavSvobaSi amerikaSi cxovrobda da
kidev...
nuca Cveuli sasiamovno simSvidiT
xvdeba warmatebas. kulturuli Sokis
qarcecxlSi droze adre moxvedrili,
isev siyvarulSi eZebs simSvides.
am periodSi axali sasiyvarulo
ambavi da Sesabamisad, axali wre ikvreba.
aqeT-iqiT mogzaurobis gamo, nucas bevri
megobari ar hyavda. es intervalebi
Taviseburad moqmedebda. amitom axlad
SeZeneli megobrebi misTvis uZvirfasesi
gaxda.
`ar momwons Tbilisuri dogmiT
gamowveuli, jgufebad da klanebad dayofili sazogadoeba. am mxriv amerikam gadamarCina~. arada, yvelaze metad
mainc Tbilisi uyvars. aqedan versad
wavalo, - ase ambobs.
amerikaSi swavlis gagrZelebas isev
36
piradi cxovreba arCia. ar usmenda
rCevebs agentis povnis da amerikaSi
dabrunebis Sesaxeb. radgan siyvaruli
gaCnda, amerikam aqtualoba dakarga, magram es gaoreba gamudmebiT iCens xolme
Tavs, Tanac iseTi siZlieriT, rom Tavs
kargav.
daiwyo isev igive: aq viyo, Tu iq?
`bolos mivxvdi, es qveynebis brali
sulac ar aris. Tu mSvidad ar xar,
es pirvel rigSi Seni bralia.~
nuca isev amerikaSi gaemgzavra, dedasTan. depresiam Sei pyro, daTrgunuli iyo: `ver vxvdebodi vin viyavi, vxedavdi did Sav sivrces, sadac naTeli
perspeqtiva ar Canda. viweqi loginSi.
cotas vlaparakobdi da uecrad, erT
dResac, dilis rva saaTze rekavs telefoni. es kastingebis agenti - suzi
figisi iyo, romelic londonidan gvexmianeboda. reJisori nil jordani axali filmisTvis gogonas eZebda~.
`27 dakarguli kocna~ mas parizSi
unaxavs da nucasTan Sexvedra surda.
`gaognebulebma internetSi nil jordanis Zebna daviwyeT. daujerebelia,
misi yvela filmi nanaxi gvaqvs. SesaniSnavi reJisoria!
isev kinom miSvela~.
TRY END REMEMBER THIS NAME
`Cook-in-aza~
londonis sastumros foieSi nuca
nil jordans Sexvda. Tbilisuri depresiuli ieri, avariis Sedegad TvalTan
miRebuli naiarevi, Savad SeRebili Tma
- ase gamoiyureboda qarTveli gogona,
romelsac didi reJisori teqsts akiTxebda. repeticiis dasrulebis Semdeg
nuca nomerSi avida, sadac kvlavindeburad gaisma satelefono zari da
nuca isev foieSi ixmes. CaurTes musika
da acekves. amis Semdeg Suqze gaiyvanes
da naiarevs daakvirdnen, - albaT gaqrobas movaxerxebT. mere axalgazrda msaxiobs madloba gadauxades da gamoeTxovnen.
nuca atlantaSi dabrunda, sadac
Zalian male isev Seexmiana filmis
direqtori da auwya: rolze damtkicebuli xarT. martSi nicaSi CamobrZandebiT gadaRebebze. radgan nuca arasrulwlovani iyo, honorars dedamiss
uTanxmebdnen:
- Tqveni Svilis honorari 10 aTasi
dolaria...
nucas dedam aRfrTovaneba ver moaswro, rom agentma uecrad daayola:
- 10 aTasi dolari kviraSi... kviraSi.
nuca axal zRapul samyaroSi aRmoCnda: maisi, sastumro zRvis xediT, bev-
ri fuli: `saswrafod uamravi tansacmeli viyide, rac dRemde SemomrCa. dedaCemi, Cemi da da megobrebi Caviyvane,
londonidan Cemi megobari, Teona Camodioda xolme. rac mTavaria, Cemi partniori nik nolti iyo.~
gadasaReb moedanze nuca yvelas daumegobrda. am mxriv man stereoti pebi
daangria. `iq msaxiobi iseT simaRleze ahyavT, rom TavSi azrad aravis mouva mZRolebTan da gamnaTeblebTan megobroba~. nuca gamonaklisi iyo, zemodan aravis uyurebda. gamudmebiT saqarTveloze uambobda maT. gamocdili, kinoindustriaSi daberebuli adamianebi pirdaRebulebi usmendnen 17 wlis
gogonas, romelic gadasaReb moedans
ar scildeboda maSinac ki, roca misi
gadaRebis dRe ar iyo, yovel diliT,
maRviZaras zaris darekvamde aTi wuTiT
adre eRviZeboda.
`roli gamiadvilda, radgan nil
jordani yovelTvis zust SeniSvnebs
maZlevda, meores mxriv ki nik nolti
mexmareboda, saukeTeso Taobis holivudeli. axlandel holivudSi xom namdvili krizisia - holivudi erT did
fabrikad iqca, sadac konveiruli wesiT
amzadeben produqcias.~
`me da nuca erT doneze varT~, ambobda nik nolti, miuxedavad imisa,
rom is saxelganTqmuli msaxiobi iyo.
nik noltma nucas Tavisi agenti gaacno da Semdgom TanamSromlobazec SeTanxmdnen.
gadaRebis bolo dRe iyo. nucas
scenebi am droisTvis ukve damTavrebuli iyo, magram mainc gadasaReb moedanze trialebda.
darCenili scena, romelSic nik nolti monawileobda, uazrod gaiwela.
raRaca aklia kadrs - fiqrobda nikic
da nilic da uecrad, orive xvdeba,
rom am kadrSi nucas aucileblobaa.
saswrafod Caacves, grimi gaukeTes da
gadaiRes.
`kargi qurdis~ gadaRebebi dasrulda. Rame banketi iyo. telefonis nomrebi
icvleboda: Ceki kario, ralf fainsi,
kusturica, nik nolti... da kidev uamrav SesaniSnav adamians unda gamoTxoveboda zRaparSi moxvedrili qarTveli
msaxiobi, romelic cota xnis Semdeg
interviuSi ityvis: I'm still in shock
that I'm here.
Tbilisidan Camotanili suvenirebi: xmlebi, qudebi, samajurebi, samaxsovrod daurigda gadamReb jgufs, radgan
damTavrda kinos gadaReba da erTi
didi ojaxi unda daSliliyo; radgan
SeiZleba veRarasodes naxo adamianebi,
romlebTan Sexvedramac dagarwmuna, rom
roca kinos iReb, mniSvneloba ar aqvs,
romeli qveynidan xar, an vin xar.
vidre kvlavindeburad gamijnurebuli, saqarTvelos zRvispira qalaqebSi
sakuTari manqaniT daseirnobda, presa
statiebiT aWrelda - postsabWoTa
qveynidan movlenili nuca: vin aris es
gamxdari, patara gogona, - seqsualuri
xmiT da samxreTuli aqcentis gareSe?
juliana murisa da meril stri pis
fani, Tvlis rom jo kasavetesi saukeTeso reJisoria. nucas keTili ZaRlis
Tvalebi da Seron sTounis xma aqvs...
amerikaSi mxolod los-anjelesi uyvars da sakuTari qveynis mimarT mZafri
gancda gaaCnia.
am droisTvis nucas kvlavindeburad arCevanis gakeTeba uwevs: amerikaSi swavlis gagrZeleba, Tu piradi
cxovreba.
`kargi qurdis~ gaxmovanebac dasrulda. rolebze SemoTavazeba ar Cans.
arada, nucas enatreba kino. isev qaosi
daiwyo. moulodnelad iRupeba misi
Seyvarebuli.
am dRidan yvelaferi icvleba. nuca
erT adgilas zis da veravis da verafers ver xedavs. mas kinos siyvarulic
daaviwyda. xalxTan, maT Soris fedonTan kavSiric gawyvita.
sadilad
jeremi aironsTan
italiaSi mcxovrebma xorvatma reJisorma nina mimicam, romelic italielebis dafinansebiT pirveli srulmetraJiani filmis gadasaRebad emzadeboda, operatoroba fedons SesTavaza da
Sesabamisad, scenaric miawoda. operatori scenars TviTmfrinavSi gaecno da
maSinve ninas daukavSirda:
- mTavari rolis Semsrulebeli matilda ukve napovni gyavs?
- ara, da axlac mis ZebnaSi var.
- me vicnob am gogos, - upasuxa fedonma.
nucas daTanxmeba rTuli iyo, radgan Rrma depresiaSi myofs gadaRebebis Tavi ar hqonda. axloblebis daJinebuli Txovnis da rCevis Sedegad,
nuca sabolood daTanxmda. axla ukve
gamocdili msaxiobi CasvlisTanave matildas rolze daamtkices. partniorebiT gaTamamebuli, amjeradac legendaruli jeremi aironsis gverdiT aRmoCnda.
filmSi moqmedeba balkaneTis omis
fonze viTardeba. nucasTvis roli rTuli asaTvisebeli ar yofila, amas Sinagani ganwyobac uwyobda xels: `marto-
37
obis saSineli gancda mqonda, miuxedavad imisa, rom fedoni iq iyo - Zvirfasi megobari, romelsac gadasaReb moedanze ukve meored vxvdebodi. kameris
win rom vdgebodi, yvelaferi maviwydeboda. magram mainc cudad viyavi.~
es is dro iyo, roca nucam cxovrebaze warmodgena Seicvala da ufro
frTxili gaxda. am sami Tvis manZilze nuca movlenebze dakvirvebas mieCvia, Soridan uyurebda da ise afasebda. es erTgvari gamofxizlebis periodi iyo. cudad yofnas sxvebic atyobdnen.
erT saRamos jeremi aironsma partniori sadilze dapatiJa. dasxdnen.
saubars intervius saxe mieca: `kiTxvebs
misvamda: vin xar? rogor cxovrob?
ras fiqrob? da uecrad gavixseni da
yvelaferi, rac mawuxebda, mtkioda da
vfiqrobdi, sruliad ucxos, jeremi
aironss vuambe. rolSi SeviWeri da
xelebiT, aJitirebuli vesaubrebodi.
Tavad es ingliseli inteleqtuali
Tevzs miirTmevda da Tavs dinjad miqnevda: `Yes... I know what you mean~.
me da jeremim erTmaneTs gavugeT.
SesaniSnavi adamiani aRmoCnda miuxedavad imisa, rom TavSekavebuli ingliselia da saerTod ar hgavs Tundac nik
nolts, romelic ti puri hi pia.~
am xalxisgan nuca cxovrebas swavlobda. ecnoboda garemos, sadac maTi
msoflmxedveloba yalibdeboda da miuxedavad imisa, rom xSirad nucasTvis
gaugebar Temebze laparakobdnen, es cocxali legendebi mainc Cveulebrivi da
SesaniSnavi adamianebi arian.
nucas qalaqi
cota xniT atlantaSi Casuls, quCaSi moulodnelad ucnobebi Semoexvivnen. nuca daakvirda da is klaselebi amoicno, mTeli bavSvoba rom koSmarad uqcies. axla ki maT win idga
cnobili msaxiobi, romelic Turme ar
ityueboda.
holivudis varskvlavebis cxovrebis ti puri scenari, nucas SemTxvevaSic ganxorcielda, Tumca, mas klaselebisTvis samagiero ar gadauxdia, radgan nucas da masTan erTad nik nolts
da nil jordans, `kargi qurdis~ Tbilisur premieraze Tavisi qalaqi elodeboda.
erT dros gadasaReb moedanze saqarTvelos Sesaxeb mosmenilma ambebma molodins gadaaWarba. RirsSesaniSnaobebi
da piknikebi qalaqgareT, saCuqrebis uzomo raodenoba, siTbo da gadaWarbebuli emociebis gamoxatva. Tbilisi nik
38
abaSiZe enatreba: `minda mxedavdes. CemTvis levani simboloa.~
gpirdebi
noltis sayvarel qalaqad iqca.
nuca imijs ufrTxildeba. fiqrobs,
rom gamudmebiT televiziiT gamoCena
cnobil adamians idumalebas arTmevs:
`yvelam icis britni spirsis sacvlebis ambavi, magram meril stri pi sakuTar Tavze arasodes saubrobs, amas misi filmebiT isedac xvdebi.~
TbilisSi yofnis periodSi nucam
kidev erT filmSi iTamaSa. es iyo
levan TuTberiZis `mogzauroba yarabaxSi~: `patara rolia, magram CemTvis
Zvirfasi. zogjer mayurebels is erTi
wami amaxsovrdeba xolme mTeli cxovrebis manZilze.~
mere isev amerika, - es dausrulebeli gaoreba. mere isev Tbilisi: me mivxvdi, rom raRac periodi aq cxovreba
mWirdeba, Cemianebi... vici, rom aq cxovreba yvelaze Znelia, magram Tu SemiZlia
raime sasikeTo gavakeTo Cemi qveynisaTvis,
maSin aq viqnebi, versad gadavixvewebi.
sadac ar Cavedi, me da Cemi qveyana xelCakidebulebi viyaviT da yvelas vacnobdi, - gaicaniT es Cemi qveyanaa~.
`Girl with perfect, sexily accented
English~ bolos Cikagos stumrobda,
sadac reJisor brius terisis filmSi
`binZuri samuSao~ iRebda monawileobas. es dabalbiujetiani filmia DVcam-ze.
`yvela films Tavisi ganwyoba aqvs
da rolsac aqedan gamomdinare qmni~.
saukeTeso partniorad da megobrad
nik nolts asaxelebs, ocnebobs Son
penis gacnobaze. yvelaze metad ki levan
`am etapze arafers vnanob. iyo cudic da kargic, magram Cemi Sinagani
zneobisTvis arasodes miRalatia.
guli mwydeba, rom kargad ver gavufrTxildi Zvirfas adamianebs, magram
RmerTs erTi dRec ar mivutovebivar.
mTavari CemTvis siyvarulia, siyvaruli adamianebs Soris.
vswavlob Secdomebze.
bednieri var imiT, rom vici, ra
minda.
vamayob Cemi qveyniT. ase rom ar
iyos, samudamod gadavixvewebodi iq, sadac advilia cxovreba.
xSirad iseT mdgomareobaSi var, rom
situacia gamouvali mgonia xolme.
amas winaT, erT-erTi aseTi `Cavardnis~
dros dawerili werili vipovne, romelsac megobars vwerdi. am werilSi
mas raRaceebs vpirdebodi: gpirdebi, rom
vimogzaureb qveynebSi; gpirdebi, rom
fantastiur koncertebs daveswrebi;
gpirdebi, rom gavicnob saukeTeso adamianebs; gpirdebi, sikeTes gavakeTeb, aravis vawyenineb, sul meyvareba... werili
savse iyo dapirebebiT. visac mivwere,
is daiRupa, me ki aRmovaCine, rom dapirebulidan Zalian cota ram avasrule...
sul cud xasiaTze var.
mere mivxvdi - minda Tu ara, ar var
marto. amitom ar maqvs ufleba, samyaroSi arsebul sibneles Tavi davaCagvrino. aseT SemTxvevaSi xom ufro gamiadvildeba cxovreba.
me ar var gamorCeuli. Tu kargad
var, minda gverdiT sayvareli adamiani
myavdes da bednierebas vunawilebde.
sakuTar Tavs Cems qveyanasTan vaigiveb. amitom, rasac erTs vpirdebi, meorezec vrceldeba. vpirdebi, rom arasodes vuRalateb Cems mrwamss. sul
iseTi viqnebi, rogoric var.
rogori var da... me Cems Tavs SenobiT vesaubrebi!~
xma, romelic eqvsi wlis win nana
jorjaZis telefonis yurmilSi gaisma - `me nuca kuxianiZe var, rolisTvis gogos kidev eZebT?~ - iyo uCveulod boxi. ramdenime wlis Semdeg
erT-erTma amerikulma Jurnalma es xma
Seron sTounisas miamsgavsa. dRes ki
nucas inglisuri - samxreTuli aqcentis gareSe - mTels holivudSi ismis
da gamudmebiT imeorebs:
`me levan abaSiZes davpirdi, rom
msaxiobi gavxdebodi~
nestan kvinikaZe
yfwt,b4 lf 3mjwt,b4
3
„qarTuli ocnebis~ xelisuflebaSi mosvlis Semdeg, daiwyo laparaki
imaze, rom am ori Zalis garda, SeiZleboda gaCeniliyo mesame an meoTxe Zalac,
romelic qarTul politikas gaajansaRebda. ZiriTadad, amaze liberalebi
saubrobdnen da igulisxmeboda, rom
es Zala unda yofiliyo memarcxene liberaluri - daaxloebiT iseTi, rogoric aris demokratiuli partia amerikaSi (obamas partia), an socialisturi partia safrangeTSi (olandis partia). marTalia, ideologiur platformaze Riad ar usaubria, magram ori Tvis
win msgavsi Zalis gaCenaze mianiSnebda
gogi gvaxariac. bolo ori Tvis manZilze qarTul politikas specialurad
am gadmosaxedidan vakvirdebodi da
vcdilobdi damenaxa, gaCnda Tu ara
impulsi qarTul sazogadoebaSi, rom
rame gansxvavebuli da gamajansaRebeli
miiRos. „nacionaluri moZraobis~ 15
noembris mitingi da „qarTuli ocnebis~
jer kidev Seuryeveli rwmena, samwuxarod, sapirispiroSi marwmunebs.
dResdReobiT, qarTuli politika
brunavs ori polusis - „nacebis~ da
„qocebis~ garSemo (rogorc isini erTmaneTs damamcireblad moixsenieben).
orive Zala aris konservatoruli, nacionalisturi, memarjvene da koleqtivisturi msoflmxedvelobis matarebeli.
orive warmoiSva sabWoTa warsulisgan.
„nac. moZraoba~ SinaarsiT ewinaaRmdegeba sabWoTa kavSirs, magram formiT masze
Sors ver midis - verc adamianis uflebebis dacvis mxriv, verc avtoritaruli midrekilebebiT da verc nacionalisturi paTosiT. „qarTuli ocneba~
Sedgeba xalxisgan, visac moswons qarTuli sazogadoebis status kvo - is,
rom aq SeiZleba wlebi ise gavides,
rom araferi Seicvalos; vinc veranair problemas ver xedavs kulturul
izolacionizmSi, nepotizmSi, inteleqtualur CaketilobaSi da visTvisac,
zogadad, dro nela miedineba. gasakviri
ar aris, rom „qarTuli ocneba~ moswonT reaqciul ultranacionalistur
Zalebs, romlebsac aRizianebdaT „nacionaluri moZraoba~ ara misi avtoritarulobis, aramed modernizaciisadmi
midrekilebis gamo.
es ori Zala udavod ewinaaRmdegeba
erTmaneTs. maT Soris aSkara gansxvavebebi arsebobs da amas SeiZleba fundamenturi gansxvavebebic ki vuwodoT.
miuxedavad amisa, orive am polusis
ukan dgas erTi mankieri sazogadoebis
wesebi da Cveulebebi. am sazogadoebaSi koleqtivi batonobda individze,
xolo Tavad individebs Soris ki aranairi realuri solidarobis grZnoba
ar arsebobda.
dasavluri gagebiT, memarcxene liberaluri partia damoukidebel saqarTveloSi arasdros arsebula da
bi pasuxi ar gvaqvs. damoukideblobis
dRidan dRemde ar yofila mitingi,
sadac centraluri Tema iqneboda ara
bundovani „erovnuloba~, aramed adamianis uflebebis dacva, socialuri
Tanasworoba, siRaribis aRmofxvra, SromiTi uflebebis dacva da garemos dacva. yvela mitingze am konkretul moTxovnebs faravs carieli patriotuli
lozungebi.
masze moTxovna arc arasdros yofila.
saqarTveloSi xalxi erTaderTi ramis
gamo gamodis quCaSi: nacionalisturi
moTxovnebis wamosayeneblad. ratom gadaayenes wina mTavroba? imitom, rom
ar iyo erovnuli, ar iyo „qarTuli~.
ratom ar moswonT nacionalebs axlandeli mTavroba? imitom, rom ar emsaxureba nacionalistur interesebs. erovnuloba da nacionaluroba yvela SemTxvevaSi bundovani terminebia da yvela
mxare, vinc maTiT apelirebs, maTSi ZiriTadad sakuTari materialuri interesebis dakmayofilebas gulisxmobs. rogor esmis „qarTul ocnebas~ erovnuloba? rogorc sakuTari „partaqtivistebis~ gamdidreba. rogor esmis „nacionalur moZraobas~ erovnuloba? rogorc sakuTari Zalauflebis ganmtkiceba da sawinaaRmdego azris CaxSoba.
yoveldRiur cxovrebaSic, xalxs
rom vekiTxebi, rogori mTavroba gsurT,
rom xelisuflebaSi movides-meTqi, mpasuxoben, rom „erovnuli mTavroba~ undaT. konkretulad es erovnuloba ras
gulisxmobs, jerjerobiT, amaze gasage-
sabolood, iseTi STabeWdileba mrCeba, rom saqarTveloSi xelisuflebebi
icvleba, magram politikuri diskursi
erT adgilze gayinuli rCeba.
imisTvis, rom Cvens sazogadoebaSi
rame saxis cvlileba moxdes, pirvel
rigSi mTlianad politikis paradigma
aris Sesacvleli. amaze yvelani kidev
erTxel unda davfiqrdeT: iqneb problema swored imaSia, rom Cven TviTon abstraqtuli lozungebis iqiT, arafer
konkretuls ar viTxovT? iqneb Cveni
bralia is, rom politikosebi yovel
jerze ase usindisod gvatyueben? iqneb
bolos da bolos, erTi adamiani da
misi sulieri da materialuri saWiroebebi ufro maRla dgas, vidre carieli lozungebi, romlebic elitebis kidev ufro gaZlierebas da gamdidrebas emsaxureba?
piradad me mtkiced mjera, rom sanam
am ritorikul kiTxvebze swori pasuxebi ar gveqneba, manamde „nacebis~ da
„qocebis~ xelSi viqnebiT da veraferi
mniSvnelovani ver Seicvleba.
giorgi cxadaia
39
sabednierod, kargad vici, ras grZnobs
adamiani, romelmac siarulis unari
dakarga. `sabednierod~-meTqi, amas xazgasmiT vambob, radgan didi xania mivxvdi,
tkivili da gansacdeli mxolod da
mxolod madli SeiZleba gaxdes adamianisTvis, Tuki far-xmali ar dayara
da es gansacdeli kargad `gamoiyena~.
