Mamuli No. 76
Title
Mamuli No. 76
extracted text
1
2
Jurnalis es nomeri ibeWdeba
baton ramaz gociriZisa da
qalbaton marina sanaZis
uSualo TanadgomiT
4
Camoval, dedi!
gilocavT dedis dRes!
5
saredaqtoro
ase grZeli, grZeli saTauri
11
saqarTvelo, Sen vin mogca
Svili dasakargavi?!
12
gamarjoba, mama!
qarTvelebi korsikaSi
18
`iluzioni~ kabadonebSi
sfilbergis `Sindleris sia~
22
nomris stumari
didi saxlis patara diasaxlisi
30
qalbatoni, romelsac
`nu mwer~ eZRvneba
32
aRsareba
saiqioSi daniSnuli paemani
34
gvaxsovs afxazeTi?
iuri ramba igonebs
36
istoria aTwleulebSi
zurab kiknaZis 50-ianebi
42
ucnobi
nodar dumbaZe
44
WAL-MART istoria
supermarketebis mefe
47
msoflios qarTuli bestseleri
papaSvilis `yvelaferi SeiZleba moxdes~
54
pante
nodar wuleiskiri: 1932-2015
60
levan berZeniSvilis
genrixa
3
wuxs magidaze dardi-baraTi xelisguli da sulgadasmuli;
ZlivCamoRweuls ZvelmisamarTiT asdis qinZis da ombalos suni.
Ramea, dedi, bJutavs sanaTi,
sizmris kvirtebi uskdeba Tbiliss;
SimSils minayrebs Seni baraTi gvian-arekil mWadiviT Tbili.
vxedav: qoTnidan, TeTri naRveli Zlivs erTi wvela amogyavs yveli;
mamas aRonebs mwiri beReli,
kvamlic islidan narCen Tovls wvelis.
welsac kvamliviT ekida guTans
da Tagvis sarCoc ar Cans beRelSi...
mec... siyvarulis didgula gunda,
vaiTu, ase Camadna xelSi.
*
mwer: `Camo, Svilo, Tovli dakvale,
dagenayebi wamlad mSobeli,
sizmrisaxdenis SiSiT vkankaleb,
dacarielda CemTvis sofeli.
Camodi, imdens Seityob ambavs Worlambia Tu montyormpentavis...
arc aq dagiSliT leqsebis jRabnas,
an wagvakiTxa, ras wer, netavi!..
is cira mainc ar gecodeba? amoumtredda, biWo, Citebi...
beds naxavs... mama rom micxondeba,
hoda, ikvnite memre TiTebi!
mets ar Segiwyen, Svilo, weriliT,
xelsaponiviT vdnebiT lodiniT, julbac aRar hyefs, wevs mowyenili
da mamaSensac mxars xravs logini.
wers da aravis pwkars ar ukiTxavs,
Sen gelodeba, vxvdebi winaswar erT sawyal kalams Tu moukiTxav,
gadmoaTeTrebs nacimbiralsac.
xom ici, rogor mosdgams leqsebi,
(am bolos sma da bodvac dasCemda);
veWvob, mand esxdeT ukeTesebi SurSebeWdili Walis larWebTan.
Camodi, kidev erTxel Camodi!
nu Sematoveb sizmris yvav-yornebs;
wels nu moiwyvet mCate CemodniT,
nurc xels nurafers gamoayoleb~...
*
...Camoval, dedi da dards gadagSli,
zurgSi miberavs suls muzis qari,
da sti pendiiT nayid kabaSi
gamomiqviTe yvela sizmari.
Camoval, mets ar mogawerineb,
cocxal pasuxad moval im TveSi,
oRond, es leqsi momawevine `luqsze~ mwared rom mewvis TiTebSi!
eseniniviT... arc me var bavSvi,
im SavTavSala SiSisac mesmis;
aha, Tendeba mtredebis taSiT
da kalmiswverze wrialebs leqsi...
4
gilocavT dedis dRes!
XFVJDFK-
dedi!
kfif uf[fhbf
manuCar
kaWaxiZe,
Jurnal `mamulis~ redaqtori
saTauris gagrZeleba
minda Cavatio Cemi grZnobebi da
emociebi mTels saTaurSi, naTeli rom
gaxdes yvelasaTvis Cemi ganwyobileba...
ver ki momixerxebia. albaT Tavisuflad
SeiZleba ginesis rekordebis wignSi
Sesatan kandidatad gaxdes es statia
- yvelaze grZeli saTaurisa da gawewili (Tu gawelili) da gajanjlebuli
ambis Txrobis gamo. rogorc ukve aRvniSne, msurda Cametia masSi mTeli Cemi
mere RoriviT talaxian fexebs (ufro
sworad, Cliqebs) zed Semaxocav, Seni
ndoba ar meqneba. rais mSvidobismyofelobazea saubari, rodesac dasanaxad
ver mitan, rodesac Sens mimarT ukmayofilo var, ratom unda mmarTo Sen me,
riT xar Cemze ukeTesi da gonieri, an
zneobrivi?! Senze naklebi, Tu ara meti,
arc Wkua-goneba maqvs, arc zneoba da
istorias Tavi rom davaneboT, arc
kultura.
gecodineba, rusTveli gvafrTxilebs
`grZeli sityva mokled iTqmiso~. marTlac, imasTan SedarebiT, ra didicaa
- Tavisi jarian-jamaaTianad, gaziannavTobianad, fulian-dovlaTianad. midis da xels unda gaiyolos Cemi saganZuric - afxazeTi da samaCablo, Tan
lanZRva-ginebasac ar maklebs, xels ratom miSlio. rac wamarTvi, is ikmare,
axla rac damrCenia, imas miadeqi?!
ar gagatan! Sen xom Seni saxli da
qonebac oxrad grCeba?!
moxvedi?!! moxvedi...
dami pyari da damatusaRe?!!
esec iyo...
daTvma rom momerie, dagiZaxe `babaia!~?!! dagiZaxe...
ase grZeli,
grZeli saTauri
gulisnadebi, da mainc bolomde ver
amovqole saTaurebriv qvevrSi mTeli
Cemi saTqmeli, ZirSi yofila gatexili
qvevri, da mitom. axla ki vzivar damtvreul gobTan (es qarTulad), E hfp,bnjuj rjhsnf (es rusulad) da dagrovda wyroma da sinanuli, erTi da ori
wigni rom ver daitevs, imdeni. arafers
vambob aTasjer gadaReWil Temebze katkovidan moyolebuli astafievamde. amis
Sesaxeb ukve bevri daiwera da axals
verafers davamatebT, Cemamde saukeTesod
aRnusxa kita buaCiZem Tavis SesaniSnav
sapolemiko wignebSi mTeli guliswyroma (mxedvelobaSi maqvs misi wignebi `ase grZeli, grZeli ustari viqtor
astafievs...~ da `Savi wigni~). sakuTar
Tavs sul vekiTxebodi am SekiTxvas:
rodesac amdeni pretenzia gaaCnia erTerTs meoris mimarT, iq raRa Zmobaze
da megobrobazea saubari-Tqo?
miteveba?
momitevebia!
magram amavdroulad, urTierTganrideba sjobs aseT dros. rodesac Sen
mlanZRav saqveynod, sulSi miZvrebi da
wyroma, ra Rrmadaa dagrovili sulis
sferoebSi tkivili Sengan moyenebuli,
damerwmunebiT, erTi patara leqsis naxevarbwkaredad mogeCvenebaT aseTi grZeli,
grZeli saTauri.
Cems adgilas rom yofiliyavi Sen,
samidRemCio salaparako geqneboda da
Sens literaturul tradiciad daamkvidrebdi Cems ganqiqebas. ra Tqma unda,
yvelaferi ver daitia sasaTauro SriftiT gamotanilma gulisnadebma, samagierod Sevecdebi es xarvezi saTauris
gagrZelebad warmovadgino.
ra iTqva, rogor iTqva, rodis iTqva,
ratom iTqva, sad iTqva, - yvelam kargad
viciT, da Tu ar viciT, puSkinidan moyolebuli (arzrumuli mogzaurobebidan dawyebuli mis leqs-poemebs kargad
Caxedon), arafers vambob lermontovsa
da tolstoize, ager dResamomde astafievis `laferebis WeraSi~ waikiTxeT
da mixvdebiT, ra znedacemuli da sulierad gaxrwnili, ukulturo kulturis warmomadgenlebi gvyvanan.
rusi marTla midis Cemi cxovrebidan, avyias auyria guda-nabadi da midis
meti raRa unda gamekeTebina. sulSi
CamiZveri da Sens binZur xelebs afaTureb Cems sulSi?!! aq ki nuras ukacravad,
amas aRar gapatieb da mogicdi, roca
dasustdebi da Sens Zlevas SevZleb,
maSin gagagdeb uceremoniod Cemi saxlidan.
xoda, es droc dadga.
arada, cudi saqme gamikeTe, RmerTmani!
moyvrad mosulma erT-morwmunem oqros
galiebSi gamomimwyvdie Cemi saficari
zneobrivi magaliTebi, - oqroSi, magram
mainc galiaSi da Cemi TvaliT mayurebinebdi, rogor xrwnidi maT nel-nela
araadamianuri cinizmiT.
ar gatyda erTi Taoba, Seirya meore
Taoba, samagierod aRarafrad aRar varga
mesame Taoba. sawadels mainc miaRwie
- dro waarTvi mas, misi potenciali
Seisrute, gamowrite misgan yvelaze
Rirebuli - axalgazrdoba. Tu kvebavdi
wina or Taobas, sanovagiT isev me gamaragebdi. xuxulasaviT Tvalsa da xels
Sua Seni uTavJamobiT rom wamogiqcies
es amxela imperia, Cemi saficari xalxi damSeuli da RvTisanabara damitove
5
Seni Semyure, roca Sen sakuTari TavisTvisac ki aRar gecala. samaxsovrod
aRarc galia SemrCa, miTumetes oqrosi, da aRarc saficarni, darCa mxolod xalxi - am droebaSi uilajoni.
imisTvis, rom sakuTari sulieri
nangrevebidan gamotanili Rirebulebani
- moZalebuli potenciali warmoaCinon,
isev Sens karze modian dakninebulni
da aziuri haramxanis meZavebiviT Sens
kabareebsa da barebSi (bordelebSic)
mRerian, koncertebsa da festivalebze
Sen garToben, maTi goneba momarTulia
Seni gemovnebis maqsimalur dakmayofilebaze. Sexede Sens Sou-bizness da
kargad dainaxav Cemsas ki ara, Sens saxes, Tu rogori dakninebuli xar da
ra donemde daeci.
es maSin, roca Tavi mogqonda puSkiniT, eseniniT da blokiT, gyavda Caikovski,
raxmaninovi da SostakoviCi, aTasgzis
kiTxulobdi tolstois, dostoevskis
da Cexovs, sanimuSo adgilebze gamofendi
repins, vasnecovs da serovs. axla ra,
erTi vigindara gaqsuebul fulis tomarasaviT gamoWimulxar Sarval-kostumSi da SesCerebixar Seni `haramxanis vahinebs~ da vinc ufro kargad
gaaqnevs gavas, imas Seigoreb sawolSi...
saTaurSi CaRrmaveba
da isini modian SenTan, da ara
sxvasTan, radgan gasavali ar eqneba
sxvasTan maT simRera-tlinkaobas. isini
aseTebad Sen aqcie, mxolod da mxolod
Sen.
ai, midixar Sen, me Cems saxlSi davrCebi da aRvzrdi qveynisTvis sasiqadulo mamuliSvilebs - kidec imRereben,
kidec icekveben, leqssac daweren, sim-
6
Rerasac, daxataven, Sen xar Cemi batoni, da mere rogor daxataven. ai, mere
naxe rogori sulierebis kultura
Sevqmna Seni Carevis gareSe, amisaTvis
Sen unda waxvide Cemi cxovrebidan
gadamTielo ruso!
saqarTvelo es iseTi qveyanaa da am
qveyanaSi iseTi ucnaurobamde originaluri eTnostruqturaa Camoyalibebuli, rom marTlac dasafiqrebelia da
ara dasacini. CvenSi arasodes yofila
monaTflobelobisa da feodalizmis
saxelmwifoebriv-sazogadoebrivi formacia. dasabamidan qarTveli eris saxelmwifoebriobisa mis dasrulebamde
mudam arsebobda patron-ymuli weswyobileba. dedamiwis zurgze ver moZebniT
saqarTvelos garda sxva qveyanas, sadac
arsebobda ZuZumteobisa da gaZiZavebis
tradiciuli urTierTobani, sadac feodali ara batoni da mbrZanebeli, aramed
patroni iyo misi ymisa. mefe CvenSi
TviTmpyrobeli ki ara, didi patroni
iyo eris, qarTvelisTvis ucxo iyo
pugaCovSCina.
CemTvis zaqiWamia giorgic ki satiralia, radgan misi dakargviT saqarTvelo davkargeT. amitom arasodes ar
aRmoxdeba qarTvelis bages - `mokvda
mefe, gaumarjos mefeso!~. Tu raime
mankieri gaCnda qarTvel Tavad-aznaurobasa da glexobaSi, maT urTierTobaSi, es mxolod da mxolod rusuli
wes-wyobilebis zegavlenis Sedegia.
me ar vambob, ginda Tu ara, Cven
aseTi da aseTi eri varT, da amisaTvis
unda giyvardeT, - siyvaruli da siZulvili Seni nebaa, erTia mxolod, rom
yvela ers sWirdeba Taviseburi pativiscema, Sefaseba da saWiroebis SemTxve-
vaSi, dafasebac. Sen ki, ruso, xelaRebiT mlanRav dRidan Cveni gacnobisa,
amas ki yvela enaze erTi saxeli aqvs
- uzneoba!
`Cvens Soris xidia Catexilio~ ambobda ilia WavWavaZe Tavadaznaurobis
fenasa da glexobis Sesaxeb. es xidi
swored da mxolod rusuli yaidis
gadmoRebis Sedegad Catyda. arafers
vambob pirveli Ramis wesis SemoRebaze...
aman didi gaugebrobebi gamoiwvia erSi,
faqtiurad Seirya zneoba da dedis,
zogadad qalis kultze miitana ieriSi Cvenma mterma da yvelaferi es
mainc qarTvelis xeliT gaakeTa.
iliac social-demokratebma mokles,
romelic ruseTis partia iyo, magram
mainc qarTvelebis xeliT. russ ar
dauvalebia qarTvelisaTvis, midi da
ilia mokalio, am azramde TviTon qarTveli mivida da am azrovnebas warmarTavda mxolod da mxolod rusi.
yvelaze didi dartyma ruseTma da
TviTmpyrobelur-Jandarmulma imperiam
mainc qarTul avtokefalur samociqulo eklesiaze ganaxorciela - miisakuTra qarTvelTa kuTvnili avtokefaliis rigiToba. pirveli nabiji iyo
is, rom ruseTis eklesiis umaRlesma
sinodma gaauqma 13-saukunovani avtokefalia qarTuli marTlmadidebluri
eklesiisa da akrZala qarTulad wirvalocvis Catareba. Semdegi nabiji iyo
is, rom freskebiT savse eklesiebi TeTrad gadaRebes, raTa taZrebSi waSliliyo qarTuli kvali. saegzarqoso politikam iseTi uaryofiTi roli iTamaSa qarTvel mrevlSi, rom mravalsaukunovani morwmune eris Svilebma xelic
ki aRmarTes TviT egzarqoszec. imdenad
gaxrwna rusulma sasuliero mmarTvelobam swavla-aRzrdis sakiTxi da adgilobrivi mosaxleobisaTvis iseTi miuRebeli meTodebi SemoiRo, rom TviT
sasuliero seminariidan morwmuneebis
nacvlad aTeistebi da revolucionerebi gamodiodnen (magaliTisaTvis mxolod ioseb stalini da filipe maxaraZec kmara).
saqarTvelo uZvelesi sauniversiteto qveyana viyaviT - saqarTveloSi
akademiebi maSin arsebobda, rodesac
oqsfordis universiteti ki ara, TviT
qalaqi oqsfordi ar arsebobda qalaqad. da CemTan ganaTleba ki ar Semoitane, piriqiT, daaClunge igi da mxolod
samxedro yazarmebiT gaavse Cemi patara samSoblo. mere modeqi da Seni naxelaviT kmayofilma mlanZRe da axlac
ar makleb aug-sityvaobas.
Sen yovelTvis yvelasTan mxolod
Zalis demonstrirebas axdendi, raodenobrivad Warbi Zalisa, amiT dai pyari
dedamiwis erTi meeqvsedi nawili, da
ara gonivrulad. Tumca, vin misca dinozavrs goniereba?! Seni mowinaaRmdegeebi sulierad Senze dabal safexurze
idgnen, amitom gaizarde sxvaTa asimilaciis xarjze, xolo Senze gonieri
da sulierad Zlieri sawyisis mqone
erebi mudmivad gemetoqeobdnen. am metoqeobaSi viTardebodi Senc - rogorc
dampyrobeli, aseve Cvenc - rogorc dapyrobilebi. iqamde, viTardeboda kulturuli urTierTobani da erTian saxelmwifoebriv sivrceSi mtkicdeboda
Cveni Tanacxovreba. amitomaa mtkivneuli
am urTierTobaTa rRvevis, Tund ngrevis
procesi.
erTaderTi, Tu vinmem Seisruta ru-
suli suli da Sesisxlxorcda russ
erSi, esaa monRoleTi. agresia da Savi
cinizmi sxvadasxva modgmaTa urTierTgadaxlarTvam warmoSva. uZlevelobac
da uTavobac ruseTisa, swored aqedan
momdinareobs.
uTavobaao, vaxsene, - da ai, ratom...
1919 wlis 29 martis `Taimsi~ werda:
`bolSevikuri mmarTvelobis
erT-erTi yvelaze saintereso niSania xelmZRvanel organoebSi ararusi elementebis procentuli
umravlesoba. bolSevikuri moZraobis centraluri aparatis SemadgenlobaSi, komisrebsa da liderebs Soris, ebraelebi 75%-s Seadgenen~.
`Taimsi~ cdeboda, - es bolSevikuri mmarTvelobis erT-erTi saintereso
niSani ki ar aris, aramed mTlianad
ruseTis saxelmwifoebriobisa. amaSi
imaleba swored rusuli suli. Tu gadavxedavT ruseTis istorias, TvalnaTliv davinaxavT erT aucilebel kanonzomierebas, rac `TaimsisaTvis~ ucnobi iyo: - ruseTi Tavisi 10-saukunovani
istoriis ganmavlobaSi Zlierebisa da
Zlevamosilebis xanaSi swored maSin
iyo, roca marTavdnen ararusi Tavadebi
da Semdeg mefeebi. TviT rusi ki Tavisi
qveynis an imperiis samarTavad yovelTvis Clungi gamodga. amerikas kargad
axsovs gonebaClungi xruSCovis erTerTi komikuri gamosvla gaeros generalur asambleaze, gaixada ra ofliani
fexsacmelebi da urtyamda mas magidaze,
araadamianuri xmiT gahyviroda: ß Âàì
ïîêàæó êóçüêèíó ìàòü! ruseTis armiac mxolod maSin iyo Zlevamosili,
rodesac mas sardlobdnen ararusi
mxedarmTavrebi. rusis mier namarTavi
jari ki dasaRupad iyo ganwiruli.
akakimac sixaruliT SemRera iaponel
mxedarmTavars - `oiamas venacvaleo~, ise gaamwareT qarTveloba Tqveni umsgavso saqcieliT yvela sferoSi, rom Seni damarcxeba gauxarda, iaponelebis
gamarjveba ki ara! iaponelis adgilas,
vinc ar unda yofiliyo, analogiuri
zmiT Seamkobda akaki masac, radgan metoqeobis erT-erT mxares mainc Sen iyavi.
saTaurSi CaZirva
1933 wels faSistur germaniaSi
gamoica grigol robaqiZis SesaniSnavi
romani `Cakluli suli~. am nawarmoebis erTi Tavi mieZRvna ioseb stalins.
ai, erT-erTi amonaridi Tavidan `stalinis horoskopi~.