22 wlisa sairmis daRmarTze rom
daveci da ver mivxvdi, ratom veRar
memorCileba xel-fexi, ratom ar SemiZlia fexze adgoma, imas ki ar ganvicdidi,
rom raRac saSineleba damemarTa, aramed
sircxvilis da uxerxulobis grZnoba
mtanjavda - Sua gzaze vijeqi Cakuzuli da ver vdgebodi! manqanebi ar aCerebdnen, mxolod fanjridan yvirodnen: `jigar, kaifSi xar?~. ramdenime fexiTmosiarulemac gaiara. erTi bavSviT iyo. Camoefara saswrafod da zizRiT Semomxeda.
es zizRiani mzera kacisa, romelic
Tavis Svils efareba, gaSeSebuli da
uZluri rom ar daanaxos, kidev didxans
gamyva mere - sizmarSi vxedavdi am mamas da ver vitandi veravis, vinc bavSvs
Tvalze xels afarebda. mere iyo xangrZlivi periodi saxlSi jdomisa da
sazogadoebisgan damalvisa, imis SiSiT,
rom es scena ganmeordeba da isev Segrcxveba, SegeSindeba, narkomani ar egono
vinmes. mere iyo gamojanmrTeleba, magram
dRemde im adamianis `Senianad~ aRqma,
romelsac CvenSi `invalids~, `xeibars~,
`uZlurs~ uwodeben.
amitom vambob madlia-meTqi - Taviseburi saCuqaria es gansacdeli. im adamianebs ixseneb mudmivad, vinc gasaWirSi
gverdze gedga. avtobusSi rom ver adiodi, cdilobda, Seni yuradReba sxva
40
ybzbthb
etlSi
rameze gadaetana, eSayira. gaimedebda
da uyvardi iseTi, rogoric xar! madlia,
radgan Zalian kargad ici, axla rogor
unda moiqce, roca quCaSi dacemul
adamians dainaxav, roca etlSi mjdari
kaci, qali, bavSvi dagelaparakeba. ici,
rom ar unda Caikuzo, ena ar unda
mouCliqo, ar iZaxo enjeoSnikuri terminebi (`SSmp~, magaliTad)... unda darCe
iseTi, rogoric xar. ubralod mxiarulad hkiTxo - `daxmareba xom ar ginda?~
Cven yvelas gvWirdeba daxmareba. amitom vcxovrobT erTad. amitom varT
erT sivrceSi. verafers ver SevZlebT
marto, radgan yoveli Cvengani - is, vinc
etlSi zis da vinc ar zis - invalidia!
didi xnis win, roca erTi Jurnalis
gamocema daiwyo, Jurnalis redaqtorma miTxra, `es iqneba Jurnali warmatebul adamianebze, raTa mkiTxvels am
xalxma stimuli misceso~. kargad maxsovs es scena. redaqciaSi visxediT
da axal nomerze vfiqrobdiT. maxsovs,
rogor gamielva ucbad azrma: `modi
gavakeToT Jurnali warumatebel adamianebze, imaTze, visac uWirs! amovida yelSi amdeni optimizmi~.
rusTavi-2-is satelevizio Sous, `niWieris~ finalma gamaxsena es dialogi.
miuxedavad imisa, rom `Sejibri~ momRerlebs, akrobatebs, mocekvaveebs da iluzionistebs Soris sruli uazroba mgonia, vnaxe finali da davrwmundi - es
arxi erTaderTia saqarTveloSi, romelsac Sous mofiqreba, dadgma, gadaReba
SeuZlia... SeuZlia, televizors ver
mowyvitos Tundac iseTi uJmuri mayurebeli, rogoric me var. magram mTavari sxva aris - `niWieris~ gamarjvebuli gaxda wyvili, romlis gamarjveba
garkveuli TvalsazrisiT Cveni sazogadoebis gamarjvebacaa, imis imedi, rom
2015 wlis saqarTvelo mainc ukeTesia,
vidre is saqarTvelo, romelSic piradad me 1978 wels vcxovrobdi.
qveyanaSi, sadac gansxvavebuli SesaZleblobebis xalxis gadaadgilebisTvis
pirobebi vera da ver iqmneba; sadac
adamianebs etlSi Zalian xSirad gareT
gamosvlis survili ara aqvT imitom,
rom maT uyureben, rogorc `egzotikas~,
imitom, rom ver Sedian afTiqSi, ver
adian avtobusSi, ver eswrebian koncertebs, SeiZleba iTqvas, arc aqvT arsad
wasasvleli; sadac `enjeoSnikebic~ ki
amokleben terminebs da maT `SSm pirebs~
eZaxian (ar agerioT `Sss~-Si)... ai, am
qveyanaSi, yvelaze popularul SouSi
kargi momRerlebis da akrobatebis monawileobiT, imarjveben axalgazrda mocekvaveebi - Temo da qeTi. imarjvebs
siarulis SesaZleblobas moklebuli
Temo da qeTi, romelic ki ar `atarebs~
Temos, aramed masTan erTad cekvavs!
etlic ki - viRacisTvis cxovrebis
tvirTi - Temos da qeTis nomrebSi gamoyenebulia, diaxac, rogorc saCuqari,
rogorc axali SesaZlebloba imisTvis,
rom adamianma Tavisi niWi gamoavlinos.
`niWieris~ finalis Sesaxeb sakmaod
skeptikuri mosazrebebic movismine. isic
Tqves, qarTvelma mayurebelma SezRuduli SesaZleblobis mqone adamians xma
imitom misca, rom Seecodao. me ar mesmis, ratomaa `Secodeba~ damamcirebeli qveyanaSi, sadac Secodeba, Tu TanagrZnoba didi xania, deficitia. Secodebis Tu TanagrZnobis unari rom hqondes
qveyanas, maSin imazec ifiqrebda, rom
asiaTasobiT etlze mijaWvuli adami-
anisTvis sicocxlis elementaruli
pirobebi Seeqmna. da Tu Temom da qeTim
- cremli rom ver Seikaves scenaze da
aqviTindnen - am qveyanas Secodebis,
sibralulis Tu TanagrZnobis unari
gauRviZa, es swored maTi niWis wyalobiT moxda! e.i. maT daimsaxures gamarjveba.
is, rom rusTavi-2-is Sous 12 finalists Soris 3 nomeri SezRuduli
SesaZleblobebis mqone adamianebma warmoadgines, aseve amtkicebs imas, rom
qveyanaSi raRacebi Seicvala - is xalxi, visac CvenSi `invalidebs~ uwodebdnen, ara marto gareT gamovida, ara marto scenaze dadga, aramed kamerebSic
gauswora Tvali mayurebels. Tanac, es
moxda im arxze, romelic didi xania
ukve, minimum kviraSi orjer, epatiJeba
`tuCdaberil popvarskvlavebs~ kiTxviT
- `axla miTxari, piradSi ra xdeba?~ da
saukeTeso dros uTmobs uniWobis, zedapirulobis, meSCanobis tiraJirebas im
motiviT, rom `aseTia telemayureblis
dakveTa~.
hoda aRmoCnda ra? aRmoCnda, rom
satelevizio proeqtis, `niWieris~ reitingi mniSvnelovnad maRalia am SouebTan SedarebiT. aRmoCnda, rom mayurebeli mzadaa, gaicnos axali saxeebi,
axali xalxi, sxvanairi xalxi, maT
Soris is xalxi, vis danaxvasac ukrZalavdnen bavSvebs - xels afarebdnen
Tvalebze...
araerTxel miTqvams da damiweria,
pirveli Soki, romelic evropaSi ganvicade, swored etliani adamianis mimarT
mosaxleobis damokidebuleba iyo. berlinSi avtobusi rom davinaxe, romlis
karze pandusi iyo damontaJebuli, gamaxsenda, rogori wvalebiT (Tanac, Sayir-SayiriT) cdilobda uxsovar dros
Cems ayvanas avtobusSi daTo badriZe Zveli megobari da Cemi fiqrebic gamaxsenda - ra meSveleboda aseTi megobrebi rom ar myavdes!
evropaSi aseTi megobris rols saxelmwifo asrulebs. saxelmwifo zrunavs adamianebze, romelTac daxmareba
sWirdeba. saxelmwifo da sazogadoeba.
amitomac bevrisgan gamigia - qveynis
siZliere imaSic Cans, Tu rogoria am
qveyanaSi umciresobebis mimarT damokidebuleba! esaa pirvel rigSi evropa
da ara `kofi-Sopebi~ da `seqs-Sopebi~,
rogorc bevrs hgonia saqarTveloSi.
`niWieris~ finali imis imeds iZleva,
rom Cven Znelad, magram mainc vuaxlovdebiT am sivrces. jandabas, iyos dRes
mxolod Secodeba! guli Tu agiCuyda,
aris Sansi agiCuydes tvinic. ai maSin
SeiZleba gveSvelos kidec.
da es araa `optimizmi, romelic yelSi amovida~. ubralod, patara saaxalwlo imedia.
meti araferi.
giorgi gvaxaria
Sevaswavli inglisurs
nebismieri
asakisa da donis
msurvelebs.
survilis
mixedviT
gakveTilebi
Catardeba
telefonis
da skaipis
saSualebiT.
sasaubro enis
Seswavla agreTve
moxdeba
satelevizio
Souebis
meSveobiT.
lela
347-924-4027
212-564-4148
41
2015 wlis 7 ianvars frangul yovelkvireul satirul Jurnals `Sarli
ebdos~ Tavs daesxnen SeiaraRebuli
pirebi, romlebmac 12 adamiani imsxverples, maT Soris 5 karikaturisti. SeiaraRebuli pirebi gahyvirodnen `alahu
akbar~, anu `RmerTi didia~, rac pirdapir mianiSnebs kavSirs „Sarli ebdos~
mier gamoqveynebul muhamedis karikaturebsa da momxdars Soris. gamocemis mTavari redaqtori stefan Sarbonie, igive `Sarbi~ iqamde ukve Setanili iyo „al-qaidis~ mTavari samizneebis siaSi da mas specialurad miCenili
policieli icavda. teraqtamde Sarbi
werda, rom misTvis sulerTia, moklaven Tu ara da urCevnia mokvdes fexze
mdgomi, vidre daCoqili. Tavdasxma arc
danarCeni oTxi satirikosisTvis - kabiusTvis, volinskisTvis, onoresTvis da
tiniusTvis - yofila moulodneli.
`Sarli ebdo~ safrangeTSi cnobilia Tavisi skandaluri karikaturebiT
da sruli upativcemulobiT istebliSmentis mimarT. Jurnali qveyanaSi orjer aikrZala, meored maSin, rodesac
1970 wels cnobili nacionalisti
prezidentis, meore msoflio omis gmiris, Sarl de golis sikvdilze iqilika. amis miuxedavad, 90-iani wlebidan
`Sarli ebdo~ regularulad gamodioda. misma karikaturistebma 1996 wels
cnobili franguli ultramemarjvene
partiis `nacionalur frontis~ akrZalva moiTxoves da amisTvis 170 000
xelmowera Seagroves. Jurnali agrZelebda politikosebis, religiebis, bankirebis ulmobel da ukompromiso kritikas. TavianTi imijidan da Sexedulebebidan gamomdinare, logikuria, rom
isini adre Tu gvian SeeCexebodnen
franguli sazogadoebisTvis erT-erT
yvelaze mtkivneul Temas: damokidebulebas islamTan da, gansakuTrebiT, mis
yvelaze radikalur formebTan.
mtkivneuli Tema es frangebisTvis
ramdenime mizeziT aris. bevri progresuli frangisTvis muslimi emigrantebis miReba da integracia erTgvari xarkia, romelsac safrangeTi imperialisturi warsulisTvis ixdis. warsulSi
safrangeTis koloniebi iyo CrdiloeT
afrikis muslimuri qveynebi: maroko,
alJiri da tunisi. am da sxva muslimuri qveynebidan wamosuli emigrantebi
ZiriTadad siRaribeSi, parizis da safrangeTis sxva qalaqebis gaRatakebul,
garesamyarosgan izolirebul getoebSi cxovroben. umuSevrobis maRali
done da izolacia bevr maTgans kriminalisken ubiZgebs.
42
islamis nebismieri formiT kritika
paralelurad am adamianebze Setevad
ganixileba da, zogierTis azriT, maT
radikalizacias gamoiwvevs. kidev erTi
mizezi ratomac islamis kritika mtkivneuli Temaa, isaa, rom zemoxsenebuli
ultramemarjvene partiis, `nacionaluri frontis~ lideri marin le peni
dRes ukve arnaxuli popularobiT sargeblobs. 2014 wlis seqtemberSi gamoqveynebuli gamokiTxvis mixedviT, le
pens saprezidento kandidatebs Soris
yvelaze maRali reitingi aqvs. es ki
imas niSnavs, rom saprezidento arCevnebi
safrangeTSi dRes rom Catardes, mas
gamarjvebis Zalian didi Sansi aqvs.
le peni yvela aralegali emigrantis
deportacias, xolo legaluri emigrantebis miRebis droebiT SeCerebas iTxovs. igi amaze gacilebiT Sorsac midis
da moqalaqeobis CamorTmevasac uWers
mxars im ucxoelebisTvis, romlebic
safrangeTSi sisxlis samarTlis seriozul danaSauls Caidenen. erTi sity-
viT, misi zogierTi Sexeduleba axlos
aris rasizmTan da es kidev damatebiTi mizezia sindisis qenjnisTvis bevri
frangisTvis, romlebic mis arCevas kategoriulad ewinaaRmdegebian.
aseT politikur klimatSi `Sarli
ebdos~ incidentma bunebrivad gamoiwvia azrTa sxvadasxvaoba. zogierTi komentatori ise Sorsac wavida, rom
franguli gamocemis karikaturebs rasistuli uwoda. magaliTad, britaneTis muslimuri sajaro saqmeebis komitetis damfuZnebeli asRar buxari wers,
rom `muslimebi safrangeTSi aris demonizebuli qveklasi. adamianebi, romlebsac Seuracxyofen da Tavs esxmian Zalauflebis struqturebi; Raribi xalxi, romlebsac aranairi Zalauflebrivi
berketi ar gaaCniaT da am sazizRarma
karikaturebma maTi cxovreba kidev ufro gaauaresa. rasistuli stereotipebi
maT Sesaxeb kidev ufro gamyarda.~
amgvar damokidebulebas iziareben
sxva adamianebic, maT Soris aramusli-
mebi, romlebsac miaCniaT, rom islamis
nebismieri saxis kritika Rarib muslim
imigrantebze ganxorcielebuli kulturuli Zaladobis tolfasia. zogierTma liberalma (memarcxenem) amerikaSi da sxvadasxva juris socialistma evropaSi, romlebic TavianT qveynebSi religiur fundamentalistebs ebrZvian, am SemTxvevaSi religiur fundamentalizms, piriqiT, xeli daafares.
mizezi, ratomac isini ase iqcevian, nawilobriv is sindisis qenjnaa, rasac dasavluri imperializmisa da socialuri
uTanasworobis gamo grZnoben.
islamis kritikosebis winaaRmdeg amgvari argumentebiT galaSqreba axladSeqmnili fenomeni ar aris. jer kidev
wina saukunis 90-ian wlebSi, cnobili
indoeli mwerlis, salman ruSdis romanis, `satanuri leqsebis~ gamoqveynebas
mohyva iranis maSindeli uzenaesi lideris, aiaTola ruhola xomeinis mier
gamocemuli fatva, romelSic xomeini
mwerlis fizikur ganadgurebas iTxovda. dasavlel politikosebs amaze araerTgvarovani reaqcia hqondaT. zogierTma maTganma xomeinis saqcielze metad
Tavad ruSdis romani dagmo.
xomeini cdilobda, rom Tavisi gavlena iranSi da mis sazRvrebs gareT muslimur da aramuslimur samyaroSi
- swored am gziT, sayovelTao SiSisa
da teroris daTesviT ganemtkicebina.
sabolood, ise gamovida, rom man Tavis
mizans miaRwia - salman ruSdi mravali wlis manZilze sazogadoebisgan
imaleboda, misi romanis ramdenime mTargmneli ki sicocxles gamoasalmes. am
incidentis Semdeg veRaravin bedavda
sajarod islamisTvis mtkivneul Temebze xmis amoRebas. daniurma gamocema
Jyllands-Posten-ma rodesac 2005 wels
muhamedis karikaturebi gamoaqveyna, bevrma politikosma da sazogado moRvawem dagmo isev Tavad gamocema, romelmac, maTi azriT, ugulebelyo dasavluri imperializmisa da socialuri uTanasworobis istoria da Seuracxyofa
miayena muslimTa religiur grZnobebs.
karikaturistebisa da satirikosebis kritikosTa argumentebi rom ar
icvleba, es mxolod sindisis qenjniT
ganpirobebuli ar aris. amis erT-erTi
mizezi SiSicaa - is SiSi da terori,
romelic mTeli islamuri samyaros
saxeliT molaparake radikalma muslimma klerikalebma danerges.
radikalebis ise warmodgena, TiTqos
isini dasavleTisgan mTlianad daucvelebi arian, realobas ar Seesabameba.
islamur fundamentalizms kvebavs mi-
lionebi, romlebic saudis arabeTis
Seixebis, Siiti aiaTolebis da dajgufeba „erayisa da levantis islamuri
saxelmwifos~ fondebidan moedineba.
agresiac, romelic am jgufebs axasiaTebT, mxolod dasavleTisken mimarTuli ar aris. erayis samoqalaqo omis
dros Siit da sunit eqstremistebs
Soris dapirispirebas aranakleb sisxliani xasiaTi hqonda, vidre radikali islamistebis mier dasavleTSi mowyobil teraqtebs. zemoxsenebuli „erayisa da levantis islamuri saxelwifo~, sastikad uswordeba tyveebs da
samoqalaqo pirebs. „islamuri saxelmwifo~ monawileobs uprecedento masStabis eTnowmendaSi da SiSisa da
teroris qveS amyofebs Tavis kontrolqveS myof muslim mosaxleobas.
kidev erTi mizezi, ratomac mudmivad Tavs arideben moZaladeebis dadanaSaulebas da amis sapirispirod, maT
viqtimizacias axdenen, aris Teoria, romlis mixedviTac adamianis qceva mTlianad ixsneba socialuri da ekonomikuri faqtorebiT. socialuri garemo
udavod did gavlenas axdens adamianebze, magram im kulturuli konteqstis
gauTvaliswineblad, romelSic adamiani yalibdeba, individualuri qcevis
axsna SeuZlebelia.
radikaluri islamis kritikis gareSe absoluturad SeuZlebeli iqneba
socialuri Cagvris SeCereba da saboloo jamSi imaze mZime formis eqspluatacias miviRebT, vidre Tanamedrove
sekularul da demokratiul samyaroSi arsebobs. islamisti radikalebis
winaaRmdeg mimarTuli sayovelTao
kritika pirvel rigSi Tavad islamis
SigniT unda gaCndes. „Sarli ebdoze~
ganxorcielebuli Seteva bevrma zomierma muslimma dagmo, miuxedavad imisa,
rom Jurnalma maTi religiuri grZnobebi Seuracxyo. Tu salman ruSdis
winaaRmdeg gamocemuli fatva gavlenian
muslimTa Soris aravis gauprotestebia,
dRes situacia ukeTesobisken Seicvala.
yvelaze kargad xelovanebi da iumoristebi grZnoben imas, rom socialuri
emansipaciisTvis kulturuli praqtikebis da, maT Soris, religiis kritika
sasicocxlod mniSvnelovania. xelovanebi politikosebisgan gansxvavebiT
ufro metad midrekilebi arian amgvari azrovnebisken da, Sesabamisad, mTavari dartymac axla swored maTze modis.
amave dros, politikuri filosofiis
istoriaSi sityvis Tavisuflebis da
sindisis Tavisuflebis dacvis dasabuTebuli argumentebis nakleboba araa.
gansakuTrebiT yuradsaRebia - hegelis „samarTlis filosofia~ da isaia
berlinis „Tavisuflebis ori gageba~.
realuri Tavisufleba hegels esmoda, rogorc liberaluri negatiuri Tavisuflebis erTgvari kritika.
iqidan gamomdinare, rom sityvis Tavisufleba gulisxmobs garkveuli doziT upasuxismgeblobasac (pasuxs ar
ageb imaze, rac mohyveba Sens naTqvams),
igi Tavisuflebis srulyofili forma
ar aris da mas realuri TavisuflebiT Sevseba esaWiroeba.
hegelis msgavsad, isaia berlini miiCnevda, rom negatiuri liberaluri
Tavisuflebis gareSe adamiani ar SeiZleba Tavisuflad CaiTvalos. amas
mowmobs isic, rom dasavleTSi liberaluri demokratiis socialisturi
kritika swored maSin gaCnda, rodesac
liberaluri Tavisuflebebis sakiTxi
met-naklebad mogvarebuli iyo. cnobili britaneli sociologi Tomas
hamfri marSali werda, rom dasavleTSi xalxma jer moiTxova samoqalaqo,
Semdeg politikuri da sul bolos socialuri uflebebi. amgvari Tanmimdevrobis logika imaSi ki ar mdgomareobs, rom socialuri uflebebi sxvebze
naklebad mniSvnelovania (TviTon marSali, faqtobrivad, social-demokrati
iyo), aramed saqme ufro imaSia, rom
sakuTari Tavis, rogorc calke mdgomi
individis gaazrebis gareSe adamianebs
uWirT socialuri solidarobis da
koleqtiuri pasuxismgeblobis sakuTar
Tavze aReba. swored amiT aixsneba isic,
rom im qveynebSi, romlebsac ganmanaTleblobis tradicia ar aqvT, Zlieri
memarcxene moZraobebi faqtobrivad ar
arsebobs, an Tu arsebobs, maTi moRvaweoba avtoritaruli reJimebiT gvirgvindeba (sabWoTa kavSiri, kamboja, CrdiloeTi korea, CineTi).
aRniSnuli exebaT qarTvel inteleqtualebsac, romelTa nawili samwuxarod miiCnevs, rom dRes saqarTveloSi
socialuri problemebi ufro mniSvnelovania, vidre adamianis uflebebi an
genderuli Tanasworoba. Cven, ufro
metad, vidre sxvebs, kargad mogvexseneba, Tu ra Sedegi SeiZleba mohyves adamianis uflebebze maRla socialuri
Tanasworobis dayenebas. „ebdoze~ ganxorcielebulma teraqtma kidev erTxel
Segvaxsena is, Tu ramdenad myifea Tavisuflebis mdgomareoba Tanamedrove sazogadoebaSi da ramdenad sWirdeba mis
SenarCunebas sazogadoebrivi mxardaWera. Tavisuflebis gareSe SeuZlebelia yvela politikuri brZola.
43
- Tu ginda, davartyaT, - vuTxari
mister bleks, - sadac ginda da roca
ginda. vamjobinebdi ki axlave, oRond
vaJkacurad. mcvelebi? eg ra kacobaa?
simamace ginda iyido, windebi xom araa?
fuli gadauxado vinmes, rom SenTvis
gamoiCinos vaJkacoba?
did boss saxe marjnisferi gauxda.
man Tvalebis parpali daiwyo, igi janmrTel kacs ar hgavda. albaT, cotas
Wamda da bevrsa svamda.