`saqmeebSi Cafluli stalini
kremlSi ijda, Zalauflebis patroni da ara xelmwife, arseba da
ara adamiani, revoluciuri Zalebis eleqtrogayvaniloba gamafrTxilebeli warweriT `momakvdinebelia~. masTan telefoniT saubaric ki yvelas Trgunavda. misi
saSiSi zemoqmedebisgan aravin iyo
dazRveuli. sisastikiT aRsavse
Zlevamosilad aRmarTuliyo rogorc sabWoeTis - da SesaZloa,
mTeli msoflios civi da brma
bediswera. roca xandaxan idumali kontaqti gadairTveboda, roca
is, Seudrekeli, droebiT denis
qselidan gamobobRdeboda daretianebuli da gaucxoebuli, roca
SeSinebuli grZnobda, rogor ecleboda Rone, ai, maSin stalini
soso juRaSvili iyo, ubralo
7
qarTveli. maSin axsendeboda Soreuli saqarTvelo, romlisganac
esRa Semoenaxa: sacivisa da kaxuri Rvinis gemo, mravalJamieris
hangi da qarTuli gineba: `magaTi
deda ki vatire~.~
ar arsebobs SeerTebuli Statebis
arcerTi prezidenti, romlis Sesaxebac aseTi piruTvneli simkacriTa da
SemaZrwunebeli aRqmiT isaubrebda misi
oponenti da amas ambobs stalinis Tanamemamule geniTa da sisxliT, Tumca
gaucxoelebuli. aseTi ram mxolod
sabWoeTSi SeiZleboda momxdariyo.
stalini saqarTveloSi soselo iyo
da ilia WavWavaZis `iveriaSi~ beWdavda
patriotuli ganwyobilebis leqsebs,
didma qarTvelma pedagogma iakob gogebaSvilma ki misi patara da lamazi leqsi Tavis `deda enaSi~ Seitana da am
SairiT qarTvelebs qarTuls, mamulis
siyvarulsa da warCinebas aswavlida,
ruseTSi ki es faqizi sulis adamiani
mokles da stalinad aqcies, gaxades
- `Zalauflebis patroni da ara xelmwife, arseba da ara adamiani, revoluciuri Zalebis eleqtrogayvaniloba
gamafrTxilebeli warweriT `momakvdinebelia~~, arada, rogori iyo, `vards gaefurCqna kokori,
gadaxveoda iasa,
zambaxsac gaRviZeboda
da Tavs uxrida niavsa,
torola maRla RrublebSi
wkrial-wkrialiT galobda,
bulbulic gaxarebuli
nazi xmiT amas ambobda ayvavdi turfa qveyanav,
ilxine iverT-mxareo,
da Senc qarTvelo swavliTa,
samSoblo gaaxareo!~.
lamazia, ara?!! kargia, ara?!!
raRaciT puSkinisa da akakis haerovnebas waagavs.
aba, axla naxeT, es raRas hgavs `axlave Seutie, dasturia, aiRe qalaqi!~.
amasac igive bage amoTqvams.
rogori kontrastia?!
es telegrama, moskovidan gamogzavnili, 1921 wlis TebervalSi, baqoSi
udepeSa stalinma orjonikiZes da iciT,
romel qalaqzea laparaki?
- Tbilisze!!!
SemaZrwunebuli paradoqsia ara, gverdigverd rom dado `iveriaSi~ dabeWdili leqsi da eleqtrogayvanilobiT
nabeWdi daSifruli depeSa?!
ai, rogor mokles rusebma da mxolod rusebma mamulze usazRvrod meocnebe Wabuki, romelic ambobda: `ayvavdi
turfa qveyanav~, `axlave Seutieo~, -
8
daaskvnis bolos; `ilxine iverT-mxareo~, `dasturiao~ - Caagonebda masaviT
manqurTs; `da Senc, qarTvelo, swavliTa, samSoblo gaaxareo~, - anderZad
utovebs mamuliSvilebs Tavis oqros
sityvebs, da iqve `aiRe qalaqio~!!!
roca qarTvelobaze aRmarTavT
xels da droSad stalins moiSveliebT,
rogorc es uweso trockim da Wkuasustma xruSCovma qnes, ai, maSin sircxvilisagan unda gaCumdeT, da patara qarTvel bavSvebs daugdoT yuri, dResac
rom swavloben `deda enas~ stalinis
leqsiT.
adamianSi sulis daSla maSin warmoebs, roca moZalade Zaladobis msxverplze moqmedebs siRrmiseulad mis sulierebaze. moZalade Zarcvavs Tavis
msxverpls gonierebaSi da warmoiqmneba am adamianSi sulieri sicariele.
xolo vakuums avsebs Tavisi individisaTvis damaxasiaTebeli niSan-TvisebebiT. zemoT motanil citataSi Tavidan
bolomde mxolod da mxolod rusuli suli ikiTxeba. TviT leninic aRniSnavda stalinis bonapartizmisaken miswrafebas da eSinoda TviTonac am Zalis
arcTu usafuZvlod. es ki jini iyo,
boTlidan amosuli revoluciuri Jini,
romlis boTlSi Cabruneba sikvdilis
metma veravin SeZlo.
saTauridan gadaxveva
es Cemi, aseTi grZeli, grZeli saTauri gasaocrad waagavs qurdbacaca
iazonis istorias. qar-Tuli samyaros sulierebis saganZurze yvela dampyrobelTagan mxolod berZnebma da
rusebma aRmarTes xeli. erTmorwmuneobis droSiT bizantielebma gubazi
momikles, rusebma kidev zviadi; berZnebi
pelazgur samefos itacebdnen, rusebi
ki lazurs; berZnebi qarTul savaneebs
iTvisebdnen aTonSi, rusebi ki TviT
qarTul eklesiebs Zarcvavdnen da gahqondaT qarTuli siwmindeebi ruseTSi;
berZnebma rusTvelis freska xelyves
ierusalimis jvris monasterSi, rusebma
TeTrad gadaRebes saqarTveloSi qarTuli eklesiis kedlebi...
me mtkiva araTu pelazgebis gadaSeneba, lazeTis aneqsia, gubazisa da zviadis mkvleloba, aTonis qarTvelTa savanis gaqroba, qarTuli siwmindeebis Zarcva, daRupuli freskebi Tu amokawruli rusTveli,
aramed Tqveni uRmerTooba!
me vici, sabolood yvelaferi aRigveba pirisagan miwisa, magram me Tqvenze
Semtkiva guli, da ara amokawrul rusTvelis freskaze. amiT didi poetis saxe ver waSaleT. rom ar arsebobdes
misi freska, igive saxismetyvelebiT
CemSia da nebismier qarTvelSi. da
amitom mebraleba Tqveni sulnamcecoba,
usulo sagnebze rom SegiZliaT javri
iyaroT, aseTi sulTgaxrwnilobis gamo
gadaSenda bizantia da gadaSenebis gzas
adgaxarT Tqvenc, ruseTo!
P.S.
Cemma mterma Cemze Tqva, rom `kargia
saqarTvelo uqarTvelodo~, me ki vityvi:
`kargia ruseTi urusod!~, nadavli gansakuTrebulad didi dagvrCeba Cven ruseTisagan, vidre ruseTs saqarTvelosgan.
Cven
gvaxsovs
isini!
9
amerikaSi:
niu-iorkSi:
164 Brighton 11 St.
Brooklyn NY 11235
Tel: 718-934-1700
Alt: 347-500-5037
Tel: 201-333-5555
www.barami.us
niu-jersSi:
84 Harbor Drive,
Jersey City, NJ 07305
Tel: 201-333-5555
delavareSi:
4 Lewis circle
Wilmington, DE 19804
302-930-0705
filialebi:
Tbilisi
quTaisi
rusTavi
baTumi
gori
bolnisi
Telavi
marneuli
amanaTebi
4-5 samuSao dReSi
aSS-dan saqarTveloSi
erTi paunti - 2.50$-dan;
amanaTebis gamogzavna
saqarTvelodan
avtomobilebis
yidva-gayidva
saqarTvelosa da amerikaSi;
avtomobilis, komerciuli
da piradi tvirTis
Sida gadazidvebi
aSS-Si.
www.barami.us
Cvens saitze
daregistrirebiT Tqven gagiadvildebaT:
- kredit-kartiT gadaxda;
- amanaTis statusis Semowmeba;
- amanaTis adgilidan aRebis SekveTa
www.barami.us
www.baramicar.com
www.facebook.com/Barami.us
10
`saqarTvelo, Sen vin mogca
Svili dasakargavi?!~
gaxsovT, es fraza?
povonskaSi daRupuli qarTveli gogonasadmi miZRvnili jansuR Carkvianis
leqsis erTi striqoni - 9 aprilisa
da Tbilisis ZmaTamkvleli omis devizad rom iqca.
Semdeg samaCablosa da afxazeTis
omSi dakargul Svilebsac am sityvebiT
ar davstirodiT?
me Tu mkiTxavT, es devizi Tu ritorikuli kiTxva damokles maxviliviT
hkidia saqarTvelos Tavze. es azri
gagimZafrdebaT, Tuki erTmaneTis miyolebiT gaixsenebT 1921 wlis 25 Tebervals daRupul iunkrebsa da 19 wlis
maro mayaSvils; Semdeg samSoblodan
safrangeTSi gadaxvewil erovnul mTavrobasa da inteligencias; 1937 wels
daxvretil Tu gadasaxlebul eris
niWier nawils; meore msoflio omSi
daRupul 300 aTass qarTvels da omis
Semdeg `moRalateebad~ Seracxul im
meomrebs, emigraciaSi rom daasrules
sicocxle; 1956 wlis 9 marts Caxocil student-axalgazrdobas... cxra
aprils, Tbilisis oms, samaCablos, afxazeTis, agvistos omSi daRupulebs.
erTi patara erisaTvis erT saukuneSi gaRebuli amxela msxverpli masStabiT arafriT Camouvardeba osvencimis, hirosimas, nagasakis tragediebs.
ubedureba isaa, rom es ritorikuli
kiTxva isev aqtualuria, dResac kargavs
Cemi samSoblo Svilebsac da moqalaqeebsac!
Svilebs, - ucxoeTSi dabadebulebs,
enadaviwyebulebs;
sakuTari uunarobiT samSoblodan
lukma-puris sapovnelad gaZevebul moqalaqeebs, - sxva qveynis moqalaqeobis
miRebis SemTxvevaSi, avtomatiurad uwyvitavs samSoblosTan damakavSirebel
erTaderT Zafs, dasabrunebel xids ungrevs.
qveyana, romelic safrTxeebiTaa aRsavse, Tavisi uniaTobiT met satkivars
aCens. yvelafers rom Tavi davaneboT,
sakuTar istorias iviwyebs da sakuTarsave Secdomebisgan verafers swavlobs.
1915 wlis 26 ianvars asiaTasiani
procesia ukanasknel gzaze miacilebda akakis neSts. erTaderTi gvirgvini
miuZRvoda kubos win, warweriT `akakis - saqarTvelo~.
misi anderZiT, yvavilebSi da gvirgvinebSi dasaxarji Tanxa qarTvelTa Soris wera-kiTxvis gamavrcelebel sazogadoebas unda moxmareboda.
`gamavrcelebel~ sazogadoebas, rad-
ganac im epoqaSi, rusuli `carizmis~
daRis gavleniT, qarTvelTa 85-ma procentma wera-kiTxva ar icoda.
ufro metic, im epoqaSi Seiqmna iakob
gogebaSvilis wigni `tfilisis Sesaxeb~, romelic dapatimrebuli iyo erTaderTi mizniT, rom saguldagulod daemalaT dedaqalaqSi Semcirebuli qarTvelebis ricxvi momravlebul moZme
somexTa xarjze.
miuxedavad imisa, rom aseTi safrTxe
dedaqalaqs nebismier dros SeiZleba
Seeqmnas, mainc uvic nabijad Cans quTaisSi gadatanili qveynis umaRlesi parlamenti da funqciis gareSe darCenili
dedaqalaqi.
ver viswavleT magaliTi afxazeTisganac. axla ukve javaxeTSi, SiSs didi
Tvalebi aqvs, Cven ki sxva qveyanaSi miRebuli moqalaqeobis gamo eTnikur
qarTvelebs, qarTulad mosaubreebs, saqarTvelos moqalaqeobas vuwyvitavT, rom
Semdeg statistikur cifrebSi erTxelac sakuTar samSobloSive viqceT
umciresobad.
ase xom viyaviT tfilisSi, 1900
wlebSi?
sakuTari miwidanac gamoZevebis gemoc
xom viwvnieT?
es aRar unda moxdes! qarTvelebs
araTu gaumartivdeT saqarTvelos moqalaqeobis dabruneba, arc unda waarTvaT,
wamic ar unda misceT imisTvis, rom
moswydnen samSoblos, gaucxovdnen.
im didi bodiSis mosaxdelad, danaSaulis asaRiareblad - qveynis mTavrobis ocwleuli uniaTobis gamo
sakuTari ojaxebidan Sors gayrili
Svilebis gamo,
gaciebuli keris gamo,
dangreuli ojaxebis gamo,
dautirebeli mSoblebis gamo,
- samSoblom unda igrZnos Tavisi
wili pasuxismgebloba da moqalaqeoba
SeunarCunos da maT Rirseul dabrunebazec izrunos qarTul wiaRSi, WeSmarit
samSobloSi.
ase vxedavT Cven salome zurabiSvilis irgvliv Seqmnil emigrantTa iniciativas, wuxils da moTxovnas saqarTvelos mTavrobisadmi.
`marTla mjiRisxela Tu xar, Seni
mjiRis Wirime...
rad ar wuxxar?..
rad ar wuxxar?!~
manuCar kaWaxiZe
11
Cven Coxebi jer ar gvecva da aTiveni
patara kafes win terasaze videqiT.
emateba da emateba xalxi moedans. daRamebas aRaraferi uklia, magram varskvlavebi jer ar Canan Camuqebul caze.
Tvali Zalauneburad xalxisken gagirbis da kidev im yuresaken, qvemoT, aTasi
did-patara iaxtis iluminaciiT rom
cimcimebs ukve da cota xanSi, varskvlavebi cazec rom ainTeba, ueWvelad zecis anarekls rom daemsgavseba.
irgvliv yvelaferi sasiamovno molodiniTaa gaJRenTili. haeri frangul,
italiur, germanul da inglisur enebze
warmoTqmuli frazebiTaa pirTamde savse,
magram, yvelam icis, rom metyvelebis
polifonias male simRerebis polifonia Secvlis. dRes aq, am moedanze mTavrdeba polifoniuri simReris festivali - korsikis lamazi dResaswauli.
Cven qarTulad vsaubrobT. ise, Cvenamde ar aRwevs, Torem moednis garSemo
saxlebis aivanTa ukan SeyuJul patarpatara oTaxebSic Tav-TavianT enebze
saubroben da CvensaviT sasimRerod emzadebian bulgarelebi, samxreTafrikelebi,
sardebi, tuvelebi, marokoelebi, ligurielebi, berberebi, boSebi, albanelebi,
italielebi, baskebi da raRa Tqma unda
korsikelebic. terasadan maT jer ver
vxedavT, radgan isini oTaxebSi arian
„Casafrebulebi“, dros elian, raTa simReriT gamoiWran mere aivanze da moedanze Sekrebil xalxs suli auforiaqon.
mokled, kargad viciT Cven maTi zraxvebi
da imasac kargad vacnobierebT, ramxela
omi gvaqvs maTTan simReriT gadasaxdeli.
viciT es yvelaferi Cven da rac
ufro gviaxlovdeba am usisxlo omis
dawyebis Jami, miT ufro Zlierdeba
Cvens ZarRvebSi winaparTa sisxlis wili. Zlierdeba da Cvenc gadamwyveti
SetevisTvis vemzadebiT.
- rodis daiwyeba? - xazgasmuli
simSvidiT mekiTxeba gurami.
- TerTmetze, - saaTs davxede, - TerTmetze aqauroba Cabneldeba, mere, gaxede ramdenia, yvela aivnis gayolebaze
sanTlebi ainTeba da esaa dawyebis niSani.
romeli terasac an aivani pirvelad
gamonaTdeba proJeqtoriT, simRerasac
isini iwyeben. ase gagrZeldeba. mTavari
scena korsikelebisaa, maspinZlebi arian.
Cven gvian gviwevs simRera, marokoelebis Semdeg da...
- momismine, - mawyvetinebs gurami, mravalferovnebis upiratesobas vkargavT Cven. yvela or simReras mReris
xom? hoda, Tlad Steri unda iyos
xalxi ori Tavi normaluri simRera
ar qondes, mayurebelma ra icis, rom im
12
Temur Wkuaselis es novela TiTqmis aTeuli wlis win daibeWda `mamulis~ kabadonebSi, Tumca Cvens mkiTxvels dResac axsovs, - xSirad gvweren
Tu axseneben saredaqcio werilebSi.
gadavwyviteT, Semomatebuli mkiTxvelebisaTvisac xelmisawvdomi yofiliyo
es lamazi da marTali ambavi.
oris iqiT aferi araa, siabdlea, amitom
Cven imferi simRerebi unda SevarCioT,
mgeliviT rom daetakeba da gadarevs
xalxs. solistobis da qargvis droi
aRaraa, orad geviyoT, erTi guruli
vTqvaT orpirad, orpiri krimanWuliT,
erTic svanuri ferxuli davcxoT, omaxad. vakivloT agini... nacadi sardaliviT miziarebs gurami moaxloebuli
brZolis taqtikas - Sen, gogiam da
robertim daiwyeT, motrialebaze yvela
ager varT, wamogyobiT...
uecrad gurami dadumda. wamis win
brZolis JiniT damuxtuli mzera Cems
miRma gaeqca da Tvalebi erTbaSad gaufarTovda. Zalauneburad mec ukan mivixede. Rirda mixedvaT.
moednidan Cveni terasisken ase ocdaori-ocdaoTxi wlis asuli modioda,
maRali, TmebgaSlili, Tvals ver moacilebdi da moacilebda kidec moedanze Tavmoyrili amdeni Tvali. misi
moqneuli tanisTvis aSkarad sruli
da welze erTi SexedviT daudevrad
dagrexili feradi mandiliT Semosaltuli Savi kaba ki ar malavda, kidev
ufro amZafrebda misi sxeulis silamazes. aSkarad gamoirCeoda am mileTis
xalxSi - jiSiTac da xazgasmuli miukareblobiTac.
mokled, mTeli misi garegnoba brwyinvale magaliTi gaxldaT im iSviaTobisa, kacs codvisken ki ara, RmerTisken
rom gagaxedebs.
gverdze Cagviara, arc Semouxedavs
ise SeaRo kafes kari da is iyo minis
kars miRma unda gacreciliyo, rom...
rom, erT-erT Cvenians etyoba nervebma
umtyuna da ufro TavisTvis, vidre
mis gasagonad, locvasaviT aRmoxda gamarjoba, Sen Semogevleo...
gamoRebul karebSive gaSeSda ucxo
feria, wamis mere mogvitrialda, jer
RimiliT mogvWra Tvalebi, Semdeg ki
situaciis bundovanebiT isedac dabneulebs gamarTuli qarTuliT gviTxra
Tu gvi pasuxa - gamarjoba, mama!
kidev ufro davibeniT da raRacis
axsnis imediT, jer erTmaneTs uimedod
gadavxedeT, mere ki guramis mier dagegmili „ieriSi“ naadrevad daviwyeT da
kafes Sesasvleli moviqcieT alyaSi.
TandaTan dalagda yvelaferi. gogonas salome erqva da wuTis win ase
gaugebari da amforiaqebeli „gamarjoba
mama“ erTaderTi aRmoCnda, rac mas qarTulad SeeZlo eTqva, amitom sasaubrod
inglisuri SeirCa da sul male Cveni
cnobismoyvareobac danayrda. mamis mxridan misi bebia yofila qarTveli, imereTidan. salomes dabadebamde gardacvlila da saqarTveloSi yofila dakrZaluli. sad, ar icis. TviTon marselSi
cxovrobs, studentia. sami wlis win
mamac gardacvlia. mamas uwin qarTuli
kargad scodnia, mere da mere veRar
laparakobda da amas Zalian ganicdida
Turme. sikvdilamde ori saaTiT adre
ki moulodnelad qarTulad alaparakebula.
- me mxolod es erTi sityva - „gamarjoba“ vicodi. roca mwoliare mama
qarTulad alaparakda, araferi mesmoda da avtirdi. didxans mixsnida raRacas. mere uecrad gaCerda, cota xniT
TvalebSi Camacqerda da frangulad
miTxra - salome, Svilo, gamarjoba miTxari, qarTulad miTxari...
- gamarjoba, mama! Sevecade gameRima.
is ki, ukve CurCuliT - kidev, kidev
miTxari... salome... me Tan vtiri, Tan
gauTaveblad vimeoreb - gamarjoba, mama!
gamarjoba, mama! gamarjoba, mama! ar maxsovs zustad, mgoni ormocdaaTjer mainc vTqvi es sityvebi...
mere mama gardaicvala, aRaraferi
esmoda. me ki daJinebiT, gamarjoba mama,
vimeoreb da vimeoreb, sanam eqimebma ar
wamomayenes. weRan, Tqvengan rom igive
sityva gavigone, gavSeSdi uecrad. mama
gamaxsenda. ras ar davTmobdi, oRond
is vicode, ras meubneboda maSin, sikvdilis win. sami weli gavida, me ki gamudmebiT amaze vfiqrob. sakmarisia marto
davrCe, maSinve misi xma Camesmis yurSi,
misi qarTuli, gagebiT ki araferi mesmis. isev tirils viwyeb da isev vCurCuleb - gamarjoba, mama!
saubris dros sul gaRimebas cdilobda salome da mRelvarebis SesaniRbavad xSir-xSirad Tmebs isworebda
xeliT. Cven cremlebiT agvevso Tvalebi.
gogim pauza Seavso, nu geSinia salome,
aq ara varT, awi aTi mama gyavs da gamarjobis garda kidev bevr rames gaswavliTo.
isev sevdianad gaiRima salomem, Camogviara mere da aTives marTla Svi-
liSviliviT Cagvexuta.
aqamde ver gibedavdiT, merideboda,
gvian Sevityve, korsikaze qarTvelebi
arian Camosulebio, gavige Tu ara, avforiaqdi, yvelaferi mivatove da aq gamoviqeci. koncertis mere vapirebdi TqvenTan mosvlas, Tumca SeiZleba verc gamebeda. mindoda menaxa... mamaCemis xalxi
mindoda menaxa... ise, Soridan SemogxedavdiT da... mamas gavixsenebdi...
nobis Sesakrebebma SesaZloa jamSi sul
sxvadasxva Sedegi mogvces. radgan jami
sisxlTa raodenobaze ki ara, albaT
sisxlis siZlierezea damokidebuli.
mokled, asea Tu ise, saWiro iyo
droze gavclodiT im sevdian terasas,
Torem, cotac da erTi saaTis Semdeg
samReri im ori aucilebeli simReris
mRera, salomesTan Sexvedramde gadasaxdel omad rom gveCveneboda, naRdad ga-
bolos korsikaze moxvedrilan, aq saxli
uyidiaT da rogorc Tavad amboben,
aqedan arsad wasvlas aRar apireben,
aqauroba da aqaurebi moswonT Zalian.