- inaneb, - Tqva bolos bosma.
- ra Tqma unda, vinaneb, ukve vnanob
kidec. rogor fiqrobT. mesiamovna, rom
ase uxeSad gelaparakebiT am WaRara,
mamistola kacs? ra Tqma unda, ara. Cemi Tavis mrcxvenia, magram isev Tqveni
bralia. me xom ar damiwyia lanZRva
da muqara.
mister blekma raRac wauCurCula
did boss.
- ara, - upasuxa man, Tan yba ise ucaxcaxebda, rom ZlivsRa abamda sityvas
sityvaze, - alayafidan gavides, es ufro
ioli gzaa.
- mSvidobiT! – me ukve karTan viyavi,
- yvela erTnairad ar uyurebs cxovrebas.
maT araferi mi pasuxes.
kvlav klubSi davbrundi, qaRaldi
aviRe da oTxi werili davwere - Turqulad, rusulad, sparsulad da qarTulad”
- ,,pativcemulo batonebo!
gTxovT mapatioT Cemi Secdoma. ise
moxda, rom ar vicodi Tu samuSaos
gtacebdiT. ai, amitom gamovdivar!
Tqveni gulwrfeli”...
da xeli movawere.
pijakis orive mxares or-ori werili mivimagre qinZisTaviT, mister blekis
werili Sliapis babTaSi gavirWe, Cemodani aviRe da pirveli WiSkari gaviare. mTavar WiSkarTan rom mivsuliyavi,
daaxloebiT 200 futis siganis ezo
unda gamevlo. gavigone, rogor daiwyo
xalxma Rriali, roca am ezoze gadaviare,
,,gaaRe”! – mivaZaxe darajs, romelic
mTavar alayafTan amarTul sadarajo
koSkuraze idga. man Tavi gaaqnia da
brboze maniSna.
,,gaaRe!”
saketma gaitkacuna, me Rrmad CavisunTqe da gavedi...
gons rom movedi, taxtze viweqi.
viRac ledi sisxls mwmendda. irgvliv
4 Tu 5 kaci Semomxveoda da damCereboda.
- Cven Zlian vwuxvarT, - mommarTa
romeliRac slavur enaze calTvala
kacma, - Cveni biWebi ficxebi arian.
44
redaqtorisagan:
giorgi da helen papaSvilebis `yvelaferi SeiZleba
moxdes~ avtobiografiuli novelebis krebulia.
igi inglisur enaze daiwera da pirvelad 70 wlis winaT,
1944 wels gamoica. dRemde am wignis 20-milionamde egzemplaria gayiduli, Cvidmetjer gamoica amerikaSi, iTargmna italiur, frangul, norvegiul, daniur enebze. gadaRebulia amave saxelwodebis filmadac holivudSi.
wigni gvixatavs 1930-iani wlebis qarTveli emigrantis
cxovrebas da amav dros glexis TvaliT danaxul amerikas.
anTologiaSi, msoflios 50 saukeTeso wigns Soris,
romelSic yvelaze ukeT aisaxa amerika - jek londonis,
ficjeraldis, selinjeris da hemingueis gverdiT SexvdebiT
am wignsac.
- araferia, – me Tavi da xel-fexi
avamoZrave. dazianebuli araferi maqvs.
– ra moxda?
- Sen gareT gamoxvedi. bunebrivia,
rom patara areuloba moxdeboda. viRacam mogcxo da dagagdo. roca daeci,
maT blekis werili naxes da maSinve
Seni mokvla daapires.
- ratom?
- werili ambobs: ,,ama werilis warmomdgeni aris Cemi piradi rwmunebuli, keTili inebeT da Sesaferisad moeqeciT mas”.
magram erT-erTma CvenTaganma Tqva:
,,moicaT, moicaT, mag Streikbrexerebis
dalals CvenTvis arasodes uTqvams
simarTle, axla ratomRa unda davujeroT. raRac maxes gvigeben, erTi vnaxoT
sxva werilebi ras ambobeno”. magram
maTi wakiTxva veravin SeZlo da amitom
aq mogitanes.
yvelaferi wvrilad movuyevi maT
da davmegobrdiT. gamomjobinebamde im
slav kacTan da mis ojaxTan darCi.
Semdeg ki, mec sxvebTan erTad, gaficulTa
piketebze vdarajobdi. aRarc mosawevi mqonda, aRarc bifSteqsi da aRarc
7 dolari, samagierod, arc mister
bleki iyo aq. ase rom, sruli wonasworoba sufevda.
erTi kviris Semdeg didma bosma
gadawyvita SeTanxmeboda gaficulebs.
me vfiqrob, mas mobezrda yoveldRe 7
dolaris gacema im sirielisaTvis, romelic imisaTvis ukeTebda sacecxlurSi gazeTil qaRaldebs, rom gaficulebi
moetyuebina – brZmedebi muSaobso. boss
ki SeeZlo 3 dolarad iseTi xalxi
eSova, romlebic namdvil cecxls daanTebdnen, bolos da bolos, igi xom
gamocdili biznesmeni iyo.
ase rom, Cemma megobrebma muSaoba
daiwyes da mec ki mominaxes adgili
imave SemkeTebel saamqroSi.
magram gadavwyvite, es samuSao ar
ameRo. marTali giTxraT, guli ar mimiwevda amisTana ufrosis xelSi samuSaod - am kacs zrdilobis nasaxi ar
gaaCnda da yvelaze cudi ki, Cemi azriT,
is iyo, rom igi arc gamoswordeba.
miwis Zaxili
amis Semdeg embrijSi wavedi. Tavdapirvelad depoSi vmuSaobdi, mere
garaJSi viSove adgili. Tve Tves misdevda. axla ukve sami weli iyo, rac
Tbilisi davtove. sami weli! am xnis
ganmavlobaSi, Tu niu-iorkSi gatarebul
pirvel Tveebs ar CavTvliT, arc erTi
qarTuli sityvisaTvis ar momikravs
yuri.
sadac unda movxvedriliyavi, sul
somxis, asurelis da sparselis ZebnaSi viyavi, - iqneba qarTuli esmodeTmeTqi, magram bedi ara mwyalobda.
pitsburgSi rom vmuSaobdi, erTma
Turqma miTxra, - Cemi biZaSvili uilingSi cxovrobs da qarTulad molaparake kacs icnobso. erT kvira dRes, maSin jer kidev ar viyavi gamogdebuli
webos qarxnidan, avtobusiT wavedi da
Turqis biZaSvili movnaxe. magram Turme
mis megobars sul erTi Tu ori kvira
ecxovra baTumSi, 1918 wels. mas axsovda xilis gamyidvelebi. ena ki... raRa
kiTxva unda, or kviraSi xom ver iswavlida.
oriode saaTs SevrCi masTan. Zexvsa
da purs geaxeliT da ramdenime Wiqa
Rvinoc gadavkariT.
- me ar mikvirs, - miTxra Turqis
biZaSvilma (mas aslani erqva) – kargad mesmis, rac gemarTeba. erTxel indianas StatSi wavedi mzareulad. eqvsi Tve vmuSaobdi iq. RmerTmani, erTi
kacic ver vnaxe, rom gamovsaubrebodi.
aTasi dolari naRdi fuli rom momcen,
amas aRar Caviden.
sul ase memarTeboda, magram mainc
xelaxla viwyebdi iseTi kacis Zebnas,
romelsac qarTuli ecodineboda. eklesiaSi, sasauzmeSi da rusul klubSi
rom movxvdebodi, pirvelad imas vkiTxulobdi, qarTuli xom aravin icis-meTqi.
es ukve Cveulebad gadameqca.
erTma somexma diakonma gaigo Cemi
gasaWiri, RamiT saxlSi momadga da
miTxra: erT somexs qarTveli coli
hyavs, wagiyvan da iqneb SesZlos SenTan
laparakio.
wavediT. is qali marTla qarTveli gamodga, magram laparaki ar icoda.
bodiSic ki rusulad momixada. ,,mapatieT, geTayva, me erTi sityvac ar vici
qarTuli”. Turme erTi wlisa yofiliyo, rom mSoblebs odesaSi waeyvanaT.
erTxel gavige, Turme universitetSi
didi mecnierebi yofilan, isini wignebs
weren da bevr enaze laparakoben, qveynis yvela kuTxidan uamravi studenti
modis maTTan saswavleblad. vifiqre,
aseTi naswavlebi Tu arian, iqneb qarTulic icodnen-meTqi. dasvenebis dRes
sagangebod gamovewye da universitetSi wavedi. or profesorTan gamagzavnes zeda sarTulSi. marmarilos kibiT
avedi maTTan. siriuli ginda, rusuli,
berZnuli, sparsuli, somxuri Tu TaTruli, - yvela inglisuriviT icodnen.
qarTuli? ara, qarTulis inCibinCi ar
gaegebodaT.
karga xans akantures Tavebi. Semdeg
erTma maTganma Tarodan uzarmazari
wigni gadmoiRo.
- iciT Tu ara, rom Tqven erT-erT
iSviaT enaze laparakobT, rom igi ar
enaTesaveba enaTa arc erT jgufs! –
miTxra man.
- mgoni, Sumerulis kvali SeiniSneba masSi, - Tqva meorem. Semdeg mTxoves
rame meTqva qarTulad, magram ar vqeni,
ra azri hqonda. melaparaka da pasuxi
ar mimeRo? wylis nayva iqneboda. davemSvidobe da wamovedi. Semdeg xeli Caviqnie, araferi meSveleba-meTqi, gadavwyvite da RiRini daviwye gulis gadasayoleblad (rogorc krialosans marcvlavs zogi gulis gadasayoleblad).
quCaSi viyavi Tu samuSaoze, vRiRinebdi, TavSi sul simRera mitrialebda. ,,Conguri saqarTveloa, simebi Cven
anduyafar WeiSviliseuli Targmani
varT yvelao”...
quCaSi momixedavdnen xolme, duqnis biWebi damcinodnen, magram gaCumeba
ar SemeZlo. memRereboda...
im dResac RiRiniT mivedi samrecxaoSi perangis gamosatanad. ,,rom ar
gafuWdes Conguri, odela, dela, delao”.
daxlSi mdgom qals qviTari gavuwode. SevamCnie, rom igi gaocebuli
momCereboda, magram yuradReba ar mivaqcie, - ukve miCveuli viyavi amas.
- Tqven romeliRac ucnaur enaze
RiRinebT. ara?
- diax, qalbatono!
- mamaCemmac icis erTi ucnauri
ena. Zalian ucnauri, erTxel, aTi wlis
winaT, man gancxadeba gaugzavna ,,san
telegrafs” - ,,vuxdi 1000 dolars,
visac ecodineba Cemi ena”. ai, aseTi gancxadeba moaTavsa da xeli moawera:
al. monto. ramdenime kaci mouvida,
magram is ena aravin icoda. Zalian
ucnauri enaa.
- qalbatono, yvela ena, romelic
ar ici, me mgoni, ucnaurad mogeCvenebaT, - vuTxari me da waviRiRine ,,nurc
gafrindebi, nurc mofrindebi, delia
ranuni...”
- modi, davuZaxeb: mama! mama!
- ma-ma!!!
- wyals nafoti, haralo, wyals
nafoti Camohqonda...
gverdiTa oTaxis kari gaiRo da
iqidan patara moxuci gamoxta, - wyals
45
nafoti? vin mReris, wyals nafoti? –
ikiTxa man (,,wyali, nafoti” ise waimRera, TiTqos dausapnavma uremma daiWrialao).
me moxucs mivaSure: - gamarjobaT,
batono!
man xelebi gaSala, gulSi Camikra
da gadamkocna. loyebze msxvili cremlebi Camougorda.
- gagimarjos, Svilo! es ra bednieri dRe gamiTenda!
- meSvela, sami wlis Semdeg kvlav
gavigone mSobliuri bgerebi...
qaliSvilma skami moutana mamamiss.
me mis gverdiT, iatakze, movkalaTdi.
- sami weli? – Tqva moxucma qarTulad, - sami weli da wuwuneb? me raRa
vTqva, Svilo, 30 welia mSobliuri
qarTuli ar gamigonia!
moxucma miambo Tavisi Tavgadasavali: ori wlisa yofila, roca ded-mama
(mama gemis kapitani hyolia) ciebcxelebiT daRupula baTumis navsadgurSi. bavSvi erT qarTvel ojaxs auyvania. roca davaJkacebula, mezRvauroba
dauwyia. pitsburgSi moxvedrila, moswonebia da sabolood aq darCenila
sacxovreblad.
amis Semdeg TiTqmis yovel saRamos
moxucs gavuvlidi xolme samrecxaoSi. viyiddiT zeTisxils, marilian yvels, kitrebs, Zia montos erTsarTulian saxlSi mivdiodiT da Rvinis kasrs
movusxdebodiT xolme. mas 30 weli
ar gaegona Cveni ena, magram Cveneburi
Rvinis dayeneba ar daviwyeboda.
yovel saRamos visxediT sardafis
karTan gamarTul fanCaturSi, vyvebodiT kintoebis anegdotebs, arakebs, rigrigobiT vixsenebdiT da vlaparakobdiT...
ar viRlebodiT. sityvebi modidebuli mtkvariviT moedineboda da nanasaviT esalbuneboda smenas.
ioli gamdidrebis gzebi
erTxel is kaci, romelic CemTan
erTad embrijis garaJSi muSaobda, SvebulebaSi wavida. roca dabrunda, gavige,
rom detroitSi mowyobiliyo, studabekeris qarxanaSi. samuSao Senc giSovneo, miTxra.
- didi madloba, magram...
- arafris...
- didi madloba, magram ra minda
detroitSi?
- aq raRa ginda? – mkiTxa man, Zvel jabaxanebs aremonteb, raRacas jRanav, roca SegiZlia detroitSi waxvide da mSvenieri axali avtomobilebi
akeTo.
46
- eg detroiti rogoriRaa?
- qarxnebi mTeli milis sigrZezea
gaWimuli. yovel ormocdaaTwuTSi TiTo axali manqana Camodis konveieridan.
- daujerebelia.
- Tu ormocdaaTi axali manqana
yovel wuTSi. mgoni asea... iq didi
tbac aris, mis meore napirze ukve kanadaa.
,,martoxela kaci WamaSic braliao”,
mec avdeqi da detroitSi wavedi. jer
studabekeris, Semdeg ki pakardis qarxanaSi vmuSaobdi. Zalian momewona.
magram meore zamTars muSaoba Senelda. xuTasi dolari mqonda dazogili
da gadavwyvite, sanam SemomeWmeboda, raimeSi damebandebina. raRac xelis mosaWidi xom unda mqonoda?
da me yvelaze sarfian saqmed ori
cocxali Savmura meliis SeZena miviCnie. isini fermaSi viyide. gamyidveli
am meliebs fermaSive itovebda. rogorc
man amixsna, Svilebi da SviliSvilebi
rom eyolebodaT, maT tyavebs gavyiddiT da fuls gavakeTebdiT. oriveSi
225 dolari gadavixade, SenaxvaSi ki
2 dolars vixdidi yovel kviras.
yovel kvira dRes Cemi meliebis
sanaxavad davdiodi da Zalian Semiyvardnen kidec. erTs, oqrosTvalebas, meluSkela davarqvi, mis qmars – mister foqsi. maTTvis xili mimqonda xolme da
rogorc ki daminaxavdnen, meluri gulebi aRtacebiT evsebodaT, galiidan
cxvirs gamohyofdnen da yurZens xelidan mglejdnen.
magram male Sevatyve, rom es gamdidrebis neli gza iyo. mexuTe kviras meliebis momvlelma damireka fermidan:
,,mets nuRar moxval, megobaro, guSin
Seni meliebi gacivdnen da fexi gaWimeso”.
kinaRam dambla dameca, magram cotaodeni fiqris Semdeg mivxvdi, rom ase
sjobda, radgan Zalian Semiyvardnen meluSkelac da mister foqsic da verasgziT ver avitandi, maT daxocvas, arada, roca iqneboda unda daeklaT, raTa
vinmes yelze Semoexvia maTi tyavi.
axla mxolod 275 dolari mqonda. ra vuyo am fuls? sjobs, uZravi
qoneba SeviZino-meTqi, vifiqre, - is arc
avad gaxdeba da arc mokvdeba. dasvenebis dReebSi SegiZlia megobrebi waiyvano da Seni adgil-mamuli daaTvalierebino. roca moJamul xasiaTze xar,
waxval, Tvals gadaavleb da gamxiaruldebi.
komisionerisagan, romelic rusul
klubSi dadioda xolme, miwis ori nakveTi viyide pontiakSi. man es ori nakveTi mSvenivrad gaferadebul rukaze
gviCvena. aq ewera mfloblebisa da quCebis saxelebi. aqve naCvenebi iyo, Tu
sad gaSendeboda parkebi, sad bazrebi.
yvelaferi iyo aRniSnuli am rukaze.
- aseTi adgil-mamuliT, - miTxra
man, - Tqven patara qonebas SeiZenT.
da es yvelaferi 250 dolari jdeboda. araviTari damatebiTi xarji.
fuli naRdad gadavixade.
rogorc ki dro vixelTe, Cemi adgil-mamulis sanaxavad pontiakSi wavedi, magram migneba Zalian gamiWirda,
igi tylapoTi dafarul did mindorze
mdebareobda. fexsacmelebi mTlianad
talaxSi amomeTxvara. bolos, rogorc
iqna, mivaRwie Cems nomers. igi im TeTr
svetze ewera romelic talaxiT savse
Rrma gubesTan CaesoT. ai, Turme rogori
yofila Cemi mamuli!
mTel qveyanaze mxolod Cven furkameCs, lamazas Tu moewoneboda es adgili, radgan SeeZlo Tundac mTeli dRe
egorava lafSi, Tuki vinme ar daustvenda da ar amoiyvanda iqedan.
magram me maSinve mivxvdi, rom lamazas Camoyvana saqarTvelodan ar iqneboda mizanSewonili. kobiaanT karSi
xom uamravia aseTi gube, Tanac Sauric ar damexarjeboda maT SeZenaSi.
ase rom, Sin, detriotSi davbrundi.
Cemi saxlis zeda sarTulSi vcxovrobdiT: me, ori egvi pteli - axalgazrda hasani da ahmedi, erTi rusi – Cemi megobari valodia, kazaki ermaki da
erTi moxuci sparseli, romelic arafriT gvimxelda Tavis saxels.
roca Sevedi, axmedi flavs amzadebda.
– maWameT rame, biWebo! suls aqeT
araferi damrCa: Cemi meliebi samareSi
wvanan, Cemi miwa wylis qveSaa, Cemi
fulebi gaqra. ocdaxuTi dolariRa
damrCa. da me yvelaferi vuambe amxanagebs.
ermaki skamze ijda da xmamaRla
kiTxulobda rusul iumoristul gazeTs.
- asea, - ermaki fexze wamoxta, - Sen
gagacures, gagyides, gagaTaxsires, mogatyues. namdvilad asea! gagaRatakes! iqneb
is agenti fiqrobs, rom Sen araraoba
xar, rom megobrebi ara gyavs, martodmarto xar. imas vaCveneb seirs. ase
advili araa kacis motyueba, Tu ermakis yuramde miva ambavi. modi, biWebo,
yvelani pontiakSi wavideT, am saRamosve.
Cven ukanasknel kapikamde davibrunebT
mTel fuls. an fuli an suli!
- modi, nu movklavT, - Tqva ahmedma
da Tan gacxarebiT amouria qvabs, aseTi ambavi amerikis mTavrobas ar
moswons.
- an fuli an suli! – gaimeora ermakma, - CemTvis sulerTia romeli, dae,
TviTon airCios. me erTi vici – megobroba wmindaTa wminda ram aris.
roca pontiakSi mivediT, uZravi qonebiT movaWres, cota ar iyos, gaukvirda amdeni xalxis danaxva, magram mainc
Zalian Tavazianad migviRo da saTiTaod migviCina dasajdomi adgili.
- gasagebia, biWebo, gasagebia. Tqveni
megobris miwa axla iqneb marTlac
nestiania. amas ar vuaryof, magram axla
xom zamTaria, wvimebia. zafxulSi ki,
roca miwa gaSreba, visi iqneba mobibine
mdelo? visi iqneba fialasaviT gafurCqvnili yvavilebi? visi iqneba wylis
SroSanebiT savse saTevzao gubura? –
da agentma TiTi Cemsken gamoiSvira, Tqveni, megobaro, es yovelive Tqveni
iqneba!
- ho, magram...
- garda amisa, - ganagrZo man, - qvafenils daageben, sul male, momaval
kviras. qvafenils ki Txrilebi sWirdeba. ase araa? Txrilebi wyals dawrets
da Tqveni nakveTi gamoSreba. eqvsi Tvis
Semdeg ueWvelad Tavnze Tavns moigebT.
ai, ase miyva da miyva imerel mezRapresaviT, romelic erT zRapars lamazad gadaabams xolme meores da imdeni
ilaparaka, rom bolos ermakma jibe
amoifxika da 25 dolarad ori nakveTi daibeva. valodia ki Sepirda, meore
kviras daniSnulTan erTad moval da
ori nakveTis Sesyidvaze movilaparakoT,
oRond ermakis mezoblad iyoso.
ase gamogvistumra. me kvlav Cemi
uZravi qonebis patronad davrCi. igi
kvlav wyliT iyo dafaruli da jibeSic isev is 25 dolari medo.
- modi, ufro fxianad moviqceT, -
Tqva meore dRes valodiam, - aba, moifiqreT, ras akeTebs amerikaSi xalxi
yovel wuTs.
- Wams.
- Tu ar Wamen, rezins ReWaven kuWis
mosatyueblad. modi, raime saWmeli movamzadoT, gavyidoT. didZal fuls movigebT.
magram ra movamzadoT? didxans, didxans vifiqreT. Rvezelebi, cxrafurcela? (Cveneburi cxrafeniani qada Txis
karaqiTa da nigvziT Sezavebuli), irmis
barklis mwvadi?
ara, arcerTi gamogvadgeba. bolos
xinkali varCieT yvelafers. xinkals
Zroxis rbili xorci unda. wvrilad
dakepav, xaxvsa da mwvanils daaWri,
cota pilpili, cota marili (pilpilze meti), wyali da mere erTad aurev.
Semdeg kargad mozelil coms muxis
foTlis sisqeze gaaTxeleb, SuaSi
xorcs Cadeb da Tavs mouxvev. Semdeg
saTiTaod Cayri cxel wyalSi da roca
qvabi TuxTuxs daiwyebs, xinkali mzadaa. amoiReb, gamoxvritav, wvens gamowuwni da Semdeg xorcsa da comis
garss erTad Seeqcevi, aTis, ocis, da
Tu kargi mada gaqvs, ocdaaTis SeWmasac SesZleb. ai, es aris xinkali.
yvelaze Zneli comia, magram valodiam Tqva, me vici rogor unda movziloTo.