Cven rom meored CavediT, maspinZlebisTvis uTqvamT, radgan qarTvelebs
sastumroSi ar uSvebT da saxlebSi
migyavT, Cvenc mogveciT amis ufleba
da ori kaci dagviTmeTo. ase moxvdnen
daTo da gia viliam kiiseris lamaz
aman sul mogviTava xeli. qarTuli,
Tundac franguli tradiciebiT, igi
xom frangi iyo, mamac frangi hyavda
da dedac. mxolod mamamisis deda iyo
qarTveli. aki aseT SemTxvevaSi vambobT
kidevac - frangia, magram deda qarTveli hyavs, an piriqiT, qarTvelia, magram
deda hyavs frangio... da, Tu maincdamainc sisxlis xseneba gvinda, maSin xom
ase vambobT, am gogonas meoTxedi sisxli qarTuli aqvso... xom asea? xom
meTanxmebiT? Cven ki iq, korsikaze, am
WeSmaritebis gagonebac aRar gvsurda.
salome qarTveli iyo CvenTvis da aRar
hqonda mniSvneloba, Tavad ras fiqrobda
amaze.
etyoba sisxli maTematikis kanonebs
ar emorCileba. erTi da imave raode-
gviWirdeboda.
bodiSi vTxoveT salomes, wavalT
axla Cven, tanze unda gamovicvaloT,
dRes SenTvis ori simRera gvaqvs samReri, mere ki, roca koncerti damTavrdeba, erTad vivaxSmebT da danarCens iq
gimRerebT-Tqo.
Coxebs rom vicvamdiT, daTom gamoxunebuli rveuli gamomiwoda da gadaxedeo, miTxra. ra aris-meTqi, vekiTxebi. viliamis naweria, saxlSi magidaze
eyara, SemTxveviT kiTxva daviwye, damainteresa, mere nebarTva vTxove da vTargmneo. ori dRea magaze vcodvilobo...
viliam kiiseri ti piuri ingliselia. meuRlesTan erTad jer samxreT
afrikaSi wasula londonidan, mere karga xans Sav kontinentze ubodialiaT,
ojaxSi. ai, am kacis Canawerebis Targmani momawoda daTom.
me uZiroebs lekverTxebi gadavuWire,
Coxis qilebze xelisgulebi gadavatare,
xanjal-asxmuli qamari welze RvediviT SemoviWire, wamiT sarkeSiac Sevavle sakuTar Tavs Tvali da mere gadavSale rveuli.
- „qarTvelebi Tbilisidan movidnen
korsikaze da polifoniis festivalze
imReres. advilad SegeZloT dageskvnaT,
rogori ZaliT Seexo korsikul grZnobebs es aTi kaci, rom maspinZelTa umravlesoba iZulebuli gaxda atlasi gadaesinja Savi zRvis sapovnelad.
qarTvelebma datoves samoqalaqo
omis pirze mimdgari Tavisi qveyana da
movidnen iq, sadac bevrs iaraRi sawo-
13
lis qveS udevs.
Tqven mogwonT, rom Semsruleblebi
erT mtkice muStad arian Sekrulni.
sulierad mtkice, udides qarTvelebs
SeuZliaT sulac aTis wili imReron,
magram aseve SeuZliaT uecrad bavSvebad gardaiqmnan, Tqven ki Tvalebs xuWavT
da ise usmenT akvnis simReras.
usmenT da xedavT gurami, gia, givi,
Temuri, zurabi rogor sTavazoben TavianT xmebs robertis, gogis, zaurs, daviTs
da daviTs - rogorc siyvarulSi gaxveul Zvirfas saCuqars.
arsebobs erTi aseTi qarTuli Tqmuleba - mravalTagan erT-erT dampyrobels, romelmac mospo da gaanadgura
patara mTiani qveyana, ukana gzaze erTerT sofelSi, sadac egona, rom xalxi
mTlianad amowyvita, ori momRerlis
simRera gaugonia. am simReram daarwmuna igi - aseTi xalxis dapyroba SeuZlebeliao. ucnauri ki isaa, rom korsikelebic igives yvebian Tavisi istoriidan.
da qarTvelebi dResac svamen wyals,
rogorc Rvinos da Rvinos, rogorc
wyals. fexze mdgarni warmoTqvamen magidasTan sadRegrZeloebs. qveyanasa da
ojaxs adRegrZeleben. darwmunebulni
arian, rom es maT Zalas matebT, rom
imReron, simRera ki Zalas matebT, rom
icxovron mRelvare droebaSi da SeinarCunon sicocxlis sixaruli.
isini Sav samoss atareben, welze
Semortymuli gravirebuli iaraRiT,
maRalyeliani waRebiT da mkerdze patrontaJiT WeSmaritad patriotebad gamoiyurebian da namdvilad aseTebi arian,
Tumca yovelTvis niRbaven TavianT Zlier pirovnul individualobas, romelic mxolod maSin xdeba TvalsaCino,
roca sulierebis sferoSi iZirebian
da ganumeorebeli Sinagani impulsebiT
Txzaven TavianT warmoudgenel musikalur partiebs. grZnob, rom samRerlad gadaxveul maT sxeulebSi saqarTvelosTvis iwyeba sulTa ganwmenda.
mxolod qarTvelebs SeuZliaT advilad da ukonfliqtod gagrZnobinon
erTdroulad ori ram - mowyeniloba
mxiarulebad migaCndeT da saSiSroeba
ukidures bednierebad. da isini mRerian
epikur, Sromis, samogzauro Tu sufris
simRerebs, ferxulebsa da iavnanebs, sagaloblebsa da baladebs. mRerian samlocveloebSi, eklesiebSi, magidasTan, baRSi, manqanaSi, saxlebSi da albaT Sxapis
qveSac. mRerian gulis karnaxiT da
uZlieresi emociiT, romelic maTi sulis siRrmidan amodis. iq ki simReraa
yoveli da yvela asakisaTvis.
SemTxveviT mayurebels SeeZlo dak-
14
virveboda jgufis TiToeuli wevris
qcevas da warmoedgina isini moarSiyeebad, an sasiyvarulo qmedebisTvis mzadmyofebad, magram amiT isini mxolod
damokidebulebis uSualobas afiqsireben, radgan, meore wams, maTi gasaocari
fiqriani gamoxedva, moulodneli xelis CamorTmeva, an sulac mxarze xelis
gadasma migaxvedrebda, ras warmoadgens
maTTvis mTeli korsika. isini, arasodes,
sul odnavac ki ar gascilebian zneobis CarCoebs da maTi jiSiT Tandayolili uzado qcevebi nebismier londonel jentlmensac ki SeSurdeboda.
erT-erT maTgans londonidan Cemi
stumrebi gavacani, Suaxnis col-qmari.
TiTqos zrdilobianad ekiTxebian aTas
rames, ZiriTadaT qarTvelebsa da saqarTveloze, magram, yvela kiTxva, mopasuxis mimarT TavisTavad nagulisxmevi
upiratesobiTaa gamsWvaluli, ingliselebs yvelgan, yovelTvis da yvelas
mimarT rom sCveviaT da savsebiT bunebrivad miaCniaT. im qarTvelma es maSinve igrZno, magram ar SeimCnia. iseTi
gamaognebeli iumoriT da erudiciiT
pasuxobda misTvis albaT sakmaod gulubryvilo kiTxvebs, rom Cemi stumrebi
mTlad bavSvebad gadaaqcia. gvian mixvda
Cemi stumari qalbatoni amas da aSkarad gabrazebulma, magram Rimilis grimasaTi jer madloba gadauxada, mere
ki moulodnelad, viTom keTilganwyobisa da mowonebis niSnad, yoCaR, gamocda
kargad Caabareo, sinamdvileSi ki Tavisi TvaldaxelSua dakarguli upiratesobis dasabruneblad, mowafesaviT Tavze
xeli gadausva TmebSeTxelebul ki ara,
gvarianad gamelotebul mopasuxes. qarTvels wamierad ise Seecvala saxe, mivxvdi, aRaravis daindobda. Sevwuxdi,
veRar vaswrebdi situaciis ganmuxtvas,
magram wamis Semdeg man jer me Semomxeda,
Semdeg didsulovnad gaiRima da savsebiT moulodnelad aseTi ram Tqva bodiSs gixdiT qalbatono, rom Tavze
qoCori ver dagaxvedreTo...
qarTvelTa xmebma da qcevam TiToeuli CvenTagani gaJRinTa. Cven vuyurebT
maT sxeulebs mowyvetil mxiarulebas
da Cvenc mowyenilebi vxvdebiT. Cvenc
gvSia Raribuli cnobebi maTi saxlebidan da im omebidan, romlebic iq mZvinvareben. Cven ki ver vaxerxebT mivceT
maT sul mciredi damamSvidebeli informaciac ki. araviTari nugeSi ar
aris, TiTqos, isini ki simReras ganagrZoben, oRond maTi namReri kidev uf-
ro Zlieri da wamleki xdeba.
vin vis ebrZvis da risTvis? visi
miwa visia da rodidan? Cven cota
vibneviT - rusebi, afxazebi, gurulebi,
megrelebi... avirdavirieT, visi xelisuflebaa kanonieri da visi ara. vamCnevT gansxvavebas rusul da qarTul
anbans Soris, magram arc erTis wakiTxva
ar SegviZlia. veRarafers vxvdebiT sad mTavrdeba evropa da sad iwyeba
azia. ver vxvdebiT, vin vis mxaresaa da
vis swyalobs RmerTi, magram es xom
arafers niSnavs - mTavari isaa, rom
isini axla aq arian, isini ukve CvenSi
arian. amitom, is, rac namdvilad gvsurs
vicodeT, isaa, rogor movaxerxoT, rom
isini maSinac CvenTan iyvnen, roca wavlen.
maTi mTavari koncerti axlovdeba.
ostati maT bolo darigebebs aZlevs.
patara oTaxSi arian. es saTavso maT
TavianTi erovnuli tansacmlis Casacmelad sWirdebaT.„ratom kidia aq wminda
giorgis droSa?“ kiTxulobs erTi,„sadaa Cemi uZiroebi“ - ainteresebs meores. „nela, fexze nu mabijeb“, ambobs
mesame. me es frazebi CemiT movisazre,
radgan ar mesmis maTi ena.
koncerti ki aTis naxevarze daiwyo. saaTnaxevris Semdeg ki kaTedralSi
saocari siCume sufevs. metismeti aRtacebisgan xalxi veRar xmaurobs, Cumadaa. etyoba erTi survili gauCnda
yvelas, Sevidnen sadme da brendiT amoivson muclebi am ucnauri dResaswaulis
Semdeg.
qarTvelebma imReres! vusmendi maT
da xan buxarSi moTuxTuxe qoTani melandeboda, xan zecisken isariviT gaWrili torola, xan okeanis Zlieri sunTqva
da xan gavarvarebuli foladi. isini
erTdroulad iyvnen mamontebic da mlocvelebic, TandaTan kaTedralis TaRebqveS aalebuli kelaptrebiviT iRvenTebodnen da naRvenTis es mduRare lava,
rogorc yvelafris wamlekavi niaRvari, dasavlis karidan uwyvetad gamodioda da citadelis granitis safexurebiT zRvamde CaRweuli, iq, qviSian
napirze grildeboda.
axla isini mSvidad dganan. gamodis
Jan-klodi, didi momRerali, qarTvelebis mowafed rom Tvlis Tavs. mas xmis
amoRebac ar sWirdeba. Cven viciT rac
unda moxdes.
Svidi korsikeli TeTr perangebSi,
gulgaReRilebi, Savi SarvlebiT, saxesavse RimiliT cremlebiviT Caerivnen
qarTvelebs. simRera enad iqca da korsikelTa melodiebma advilad i povnes
gza Zmebis gulebSi. aTi xari da Svidi
frTosani.
qarTvelebi, amjerad damSvidebuli
xmebiT, korsikelebmac miagnes Tavisas.
solistebi amocurdnen da naiareviviT
gaqrnen. dgeba momenti, roca veRaravin
arkvevs, vin ras mReris da es yvelaferi mainc saocar harmoniaSia, radgan
aq aris veberTela Zala, veberTela
Zalaufleba, aq aris udidesi winaTgrZnoba, romelic erT sxeulad aqcevs
yvelas da es sxeuli brwyinvaled
grZnobs, ra unda gaakeTos.
qarTvelebi korsikas ar datoveben.
korsikelebi arasodes miatoveben qarTvelTa simReris brZolas. Tu samyaros
mSvidoba surs, ai, amas ZaluZs igi“.
rveuli davxure. erTi wavustvine
da biWebmac momaZaxes, wavediT, vagvianebTo...
moednisken mivikvlevdiT gzas xalxis nakadSi. mTeli moedani xalxiT
iyo gadaWedili. pirdapir qvafenilze
isxdnen. dagvinaxes Tu ara, erTmaneTs
gadaulaparakes, qarTvelebi modiano, mere im rigma, romelsac win CavuareT,
gaubedavi taSi dagvikra, TandaTan is
taSi wina da ukana rigebsac gadaedo,
zemoTac agorda da sanam mTeli moedani
ar gadavWeriT cerad da sanam isev
„mSobliur“ terasas ar SevafareT Tavi,
aRarc gaCerebulan.
saaTs davxede. TerTmets aRaraferi
uklda. mikrofonebs movergeT. vikiTxe,
ra gadavwyviteT, ras vmReriT-meTqi.
iyos guruli da svanuri, jer „orira“
vTqvaT, mere ferxuli, jokias varianti,
azustebs roberti. ise arca aqvs didi
mniSvneloba dRevandel namRers. Cven
Cveni ukve vTqviT, es taSic imis gamoZaxili iyo. ase, Ria cis qveS, amden xalxs, ori simReriT, Cven rom gvinda,
ise, qarTuli simReris madls mainc
ver gavagebinebT...
me aRaraferi miTqvams, viliamis CanawerebiT viyavi gabruebuli da roberts
mxolod gonebaSi daveTanxme.
am dros kafedan Cvenma salomem gamoanaTa. orive xeliT langari mohqonda,
romelzedac galiclicebuli patara
sirCebi ewyo, gafacicebuli dahyurebda
da frTxili nabijiT moiwevda Cvensken.
SevegebeT.
- aqauri arayia, korsikuli, Rvinis
wyals eZaxian. mama ambobda, qarTvelebsac aqvTo aseTi arayi. raRac ucnaur
saxels ambobda. TqvenTvis SevukveTe...
Tu ar SeiZleba, ukanve waviReb da...
mere, koncertis Semdeg...
mudaras ufro gavda salomes sityvebi. vigrZeniT, bednieri rom iyo am
wuTebiT da aba am bednierebas rogor
wavarTmevdiT. CamovirigeT sirCebi, Sen
da Sens bebias gaumarjoso, vuTxariT
da gadavkariT. gaxarebulma carieli
Wiqebi kafeSi Seabruna, maleve gamobrunda da zustad Cvens qvemoT, terasas
qveda kedelTan Cavida, aqedan ukeT mogismenTo...
am dros mTel moedanze da axlomaxlo quCebSi sinaTle gamorTes da
yvela saxlis aivnebze Tu fanjris
rafebis gayolebaze ukve anTebuli sanTlebi erTbaSad mTeli Tavisi didebuli idumalebiT gamoikveTa.
etyoba niavmac Seafasa situaciis
muxti da zRvidan citadelisken celqad momavalma sadRac gzaSive arCia
garindeba. Seucnobelis molodiniT
damZimda garemo. moedanic iseT siCumeSi CaiZira, kaci ifiqrebda es sami
aTasi kaci erTmaneTs erTdroulad
gaebutao.
da ai, am sayovelTao mdumarebaSi
mTel citadels raRac idumali feradi nisliviT Camoefina mamakacis ulamazesi tembris xma wamiT daaswro sisxlma gonebas, umal
man igrZno mSobliuri, igrZno da uecari biZgiT yvela kunTi dagviWima. mere
ki gonebamac daafiqsira, rom festivalis damamTavrebeli zeimis dawyeba
hamlet gonaSviliseulma „orovelam“
gvauwya. bageebi dagvewura da xorxebi
dagvebera. simRera TiTqos Zalian Soridan, iqneb sulac saqarTvelodan mohyveboda zeciur guTans da roca man Tavisi ulamazesi kvali citadelzec
gaitana, eWvi aRar gvepareboda, rom
sami aTasi kacis taSis xma eqosaviT
naRdad ukanve, saqarTvelomde CaaRwevda.
aseTi moulodneli emociurobiT
daiwyo CvenTvis korsikuli Semodgomis mSvidi saRamo.
gvian, roca yvelaferi damTavrda,
vaxSamze varT da salomec, raRa Tqma
unda, CvenTanaa. amovirCieT erTi mozrdili TeTri magida terasas centrSi,
SemovusxediT, sasmisebic SevivseT wiTeli RviniT da yvelani vgrZnobT, Tavdaviwyebac male gvestumreba.
terasis sxvadasxva kuTxidan ki
ukve ismis simRerebi, zedized imReres
bulgarelebma, Semdeg amerikelebma, albanelebma, korsikelebma... ginda ar ginda
aqac Sefaruli paeqrobaa da RviniT
galaRebuli xmebi efineba xmelTaSua
zRvis qafmoreul napirebs.
salome ki cmukavs. TqmiT arafers
ambobs, magram erTi suli aqvs Cvenc
rodis gavanTavisuflebT yelSi gamomwyvdeul duRildawyebul xmebs. Cven
ki gangeb vaWianurebT, gamocdilebiT
viciT, salomes garda mTeli terasac
15
qarTvelebis amRerebas elodeba da am
molodins kidev ufro vamZafrebT. Tanac
biWebic mimoifantnen, zogi sardebs CaugdiaT xelSi da Rvinos aZaleben,
zogi afrikelebs da zogic Jurnalistebs. Tumca es arafers niSnavs, rom
dauZaxo romelimes, iqneb verc gaagono, magram sakmarisia vinmem simRera
wamoiwyos, maSinve yvela gamoiqceva da
Tu mosvla ver moaswro, xmas gzidanve
SemogaSvelebs.
roca salomem kidev erTxel Semogvxeda mudariT savse TvalebiT, gogis
aRar mouTmina gulma, jer, rogorc
sCveoda, Rimili gadaefina saxeze da
mere mravalJamieri daiwyo.
maSinve moWriT mowyda terasaze
xmauri, TiTqmis uxmo, gamxnevebisa Tu
madlierebis taSma niaviviT gadaiqrola
da miuxedavad imisa, rom simRera terasaze ki ara, mTels citadelze mSvenivrad ismoda, umravlesobam mainc miatova
magidebi da Cvensken gadmoinacvla. meore
muxli jer motrialebulic ar gvqonda,
zangi gamovida win, gverdigverd msxdom
gias da roberts daudga ukan, daixara,
saxe maT saxeebs Caudga da bani „SemogvaSvela“.
CavamTavreT simRera Tu ara, Cveni
xasiaTi xom mogexsenebaT, im zangs movefereT, ise SevaqeT da gavamxneveT, TiTqos
saswauli eqnas. arada, mravalJamieris
gabmuli bani, Tu kacs yuri Zalian ar
gRalatobs, araa Zneli saTqmeli, miT
umetes aqeT-iqidan ostatebi Tu yurSi
gimRerian. amas imitom ki ar vambob, im
zangs Tavgamodeba ar davufasoT, ubralod, rac Cveni waqezebis mere moxda,
iman gagvaRiziana. Cvenma qebam gaaTamama
Tu mis gareSec aseTi Tavdajerebuli
16
iyo, es ar viciT, magram mogvitrialda
da gveubneba, eg raa, me msoflios nebismieri xalxis xalxuri simReris erT
frazas rom movismen, meoredan nebismier
xmas avyvebio...
imdenad absurdad gveCveneboda misi
naTqvami, rom, Tavidan vifiqreT, etyoba
misi inglisuri kargad ar gvesmiso
da gogim barem samjer gaameorebina
erTxel naTqvami. roca sabolood davrwmundiT, ra sisuleles roSavda, gogia
mogvitrialda da Cven gviTxra - mgoni
gaafrina am sawyalmao... mere isev zangs
miutrialda da sakmaod didxans umtkicebda, warmoudgenel rames ibraleb, sxvagan egeba kidec moaxerxo, magram qarTul simRerasTan eg ubralod SeuZlebeliao. ar gaWra misma Segonebam. piriqiT, im zang momRerals, megobrebic wamoeSvelnen, danarCeni amerikeli momRerlebi da imaTac daadastures - nebismieri xalxuri simReris nebismier xmas
imRerebs erTi muxlis mosmenis Semdego. etyoba, marTlac imdenjer hqonda
es ukve gakeTebuli, rom arcerTi ar
daeWvebula megobris SesaZleblobebSi.
mokled, didi aJiotaJi atyda. mTel
terasas Cvens garSemo moeyara Tavi.
mxolod salome ijda Cumad da Tavisi
fiqriani TvalebiT xan gogis Sescqeroda, xan zangs, imisda mixedviT, im momentisTvis romeli aqtiurobda.
gogim ukanaskneli argumenti moiSvelia, ager Sen da ager Cven, modi da
vcadoTo. arc zangs dauxevia ukan.
piriqiT, raxan asea, modi davniZlavdeTo
da gaSlili marjvena win wamoswia.
gogic maSinve daeTanxma. aTasgan wamikiTxavs, amerikelebs niZlavi Zalian uyvarTo, wakiTxulis magaliTs ki maSin
pirvelad gadaveyare. ise gauxardaT,
rom maSinve jibeebze gaikres xeli,
aTas franks mouyares Tavi, magidaze
dagvides da zemodan koka-kolas sanaxevrod daclili boTli daades.
survilic rom gvqonoda, situacias
veRar davusxltebodiT xelidan. misi
tyveebi viyaviT ukve. Cven da isini ki
ara, mTeli terasa azartiT iyo danaRmuli da wuTi-wuTze afeTqdeboda.
gogimac amoiRo jibidan fuli, aTasi
franki advilad gadaTvala, radgan TiTqmis aRaraferi SerCa xelSi da kokakolas istoriuli boTli kidev ufro
gaamdidra. mere mogvitrialda da me
da roberts gvkiTxa - ra vTqvaT, „Cven
mSvidobao“?!