- aTasjer minaxavs, rogor zelda
dedaCemi. mamaCems Zalian uyvarda xinkali. gansakuTrebiT zamTrobiT, roca
Tovli iyineboda, roca Cemi Zmebi cxenebiT brundebodnen Sin da yinulis tkaca-tkuci ismoda. ai, swored maSin uyvarda mamaCems xinklaoba. ise yinavda,
rom armaviris eklesiebis zarebis reka
sofelSi gvesmoda, maaS! gvesmoda Cveni
saxlis gverdze marxiliT Cavlili
mgzavrebis simRerebic. fqvili damWirdeba, wyali da kvercxi. es namdvilad
vici.
pirvelad rom scada, fafa gamouvida. meored ukve sagozavs gavda, mesamed carcs.
- ra gaewyoba, - Tqva man, - diasaxliss unda vTxovoT.
da ana feodorovnam gviCvena, rogor
unda mogvezela. Cven gulisyuriT vumzerdiT da comi SesaniSnavi gamovida.
comSi xorci gavxvieT da movxarSeT.
Cinebulia! TiTqmis sul SevWameT.
Semdeg ramdenime duJini yuTSi Cavawyve da quCaSi gavedi, rom restornisaTvis mimeyida, magram sadac ki mivedi,
kari momiketes da imdeni cnobismoyvareobac ki ar gamoiCines, rom erTi ubralo qvabi da aduRebuli wyali mo-
ecaT nimuSis mosaxarSad.
bolos, erTi berZeni vnaxe, romelsac
ialtaSi emuSava mzareulad. man kargad
icoda xinklis gemo. gasinja da miTxra:
- o'qei, 50 duJins aviReb sacdelad
– dRes aq rusebis banketi ewyoba.
zustad eqvs saaTze aq iyav Seni xinklianad. wuTi ar daagviano. naRdi
fuliT gagiswordebi. nu momatyueb
da arc me giSli pirs.
kurdReliviT movkurcxle Sinisaken. guli myinvarwveris Tavze Semoxveul dilis RrubeliviT gaminaTda.
- ana feodorovnas veRar SevawuxebT,
- Tqva valodiam, roca es sasixarulo
ambavi Sevatyobine, - ai, ra vqnaT: Sen,
gaRma rom rusuli furnea, iq wadi,
uTxari Cveni gaWirveba da erTi mozrdili gunda comi iyide. me amasobaSi
xorcs davamzadeb. rom dabrundebi, coms
gavaTxeleb da xinkals movxarSavT.
mepure mimixvda. man varclidan kacis
Tavis odena comi amoiRo da qaRaldSi
gamixvia, – civ adgilas Seinaxav da
yvelaferi kargad iqnebao, - miTxra man,
roca fuli gadavuxade.
troleibusSi siviwrove iyo. Tanac
ise cxeloda, devis Torne gegonebodaT.
karga manZili gvaklda dikersonis quCamde, roca vigrZeni, rom comi amosvlas
iwyebda. Cems gverdiT mjdomi qali
Cavida. misi adgili viRac qalbatonma
daiWira. comi am dros ukve tikWoras odena gamxdariyo. coms xuTiode
muSti Cavazile da cota xniT dawynarda. troleibusSi kidev amovida xalxi. comma ukve qaRaldidan daiwyo
gamosvla. ramdens ara vcdilobdi, magram sul izrdeboda da izrdeboda.
RmerTo Cemo, sul male mTel troleibuss gaavsebs-meTqi, - gavifiqre. Cems
mezobel qalbatons nerviuloba daetyo. karTan mjdomi kaci TvalebdaWyetili misCereboda Cems pakets. comi
cota kidev afuvda da TiTqmis sazamTrosodena gaxda. Sevecade paltoTi
damefara igi.
viRac qali Cemsken gadmoixara. misi
qudis frTa TvalSi metaka.
- Tqven rusi xarT? – mkiTxa qalma.
- ara, qalbatono, - davuwye axsnaganmarteba, - qarTveli var. es sul
sxvaa, sxva ena, sxva...
- es rusia, yumbara aqvs, - Sehkivla
man da saavario zonari moqaCa.
troleibusSi erTi aurzauri atyda. konduqtori Cemsken wamovida ,,ra
ambavia”. xalxma Cemsken miuTiTa, ,,eg
ra mogaqvs?” – mkiTxa man. im dros
jer kidev kargad ar vicodi inglisuri.
- me momaqvs, me mxolod erTi top-
47
raki puris... puris...
iqneb yvelaferi keTilad damTavrebuliyo, magram swores am dros Cemma
mezobelma qalma piri gaaRo da iwivla,
miSveleT! miSveleT! is Cemsken mococavs!
coms qaRaldi gaexia da mis kabaze
miseirnobda.
- inebeT, inebeT, qalbatono, - comi
iRliaSi amoviCare, - es aiReT da axali
kaba iyideT, oRond aseT ambavs nu astexT, geTayvaT. jibidan pirvelive xelSi moxvedrili fuli amoviRe da mivawode. da iciT? igi aTdolariani iyo!
me gasasvlelisaken gavemarTe.
- troleibuss aRar gaekaro, - miTxra konduqtorma, - me SemeZlo Seni pasuxisgebaSi micema, wesrigis darRvevisaTvis.
RvTis wyalobiT, erTi ki kargad
momivida, - Cemi comi gareT, siciveSi,
moWkvianda. ase, rom ukve SemeZlo misi
tareba. magram saxlamde TiTqmis 6
mili iyo da Tumca sirbiliT mivdiodi, saaTma xuTi dareka, roca Cems
quCaze Sevuxvie.
Cemi diasaxlisis mama, ruseT-iaponiis omis dros kapitani Tu admirali yofila da amis mosagoneblad yvela sarTulze, gemze rom xmarobdnen,
iseTi TiTo didi zari hqonda dakidebuli, zari gansakuTrebul SemTxvevaSi irekeboda, magaliTad, Tu vinme
kibeze dagordeboda da fexs moitexda,
an eleqtroni cecxls gaaCenda, an abazana gaivseboda wyliT, an vinme doRze
fuls moigebda. es zari imden xans
vreke, rom kinaRam Toki Camovwyvite.
Semdeg moajirs gadavaweqi da daviRriale – yvela zeviT amodiT da xinklis
gakeTebaSi momexmareT, Torem ver movaswrebT!
patara qalma – musikis maswavlebelma, madam greSkinam oTaxidan Tavi
gamohyo. ana feodorovnas qaliSvili,
luba, qveda sarTulidan amoiWra, admiralma oTaxis kari gamoaRo.
yvelam CemTan amoirbina da saqmes
SevudeqiT. ana feodorovna coms aTxelebda, me da valodia xorcs ulufebad vanawilebdiT, luba Tavs uxvevda
xinklebs, ahmedi da hasani wyals aduRebdnen, madam greSkina awyobda ,,adin,
i dva, i tri, i Citirih”, - rogorc
erT simReraSia. misi aRmatebuleba
fuTnida, artaSa kibeze arbod-Carboda
da yuTebs naTxovar sabargo manqanaSi
awyobda.
marto Cveni sparseli mimjdariyo
kuTxeSi, Sali Semoexvia, aqeT-iqiT irweoda da ambobda: ,,RmerTo Cemo, Rmer-
48
To Cemo, es ra xdeba, gagonila, kacs
amisTana saSineli ram daemarTos am
siberis dros”.
eqvss aTi wuTi aklda, roca davamTavreT. me restornisaken gaveqane. im
kacs 40 dolari gamovarTvi da Sin
davbrundi.
- axla mogeba viangariSoT, - Tqva
valodiam, - 10 dolari xorcSi, 3 dolari comSi.
- aTi dolari troleibusSi, - mivaTvale me.
biWebs ori boTli Rvino vuyide.
TiTo or dolarad. esec 4 dolari.
magram ruseTis imperatoris flotis
admirals erT boTl Rvinos xom ver
Sevkadrebdi, amitom mas erTi boTli
koniaki mivarTvi. esec 6 dolari.
- TiTo boTl Rvinos verc admiralis qaliSvils SevTavazebdi, verc ana
feodorovnas da verc madam greSkinas. ase rom, kidev 6 dolari vardebsa
da gulwrfel survilebSi.
manqana, benzini, adgilebi kinos loJaSi artaSas da lubasTvis... valodia
Cafiqrda, ,,mapatie, - Tqva man bolos, gulwrfelad unda giTxra, rogorc
megobarma megobars: Tqven biznesis kaci
ara xarT, giorgi ivaniC. sadme sxvagan
unda ewioT beds”.
viangariSe, raRa damrCa Cemi 500
dolaridan – erTi dolari da 67
centi naRdi fuli mogrovda.
- valodia, - mivuge me, - amaSi Sen
camde marTali xar.
siTbo da mogoneba
amis Semdeg gamdidrebaze fiqrs Tavi
davanebe da kvlav Cem saqmes mivubrun-
di. magram Zalian ukmayofilo viyavi
Cemi bedisa. imitom ki ara, fuli davkarge, amaze sul ar vnaRvlobdi. davrwmundi, rom ufulo kacs naklebi
sazrunavi aqvs, vidre fulians.
ara, raRac sxva mawuxebda. dReebi
uxalisod misdevda erTmaneTs. saWmeli sanam TefSze iyo, gemrieli Canda,
Wamas daviwyebdi da CalasaviT ugemuri xdeboda. Rvinoc ki aRar msiamovnebda. gulze civi lodi mawva da verafriT momeSorebina. bolos mivxvdi,
rom Cemi uqeifobis mizezi martooba
iyo.
xmis gamcemad Zia monto myavda, adgili kargi mqonda pakardis qarxanaSi, TandaTan amerikelebsac davumegobrdi, ufro imaT, romlebic Cems saamqroSi muSaobdnen. isini ojaxSic
ki mepatiJebodnen xolme. amerikeli
muSebi Zalian momwonda, Tumca maT
sul sxva adaT-wesebi hqondaT, msiamovnebda, rom xSirad icinodnen (xandaxan TavianT Tavzec ki), mixaroda, rom
amsxvrevdnen moZvelebuli ideebis borkilebs da ar eSinodaT, yvelaferi, TviT
sikvdilic ki TavianT Tavze gamoecadaT.
amgvari simamace aqamde arc gamegona.
es yvelaferi kargi iyo, magram mainc raRac miRrRnida guls. saqme SemdegSi iyo: rac met amerikel megobars
viZendi, miT ufro mwvaved vgrZnobdi
martoobas. megona, TiTqos najaxiT orad
gaepoT Cemi cxovreba. me im nawilis
dardi mklavda, saqarTveloSi rom darCa. axali megobrebi aucilebeli iyo,
magram kidev maklda viRac - albaT is,
vinc samSoblos gamaxsenebda.
maSin Cem gaorebasac moeReboda bolo.
bolos, erT dRes TiTqmis amixda
sanatreli. niu-iorkidan ilikos werili momivida. ilikos qarTvelebis gazeTs veZaxdiT, radgan yvela Cvenganis
asaval-dasavali icoda - vin daqorwinda, vin mokvda, vin gauCinarda, vin Seicvala misamarTi. Cven ise cota da ise
gafantulebi viyaviT, iliko rom ara,
sul davkargavdiT erTmaneTs. igi amjerad karg ambavs matyobinebda.
,,salami da gamarjoba, giorgi. gisurveb warmatebas da kargad yofnas. petre
tramvais daejaxa. radiatorebi daemsxvra, mklavic moitexa. givi ukve didi
vaJkacia – skolaSi dadis. vasos qaliSvili gauTxovda. erTi axali Semogvemata. Senze ambobs, vladikavkazidan vicnobo. axla fort ueinSi wamovida samuSaod. axlobelia? icnob? Zia joni
mqviao, Tqva”.
Zia vano! aq, amerikaSi?!
fort ueinSi?!
gulSi amRerebul hangs fexi avayole da cekviT Semovuare oTaxs.
ra Tqma unda, vicnobdi. is ki ara,
meCveneboda, rom mTeli cxovrebis manZilze ar momSordeboda gverdidan ise,
rogorc Zia giorgi, Zalua salome da
Cveni vardua, romelsac Turme omidan
dabruneba aRar ewera.
magram Zia vano Cemi namdvili biZa
rodi iyo. ufro metic – sxvadasxva
soflelebi viyaviT. pirvelad vladikavkazSi gavicani, aTi wlisa rom viyavi. iq xmlebis ostats mimabares Segirdad. gamwarebuli cxovreba mqonda.
ostatis brZanebiT saxelosnoSi unda
dameZina (gaqurdvisa eSinoda). brtyel
lodze vwvebodi da sabnad kameCis tyavs
vixuravdi. dReSi ToTxmet saaTs vmuSaobdi. es kidev araferi: ostatis coli
wmenda-xexvaSi udides siamovnebas poulobda. niadag sapniani wyliT xexavda da fxekda yvelafers. misi jagrisi da iatakis sawmendi joxi yvelafers swvdeboda, kedlebidan da fanjrebidan wina quCamde da yovelive amisaTvis wyali me unda mometana Widan da
isic dasvenebis wuTebSi. mainc araferi Sveloda. oriode dRe rom gagetarebina im saxlSi, mTeli sicocxlis
ganmavlobaSi ver moiSorebdiT WuWysa
da wvires.
erT Rames, roca ukve ori kvira
iyo gasuli Cemi Segirdobidan, ukana
karTan vijeqi da xis Tofs vakeTebdi
(Tu marTla damesxmodnen qurdebi, Tavs
davicavdi), Tan Cems erTaderT megobars, calTvala mura ZaRls vesaubrebodi. saxelad buca erqva.
- buca, ra fasi aqvs Cem cxovrebas.
am uxeiro samuSaoze kisriT var mijaWvuli, sul martodmarto vagdivar, erTi
megobaric ki ara myavs. gana Senze ukeTes dReSi var?!
me da buca cota xans fiqrebma wagviRo. uceb meore ezodan raRac xmauri
gaisma. bucam WiSkris RriWoSi cxviri
gahyo, suni aiRo da mobrunda. mivxvdi,
rom yaCaRebi ar iyvnen mosuli.
- buca, netav risTvis vcxovrob
amqveynad, jobs, mec ZaRli viyo.
- Tu agre ggonia, aha, Zvali miirTvi.
fexze wamovvardi. erTi wuTiT TavSi
gamielva, buca alaparakda-meTqi, magram
ara, viRac kaci iyo. igi qvis Robidan
gadmomyurebda. TiTqmis 7 futis simaRlisa iqneboda. Savi ulvaSi da
deviviT Tma hqonda. marto Tvalebi
uCanda alersiani.
- aha, Zvali, - gaimeora man da batknis barklis Zvali momaCeCa xelSi, Tu ZaRloba ginda, es miirTvi, magram
Tu kacad amjobineb darCenas, damijere,
ufro metad isiamovneb. ai, me ukve ormocdaaTi welia, kaci var da jer ar
minania. modi, Robeze gadmoZveri da
sufras movusxdeT.
mec gadavZveri da davrwmundi, rom
is kaci ar tyuoda.
SiSxina mwvadebi da mwvanilwaWrili batknis beWi giaxeliT, zed vazis
foTolSi gaxveuli tolma davayoleT.
bucac SeviamxanageT, Robis gadaRma vuyridiT Zvlebs da isic madianad axramunebda. Semdeg movida Zroxis xorci
sokoebiTa da naRebiT, Semdeg tkbileuliTa da xiliT piramde savse langari
gaCnda. sadRegrZeloebs xuTnairi RviniT vsvamdiT – 3 wiTeli iyo, ori ki
TeTri. erTi sityviT, Citis rZe ar
aklda sufras. radgan es restorani
iyo da me rom mimi patiJa, im kacs ekuTvnoda.
- coli, Svilebi, ded-mama ukve didi
xania aRar myavs, amqveynad erTi naTesavic aRar SemomrCa, ase rom, axla yvelas Zia var.
amis Semdeg TiTqmis yoveldRe davdiodi Zia vanos duqanSi da, Tu Tavisufal dros viSovidi, yvelgan vegzavnebodi da yvelaferze vexmarebodi. duqani dRemudam savse iyo Rataki xalxiT
da Zia vanos arasodes ezareboda, imaTi
Tavgadasavlis mosmena. moxuc jariskacs
pensiis saqme ver moegvarebina, ramdenime axalgazrda cimbiridan gamoqceuliyo, eqvsSvilian qvrivs lukmapuri
ar gaaCnda, xandaxan iseTi kacic gamoereoda, romlis daWerisaTvis mefis
policia jildos iyo dapirebuli.
TviTon Zia vanom amjobina, muS-
trebze meti megobrebi hyoloda, misTvis
rom fuli yofiliyo mTavari, adgeboda da kvlav Sef-mzareulad wavidoda
peterburgSi, sadac masTan batoniSvilebi ivlidnen da didi mTavrebi sixaruliT miscemdnen oc-oc maneTs TiTo
Samfur mwvadSi.
- ara, mirCevnia, Cemi Tavis baton-patroni viyo, - ambobda xolme Zia vano,
- amitom Camovedi Sin. aq ise ar mihqrian
dReebi, rogorc peterburgSi da garda
amisa, Cems patara restoranSi yoveldRe SemiZlia wveuleba gavmarTo. es
xom did siamovnebas maniWebs.
erTi sityviT, ase iyo Tu ise – xani gamoxda da Zia vanos wyalobiT Segirdobis yavli movaTave. Semdeg omi
daiwyo da, roca vladikavkazSi davbrundi, Zia vano wasuli damxvda. bolos
amerikaSi Camovedi. axla Turme isic
aq Camosula.
momaval dasvenebis dRemde suli
kbiliT meWira. dasvenebam samSabaTs
momiwia. qalaqgareT mimaval pirvelsave
matarebelSi Cavjeqi da dilaadrian
fort ueinSi Cavedi. sul ara vfiqrobdi, rom Zia vanos povna gamiWirdeboda. igi mzareuli iyo da bunebrivia,
romelime restoranSi unda emuSava.
taqsi daviqirave da qalaqis restornebis Camovlas Sevudeqi.
- xom ara gyavT ai, am simaRle, am
sisqe, aseTi da aseTi mzareuli? –
vkiTxulobdi yvelgan. im dRes, mgoni,
imdeni mzareuli vnaxe, ramdensac sxva
mTeli sicocxlis manZilze ver naxavda,
magram Zia vanos vera da ver mivageni.
oTxi saaTi Sesrulda, ukve mzad
viyavi, xeli ameRo Zebnaze:
- Cven eqvsi restorani, ori klubi,
erTi sasadilo da erTi saavadmyofo
dagvrCa, - miTxra taqsis Soferma.
- restornebi mombezrda, modi, axla
klubebi vnaxoT, - vuTxari Sofers.
erT saxlTan mimiyvana: ,,aTleti daxuruli klubi”, ewera karze mikrul
TiTbris firfitaze. kariskacma SemiSva. roca darbazSi Sevedi, gverdiT
oficiantma Camiara. langriT oxSivariani TefSi mihqonda sasadilo oTaxSi. aq dasrulda Cemi Zieba - oficiants Caxoxbili mihqonda (xaxvSi da
pomidorSi Caxrakuli varia), es kerZi
Zia vanos xelovnebis mwvervali iyo.
bevri aRar mifiqria da Tavi samzareuloSi Sevrge. Zia vano marTlac
iq damxvda. Tma da ulvaSi gaWaRaraveboda, Zlivs daCanCalebda, magram xma
ar Secvloda, saxeli rom damiZaxa, gamaxsenda, aseTive xmiT, Robis gadaRmidan rom gamomelaparaka. mas Semdeg
49
mTeli saukune gasuliyo da es kaci
axla rom mkocnida, mainc Cemi megobari iyo.
Zia vanom sufra gaawyo da davsxediT, gacdenili wlebi xom unda agvenazRaurebina. ra Tqma unda, Zia vanos
ukve epova xalxi, romelTac misi daxmareba sWirdebodaT. namdvilad vicani
isini. amjerad, moxuci ukraineli da
Wleqiani akordeonisti unda yofiliyvnen.
Zia vanom mTeli klubi moiwvia da
Cemi sadRegrZelo SesTavaza:
- am patara WiqiT, jentlmenebo, adRegrZeleT es biWi, romelsac cxovreba SevunarCune.
xalxma setyvasaviT momayara kiTxvebi:
- gembanidan gadavardiT? frontze
moxda es ambavi? yaCaRebi dagesxnen? –
da ar mijerebdnen, roca veubnebodi:
Zia vano rom ara, me dRes ZaRli viqnebodi da vladikavkazSi mTvares vuyefdi-meTqi.
Zia vano sixaruliT cas ewia, roca
vuTxari, darbazSi Cems gverdiT Caxoxbili Caatares da imiT gi pove-meTqi.
miTxra, Cans, Sen CemSi marto megobars ki ara, namdvil xelovansac scnobo.
akordeonistma simRera SeTxza da
roca xveleba SeuCerda, Cven pativsacemad SemomZaxa:
`ramdeni siTbo da mogoneba
da raodeni silaRe axlavs
ucxo mxareSi,
ucnob mxareSi
monatrebuli megobris naxvas.~
didebuli dRe iyo, aseTi dRe iSviaTad daudgeba kacs. Zalian mewyina,
roca mze gamogvesalma.
raRa gaewyoboda, ukan davbrundi
da muSaoba ganvagrZe. amis Semdeg, zogjer, ramdenime Tvis ganmavlobaSi vera
vxedavdi Zia vanos. xan weliwadic
gadioda xolme. Semdeg, ramdenime dRes
an kviras kvlav erTad viyaviT da mere
isev iyreboda Cveni gzebi. erTxel,
mSvenivrad gavatareT mTeli zafxuli
san-franciskoSi. magram, roca ki amerikis Tavbrudamxvevi oromtriali CamiTrevda, adgilidan adgilze gadavidodi,
samuSaos vicvlidi, nacnob saxes veRar
davinaxavdi, maSin gavixsenebdi, rom sadRac arsebobs yvelasaTvis sayvareli
Zia vano da kvlav karg xasiaTze vdgebodi.
kalifornia
dasavleTiTaa
gulis momkvleli suraTia, roca
50
avadmyofi TvalsadaxelsSua gadneba,
magram bevrad ufro sazareli sanaxavia
qalaqi, romelic Sens Tvalwin kvdeba.
ase daemarTa detroits 1932 wlis
zamTarSi. es qalaqi, winaT mxiaruli
da sicocxliT savse, mokvda.
jer fabrika-qarxnebs moeRo bolo,
Semdeg zedized miiketa patara duqnebi, romlebic cotaoden mogebas mainc
aZlevda meduqneebs. gamocarielebuli
vitrinebi cxedris TvalebiviT misCerebodnen ukacur quCebs. yvelgan moCanda daumTavrebeli sacxovrebeli saxlebi da saxelmwifo dawesebulebebi.
qveyana ise icleboda fulisagan, rogorc daWrili sisxlisgan.
xelfasis miRebis dRes, sul ufro
da ufro met muSas aZlevdnen Cekze
qinZisTaviT mimagrebul vardisfer qaRalds. es niSnavda, rom muSebi ukan
aRar unda dabrunebuliyvnen. Zalian
xSirad vxedavdi aseT suraTs, roca
xelfasis misaRebad rigSi videqi, daTxovnili ise gaicriceboda, TiTqos
tifma Seamcivnao. es depresia marTlac
tifs gavda, oRond kvdomis procesi
iyo Senelebuli.
neta ratom moxda ase? mizezi aravin
icoda. viTom niu-iorkis birJa sadRac
dakargulSia, rogor momwvdeba detroitSi, rogor wamarTmevs lukma-purso. verc me gaveci pasuxi am kiTxvas
(iqneb arc arsebobda igi), is ki mivxvdi,
didi sircxvili iyo davrCeniliyavi
samuSaoze, romelic colSvilian
xalxs esaWiroeboda, amitom angariSis gasworeba moviTxove. aRebul fuls
Savi dRisaTvis gadanaxuli orasiode
dolari davumate da jarTis mogroveba daviwye. vyidulobdi Zvel avtomanqanebs, vSlidi da nawilebsa da jarTs
vyiddi. fasze ara vjanjlobdi.
Cems mezoblebsac cudad wauvidaT
saqme. yovel saRamos, samuSaodan dabrunebisas, vxedavdi ana feodorovnas, romelic Cais svamda xolme sasadilo oTaxSi da vatyobdi, rom dRes guSindelze metad iyo Sewuxebuli.
paraskevs binis qira gadavixade da
cota xans Sevyovndi anasTan.
- dabrZandiT, giorgi ivaniC, - miTxra
man da Cai damisxa. – saSineli dro
dadga, sazareli. ukve valodiamac dakarga adgili. madam greSkinas arc
erTi mowafe aRara hyavs.
- mosalodnelic iyo, - vTqvi me, viRas scxela musikisaTvis, tra-lala mSier kuWze?
- ermaki da is moxuci sparseli
jentlmenic midian orSabaTs. mTeli
es uzarmazari saxli Seni qiris anabara
mrCeba. ra unda qnas kacma?!
- iqneb, dro Semotrialdes, – davamSvide ana.
- eh, ara mgonia. me Tu mkiTxavT,
rac Tavi maxsovs, cxovreba sul ukanukan midis. me ki megona, amerika mdidari iyo da aq Tavze sayrelad gveqneboda yvelaferi.
- samwuxaroa, magram aqac arian Ratakebi. isini yvelgan arian.
oTaxSi anas mama - ,,misi aRmatebuleba” Semovida. anam namcxvari daWra
da Semi patiJa, – miirTviT, giorgi ivaniC, erTi naWeri, dRes mamaCemis dReobaa. vin icis, gais am dromde miaRwevs
ki Cemi mamiko, an vinme CvenTagani?! namdvilad aRar Rirs brZola. xSirad
mifiqria amaze. sikvdili jobs yvelafers.
- vin icis!
- iqneb verc magaSi naxoT siamovneba, erTxel xom scadeT.
- raime unda viRonoT, - Tqva ,,misma
aRmatebulebam” da gulianad amouria
Cais Wiqas, – sworad ar midis saqme.
xom dagvpirdnen, amerikaSi samuSao yvelas eqnebao. ase ar iyo?
ver vxvdebodi, ratom wuxda ase,
mas erTi dRec ar umuSavia Tavis sicocxleSi. Tumca es ukve aRar aris
Cemi saqme.
- ho, magram, ra viRonoT, ra SegviZlia? – ikiTxa anam.
- sadme sxvagan unda gadavideT, –
Tqva ,,misma aRmatebulebam”, - am mxriv
amerika kargi qveyanaa. ramden adgilsac
ar unda iyo namyofi, wasasvleli mainc
dagrCeba.
- oRond iseTi mxare movnaxoT, sadac samuSao iqneba, mamiko, swrafad Tu
vivliT, Zalian swrafad, iqneb, gavaswroT am RvTis risxvas (anam pirjvari gadaiwera), detroits rom dastexia
Tavs.
- dro minda mosafiqreblad, - Tqva
,,misma aRmatebulebam”, - yvelaferi unda
avwon-davwonoT.
man Tvalebze xeli aifara da Cafiqrda. am dros oTaxSi anas qaliSvili
luba Semovida. TxuTmet-Teqvsmeti
wlis kudraWa gogona. mas angeloziviT lurji Tvalebi, vardisferi loyebi da ixvis WukiviT yviTeli kululebi hqonda. xasiaTic Seefereboda
mis garegnobas, joriviT jiuti da
TavisnaTqvama iyo. saSineli gawiwmateba icoda da, Tu tiriliT verafers
gaxdeboda, kbenasac kadrulobda. me
lubas Zma, artaSa mecodeboda. igi 12
wlis mSvenieri biWuna iyo. xSirad
mifiqria, neta Tu gaizrdeba lubas
xelSi-meTqi.
- gamarjoba, luba, - mivesalme me, ra gaswavles dRes skolaSi?
- nu meZaxi lubas, - man fexebi
damibakuna, - aTasjer miTqvia. gangeb
meZaxis. luba! luba! luba! me axla
luseti mqvia.
- zdravstvuite, luset petrovna,
gamarjobaT miss luset, sasiamovnoa
Tqveni gacnoba. ase girCevnia?
- garda amisa me skolaSi aRar davdivar. Tavi davanebe. vmuSaob.
- ras akeTeb?
- adgils vuCveneb mayureblebs kinoSi.
- mere magisaTvis datove skola.
ra gamorCena gaqvs?
- yvela suraTs SemiZlia vuyuro,
sams, oTxs, xuTs, ramdenic momesurveba.
esaa Cemi gamorCena.
- Teatris bralia, - Tqva anam, - ver
gavamtyuneb amaSi me magas. eh, Teatri,
Teatri! o, rogor miyvarda. petrogradSi Cveni loJa gvqonda...
,,misma aRmatebulebam” rixianad Caaxvela. es niSnavda, rom raRac moifiqra, – maS, amaze SevTanxmdiT, - Tqva
man, - es erTi. meore...
kari gaiRo da oTaxSi borblebian
cigurebze Semdgari artaSa Semogorda.
man skami daiTria da moSorebiT dajda,
rom luba ar miswvdomoda saCqmetad.
- raze SevTanxmdiT? - ikiTxa artaSam.
- sanam Semawyvetinebdi, - Tqva ,,misma
aRmatebulebam”, - me vapirebdi meTqva,
rom Cven sadme sxvagan mivdivarT. amerikaSi Camosvlisas Cveni Secdoma is
iyo, rom iseTi adgili avirCieT, sadac
aravin icoda Cveni ena. Secdoma aRar
unda gavimeoroT. amjerad Cven iq wavalT, sadac yvela rusulad laparakobs. Cven aliaskaSi mivdivarT.
- aliaskaSi? kargi iqneba! – Tqva
artaSam, bufetTan migorda da TefSi
aiRo, - magram vin aswavla eskimosebs
rusuli.
- ai, amerikuli ganaTleba, - uTxra
,,misma aRmatebulebam” anas, - imedia,
kmayofili brZandebiT, – maqvs pativi
gacnoboT, Cemo biWunav, rom aliaska
warmoadgenda misi mowyale udidebulesobis aw gansvenebul mefe nikoloz
aleqsandres Zis samflobelos. unda
icode, rom iq yvela rusulad laparakobs da eg cigurebi unda moixsna.
- mefem amerikas mihyida, - vTqvi me.
- Woria, Sumi Wori!
- banqos valis gasastumreblado.
- sicruea, - man muSti dahkra magidas, – misi imperatorobiTi umaRlesoba aseT rames Tu gaakeTebda, xalxs
ar daumalavda. sul tyuilebia. ase
rom, aliaskaSi mivdivarT.
- ki, aucileblad, - anam Tvalebi
daxuWa, - aliaskaSi wavideT. iq ganuwyvetlad Tovs, farfatiT Camocviva Tovlis fantelebi da saxlebs da eklesiebis saxuravebs mieyineba namcxvarze
mosxmuli kremiviT. zarebs darekaven.
kvlav davinaxavT Cveneburi glexebis
gabrwyinebul saxeebs. ki! yvelani mivdivarT!
- ki, magram, Cemi jarTis sawyobi
ratom unda davkargo? lukmas imiTa
vWam.
anam Tvalebi gaaxila da amqveyniur cxovrebas daubrunda, – moiTmine,
giorgi ivaniC, me araferi minda, me
xmeli puris qerqi da erTi Wiqa wyali
meyofa, magram Cemi bavSvebi? Sen gaviwydeba Cemi bavSvebi!.. maTi momavali!
- marTalia, magram aliaskaSi wasvla mainc ar minda.
- ukacravad, - Semawyvetina ,,misma
aRmatebulebam”, - erTi SekiTxva, yofilxarT rodesme aliaskaSi?
- rasakvirvelia, ara.
- mec manda var! maSin, rogorRa ambob wasvla ar mindao?
- egec rom ar iyos, - uTxra anam, Cveni marto wasvla SeuZlebelia. me,
avadmyofi, ususuri qali, martodmarto gzaze! bavSvebiT! ori patara bavSviT!
lubam torts naWeri CamoaWra.
- TeTri daTvebi, - Tqva artaSam, veSapebi, selapebi, giorgi ivaniC. selapebi taSs ukraven farflebiT. xval
skolidan geografiis wigns moviparav
da gaCvenebT.
- ki magram, magas yvelafers aT
centad vnaxav bel ailis parkSi, samxeceSi.
- ,,qvrivebs RvTis risxva daatydaT
Tavze”, - daiwyo tiriliT anam da cremli RvarTqafad Camoedina loyebze, –
Tqven Tu uars metyviT, aRar vici, ra
qvas vaxalo Tavi.
- WiqaSi nu icremlebi, dediko, uTxra artaSam da xelze xeli mouTaTuna, - Cai dagimlaSdeba. roca iq
CavalT, ZaRlebSebmuli marxiliT gaseirneb xolme: me da giorgi ivaniCs ZaRlebi gveyoleba da qariviT gagaqrolebT, - artaSa fexebiT miawva magidas,
win gaswia da ZaRlebs SeuZaxa:
- gaswiT, gafrindiT, wamali mimaqvs
nomSi, aba, yoCaRad!
lubam kidev aiRo namcxvari.
- oqro! – Tqva ,,misma aRmatebulebam”, - sul oqro mitrialebs TavSi.
erTi mignebaa saqme, Torem mere xvete
da xvete.
- zRvis lomebic, - Tqva artaSam, selapebs hgvanan, oRond ulvaSi aqvT,
vici, mogewonebaT.
- kargi, kargi, nuRar tiriT, ana
feodorovna, me movdivar.
lubam namcxvars bolo mouRo, TiTebi gailoka da ganacxada:
- mivdivarT, oRond aliaskaSi ki
ara. me msurs kino-varskvlavi gavxde.
amitom gadavwyvite holivudSi wagiyvanoT.
axla amaze agvityda dava. aliaska
Tu kalifornia. Cem sicocxleSi pirvelad davuWire mxari lubas. Tuki sadme
wavidodi, yvelas kalifornia merCia.
Zia vano am eqvsi Tvis win wavida kaliforniaSi da gamudmebiT mwerda, Camodio. amas garda, amerikelebTan saubridan davaskveni, rom kalifornia Zvirfasi mxarea. bolos da bolos, iq Tovli mainc ar iqneba.
daviwyeT mzadeba gasamgzavreblad.
Cemi xaraxuris sawyobSi mivedi, saukeTeso nawilebi avarCie da avtomobili Sevakowiwe. cotaTi diliJanss waagavda, cotaTi baldaxins.
- sabargo manqanac dagvWirdeba, momaxala anam, roca es Cemi ,,Semoqmedeba” Sin mivagore Tavis mosawoneblad.
- raTa? Tqven, ,,misi aRmatebuleba”,
bavSvebi da me xalvaTad daveteviT.
erTi adgilic darCeba.
- ho, magram madam greSkinac daviyolie. isic isiamovnebs Cveni eqskursiiT. ermakic fiqrobs wamosvlas.
- kargi, magram sabargo manqana raRad
gvinda?
- ra sakiTxavia? Cemi avejisaTvis.
- ana fedorovna xom ar gindaT
TqvaT, rom kaliforniaSi avejis gadatana gindaT? me mgoni, amas ar ambobT,
xom?
Tqven warmoidgineT, ana fedorovna
swored amas ambobda.
viSove sabargo manqana, 150 dolarad.
Zalian iafad gamovediT. tona naxevriani fordi iyo. daviwyeT datvirTva.
sawolebze, magidebze, skamebsa da xaliCebze xma ar amomiRia. magram Semdeg
kauCukis xis SefuTva dagvWirda (kauCukis xe kaliforniaSi migvqonda!), mere
50 girvanqa bumbuli gamoitanes boxCiT.
- es bumbuli bebiaCemis dedis namziTvia, - agvixsna anam, - Cemi wmidaTawmida movaleobaa, lubas Sevunaxo samziTvod.
- lubam jer qmari monaxos, isa
jobs, - vuTxari me.
gagrZeleba
Semdeg nomerSi
51
gogla leoniZIs
ukanaskneli foto
gogla leoniZis
cxovrebis ucnobi detalebi
52
- dabadebis mowmobaSi mewera - giorgi levanis Ze qavTaraZe, magram mamas
leoni erqva. vinaidan goglas vaJiSvili ar hyavda, uTqvams, modi, qavTaraZeleoniZed davweroTo. meore babua, akademikosi, nevropaTologi iyo, - misi saxelobisaa saburTaloze qavTaraZis quCa,
- man Tqva, qali xom ar aris, rad unda
ori gvario. mamam gamosavali i pova,
Tqva, Cems saxels leons aRvidgeno da
am kompromisuli winadadebis safuZvelze gavxdi giorgi leonis Ze qavTaraZe, riTac gamovida, rom orive gvaris
mqone var da leonisZe wina planze gadavida...
- leoniZea, namdvili leoniZeo xSirad uTqvams Tqvenze papas. saocari garegnuli msgavsebis garda, ra saerTo gqondaT masTan?
- mec Zalian miyvarda kiTxva da
istoria, rogorc mas. dediserTa var,
xSirad vavadmyofobdi. Sinauri cxoveliviT vizrdebodi, ris gamoc, gogla
meubneboda, `uhaerovi~ xaro. papa Zalian
alersiani iyo, usazRvrod mosiyvarule. yvelani vemalebodiT, vinaidan bevrs
gvkocnida da gauTaveblad gvCqmetda.
CvenTvis metsaxelebsac igonebda. me
`biWo-gogias~, `prakulas~, `uhaerovs~
meZaxda. dedas `fiso~ Searqva da bolomde SerCa es saxeli. me ki mas
`tatas~ veZaxdi.
qiaCelis quCaze vcxovrobdiT. roca
movidoda, zars gauTaveblad rekavda,
xels ar auSvebda... zooparkSi ar davyavdi, ambobda, iq cxovelebs awvalebeno. gogla brazobda, skolaSi rom davdiodi da gakveTilebs xSirad macdeninebda - ra unda skolaSi, mand kargs
ras iswavliso. radgan kiTxva miyvarda, makiTxebda antisabWoTa literaturas. imxanad sakmaod patara, albaT, me5 klasis moswavle viyavi.
- istorikoss da arqeologs ratom
geZaxdaT?
- TviTon goglas eZaxdnen bavSvobaSi istorikoss da arqeologs, ainteresebda es sfero da imitom. 4-5
wlis viqnebodi, maRali sicxe momca
da gamudmebiT wyals vTxoulobdi.
papa movida, sawolTan Camomijda da
aseTi ram miambo: CvenSi amboben, wyali
umcrosisaa, pataram unda dalioso, aris
sityva wyalobac, es ici, ratom aris?
- qarTvelebs winaT xeTebi gverqva, kabadokiaSi vcxovrobdiT, sadac wyali
Wirda, amitomac, pirvel rigSi, mas bavSvebs asmevdneno. mere, roca CvenTan
modioda, sul vekiTxebodi, xeTebi rom
viyaviT, sad viyaviT, rogor viyaviT....
CemTvis istoriuli wignebi mohqonda,
`goglas xSirad uTqvams CemTvis, modi, mkiTxe rame, damelaparake, Torem dro mova, aRar viqnebi. vin icis, rogor mogenatros
CemTan dalaparakeba. mec xSirad minatria, netavi, mama-papa cocxali
myavdes, maT ramden rames SevekiTxebodio.
simarTle giTxraT, gogla sul CemTanaa, CemSia da amitomac,
TiTqos ar menatreba, zustad vici, rodis ras metyvis misi bubuna xmiT,~ - ambobs gogla leoniZis SviliSvili, istoriis mecnierebaTa doqtori giorgi leon qavTaraZe, romelic mgosnis cxovrebis uamrav saintereso detalze gvesaubreba.
kiTxva daviwye da male gadavwyvite,
istorikosi gamovsuliyavi, raSic goglam didi roli iTamaSa.
- sakuTari leqsebidan romeli uyvarda goglas gamorCeulad?
- me `cicari~ miyvars, goglas ki
`ninowmindis Rame~, `yivCaRis paemani~
da `ole~ uyvarda. `oleze~ hyveboda:
saRamos Sin Semovedi, marto viyavi,
davjeqi, melanSi Cavawe kalami da erTi
amosunTqviT davwereo. mgoni, eWvi epareboda, misi dawerili rom iyo.
ambobda, ar vici, ram damawerinao...
- `iebis siyvaruli dedam STamagona,
masaviT spetaki adamiani iyo~... es yvavili marTlac `modebulia~ mis SemoqmedebaSi...
- iebi Cven yvelas gamorCeulad
gviyvars. dedaCemic giJdeboda am yvavilze. gogla dedis saflavze rom
gadioda, sxva yvavils ar iyidda. yovel
gazafxulze bavSviviT eloda iebis
mosvlas. es yvavili dedasTan asocirdeboda. bolo wlebSi gansakuTrebiT
uWirda sofelSi Casvla, patarZeulSi iferfleboda, axsendeboda gardacvlili deda, Zmebi, debi da Zalian
ganicdida... misi erTi gamouqveynebeli leqsi vi pove - `me erTi Zveli saxli miyurebs~, romelSic Cans, patarZeulisken ratom ar miuwevda bolo
xans guli.
- poets gansakuTrebuli megobroba akavSirebda `cisferyanwelebTan~...
- diax, gogla leoniZe ticianTan,
paolosTan, Salva afxaiZesa da sergo
kldiaSvilTan megobrobda. isini ideologiurad iyvnen erTni. simbolistebSi
gogla yvelaze erovnuli da saqarTvelos istoriis yvelaze kargi mcodne
iyo. igi saqarTveloTi sazrdoobda.
ticianis gardacvalebis Semdeg galaktionTanac axloblobda, magram ise ara,
rogorc ticianTan.
igonebda, erTxel, veris xidze videqi
sasowarkveTili, lamis Tavis daxrCoba mindoda, am dros CemTan paltomoxveuli galaktioni movida, uTqmelad
mimixvda sulier mdgomareobas da miTxra, - `gogla, cxovrebas ar ahyve, Torem
gagagiJebs, gamagrdi!~, mere xelkavi gamomdo da lurji monastrisken wamiyvanao. galaktionsac Zalian hyvarebia
gogla, ase ambobda, Turme, gogla vaJkacia, am kacs arasodes uTqvams Cemze,
loTiao.
- Tu hqonda iseTive gancda, rogoric, magaliTad, galaktions - `erTaderTi var, maRali var, var ukvdaveba~...
- amaze TviTon aqvs xumrobiT naTqvami. erTxel, roca 14 wlis viyavi,
misayvedura, me Senxela ukve cnobili
poeti viyavi da Sen ra dagemarTao?!
meore dResve davjeqi da leqsi `Samqori~ davuwere. mindoda meCvenebina, rom
mec SemeZlo wera. ase rom gamabraza,
vuTxari, SeiZleba poeti ver var, magram arc Sen xar yvelaze kargi poeti,
galaktioni xom gjobia-meTqi. uceb
daseriozulda da ganmicxada: `galaktionic didi poetia. is lamazi gedia,
romelic tbaSi misrialebs, me kidev,
lomi var~.
poetesa medea kaxiZisTvis, romelsac
ukiTxavs, rogor SeafasebT Tqvens da
53
galaktionis poeziaso, goglas uTqvams:
galaktionis poezia aris ankara wyaro,
walkotSi rom modis, Cemi ki mRvrie
niaRvariao. marTlac niaRvariviT wamlekavia misi Semoqmedeba, TviTon ase
xedavda. Tumca cxovrebaSi es ori
poeti sapirispirod gamoiyureboda: galaktioni - boboqari, gaburZgnili, gogla - mowesrigebuli da halstuxiani.
garegnoba maT Sinagan samyaros ar Seesatyviseboda.
gogla, ra Tqma unda, didi azris
iyo sakuTar Semoqmedebaze da darwmunebuli iyo, rom mis gagebas dro da
Taobebi sWirdeboda. mec ase vfiqrob.
gogla aris iseTi poeti, romlisTvisac ucxoa meSCanuri `falSi~, `TeTr
klaviSebze dagdebuli vardi~. rodesac sazogadoebisaTvis gulisamrevi
gaxdeba `klaviSebze vardi~, maSin mixvdebian, ra aris namdvili rainduli,
aristokratuli, maRali donis poezia.
- `natvris xe~ - goglas Semoqmedebis gvirgvini. moTxrobaTa krebulSi
mweralma misi yrmobis aCrdilebs mouyara Tavi. erTxel TqviT, rom goglas
prototi pia Corexi, romelic dReniadag samSoblos bedze mWmunvarebs. marTla CorexiviT naRvliani da `Zvelmani~
kaci iyo gogla?
- Corexi ambobs, rom misi winaprebi
mosulni arian mesxeTidan (rogorc
gogla), es ukve erTi miniSnebaa. goglas cxovreba sxvagvarad rom warmarTuliyo, patarZeulSi darCeniliyo, gza
qalaqisken ar hqonoda, Corexi dadgeboda. mas Zalian hgavs - misTvis yvelaze
maRla idga saqarTvelo. goglas Zma levani, paolo, ticiani, yvelani daxvrites da SeiZleba misia aiRo Tavze,
rom imaTi wilic unda ekeTebina qveynisaTvis.