- ki batono, iyos eg, daeTanxma roberti. me ki uecrad vekiTxebi, - mismine, marTla rom agvyves eg SobelZaRli,
ra vqnaT mere? gogim ise Semomxeda,
mivxvdi, Cemi naTqvami xumrobad miiRo.
- ar vxumrob, vTqvaT da agvyva, mere?
gogis Tvalebi gaufarTovda.
- ra dagemarTa, xom ar gaafrine?!
- ara, eWvic ar mepareba, rom ver
imRerebs, magram mainc... cotaa am qveyanaze Serekili? - Cemsas ar viSli.
- Serekilebis meti raa, magram etyoba yvelam CvenTan moiyara Tavi, sami
Tve vswavlobdi mag simReras da aman
axlave unda imReros? moica erTi Tu
Zma xar, egeTi rame ar xdeba...
mere me Tavi gamaneba da im zangs
ekiTxeba, - daviwyo?!
- o, kei! o, kei-o!
gogimac Tavi odnav ukan gadaswia,
Tvalebi milula, tradiciuli Rimilic ar daiviwya da RiRiniT daiwyo.
daiwyo, avyeviT da aRarc zangi gvaxsovda ukve, aRarc terasa da aRarc is
niZlavi, simReris demonma mogvitaca
samive.
roca simRera CavaTaveT, roca alyaSemortymuli ganwiruli mecixovneebiviT videqiT amdeni seiris moyvare
adamianis win da maT aRfrTovanebul
yiJinas vismendiT dabneulebi, roca
gaxarebuli salome kidev erTxel Cagvexvia samives, mereRa vkiTxeT biWebs,
ras Sveboda Cveni zangi, scada mainc
rame Tu arao. biWebs gaecinaT, scada
ki ara, SexedeT, ra saxe aqvso... simRera
rom daiwyeT, jer TviTdajerebuli RimiliT gismendaT, mere TandaTan Rimili
gauqra, Tvalebi gaufarTovda da mgoni
axlac gaognebuliao.
marTlac ase iyo, wesiT da kanoniT
Cveni iyo niZlavi, magram Turme sada
xar, amerikelebi ar apirebdnen ase advilad danebebas. agvixirdnen, Cven fol-
klorze davniZlavdiT, riTi amtkicebT,
rom es simRera xalxuria da ara
vinme virtuozis mier sacirkod Seqmnili nomerio. warmoudgenelia aseTi
ram xalxs emRerao. ager, amdeni momReralia, amaTac vkiTxoT, eWvic ar gvepareba, rom yvela amave azrisaao.
wamovenTeT, magram, marTla rogor
ginda daamtkico? leqcias xom ar CavatarebdiT qarTuli simReris tradiciebze?
Cven xom saqmis amgvar Semotrialebaze arc gvifiqria. urTierTndobas
TavisTavad vgulisxmobdiT da roca
es ndoba gaqra da roca CvenTvis yvelaze
ZviradRirebul patiosnebaSi eWvi Seitanes, bunebrivia, gavRiziandiT da argumentebic brinjiviT dagvebna. vin icis,
sadamde Setopavda Cveni kamaTi, uecrad
viliam kiiseri rom ar Careuliyo
saqmeSi.
- momismineT, geTayva, - win gamovida
viliami - me ingliseli var, Tavidanve
vicodi, rom ganwiruli iyaviT. momavlisTvis daimaxsovreT, qarTvelebTan
niZlavis dadeba ar SeiZleba, isini
yovelTvis moigeben, marTlebi arian
da imitom. isini SeiZleba daCagro,
Tu ki SeZleb, magram niZlavs ki ver
mougeb. me piradad maTTan sanaZleos
dadebas verasodes gavriskav. me isic
vici, rom maTTan soflebSi momRerlebi gasaocrad mRerian, ufro gasaocrad,
vidre eseni, magram es xalxi maT ki ar
eniZlaveba, mowiwebiT eqceva da simRerebs swavlobs maTgan. unda xvdebodeT,
rom roca Tqven maTi ar gjeraT, isini
Seuracxyofilni arian. vici, TqvenTvis
Znelia amis gageba, magram asea. sami
aTasi welia isini aseT simRerebs mRerian da sami aTasi welia ar cruoben.
sami aTasi weli rom simRera iqmneba,
mkrexelobaa aT wuTSi misi mRera moindomo. me Zalian vwuxvar, magram Tqven
jer inglisuri ukeTesad unda iswavloT, Semdeg xalxis pativiscema da
mxolod mere ifiqroT simReraze. damijereT, Tqven es Tavxeduri niZlavi pirwmindaT waageT. sxvanairad arc SeiZleboda momxdariyo, magram radgan amas
ver ijerebT da damarcxebas ver eguebiT, me vTxov qarTvelebs kidev imReron
rame, sabolood rom dagarwmunon Tqveni
Tavdajerebulobis absurdulobaSi.
isini simReris mefeebi arian da vici
amas gaakeTeben. mefeebs xom mimtevebloba da didsulovneba sCveviaT. da, Tu
am simRerasac ver ahyeviT, minda davijero, rom, qarTvelebs, gamarjvebas pirvelni Tqvenve miulocavT, o, kei?! jer
imaT gauRima viliamma, mere ki Cvenc
gadmogvxeda eSmakurad da Tan Tvalic
Cagvikra.
amerikelebma ki, yuradRebiT rom
usmendnen viliams, erTmaneTs gadaulaparakes raRac-raRaceebi, mere isev
zangi gamowinaurda da yvelas gasagonad, ufro ki viliamis sapasuxod Tqva
- qarTvelebs SeuZliaT aRar imReron,
Cven wavageT, Zalian vwuxvarT, rom es
Tavidanve ar vaRiareTo...
aba Cvens WanWikebmoSvebul grZnobebs kidev es undoda? eh! etyoba imdenad varT bodiSis mosmenas gadaCveulni,
rom aSkarad avReldiT da wuTis win
mosaklavad Tu ara, gasalaxad aSkarad
gametebul amerikels, iqiT davuwyeT
damSvideba, ar gewyinoT, biWebo, modi
Zmebad davrCeT, yvelaferi xdeba, wagebac da mogebac xom Zmebiao. viliamis
Txovnas ki mainc SevasrulebT, imitom
ki ara, rame dagimtkicoT, ubralod
Cveni megobariao... da ali-faSa daviwyeT!
„oida ali-faSam gviRalata...“ xmelTaSua zRvas gadaekida mSvildis sabelidan asxletili qarTuli simRera.
- roca SurisZieba kidev erTxel
Sedga, roca moRalate ali-faSa kidev
erTxel bawriT CaiTries gemSi, roca
misma ganwirulma kivilma sufsis gaRma
baileTeli gurulebi ki ara, xmelTaSua zRvis gaRma pirquSi sicilielebi SeZra, roca terasaze xalxis xelaxali yiJinac dacxra, uecrad salome,
Cveni patara qalbatoni wamodga, kokakolas boTlis qvemodan yvelasgan daviwyebuli fuli gamoaZro, aTasi franki
nerviulad gadaTvala, miutrialda im
jer kidev sagonebelSi Cavardnil zangs,
fuli perangis jiSebi CauCurTa, mere
ise, rom xeli ukan aRarc wamouRia,
TiTi miabjina mkerdze da ucnauri
siamayiT uTxra: - kargad moismine da
samudamod daimaxsovre, Sen rom ase
imRero Cemnairi sisxli unda gedgas
ZarRvebSio...
motrialda mere, saTiTaod SegvaTvaliera, uecrad mklavi miifara Tvalebze
da isteriulad atirda.
maSinve veciT, veferebiT, gulSi vixutebT, vamSvidebT, vawynarebT, aba inglisuri viRas axsovda, qarTulad, qarTulad
vemudarebiT - salome, aba Semogvxede,
Cveno mSveniero, Cveno sayvarelo, Cveno
patara qalbatono, kargi axla, dawynardi, Cvena varT, Seni mamikoebi, Semogvxede da dawynardi, xom deda vutireT
yvelas? xom gagixarda? hoda aRar
ginda, nu tiri, damSviddi, gaiRime,
oRond gaiRime, oRond Rimili dagvanaxe
da mTeli Rame SenTvis vimRerebT. aba
zeviT aixede, ramdeni varskvlavia, Tu
ar ginda, nu Sexedav, oRond damSviddi.
ginda wamo zRvas gadavxedoT, aqaurobas
saerTod movcildeT. mere saqarTveloSiac wagiyvanT...
verc erTi veRar vafiqsirebdiT, rom
salomes iseve ar esmoda Cveni, rogorc
RviZli mamis sikvdiliswina qarTuli.
kinaRam gulic amoayola cremlebs, Tan
aSkarad raRacis Tqmas cdilobda, magram bageebs momdgar sityvebs zRvad
momskdari cremlebi axrCobda. karga
xans iwvala, sanam moaxerxa da slukuns
amoayola: gamarjoba mama!
iciT, me mxolod erTi ram vici
danamdvilebiT, Cemi TvaliT vxedavdi
da imitom. salomes ZarRvebSi meoTxedi
sisxli eria qarTuli, magram roca
tiroda, meoTxedi cremliT naRdaT
ar utiria.