- sainteresoa, rom `natvris xis~
avtors sxva prozauli nawarmoebi ar
Seuqmnia...
- erTxel miTxra, bavSvobaSi mindoda,
mTeli saqarTvelos istoria poemad
damewerao. ase ambobda, `natvris xe~
araferiao, ar moswonda. goglas Cafiqrebuli hqonda romani cisferyanwelebze, romlis mTavari gmiri ticiani unda yofiliyo. Tumca xelnawerebi gardacvalebamde ori TviT adre gaanadgura. etyoba, raRacis winaTgrZnoba
hqonda. dedaCems, nestans uTxra, - eseni aRar mWirdebao.
- batono giorgi, marita gamogonili personaJia Tu realurad arsebobda es `mTvaris gamoaxleba qali~?
- maritas prototi ps ucxovria
patarZeulSi, magram `natvris xis~ per-
54
sonaJTan araferi hqonda saerTo erTis
garda - sofels is virze Seusvams da
useirnebia. igi aravis mouklavs - siberiT gardacvlila. misi arc saxeli
maxsovs, arc - gvari. `Rvinjua~ yofila Saqria guliaSvili, romelsac goglas saxlis pirdapir ucxovria - ase
amboben sofelSi. `natvris xeSi~, albaT,
ZiriTadi nawili mainc misi fantaziaa. goglas rom yvelaferi ise aRewera, rogorc sinamdvileSi iyo, albaT,
nawarmoebi aseTi saintereso ar gamovidoda.
- kaTalikosobaze marTla ocnebobda?
- goglam sasuliero seminaria daamTavra da Zalze morwmune iyo. eklesias ise ar Cauvlida, pirjvari ar gadaewera. es ise unda gaekeTebina, aravis daenaxa, magram me vxedavdi. uTqvams,
bavSvobaSi kaTalikosobaze vocnebobdi
da mindoda, `giorgi brola~ vyofiliyavio. tao-klarjeTis naxvazec ocnebobda, arTvinis axlos, winaparTa sofeli leoniZe eguleboda. axla mas mioleTi hqvia da iq mahmadiani qarTvelebi
cxovroben. wlebis Semdeg me avasrule
misi ocneba da vinaxule winaparTa
sofeli.
baTumSi ise ar Cavidoda, fridon
xalvaSisTvis ar eTxova, sarfSi wamiyvaneo. masac mihyavda sazRvarze. gogla sadamdec SeiZleboda, Turme iqamde
midioda fexiT, idga da mdumared gahyurebda SoreTs, Tvals ver wyvetda iqaurobas.
- goglas pirovnebas da mis Semoqmedebas albaT saukeTesod axasiaTebs
misive sityvebi - `ca rom qaRaldad
gadaiqces, Ramis haeri - melnad, varskvlavebi gadamwerebad myavdes da imaze
meti asoebi davsxa qaRaldze, rac zRvaSi qviSa da Tevzia, mainc ver gamovxatav Cems siyvaruls Cemi erisadmi~.
- gogla marTlac mTeli arsebiT,
bavSvobidan iyo saqarTveloTi da qarTvelebiT Sepyrobili. 7 wlis yofila, dedas ilias dakrZalvaze rom wauyvania. hyveboda, ilias Sublze, iq, sadac
natyviari hqonda, muxis foToli edoo.
muxa Zlierebis simboloa da iliac
xom muxa iyo?! iqidan gamosuls, es
kadri da emocia mTeli cxovreba gahyva...
- simboluria, rom gogla vaJas gardacvalebis dRes, 9 agvistos aResrula...
- goglas vaJa bavSvobidan axsovda
da uyvarda. mamamisis - niko leoniZis
megobari iyo, romelTan erTadac swavlobda goris sasuliero seminariaSi.
vaJam dauloca gza goglas did poeziaSi. 21 wlis viyavi, gogla rom
gardaicvala. gardacvalebis wina dReebSi, wyneTis agarakze, oTaxSi, sadac
momakvdavi gogla iwva, boZi gaibzara,
axlac asea... misi ukanaskneli survili yofila, sawolidan wamoewiaT da
aremaresTvis gadaexeda. deidas mklavebSi daulevia suli.
maxsovs, erTxel, wyneTis saxlis
aivanze idga da xeds gadahyurebda,
Tan eweoda, gaTiSuliviT iyo. vkiTxe,
raze fiqrob-meTqi da ise, rom arc Semouxedavs, xmawarTmeulma mipasuxa, rom
gaizrdebi, TviTon mixvdebio. axla
vxvdebi, is sevda misi sicocxlis ukanasknel wuTebs rom ukavSirdeba.
P.S. `alaznis vazebs dascvivaT oqro,
dadneba, rac mTebs dahvercxlebiaT,
vin ijadoqros? ukvdavebis dRes
mxolod leqsebi daeswrebian~.
am lamazi striqonebiT ganWvrita
momavali goglam da xazi gausva rogorc misi pirovnebis, aseve `lurjTvala
iebSi, yayaCogareul jejilebSi da mziT
amovsebul TavTavebSi napovni sityvebiT~ akinZuli Semoqmedebis ukvdavebas,
romelSic poetis `cisa da miwis Rimilia CarTuli~.
nana ficxelauri
Tu gsurT iyoT 21-e saukunis Rirseuli moqalaqe, ipovoT sakuTari
adgili sazogadoebaSi, sworad SearCioT momavali profesia da gaxdeT
sasurveli universitetis studenti,
Tanac moipovoT swavlebis saxelmwifo dafinanseba (granti), nuRar
daayovnebT da mogvmarTeT Cven - `S.p.s.
#1 skolas~ (damfuZneblebi - goCa
goqaZe da merab WoxoneliZe).
CvenTan mecadineobebs waruZRvebian quTaisSi cnobili, umaRlesi kvalifikaciisa da xangrZlivi sarepetitoro gamocdilebis pedagogebi.
pedagogebs irCevT Tqven, individualurad!
sagakveTilo procesi mimdinareobs
mravalgzis aprobirebuli meTodebisa da swavlebis Tanamedrove teqnikuri saSualebebis gamoyenebiT,
mcirericxovan jgufebSi (6-8 moswavle). saqmiani TanamSromlobis principebze dafuZnebuli urTierTobebiTa da samuSao drois swori ganawilebiT Cven swavlas kidev ufro metad SegayvarebT, rac aucilebelia
miznis misaRwevad.
sworad warmarTuli saswavlo
procesisa da skolis pedagogTa profesionalizmis damsaxurebaa is Sedegebi, romlebsac skolis moswav-
leebi aRweven ara marto saatestato da erovnul gamocdebze, aramed
moswavleTa respublikur olimpiadebsa da konferenciebze. magaliTad, gasul saswavlo wels Cveni 176
kursdamTavrebulidan 142-ma moipova swavlebis saxelmwifo dafinanseba.
aranakleb warmatebuli iyo Cveni
moswavleebisTvis sagnobrivi olimpiadebi, romelTa Sedegebis mixedviT movxvdiT saqarTvelos warmatebul skolaTa sameulSi.
skola pirvelobas ar Tmobs arc
inteleqtualur SejibrebebSi, risi
dasturicaa 2013-14 wlebSi quTaisisa da imereTis regionis orgzis Cempionoba da IV adgili respublikur
Cempionatebze.
Cveni mizania aseve vizrunoT moswavleTa sulieri samyaros Camoyalibebaze, risTvisac Zalze mniSvnelovania Teatraluri xelovnebis
intensiuri CarTva maT aRzrdaSi.
swored amitom Cvenma moswavleebma
aqtiuri monawileoba miiRes saqalaqo Teatralur festivalSi da maTma
speqtaklma `premiera~ gran-pri daimsaxura.
sazogadoebis moTxovnis gaTvaliswinebiT CvenTan gaixsna dawyebiTi klasebic.
gvendeT da gagimarTlebT!
55
laSa TabukaSvili - 65
mamakaci
mamakacebis Sesaxeb
56
erTi frangi reJisori gavicani,
dRemde ver damidgenia, frangi iyo Tu
ubralod parizSi mcxovrebi. ase Tu
ise, gavicani. mas hqvia iakob bergeri,
axalgazrda, friad sasiamovno kacia,
RvTis wyalobiT, CemTvis gasageb enaze
mosaubre, da Cais smisa da yovlad gausaZlisi kulturaTa dialogis garda,
erTi saintereso saqmiTac viyaviT dakavebuli: is miyveboda Tavis Tavgadasavlebs, Soreul qveynebSi gadaxdenil
faTerakebs...
mokled, Zalian nasiamovnebi gaxldiT, sanam erT mSvenier saRamos ar gairkva, rom mas mamamisi ejavreba; rom
filmi, romlis saCvenebladac is Cvens
mzian qalaqs estumra, swored imis gamo gadauRia, rom sakuTari mama, lamis
sakulto mwerali, didi siZulviliT
sZuls; rom am filmiT is mamamisisTvis
Wkuis swavlebas ecada, magram mamam,
cxadia, veraferi gaigo da axla saerTod aRar elaparakeba.
aRmoCnda, rom siZulvilis mizezi,
verasodes warmoidgenT, - is yofila,
rom mama Zalian magaria, rom misi wignebi
sayovelTao mowonebiT sargeblobs, rom
is qalebs uyvarT da sxva da sxva - romeli erTi CamovTvalo; da es yvelaferi mis vaJs Cagravda da swored
amitom gadauRia mSvenier reJisors
da marTla karg biWs, iakob bergers,
filmi `Seiyvare mamaSeni~, da swored
amis gamo miuwvevia mas mTavari rolebis Semsruleblebad Jerar depardie
da misi vaJi - am ukanasknels, reJisorisa ar iyos, Turme mama ejavreba, daaxloebiT imave mizezebis gamo.
ra ubedurebaa!
me ki bednieri qali var, radgan
Cems garSemo myofTa umravlesoba mamiT
amayobs, ganurCevlad imisa, marTlac
saamayoni arian es mamebi Tu ara. xolo
Tu mama calsaxad saamayoa, amas ra
sjobs? Tumca avma mowinaaRmdegem SeiZleba miTxras, qali xar da araferi
gesmis, SenTvis kia mama yvelaze didi,
yvelaze Wkviani da yvelaze Ronieri,
magram mamisa da vaJis urTierToba
sul sxvaao, da amitom gadavwyvite, am
vin icis da marTla CaxlarTuli ambis
gasarkvevad baton laSa TabukaSvilisTvis mimemarTa.
* * *
Tuki saocari ambavi SegemTxvaT
da baton laSas ar icnobT, mogaxsenebT, rom is aris mwerali, dramaturgi,
meuRlesTan, qalbaton medeasTan erTad
naTel saxlSi cxovrobs, hyavs ori
vaJi da erTi lamazi SviliSvili, mravali megobari da mravali Tayvanismce-
meli - mokled, didi mamis mier daCagrulisa araferi etyoba. me mgoni, sul
piriqiT.
ase Tu ise, baton laSa TabukaSvilis stumari gaxldiT, da is SesaniSnav ambebs miyveboda, romelTaganac zogis
TqvenTvis moyolasac vecdebi, zogs ki
ar movyvebi, radgan Tu saWirod CaTvlis,
batoni laSa Tavadac giambobT.
wesiT, imaze vapirebdiT saubars, Tu
rogori ramaa kargi kacis Sviloba
da kidev erTi kargi kacis Sesaxebac
mindoda ambebis mosmena. sabolood ki
gamovida, rom zogadad kargi kacebis
Sesaxeb visaubreT, ufro swored, batoni
laSa laparakobda, me ki gulmodgined
vuqnevdi Tavs, da vimedovnebdi, rom es
SesaniSnavi kacebi marTla arseboben,
mTxrobelis fantaziis nayofi ar arian,
rom yvelaferi kargad iqneba da Cemi
maradiuli rwmena cru araa - qalebs da
kacebs yovelTvis eyvarebaT erTmaneTi.
baton laSas Cemi SekiTxva didad
ar gahkvirvebia. brZana, rom mraval
kacs, romelsac cnobili mama hyavs,
Sejibris grZnoba marTlac uCndeba,
da amasTan dakavSirebiT lev tolstois
ToTxmeti Svilis sevdiani ambavi gaixsena: arcerTma ar ivarga, da maTma
dedam Tqva, zogjer buneba isvenebso.
ise, dedas rom Cems Sesaxeb aseTi ram
eTqva, albaT dardiT movkvdebodi...
`ar vici, ramdenad daisvena bunebam
CemTan dakavSirebiT,~ - Cemi aqtiuri
Tavis qneva ar SeimCnia, `magram Sejibris grZnoba arasodes mqonia, radgan
apriori vicodi, rom rezo yvela punqtSi Cemze maRla idga. es ar mTrgunavda. piriqiT, es iyo Cemi mastimulirebeli faqtori, rom mamisTvis Tavi momewonebina, dawyebuli weriT, damTavrebuli, elementarulad, lamazi CxubiT.
rezos Tvals sul vgrZnobdi da axlac
xSirad vfiqrob xolme, Tu ras ityoda da rogor Seafasebda ama Tu im
ambavs~.
Turme mama-SvilsUuamravi konfliqtic mosdioda, `me Zalian galaRebuli
viyavi, is ki panikiori mama iyo~. mamam
icoda, ra xifaTebi elis kacs, romelic
TviTdamkvidrebisTvis ibrZvis. TviTdamkvidrebisTvis? `me es mWirdeboda, yvela
dargSi, radgan medeas da rezos Svili
viyavi. RvTis wyalobiT, amis gamo silaRe ar damikargavs da es kompleqsSi
ar gadamsvlia, magram, meores mxriv, me
rom vyofiliyavi, vTqvaT, mwyemsis Svili,
ufro ioli iqneboda yvelaferi...~
* * *
`ucxoeli megobrebi xumrobiT msayvedurobdnen xolme, rom yfwbjyfkyfz
pfjcnhtyyjcnm maxasiaTebs, im mciredis gamoc ki, ris uflebasac Tavs vaZlevdi,~ - amasTan dakavSirebiT batonma
laSam aseTi ambavi gaixsena:
`mamas veWidavebodi. eqvsi wlis
viyavi. mama iyo jalal-ed-dini da me
viyavi erekle mefe - eqvsi wlis biWs
qronologiuri cdomilebebi epatieba.
hoda, fexi rom gavuyare, ucabedad me
TviTon gaviSxlarTe da davuyvire, Sen
xar erekle mefe da me var jalal-eddini-meTqi, dacemis procesSi movaswari amis dayvireba...~
am fonze baton laSas, cota ar
iyos, ecineba im adamianebze, romlebic
TavianTi kosmopolitizmiTa Tu samyaros moqalaqeobiT trabaxoben, Tumca
erTis mxriv, es Zalian mosaxerxebeli
poziciaa. Tavad sul sxva skola aqvs
gavlili:
`xuTi wlis asakSi arcTu bevri ram
gamaxsovrdeba, magram 1956 wlis 9 martis zogierTi fragmenti mkafiod CamebeWda mexsierebaSi... fexSi daWrili
biWi mamam da dedam rom amoiyvanes
saxlSi... srola... Cemi ZiZa nastia pirjvars rom mawerinebda... rusTavelze
vcxovrobdiT maSin, luqsis Tavze, komunalur binaSi. sapirvelmaiso dResaswaulebis win Cveni aivnis qveS tankebi
idga xolme. im sabediswero 9 martis
Semdegac, pirveli maisis dilas, tankebiT iyo gaZeZgvili quCa. meZina. mama
movida. gariJraJs cota uklda. rezom
xeli damtaca mZinares, aivanze gamiyvana xelSi atacebuli da rusTavelze gamwkrivebul CaCqanian, tankistebs
gadamaxeda, Semdeg rusulad daiyvira:
`Svilo, Sexede da daimaxsovre, eseni
arian Seni eris jalaTebi!~
Semdeg Zirs damsva da meore sarTulidan iskupa saldaTebis ginebaze sapasuxod. Cxubi didxans ar gagrZelebula,
jariskacebi xiStze upirebdnen agebas,
magram am dros dedaCemi fexSiSvela,
grZeli Ramis perangis amara gamovarda gareT da gadaefara... mere mezoblebic Caerivnen. ar vici, ratom daindes
mama an deda, albaT Zalian lamazi iyo
medea! mere gamaxsenda mamas es aRzeveba, roca sxvebTan erTad me da Cemi
ufrosi vaJiSvilic davdeqiT im garewrebTan saomrad 9 aprils sami aTeuli wlis Semdeg~.
lamazi ambavia, magram yoveldRiuri yofa nebismier miTs da miTologiur personaJs afermkrTalebs, da is,
viszedac sxvebi zeaRmatebul xarisxSi
laparakoben da renesansul ti padac
miiCneven - magaliTad, batoni rezo
TabukaSvili, - sinamdvileSi xom zus-
57
tad iseTivea, rogoric yvelani varT:
xan simpaTiuri adamiania, xan cud gunebazea da autaneli xdeba.
`ucnauri ram moxda - me mamis mimarT romantikuli aRqma bolomde damrCa. umZimes dReebSic ki, roca narkotikis gareSe yofna SeuZlebeli iyo,
is gamayuCeblebze uars ambobda, Cveni
didi Txovnis miuxedavad. hqonda TviTtreningi: axla am tkivils davapataraveb,
daviyvan patara naperwkalamde, mere
wyals davasxam da Cavaqrob~.
romanis gmiriviT. saerTod, rasac
batoni laSa hyveboda, ufro gmiris
Sesaxeb naambobs hgavda, vidre realuri mamakacis gaxsenebas. `CemTvis literaturuli gmirebi da rezo Zalian
xSirad igivdebodnen. TviTon mwerlebsac hgavda, magaliTad, jek londons,
hemingueis. saocari msgavsebaa - garegnobas ar vgulisxmob. yvelaze metad
Sinagani daucvelobiT hgavda: Zlieri
mamakacebi, romlebsac imuniteti ara
aqvT~. - da romlebsac unda gavaxsenoT
xolme, rom Zalian kargi biWebi arian,
nu davinanebT.
iciT, rom roca folkners hemingueis Sesaxeb hkiTxes, folknerma Tqva,
mSiSaraao. vai! uvaJkaces hemingueize
aman ise saSinlad imoqmeda, rom man
sam generals miawerina folknerisTvis
werili, rogori uSiSari meomari iyo,
rogor qedmouxrelad idga tyviebis
qveS - mokled, bavSvuri reaqcia hqonda.
folkneri SeZrwunebula, rom arasworad
gauges. man axsna, sxva SiSs vgulisxmobdio: `Tqven werT imas, rac absoluturi sizustiT, zedmiwevniT kargad iciT
da ar gyofniT gambedaoba, gascdeT am
bariers da SebedoT iq, sadac araferi
ar iciT~.
`es ukve geniosebis TamaSebia,~ ganmartavs batoni laSa, - `ai, Tavad
folkneri ki didi fantaziori iyo.
ras aRar hyveboda Tavis Tavze, lamis
TviTmfrinavidan uparaSutod iyo gadmomxtari...~
batonma laSam miTxra, rom mamakaci bavSvobaSi bevrs tyuis, ararsebul
ambebs, ararsebul gmirobebs igonebs.
verafriT gavixsene, gogoebic ityuebian? magram es sxva Temaa. biWebis
tyuilebTan dakavSirebiT ki vaJa gigaSvils hqonia erT moTxrobaSi naTqvami
- mwerals mimarTavs, Tu rogor sWirdeba mas bavSvobis tyuilebis ganxorcieleba da zogjer provocirebac imisa,
rom im xifaTSi Caigdos Tavi da ise
gamovides im xifaTidan, rogorc bavSvobaSi mouyolia... ramdeni tyuili uTqvams odesRac sabralo folkners!
58
`cudia da adrea, roca siymawvileSi vinmes ase uyvarxar, es cud
Cvevebs aviTarebs. mere fiqrobT,
rom ukve movida. gjeraT, rom siyvaruli sadRac geliT, ubralod, unda ipovnoT. Tqven misi imedi gaqvT.
eZebT, imedi gaqvT, eliT. dedis siyvarulTan erTad siymawvilis gariJraJze piroba geZlevaT, romelsac cxovreba arasodes Seasrulebs~
roman gari, `dapireba alionze~
`dedasTan biWebs yvelaferi epatiebaT,~ - ganmartavs batoni laSa, -`Wiplari ar gadauWriaT - es manamde vTqvi, sanam am frazas roman garisTan wavikiTxavdi~. mama-Svilis megobroba ki
nebismieri formis familarobas da lazRandarobas gamoricxavda - distancias icavdnen. ise, rTulia iseT kacTan
lazRandaroba, romelic romantizms yoveldRiur yofaSic ar kargavs, yovelTvis i pranWeba - kargi gagebiT - da
arasodes daenaxveba dedaTqvens iseT
mdgomareobaSi, romelSic mas SeiZleba
ar moewonos.
`xandaxan vfiqrobdi xolme: ratom
ar maqvs fotoaparati, rom es wami ar
gaqres, rom sxvebmac naxon aseTi rezo.
axlac ki maxsovs liZavis saxlis aivani da nadirobidan dabrunebuli, axlad SxapmiRebuli da wvergaparsuli
rezo, raRac xaverdis kurtaki hqonda
da eweoda, Cafiqrebuli idga. guli
SemekumSa - wamo, gaCerdi!~
...qarTvelebs SesaniSnavi sityva gvaqvs: ojaxiSvili. ra kargia, roca pasuxad kiTxvaze: `visi Svili xar?~ ar
gawiTldebi. am SekiTxvaze pasuxis Tamamad gacema ukve Zalian didi bednierebaa. Tqven ras ityviT?
wagikiTxavT `komocio~? Tu ara Zalian girCevT. erTma qalma miTxra,
`SesaniSnavi Svideulis~ naxvis mere
Svidi Rame ar meZina da axla zustad
vici, rogor kacze unda viocneboo;
hoda, Tu qali brZandebiT, `komocios~
Semdeg kidev erTxel darwmundebiT, rom
raindis molodinSi xarT - cxadia,
Tu ukve ar SemogeyaraT, xolo Tu mamakaci brZandebiT, zustad gecodinebaT,
rogor kacze ocneboben qalebi. marTalia, aravis uxaria, roca misi kaci
dasisxlianebuli, nacemi da, rbilad
rom vTqvaT, nasvami brundeba Sin, magram, meores mxriv, mamakacebi, romlebic
ucnobi da princi pSi, gaugebari qalebis gamo mdinareSi xtebian... ra kargia! saidan aseTi biWebi, batono laSa?
`rainduli kodeqsi - me cxovrebaSic Sevxvedrivar adamianebs, romlebic iseve, rogorc literaturuli
gmirebi, am kodeqsis matareblebi iyvnen.
maT TavianTi sicocxliT, TavianTi sikvdiliTac daamtkices, rom es mogonili ambavi araa. Tundac misima. imis
gamo, rom samurais sulis dacemas Seeswro, man xarakiri gaikeTa~.
1970 wlis 25 noembers iukio misimam nacionalisturi dajgufebis, `faris sazogadoebis~ forma Caicva da
Zveleburi samurais xmali moimarjva.
saxlidan gasvlis win man gamosaCen
adgilas dado Tavis ukanaskneli romanis, `angelozis dacemis~ bolo gverdebi da baraTi: `adamianis sicocxle
SezRudulia, magram me marad sicocxles visurvebdi~.
- StabSi iaraRiT rogor SemogiSves? - hkiTxa mwerals gakvirvebulma
generalma misitam.
- ar idardoT, es samuzeumo reliqviaa, meTeqvsmete saukune, sekis skola.
naxeT, ra nakeTobaa!
rodesac generali mdidrulad morTuli xmlis dasaTvaliereblad daixara, `faris sazogadoebis~ wevrebma
mas yelSi Tavsafari wauWires da sul
male generali savarZelze iyo dabmuli.
misimam Sepyrobil generals Tavisi moTxovnebi wauyena: Tavdacvis Zalebi
placze unda damwkrivebuliyvnen misimas
sityvis mosasmenad. generali daTanxmda.
aivnidan `faris sazogadoebis~ wevrebi furclebs isrodnen - misimas
mowodebas, mis ukanasknel nawarmoebs:
`modiT, davubronoT iaponias misi warsuli dideba, modiT, movkvdeT. nuTu
mxolod sicocxles afasebT da sulis
kvdomaze dayabuldebiT? Cven gaCvenebT,
rom Cvens sicocxleze didi faseuloba arsebobs. es arc Tavisuflebaa
da arc demokratia. es iaponiaa! iaponia, istoriisa da tradiciebis qveyana. iaponia, romelic gviyvars~.
aivanze gasul misimas Tavze TeTri
Tavsafari exura, amomavali mzis wiTeli wriTa da Suasaukuneebis samurais lozungiT damSvenebuli:
- `Tavdacvis Zalebi~ iaponiis ukanaskneli imedi megona, iaponuri sulis
ukanaskneli cixe-simagre. magram dRes
iaponelebi mxolod fulze fiqroben.
sadaa Tqveni erovnuli suli? unda
aRdgeT. iaponiis dasacavad! diax, iaponiis dasacavad! iaponuri tradiciebisa! Cveni istoriisa! Cveni kulturisa!
imperatorisa! ratom ar iRviZebT?
- aRdgeba vinme CemTan erTad?
- iciT, ra aris meomris gza, maxvilis gza? ras niSnavs maxvili iaponelisTvis?
- Tqven ar xarT meomrebi. Tqven ar
aRdgebiT. Tqven arafers gaakeTebT.
WeSmariti samurais tradiciis Tanaxmad, misimam gaixada da muceli xmliT gadaixsna. sepuku - iseve iwereba,
rogorc evropelTaTvis cnobili xarakiri, `gakeTilSobilebas~ niSnavs.
erTgul moswavles misTvis Tavi
unda moekveTa. an Relavda, an gamoucdeli iyo: Tavisi saqme mxolod mesame
jerze aRasrula, ris Semdegac, moZRvris
kvaldakval, manac muceli gadaixsna.
`bevri ram xdeba, horacio, am
anTxleul TbilisSi. bolo Jams
sul Sav-TeTrad aRviqvam sayvarel
qalaqs.~
laSa TabukaSvili, `komocio~
`vaJkaci, naTeli, ganaTlebuli... sityva `naTels~ Zalian didi mniSvneloba aqvs. SeiZleba iyo nakiTxi, enciklopediurad erudirebuli, magram `ganaTlebuli~ inteleqtis gamosxivebasac
niSnavs. aq pirovnuli faqtori muSaobs. sevdiani magaliTebi gvaqvs imisa,
Tu ras niSnavs Staineris da gansakuTrebiT ki froidis wakiTxva `Txa da
gigos~ Semdeg, `tom soieris~ da saTavgadasavlo wignebis gamotovebiT~.
imis sevdiani magaliTebic gvaqvs,
Tu rogor naadrevad daberebulan 20
wlis biWebi, romlebic, ilia WavWavaZis TqmiT, cxovrebas lekis nabadiviT
jer ar gauTelia, rogor damsgavsebian isini 60 wlis, kargad galaxul da
qedmodrekil kacebs. `Zalian bevri ram
aris garSemo, ris gamoc mamakacma SeiZleba isedac qedi moixaros - SfoTva
ojaxze, Sens axlobelze, romlebsac
zogjer qeduxrelobis gamo saSinel
mdgomareobaSic agdeb. cxovreba bevr
sacdunebels gigzavnis, komforts, materialur keTildReobas, da swored maSin
Zalian sasargebloa xolme imis gaxseneba, rom Sen sxva rames ambob, rom sxvas
fiqrob, da rogor koxtadac ar unda
moewyo, am principul sakiTxSi kompromisze Tu waxvedi, sarkeSi veRar Caixedav~.
ise, sityvebi da cnebebi aSkarad
transformacias ganicdis. `aqtivisti~
CvenTvis Zalian konkretuli, komkavSiruli cneba iyo, batonma laSam ki miTxra, rom adre kidev erT rames niSnavda
- cixis administraciasTan Sekrul
adamians, dambezRebels. `erTs vkiTxe:
ratom mixvedi-meTqi sukSi, romantikaa,
`maiori pronini~ waikiTxe, Tu ra?
ara, imis gamo, rom Suri viZio Cems
damCagvrelebze, vinc bavSvoba gamimwareso~. ra mowyale iqneboda!
`ar arsebobs biWi, romelic arasodes galaxula, mec uamravjer gavla-
xulvar, Zvali ara maqvs mTeli. vaJkacobad iTvleboda bodiSis moxda, vaJkacobad iTvleboda patieba. ariqa, ver
vapatieb, ityvian, rom mSiSara var - es
avadmyofobaSi gadazrdili TviTdamtkicebaa. maxsovs, televizoriT gamoacxades, rom rezo TabukaSvils sisxli
sWirdeba, da saburTaloze sisxlis
Casabareblad kilometriani rigi dadga.
manamde bombos, Cems umcros vaJiSvils
da mis megobrebs konfliqti hqondaT
saburTaloel biWebTan - kidev kargi,
mere Serigdnen da damegobrdnen, Torem
SeiZleba es ambavi Zalian cudad damTavrebuliyo. bombo mivida da urigod
Sesvlas apirebda. win is biWebi idgnen, bombos babuisTvis apirebdnen sisxlis micemas. win ar gauSves, is SenTvis babuaa da CvenTvis rezo TabukaSvilio, TavisTan ki daiyenes. es miyvars
TbilisSi, nostalgia sxva ramaa~.
me ki nostalgia maqvs. me menatrebian xolme ketebiani, gaxexiljinsebiani biWebi, romlebic roks usmendnen,
mTaSi dadiodnen da zustad icodnen,
rom kargi kacebisTvis sisxli aucileblad unda miecaT. raRac, aRar Canan,
daberdnen albaT... Torem epataJi imaTi
gekiTxaT: `opla, Cven aq varT! Cven
varsebobT!~ nodar dumabaZes auxsnia,
Tu rogor xdeba xelovanis xerxemalSi
gadatexa: lanZRviT, gadaWarbebuli qebiT
da siCumiT - da siCume yvelaze saSinelia, axalgazrda kacs siCume zaravs.
`es jansaRi grZnobaa da imasac ara
uSavs, rom axalgazrdebs naklebi TviTironia aqvT, naklebad TviTkritikulni
arian, da hgoniaT, rom maTi aramcTu
gakeTebuli, aramed naocnebaric geologiur cvlilebebs moaxdens da qanebs
SeZravs... magram iseT rames ar unda
Seutio, rac mravalTaTvis faseulia,
sayvareli qveynis sayvareli xalxis
xerxemals, imas, ramac dRemde mogvitana~.
batoni laSas TqmiT, amgvari qmedeba sakuTari Tavis gabaxebas niSnavs,
kastrirebas - Tu aseTebs saerTod
aqvT rame sakastracio... ra kargia, vinmes Zalian galanZRvas rom davapireb,
swored ase vetyvi.
imis gamo, rom ramdenjerme Sevxvedrivar, misi nawarmoebebi wakiTxuli
maqvs da misgan mravali Tbili sityva
msmenia, mimaCnda, rom baton laSa TabukaSvils vicnobdi - hoda, Zalian Sevcdi,
radgan im dRes, roca misi stumari
viyavi da qalbaton medeas mier morTmeul yavas geaxlebodiT, sul sxva kaci
davinaxe, kvlav maRali, kvlav keTilmosurne, magram Tan - ra vici, vecdebi,
avxsna: ase didi xarebis siaxloves
vgrZnob xolme Tavs - keTilia, momTmeni, Tbili, magram Cemi zomis arsebisTvis
metismetad Ronieri, da rogor Zalianac ar unda momwondnen, xelis xlebas
ver vubedav, meSiniasaviT, arada, sasiamovno grZnobaa... mokled, ar vici.
mxolod imas davurTavdi, rom baton
laSa TabukaSvils didi qaTinauri miuRia: masTan mimarTebaSi ramdenime adamianma aTosi axsena. `Tu Cemze ramem gansakuTrebiT imoqmeda, `sami muSketeria~.
axlac axsovs im wignis surneli, saZagel TargmanSi hqonda wakiTxuli. `wigni megobrobaze, megobrisTvis Tavdadebaze - TavisTavad Sedevria, Cemi daxasiaTeba ar sWirdeba. aTosi CemTvis erTerTi udidesi gmiria, absoluturad
realuri saxe, da aranairi idealizacia diumas ar ucdia~.
volters uTqvams: `Tqveni azrebi
yovlad miuRebelia CemTvis, autanelic
ki. magram me sicocxles gavwiravdi
imisTvis, rom Tqven am azrebis gamoTqmis ufleba gqondeT~.
hoda, mec gagiziareT Cemi azri erTi
kacis Sesaxeb.
esaa da es.
ana korZaiasamadaSvili
59
fhmbgtkfub
bedisweraTa
levan
berZeniSvili
<ENJDB
60
Savi zRvis margaliti, SesaniSnavi
qalaqi odesa XIV saukunis bolos
daaarsa litvis didma mTavarma vitovtma. male osmanebma dai pyres. maSin
mas xajibei, an polonurad koCubei,
erqva. osmanebma es dasaxlebuli punqti edisanis provinciaSi Seitanes.
meTvramete saukuneSi Turqebma xajibeiSi cixe-simagre xelaxla aaSenes da
mas eni-dunia uwodes. xajibei maSin
silistris provinciis sanjayis centri iyo. ekaterines mecadineobiT, ruseTma SemoierTa es teritoriebi da
odesa `axali ruseTis~ anu novorosiis did saporto qalaqad Camoyalibda. erTi saukunis ganmavlobaSi igi
ruseTis imperiis sididiT meoTxe qalaqi gaxda peterburgis, moskovisa da
varSavis Semdeg.
sxva tradiciebTan erTad, odesa
saxelganTqmuli iyo babelis mier romantizebuli damnaSaveTa samyaroTi, ebrauli saTvistomoTi, yvela epoqis politikuri anekdotebiT, moqalaqeTa
frondiorobiT, Tavisuflebisadmi SesamCnevi ltolviT da, Sesabamisad, disidentebis mravalricxovani saxelebiT.
Cvens zonaSi am SesaniSnav qalaqs
Rirseulad warmoadgenda Teoretikosi fizikosi petre butovi. igi 1982
wlis 10 Tebervals iyo dapatimrebuli da odesis saolqo sasamarTlos
mier 5 weli banaki da 2 weli gadasaxleba hqonda misjili.
petre butovis damsaxureba disidenturi istoriis winaSe uzarmazaria:
man viaCeslav igrunovisgan Caibara, gazarda da istoriis monapovari gaxada sabWoTa iatakqveSeTis saocreba, `samizdatisa~ Tu `tamizdatis~ produqtebisgan Semdgari antisabWoTa literaturis veeberTela biblioTeka. ra
ar iyo am biblioTekaSi: solJenicinidan da saxarovidan dawyebuli bulgakoviT, platonoviT, zamiatiniTa Tu pasternakiT damTavrebuli, `mimdinare movlenaTa qronikidan~ dawyebuli da `litvis kaTolikuri eklesiis qronikebiT~
damTavrebuli, oruelis 1984-iT dawyebuli da amalrikis `gaZlebs Tu ara
ssrk 1984 wlamde~ damTavrebuli, maqsimoviseuli Jurnal `kontinentiT~ dawyebuli da rusi solidaristebis saxalxo-SromiTi kavSiris JurnaliT, saxelganTqmuli `poseviT~ damTavrebuli.
sabWoTa istoriis manZilze aseTi
iatakqveSa biblioTekebi sul sami yofila: moskovis, peterburgisa da odesis.
saerTo aRiarebiT, yvelaze didi yofila
odesis biblioTeka, romelSic 20 000ze meti dasaxelebis TiTqmis 30 000
beWdviTi erTeuli (wigni, Jurnali, gazeTi, plakati da a.S.) da 20 000 mikrofilmi Sedioda. biblioTekas hqonda
sakuTari gasamravlebeli aparatura,
anu universalur aTobiT sistemaze
awyobili bibliografia, mikrofilmebis
damamzadebeli laboratoria da sakuTari finansebic ki (biblioTekis wevroba fasiani iyo, wliuri bileTi maneTi Rirda. garda amisa, biblioTeka garkveuli safasuris sanacvlod, amzadebda aslebs, gamoscemda sakuTar produqcias, magaliTad yovelwliur almanax `deribasovskaias~).
sabWoTa kavSiris dangrevis Semdeg
am biblioTekis Sesaxeb mTelma msofliom gaigo ludmila aleqseevas wignis
(gansxvavebulad azrovnebis istoria
ssrk-Si, vilniusi 1992) gamosvlis
Semdeg; 1999 wels mec mqonda moxseneba aSS-s kongresis biblioTekaSi msoflios erovnuli biblioTekebis direqtorebis winaSe odesur igrunov-butovis iatakqveSa biblioTekaze. moxsenebam gansakuTrebuli mowoneba daimsaxura samxreT amerikel kolegebSi, portugaliurad da espanurad iTargmna da,
ramdenadac vici, kubaSi analogiuri
iatakqveSa biblioTekis (ufro swori
iqneba, Tu vityviT, mediaTekis, radgan
beWduri erTeulebis garda, kubur iatakqveSeTSi akrZaluli videofilmebis
soliduri maragic Sevida) dafuZnebas
Seuwyo xeli.
rogorc ludmila aleqseeva, rusuli disidentobis siamaye da TavisuflebisTvis moZraobis namdvili dedofali aRniSnavda, `samizdatis~ sust teqnikur bazaSi imaleboda misi maRali
xarisxis saidumlo. marTlacda, vin
gadabeWdavda rames, vin gawevda seriozul risks raRac umniSvnelo uazrobis gamo? stamburad SeiZleba yvela
sisulelis beWdva, gansakuTrebiT, Tu
nacnobi gyavs an fuli geguleba; xolo sabeWd manqanaze ibeWdeba mxolod
is, rac adamians ainteresebs, risTvisac is mzadaa, droc daxarjos da riskic gaswios. swored amitom, `samizdati~ TviTgamocema iyo imdroindeli
mxatvruli, politikuri da sazogadoebrivi azris kvintesencia.
iatakqveSa biblioTekam butovis
xelSi TiTqmis aT weliwads iarseba,
igi aTasobiT adamians ise moemsaxura,
rom Tavis arsebobas safrTxe ar Seuqmna. butovi SesaniSnavi direqtori iyo,
brwyinvale menejeri da administratori:
sanam Tavisufali iyo, biblioTeka yvaoda da izrdeboda. aseve izrdeboda misi saxeli da dideba, odesis biblio-
Tekaze ukve miTebi iqmneboda da es iqneboda imis SesaniSnavi ilustracia,
Tu risi gakeTeba SeuZliaT adamianebs
Tundac `borotebis imperiaSi~. samwuxarod, odesis legendaruli biblioTeka iseve ganadgurda cecxlSi, rogorc amave qalaqis legendaruli sazafxulo Teatri: butovis dapatimrebis Semdeg umadurma Cekistebma samxreebze TiTo varskvlavi daimates da
mTeli odesuri biblioTeka mospes.
butovi xumrobda, - Cemma winamorbedma
biblioTekarebma xalxi CauSves da me
mxolod wignebi gavimeteo.
warmomidgenia, ra bednierebi iqnebodnen Cekistebi, rodesac odesis centrSi, butovis megobari qalis saxlis
saidumlo sardafidan antisabWoTa literaturis tomeulebi amohqondaT da
iqve, saxeldaxelod mowyobil autodafeze wvavdnen mTeli kviris ganmavlobaSi. sxvaTa Soris, `antisabWoTa literaturis~, anu kargi wignebis ganadgurebis es samarcxvino procesi sabWoTa presamac gaaSuqa da qarTuli sabWoTa presis flagmanis, saxelganTqmuli
qarTul `komunistis~ furclebzec ki
moxvda.
butovis sasaxelod unda iTqvas,
rom man aawyo antisabWoTa wignebis
Camotanis marSrutebi evropidan da
amerikidan odesis portamde (SemdgomSi
meubneboda, - mxolod mezRvaurebs vendobodi da ara gemis kapitanebs, zampolitebsa da pompolitebso). TiTqmis
mTeli antisabWoTa literatura aqcia
mikrofilmebad, xolo originalebi wignebi xeluxlebel fondSi Seitana.
swored amitom mis biblioTekas Cavardnamde raime seriozuli danakargebi
ar hqonia. beWdviT iSviaTad beWdavdnen,
magram Tu am saqmes xels mohkidebdnen,
papirosis qaRalds iyenebdnen, romelic
Svid asls itanda. Tavis droze Cveni
partiis organoc, `samrekloc~ am ueSmako meTodiT ibeWdeboda. ase rom, petre
butovTan, yvelaferTan erTad, `teqnologiuri Zmobac~ makavSirebda. Cekistebma swored xeluxlebeli fondi
aRmoaCines, mikrofilmebis saxiT ki
butovis biblioTekam dRevandelobamdec moaRwia.
butovi ukve patimari iyo da politikur banakSic iyo gadayvanili, rodesac koreis TviTmfrinavis tragedia
moxda. es ambavi gulTan ise axlos
miitana, rom Tavis mudmiv safiqralad
da samuSaod aqcia. zonaSi yvela axalmosuls ekiTxeboda TviTmfrinavis ambavs, ainteresebda yvelaferi: dro, statistika, konkretuli TviTmfrinavis
61
istoria, mgzavrebi, politbiuros reaqcia, sainformacio programa `vremias~ pozicia, dasavleTis reaqcia da
a.S., mokled, yvelaferi.
reisi 007-is tragedia butovisTvis
ara mxolod sabWoTa kavSiris mier
Cadenil vandalizmad, aramed raRac pirad ubedurebad iqca. 1983 wlis 1
seqtembers sabWoTa gamanadgureblebma
kunZul saxalinis dasavleTiT, iaponiis
zRvis Tavze, `akrZalul sivrceSi~ Camoagdes koreis aviaxazebis samoqalaqo
TviTmfrinavi `boing 747~, romelic
asrulebda reiss niu iorkiseuli (ankorijSi dajdomiT da sawvavis SevsebiT). TviTmfrinavis bortze 269 adamiani imyofeboda (246 mgzavri da 23
eki paJis wevri). yvela, maT Soris 12
wlamde asakis 22 bavSvi, daiRupa.
sabWoTa kavSiri Tavdapirvelad
uaryofda, rom rame icoda incidentis
Sesaxeb, magram Semdeg aRiara samgzavro
TviTmfrinavis Camogdebis faqti da
daiwyo mtkiceba, rom Camoagdo jaSuSi TviTmfrinavi. politbiurom ganacxada, rom es iyo SeerTebuli Statebis ganzraxi provokacia, Seemowmebina
sabWoTa kavSiris samxedro mzadyofna
an omic ki gamoewvia. SeerTebulma
Statebma brali dasdes sabWoTa kavSirs,
rom es ukanaskneli xels uSlida xsnisa da Ziebis operaciasac ki. ukve ruseTma momxdaridan mxolod cxra wlis
Semdeg saerTaSoriso samoqalaqo aviaciis organizaciis zewoliT gamoaqveyna
tragediis zusti monacemebi.
es incidenti erT-erTi yvelaze
mZafri momenti iyo civi omis istoriaSi, romelmac gaaZliera antisabWoTa
ganwyobebi mTel msoflioSi, gansakuTrebiT - amerikis SeerTebul StatebSi.
incidentis Sedegad amerikis SeerTebulma Statebma Secvala aliaskidan
gasuli reisebis trekingis sistema,
Seicvala saaviacio xazebis avtopilotis sqema, xolo prezidentma ronald
reiganma ubrZana samxedroebs, rom globaluri pozicionirebis sistema (ji piesi) samoqalaqo reisebisTvisac xelmisawvdomi gamxdariyo momavalSi msgavsi tragediebis Tavidan asacileblad.
bevri mkvlevaris azriT, swored
maSin daebada ronald reigans idea,
sabWoTa kavSirisaTvis `borotebis imperia~ ewodebina. ai, ra aqvs naTqvami
SeerTebuli Statebis prezidents: `sabWoTa kavSiri qadagebs saxelmwifos
upiratesobas, acxadebs, rom saxelmwifo
pirovnebaze da, saboloo jamSi, msoflios yvela xalxze maRla dgas da, amdenad, swored amiT igi warmoadgens borote-
62
bis TavSesafars Tanamedrove msoflioSi~.
mgzavrebis mesamedze meti koreeli
iyo, TiTqmis meoTxedi - amerikeli
(maT Soris jorjiis Statis kongresmeni lourens makdonaldi); iyvnen iaponelebi, Cinelebi, fili pinelebi, kanadelebi, tailandelebi, avstralielebi, ingliselebi da sxvebi. TxuTmeti wuTis
dagvianebiT mas mihyveboda imave reisis meore TviTmfrinavi, romelmac seuls mSvidobianad miaRwia.
saidumlo Sekrebaze, romelsac aTiode politpatimari eswreboda da romelic zonis biblioTekis patara oTaxSi
Sedga, butovma waikiTxa moxseneba koreuli TviTmfrinavis Sesaxeb. moxseneba mTavrdeboda sityvebiT: `ar vici,
icoda Tu ara es skkp-s maSindelma
generalurma mdivanma, suliT da xorciT avadmyofma `poetma~, iuri andropovma (aRar brZandeba cocxali), Tavdacvis ministrma, general-idiotma dimitri ustinovma (arc es ar brZandeba) da saxelmwifo uSiSroebis komitetis meTaurma viqtor Cebrikovma (amas
ra moklavs!), magram TviTmfrinavi, romelic 1983 wlis 30 agvistos afrinda
niu-iorkis jon kenedis saxelobis aeroportidan da romelic sabWoTa `su15~-ma Camoagdo iaponiis zRvis Tavze,
aris simbolo ssrk-s momavali dacemisa. Sori ar aris is dRe, rodesac
ssrk Sewyvets Tavis arsebobas da politbiuros gamocdil wevrebs uamrav
sxva kiTxvasTan erTad mouwevT pasuxis gacema am kiTxvazec: kidev gaxsovT
bavSvebis sisxlis gemo?~
butovis zonuri cxovrebidan erTi
epizodi yvelas daamaxsovrda: erTxel
fizikosma da seriozulma butovma
Serlok holmsis roli Seasrula, damnaSave aRmoaCina da saxeldaxelo sasjelis gansazRvraSic miiRo monawileoba.
cxovreba savsea moulodnelobebiT
da es istoriac moulodnelad daiwyo. qarTuli enis mTeli simdidre
rom gamoviyenoT, anazdad wvrilma ramerumeebma anu raRac-raRacebma miyolebiT daiwyo dakargva. ase, TavisiT `daiwyo~. wlebis manZilze ar ikargeboda
da axla daiwyo. dakarguli nivTebis
ubralo CamonaTvalma daadastura, rom
raime sistemis SemuSaveba maT aRsawerad Zneli iqneboda. marTlacda, ra
akavSirebs erTmaneTTan levan berZeniSvilis nigozs da 1 qila Sededebul
rZes, rafika papaianis erT Tav niors,
saavadmyofo dietaze myofi joni laSqaraSvilis simwriT Segrovil 20 g karaqs, giorgi xomizuris 50 g kvercxis
fxvnils, miSa poliakovis 100 g fqvils
da a.S.?
am kiTxviT mivadeqi saxelganTqmul
fizikossa da Serlok holmsis ubadlo
mimdevars, odesis siamayes, petro butovs
(Serlok holmsTan mas pistoletebisa
da violinos siyvarulic akavSirebda).
- ucnaur kiTxvebs svamT, moqalaqe
qarTvelo! - sixaruliT miiRo davaleba butovma, romelic, Tavisi didi winamorbedis msgavsad, mudmivad uCioda
danaSaulis naklebobas perestroikis
pirvel wlebSi. - marTlacda, ra saerTo unda hqondes niors da karaqs? axla wadiT, batono qarTvelo, da erT saaTSi mobrZandiT, pirveli pasuxi meqneba.
erTi saaTis Semdeg Jora xomizurTan da boria maniloviCTan erTad mivadeqi. es SemTxveviT ar gamikeTebia:
jer erTi, pavelsonsidan dawyebuli
da bobkoviT damTavrebuli, yvela aseTi
wvrilmani qurdoba bolos mainc borias braldeboda, rogorc yvelaze ufro
damaxasiaTebel semits, garda amisa, maniloviCi kritikulad iyo ganwyobili
butovis mimarT da mis calkeul gamonaTqvamebSi antisemitizmis elementebs
xedavda. amave dros, joxs Tavis mxares
xrida, roca ambobda, - butovi ar unda
warmoadgendes odesas, odesa rom warmoadgino, amisTvis, sul cota, butoviCi
an, kidev ukeTesi, butkeviCi unda iyoo.
- mobrZandiT, mobrZandiT, batonebo!
- gulTan axlos miitana Cveni danaxva
butovma. - kargia, dazaralebulis garda,
uotsonic rom momiyvaneT, radgan me,
pavelsonsis primitiuli warmodgenebisgan da, miT umetes, bobkovis cxoveluri antisemitizmisgan gansxvavebiT,
ebraelebis da, miT ufro, batoni eqimi
Jidagos anu profesori maniloviCis
funqcias ufro vxedav kacobriobis
xangrZlivi istoriis konteqstSi.
- Cven didi imedi gvaqvs, batono
fizikoso butov, odesis siamayev, dido
biblioTekaro da adamiano, rom am wvril saqmes iolad da mikibv-mokibvis
gareSe gamoiZiebT, damnaSaves i poviT
da samarTals azeimebT. dazaralebulebs
Soris arian samxreTi kavkasiis xalxTa
sworupovari warmomadgenlebic, - Camoayaliba saerTo saTqmeli mWevrmetyvelma giorgi xomizurma, samxreTi kavkasiis xalxTa qristianuli federaciis
erTaderTma da mudmivma Tavmjdomarem.
- sworad gaqvT Cemi imedi, batono
geologo Jora. me ukve gadavdgi erTi
nabiji danaSaulis gaxsnis gzaze. me
aRmovaCine Rrma kavSirebi dakargul
nivTebs Soris.
- is xom ara, rom karaqic da nioric iWmeba? - ikiTxa boriam.
- ara, eg Tqveni aRmoCenaa, me ver SegecilebiT, me gacilebiT ufro mokrZalebuli aRmoCena maqvs.
- brZaneT, holms.
- karaqi xom laSqaraSvils mohpares?
- namdvilad. marjvena filtvSi
procesi gaexsna da eqimma Zlivs gaimeta
dReSi 5 grami. oTxi dRis karaqi iyo
dagrovili, 20 grami waiRo viRac aramzadam! - aRSfoTda Jora.
- emociebi ver dagvexmareba. ubralod, davimaxsovroT, rom karaqi avadmyofs mohpares. Tanac mohpares iseT
kacs, romelsac azradac ar mosvlia
misi damalva.
- sruli simarTlea, holms, - daudastura boria uotsonma.
- xolo niori mohpares TviT rafael papaians, romelsac igi saidumlo
seifSi hqonda Caketili?
- saidan moitanda seifs zonaSi? gaikvirva xomizurma. me mis gaocebas
ar viziarebdi.
- ki batono, ar vuwodoT seifi,
magram specialurad gadamaluli xom
iyo niori? Tu papaiani gamoviZaxo? Cumad ikiTxa butovma.
- ara, ra saWiroa gamoZaxeba, niori
kargad iqneboda Senaxuli.
- esec pirveli migneba: qurdisTvis
sul erTia, kargad inaxavs Tu ara Tavis qonebas patroni. is iparavs miyolebiT da yvelafers, is poulobs papaianis gadamalul niorsac ki, rodesac,
sami Tvea, erTi kbili nioric ki ar
daunaxavs vinmes! qurds ar erideba,
avadmyofi gaZarcvos, mas sruliad ar
aferxebs moraluri an nacionaluri
mizezebi.
- amiT risi Tqma gsurT, holms? vikiTxe me.
- imisi, rom Cveni qurdi SesaniSnavi fsiqologia da kavkasieli ar aris.
- fsiqologi mTel zonaSi mxolod
maniloviCia, - Seaxsena Joram.
- Tan kavkasielic ar aris, - davamate.
- Tqven gsurdaT geTqvaT, rom fsiqologis di plomi mxolod maniloviCs
aqvs, magram me uotsoni Tavidanve gamoricxuli myavs, is aseTi wvrili saqmeebisTvis ar gauCenia mama iahves.
- raSi gamoixateba damnaSavis fsiqologizmi?
- imaSi, rom nivris qurdobaSi brali ki daedeba, magram oqrosaviT nivris
gaxmobisTvis arc papaians moixseniebs
vinme keTilad. laSqaraSvilic, imis
magivrad, karaqs Wamdes, inaxavs, es Cvens
qurds sasacilodac ar hyofnis. warmoadgino msxverpli sasacilo mdgomareobaSi - ai, es aris misi fsiqologiu-
ri iaraRi.
- karaqs rom i paravs, maSin Rormucelaa da nivris qurdobisas daxvewili fsiqologi? - SevSfoTdi me.
- raRac xdeba da me ar meubnebiT?
- Semogveswro vadim iankovi. fizikosebi da filologebi bWoben da sabralo maTematikosebisTvis adgili ar
aris? papaianis niori nioria da Cemi
mTeli qila erbo erbo ar aris?
- Tqvenc mogpares? - ver davmale
gakvirveba me, radgan kosi arafers ar
inaxavda, yvela produqts amanaTis miRebisTanave, umokles droSi spobda.
- Cemi dakvirvebiT, jerjerobiT iuri
baZio erTaderTia, visTvisac araferi
mouparavT, radgan mas yvelaferi Tavisi Tan daaqvs: `omnia sua secum portat~,
ase araa, Cemo sokrate? (baZios mudmivad Tan dahqonda Tavisi magidis saaTi, romlis tarebis ufleba ruseTisa
da ukrainis `ka-ge-be~-sTan samwliani
omis Semdeg moi pova).
- Cven ar vicodiT, rom erbo gqondaT,
- Seapara butovma.
- me xom vicodi! - ar gaitexa ixtibari vadimma.
- qurds Tqveni Sercxvena unda, Cumad rom WamdiT erbos.
- xmaurianad unda meWama?
- ara, CemTvis unda gagesinjebinaT, dagvianebiT ewyina Jora xomizurs.
- mapovnineT da yvelas gagasinjebT
TiTo kovzs. Cais kovzi igulisxmeba.
franguli erboa.
- barem Cemi Tambaqoc ipoveT, `bleq
keptenia~, - SemogvierTda poliakovi.
- ax, qurdi kidec Wams da kidec
eweva! - daaskvna boria uotsonma.
- ara, uotson, ar eweva, arc Wams.
qurdi naqurdaliT vaWrobs, - mniSvnelovani toniT ganacxada butov-holmsma.
- es rogor? - marTla uotsoniviT gaikvirva boriam, - Tan kavkasieli
araa, Tan vaWrobs da Tan fsiqologia?
qurdi es me var?
- ara, SegiZlia damSvidde. Sen ufro
didi saqmeebi gixmoben. warmoidgine,
ra mouva adamians, romelic SeWams erbos, karaqs da niors.
- ra unda mouvides?
- diarea. martivi diarea. misi povna
Zalian ioli iqneboda: tualetidan
cxvirs ver gamohyofda. arada, diarea
ar aqvs. ramdeni xania, iqiT viyurebi
da, razlackis garda, kaci ar Sesula
tualetSi. ese igi, qurdi xarbad ar
nTqavs naSovns, Tanac Seusveneblad muSaobs, aSkarad profesionalia.
- profesional qurds politikur
zonaSi ra unda? ager ar aris mSobli-
uri `troika~? qurdebic arian, mkvlelebic da gamaupatiureblebic.
- aq profesionali vaWaric zis,
`gulags~ rom as maneTad yidda, - Seaxsena Tanamoazres butovma (marTlac,
rac baraSevoSi Tavi maxsovda, gauTaveblad mimdinareobda polemika, unda
CaiTvalos Tu ara disidentad batoni melnikovi, romelic antisabWoTa
literaturiT ki vaWrobda, magram sakuTari `produqtis~ ideologias ar
iziarebda. Tavad melnikovi Tavs disidentad ar miiCnevda).
- am bebrebSi vin icis, vin vin iyo
Tavis droze, - gadaitana yuradReba
samxedro damnaSaveebze Jora xomizurma.
- qurdi axalgazrdaa, - moulodnelad ganacxada butovma, - da gasamarTlebulia samocdameaTe muxliT.
- saidan ici? - aSkarad gavikvirveT
yvelam.
- papaianma manaxa Tavisi samalavi.
imas rom Sewvde, axalgazrda da fizikurad kargad momzadebuli unda iyo.
- danarCeni statistikis sakiTxia,
- ganacxada Joram. herodote istoriis
mama iyo, aristofane - komediisa, xolo
Jora samarTlianad miiCneoda statistikis mamad. napoleonis sityvebiT uyvarda xolme Tqma, statistika saganTa
biujetiao. - statistikis mixedviT,
amJamad zonaSi xuTi kacia 30 wlamde
asakis. xuTive mamrobiTi sqesisaa (es
aSkarad Warbi monacemia), xuTives samocdameaTe muxli aqvs misadagebuli, erTi
maTgani, miSa rivkini, ukve sami Tvea
burSi zis da gamoiricxeba, darCa oTxi:
Sabonasi, barkansi, mironovi da udaCini.
- CavTvaloT, rom qurdis saxeli
dasaxelebulia, - brZana butovma, - darCa
mxolod egreT wodebuli daviwroeba
da oTxidan erTis SerCeva, - gTxovT,
Tqven-Tqveni kandidatebi daasaxeloT.
- Cemi azriT, Zalian sawyeni Sedegi
gveqneba, me arc erTi maTgani ar memeteba
qurdis saxelisTvis, - gulwrfelad
ganacxada iankovma.
- aranairi uneburi qurdi Cven ar
gvyavs, - aRvSfoTdi me, - sruliad konkretuli nigozi moipara, romlisganac
xuTi kacis baJe keTdeboda, dagvxatavda xuTives axlave.
- dagvxatavda ki ara, dagvxatavs, Semiswora butovma, - baJe iqneba dResve.
sxva ingredientebi xom gaqvs?
- xmeli qinZi, ucxo suneli, yviTeli yvavili da wiwaka maqvs; papaianis
nioric Tu aRmoCnda, baJe ukve mzadaa.
- miyvars baJe yviTeli yvaviliT, meocnebe xmiT warmoTqva butovma.
- gansakuTrebiT, Tuki Sig rame devs,
63
- ganagrZo maniloviCma, - sami Tevzis
kudi Cemzea.
- movmkvdarvarT WamiT da egaa, aRmoTqva xomizurma, - oRond es mainteresebs, qurds aRar veZebT? TavisiT
gamova asparezze da ityvis, - me var
hamleti da sisxli meyinebao?
- Sabonasi unda gamovricxoT, - Tqva
butovma.
- ra safuZvelze? - dainteresda
iankovi.
- bevrs laparakobs, Zalian bevrs
laparakobs, qurdis profailSi ar jdeba, - daaskvna butovma.
- aki zonaSi erTi fsiqologiao! Zveli wyena ar damala maniloviCma, ese igi, qurdis profaili arsebobs.
rogoria igi?
- Cveni qurdi aris axalgazrda,
janmrTeli mutruki, gamWriaxi mzeriT,
naTeli gonebiT, daxvewili manerebiT,
sityvaZunwi... - metismetad TviTdarwmunebulad daiwyo butovma.
- ... da aqvs cisferi Tvalebi, - daasrula maniloviCma.
- aqilevsis simarde, odisevsis goneba, linkevsis mzera, hamletis siRrme,
- daaskvna iankovma, - lamis vaRiaro,
rom aseTma kacma unda moi paros kidec
Cemi erbo da berZeniSvilis nigozi.
- Sen gaviwydeba, vadim, rom man papaianis nioric moi para. argiStis sikvdilisa da 26 komisris daxvretis
Semdeg samxreTi kavkasiisTvis aseTi
Seuracxyofa aravis miuyenebia.
miuxedavad iankovis aSkarad damcinavi tonisa da xomizuris saeWvo aluziebisa, butovi ar aRelda.
- axalgazrda da janmrTeli romaa,
amas adasturebs papaianis samalavi.
moxuci da avadmyofi imas ver Sewvdeboda verasodes. gamWriaxi goneba rom
ar hqonoda, papaianis samalavs ver miagnebda. dRisiT im adgils ver gaekarebi, RamiT ki marTla linkevsis mzera
gWirdeba.
- an feldmanis farani, - davayole me.
- an aladinis farani, - amyva.
- sityvaZunwi romaa, saidan viciT?
- dainteresda Cven Soris yvelaze sityvaZunwi poliakovi.
- raRac mainc wamocdeboda, radgan
uaRresad ampartavani vinme brZandeba.
darwmunebuli var, axla gviyurebs da
siciliT kvdeba, - ganacxada butovma.
- ese igi, Sabonasi ar aris. Sabonasi
arasodes ar icinis, - vTqvi me.
- Sabonass araferi SeuZlia, arc
tirili, arc sicili. igi mudmivad
laparakobs. esaa laparakis mama, sityvebisa da frazebis generirebis manqana, -
64
brZana iankovma.
- Cveni Joras naTesavi yofila, odnav wakbina Joras maniloviCma.
- darCa sami: barkansi, mironovi da
udaCini, - vTqvi me.
- WeSmaritad rkinis logika gaqvT
qarTvelebs, - dameTanxma butovi.
- odeseli rusebisgan vswavlobT, sityva ar SevarCine me.
- odesaSi Caxvide da rusisgan iswavlo... - gaikvirva maniloviCma.
- barkansi unda gamovricxoT, - brZana
Serlok butovma.
- viTom ratomao, ser? - gaikvirva
maniloviCma, - xmas ar iRebs da janmrTelobas ar uCivis.
- umegobro kacia, Tanac nigvzis
komerciul potencialSi darwmunebuli ver iqneba.
- megobari ra SuaSia? - aRelda
poeti da, Sesabamisad, martosuli maniloviCi.
- qurdi ampartavania, auditoria
uyvars, erTi axlo megobari mainc eyoleba. viRacasTan xom unda gamoavlinos, rom niWieri da gamWriaxia.
- barkanss megobrebi ar hyavs?
- ara, romantikosi poetiviT sul
marto daiareba.
- da RamiT mkvdariviT sZinavs, daasrula iankovma, barakSi barkansis
mezobelma.
- darCa ori: mironovi da udaCini,
- davaskveni me.
- dagvimTavrebia Zieba, amxanagebo, mogviloca Joram. solJenicinis `pirvel wreSi~ atomuri bombis saqmeSi
ori eWvmitanili rom darCa, orive
daapatimres.
- Cven sxva gziT wavalT, - klasika
daacitira butovma, - Cven ar moviqceviT sionisti liova rubiniviT anu
misi prototi pi lev kopeleviviT.
- rubini sionisti ki ara, idealisti
komunisti iyo, - literaturisadmi
zerele damokidebulebaSi amxila maniloviCma butovi.
- ar gewyinos, Cemo boria, rubinis
da sologdinis kamaTSi me nerJinisken
var, xom ici, - ar damala Tavisi sayvareli personaJisadmi nazi damokidebuleba butovma.
- rubinis da sologdinis kamaTi...
lodoviko setembrinisa da leo naftas kamaTis rusuli varianti, - gamoamJRavna Tavisi ukidegano erudicia
da solJenicinisadmi aramowiwebiTi
damokidebuleba vadim iankovma.
- mironovi Tu udaCini? - vikiTxe me.
- orive axalgazrdaa, fizikurad
mSvenier formaSia orive, gonieri ymaw-
vilebi arian, mironovs gamoTvliTi
teqnika itacebs, udaCini fantastikas
etaneba. mironovi levanTan megobrobs
da udaCini andersonTan, - mogvawoda
informacia xomizurma.
- icnobdeT udaCins, megobrebo, rogorc Skodniks, politikuri banakis
385/3-5 Sinaur qurds, - TiTqmis sazeimod gamoacxada butovma, - am dilas
saxeze patara gamonayaric davunaxe,
etyoba berZeniSvilis nigvzis gasinjva
moaswro Juglans Regia, es ar aris
nigvzis laTinuri saxeli?
- damnaSave napovnia, axla ra vqnaT?
- ikiTxa Joram.
- ver vitan CerniSevskis, - moulodnelad upasuxa poliakovma.
- ra vqnaT da mis megobars, andersons vestumroT biblioTekaSi.
mivadeqiT andersons. butovma mokled gaacno gamoZiebis mimdinareoba
da Sedegebi. andersoni ratomRac iolad darwmunda da sampunqtiani gamosavali SemogvTavaza:
1. udaCini sajarod aRiarebs danaSauls.
2. daabrunebs naqurdals.
3. specialurad daaSavebs da Cajdeba sajarimo izolatorSi.
winadadeba miiRes. xalxi daiSala.
biblioTekasTan davrCiT samni: me, butovi
da andersoni. samivem vicodiT, rom
andersoni zonis sakmaod mokrZalebul,
magram `ideurad gamarTul~ biblioTekas ganagebda. andersonma ar icoda,
rom mis winaSe idga kaci, romelmac
iatakqveSeTSi antisabWoTa literaturis legendaruli biblioTeka Seqmna,
iseTi didi da srulyofili da, rac
mTavaria, ideurad ise gamarTuli, rom
ramdenime weli Ramis Zils ufrTxobda
mTeli ssrk-s uSiSroebas. da, ra Tqma
unda, arc erTma ar vicodiT, rom wlebis Semdeg me damekisreboda yofili
ssrk-s sididiT mesame, SesaniSnavi erovnuli biblioTekis xelmZRvaneloba.
udaCinma danaSauli Tavxedurad aRiara. saRamos eqvseuli ukve baJes miirTmevda, xolo depeenka suraikins `deboSisTvis~ udaCini SizoSi mihyavda TxuTmeti dRiT gansamartoveblad.
ganTavisuflebis Semdeg butovi emigraciaSi wavida. amJamad germaniaSi cxovrobs da, profesiiT, fizikosad muSaobs. misi Tanamosaqme viaCeslav igrunovi rusul politikaSia, meore kacia
partia `iablokoSi~, Tumca Tavad partia seriozul kriziss ganicdis. koreis TviTmfrinavebi avtopilots ar endobian da ruseTis sazRvrebs axlosac
aRar ekarebian.
foto
ganwyobisaTvis
axali
fexsacmelebi
65
erTxelac, gzaze mimavali, ukan miixedav da aRmoaCen, rom xalxi gSordeba. ase ubralod, mogvyvebodnen da…
axla aRar!
iamze goguaZe - yvela emigrantis
eqimi iyo. maxsovs, mis erT-erT iubileze restoranSi sul misi pacientebi an maTi mSoblebi isxdnen.
da rogor uyvardaT?!
magram me is sul sxvanairi maxsovs:
mas SeeZlo 2-metrian oTaxSi 10metriani saqarTvelos droSa Seeqmna
- daeWra, Seekera, gaerecxa da daeuToebina. da mere, lamaz yuTSi saTanado
pativiT Cakecili moerTmia SenTvis.
mere ra, Tu amaze uZilo Rameebs
ufro metad gaaaTmagebda.
`Semogivlio~, rom damereka, winsafriT, gafqviluli xelebiT damxvdeboda
da imis mixvedras, rom RumelSi xaWapu-
ri iwvoda, araferi undoda.
guruli `ca~ am Suagul amerikaSic gurulad uqcevda da Cems sulcxonebul gurul bebias maxsenebda
Tu manatrebda.
iq, roca ki maRla asweven mis sasaxles, aqedan mravali emigrantis
cxeli cremli gahyveba, maT Soris
iqneba Cemi alali `kurcxalic~.
Cveni megobaria eqimi merab boTeraSvili
msxvili varikozuli venebis mkurnalobis
uaxloesi da yvelaze Sedegiani meTodi
tkivilis gareSe!
nawiburebis gareSe!
narkozis gareSe!
lazeriT
2177 65th st.
Brooklyn, NY 11204
1-718-238-1555
66
eqim
merab boTeris
manuCar kaWaxiZe
67
68