17
`iluz
ion
i~
`iluzion
ioni~
kabadonebSi
`Sindleris
oTar sefiaSvili,
saqarTvelos xelovnebis
damsaxurebuli moRvawe
amjerad ,,iluzionis~ ekranzea ukve saqveynod aRiarebuli amerikuli
filmi ,,Sindleris sia~ - mwuxare da
naTeli xsovnis monumenturi tragikuli kinofreska, romelic eZRvneba meore
msoflio omis wlebSi daRupul eqvs
milionze meti ebraelis ardaviwyebas...
xdeba ise, rom ama Tu im qveynis
erovnuli nimuSebi erTnairi sixSiriT
da sisruliT ar Cndeba xolme CvenSi
- sabWoeTis kinoekranebze. amitomaa,
rom amerikul kinos Cveni masobrivi
mayurebeli, samwuxarod, ufro icnobs
gamrTobi xasiaTis suraTebiT - ,,boevikebiT~, melodramebiTa da vesTernebiT.
magram amerikul, me vityodi, diad kinoxelovnebas aqvs e.w ,,socialuri filmebis~, WeSmaritad maRali kinogeniuri
kulturis brwyinvale tradiciebic.
swored am tradiciebisadmi erTgulebis saukeTeso dasturi gaxlavT
cnobili reJisoris - sTiven sfilbergis filmi ,,Sindleris sia~, romelsac
SarSan Svidi nominaciiT mieniWa dRevandeli kinosamyaros yvelaze prestiJuli jildo - amerikis kinoakademiis
,,oskari~ - maT Soris (calcalke) saukeTeso scenarisaTvis, saukeTeso reJisurisaTvis, saukeTeso filmisaTvis...
aseTi aRiareba - Tu gaviTvaliswinebT am filmisadmi rogorc farTo
mayureblis, ise profesionaluri kinokritikis mxriv gansakuTrebul gulisyursa da mxardaWeras, - cxadia, moulodneli ar yofila. TumcaRa, amerikis
kinoakademikosTa aseTma erTsulovanma
gadawyvetilebam mainc gamoiwvia erTgvari azrTasxvaoba. zogierTs miaCnda,
rom SarSan (1994-Si. red.) konkursze
iqneb sxvac - aranaklebi mxatvruli
Rirebulebis da aqtualuri JReradobis filmi iyo warmodgenilio. magram
Cans, amjerad amerikis kinoakademiam
kacTmoyvareobis - SemarTuli humanizmis suliskveTebis mkveTrad gamomxatveli nawarmoebi arCia, rogorc Tanadroul msoflio kinocxovrebis procesSi
yvelaze mxardasaWeri Rirseuli nimuSi.
*
kinosuraT ,,Sindleris siis~ finalSi ismis sityvebi Zveli aRTqmis
18
sia~
wignidan: ,,erTi adamianis sicocxlis
gadamrCenels Tuginda mTeli qveyniereba gadaerCinos~...
dRevandel ierusalimSi arsebobs
meore msoflio omis Jamindel ,,holokostSi~ (katastrofaSi) daRupulTa
xsovnis muzeumi-memoriali, romelsac
ebraulad ,,iad va Sem~ anu ,,xsovna da
saxeli~ hqvia. muzeumSi misasvlel gzas
oriv mxriv xeivani auyveba, sadac xeebia darguli im araebrael adamianTa
saxelze, romelTa maRalzneobrivi Rvawlisa da gabedulebis Sedegad Tundac
erTi ebraeli mainc gadaurCa sikvdils.
xeivans ebraulad ewodeba ,,xasideiumoT-ha-yolam~ anu ,,msoflios xalxTa wmindanebi.~ TiToeuli xe ki erTi
romelime konkretuli adamianis saxels
atarebs.
maT Sorisaa tanayrili xe, romelsac ,,oskar Sindleri~ hqvia - saxeli
realurad arsebuli germaneli kacisa,
samxedro mrewvelis da nacisturi
partiis wevris, romelsac im pirsisxliani genocidis Jams gardauvali
sikvdilisagan uxsnia aTasze meti ebraeli... misi Rvawli da saocari adamianuri SemarTeba gvian, omis damTavrebidan 13 wlis Semdeg gaxda cnobili
da oskar Sindleri wmindanad Seracxes
,,iad va SemSi~ 1958 wels. swored es
kacia dRevandeli filmis mTavari gmiri.
suraTs safuZvlad udevs Tomas
kelenis dokumenturi romani... da aq
minda gavixseno erTi sagulisxmo faqti,
romelic, vfiqrob, jerac cnobili ar
aris Cveni sazogadoebriobisaTvis.
sfilbergis filmis gadaRebamde, - bevrad adre, - kelenis wignis ekranizacia sazRvargareTidan SesTavazes Cvens
Tanamemalules, SesaniSnav qarTvel kinoxelovansa da sazogado moRvawes Tengiz abulaZes. Cans, igi seriozulad
fiqrobda am winadadebaze. maxsovs, rogori aRfrTovanebiTa da STagonebiT
melaparakeboda Tengizi am dokumenturi
romanis mTavari personaJis da kelenis
wignis ekranuli versiis sakuTari Canafiqris gamo. da vin icis, iqneb kidevac ganexorcielebina Canafiqri, CvenSi
ase tragikulad rom ar amRvreuliyo
dReTa movlenebi da misTvisac ase
rom ar emuxTla beds!..
*
,,Sindleris siis~ dRevandeli Cveneba ,,iluzionSi~, nebsiT Tu uneblieT,
Tanxvda paseqs, anu ,,fesaxs~ - ebraelTa yvelaze diad, maradiul erovnul
dResaswauls. es aris egvipteSi oTxaswliani tyveobidan israelis SvilTa
xsnis ardaviwyebis mouSleli tradicia.
,,gaxsovdes egviptidan Seni gamosvlis dRe!~ - STaagonebda Zveli aRTqmis ufali RmerTi almuravardnil
udabnoSi aRTqmuli miwisaken daZrul
ebraelebs. da mas Semdeg: ,,mamebisagan
Svilebs, Taobidan Taobebs gadaecema
es ZvelTuZvelesi ambavi, ara rogorc
legenda an cocxali istoriis mogoneba, aramed rogorc TiToeuli ebrae-
lis mier piradad gancdili Tavgadasavali, risi daviwyebac SeuZlebelia,~
rameTu es iyo xalxis pirveli Sexeba
TavisuflebasTan... SemTxveviT ar dascdenia enakvimat poets - hainrix haines:
,,bibliuri ,,gamosvlis~ Semdeg sityva
,,Tavisufleba~ yvela enaze ebrauli
aqcentiT warmoiTqmis...~
magram am dRes, fesaxis sadResaswaulo - ritualur trapezze - savaldebuloa, rom sufraze unda idos moxarSuli kvercxi. es ki, - mogexsenebaT,
albaT, - glovis simboloa. glovisa
im adamianTa, romlebic Tavisuflebisaken
mimaval gzaze daiRupnen udabnoSi. meore msoflio omis Semdeg ki am simbolom omis wlebSi daxocil eqvs milionze meti ebraelis glovisa da xsovnis mniSvnelobac SeiZina...
sxvaTaSoris, ,,oskaris~ jildos gadacemis ceremonialze - ,,Sindleris
siis~ reJisori sTiven sfilbergi aRniSnavda: ,,me minda movixsenio is eqvsi
milioni adamiani, romlebic axla aRar
arian im asobiT milionTa Soris, axla
Cvens gadacemas rom uyureben. Cven ara
gvaqvs maTi daviwyebis ufleba!~
da bolos: iudevelTa sjuldebiT,
umaduroba, sxvaTa mier SenTvis da Seni xalxisaTvis gakeTebuli sikeTis da
madlis daviwyeba erT-erTi miutevebeli codvaTagania!.. da Srialebs dRes
ierusalimis xsovnis memorialSi ,,iad va SemSi~ wmindanad Seracxul
araebraelTa saxelze darguli xeebi,
maT Soris oskar Sindleris xec. da
TiTqos raRac idumali xmiT Cagvesmis
ufali RmerTis sityvebi, esaia winaswarmetyvelis wignSi rom ambobs: ,,da
mivsce maT saxlsa Sina Cemsa da zRudesa
Sina Cemsa xsovna da saxeli saukunoi
da waruxocenni...~
filmic, romelsac axla vnaxavT, am
sityvebiT STagonebuli WeSmaritad maRalmxatvruli da moqalaqeobrivi SemarTebis dasturi gaxlavT.
* redaqtorisagan:
2005-Si aq, amerikaSi qarTul enaze
daibeWda da gamoica oTar sefiaSvilis mogonebaTa wigni ,,xsovna~. (inglisuri versia ,,Memory symphony~
-2012), romelSic avtori ixsenebs
saqarTvelos televiziam, pirvelma
rom uCvena programa ,,iluzionSi~
,,Sindleris sia~. da axla, telegadacemis Sesaval saavtoro teqstTan
erTad, gTavazobT amonarids wignidan
,,xsovna~, romelic araerTi cxovrebiseuli detaliT da sagulisxmo
nafiqraliT amdidrebs da wonas matebs am publikacias.
oskar Sindleri
Sindleris sia
Sindleris saflavi
19
da isev vubrundebi ,,iad va Sems~, im memorialur xeivans ierusalimSi
muzeumisaken gzas rom auyveba orive
mxridan. Srialeben moTeTro miwaSi
fesvmoWidebuli xeebi da TiToeuls
konkretuli kacis saxeli hqvia, - im
araebraeli adamianebisa, romlebsac katastrofis Jams araerTi ebraeli uxsniaT daRupvisagan. aqvea tanayrili xe,
darguli oskar Sindleris saxelze, im germanelis ardaviwyeba, romlis RvawliTac aTas asamde ebraeli gadaurCa
garduval mospobas. swored am kacis
xsovnas mieZRvna amerikeli reJisoris,
`holivudis homerosad~ wodebul sTiven sfilbergis filmi, - dRes ukve saqveynod gaxmaurebuli - `Sindleris
sia~. Cemi azriT, am Rrma da araCveulebrivad STambeWdavi filmis Rirseba
scildeba masSi asaxuli tragikuli
istoriis lokalur farglebs; misi
poetikis mniSvneloba jerac ar aris
saTanadod gaazrebuli da, SesaZloa,
iseve, rogorc Tavis droze roberto
roselinis filmma, `romi - Ria qalaqi~,
saTave daudo italiur neorealizms,
`Sindleris siasac~ mohyves raime axali mimdinareoba ekranul xelovnebaSi.
arada, rogor sWirdeba aseTi siaxle
dRevandel kinos!..
sxvaTaSoris, sfilgergis filmi
jer kidev 1995 wlis aprilSi vuCveneT
saqarTvelos televiziiT programa
`iluzionSi~, romelsac me vuZRvebodi.
suraTs ukve miRebuli hqonda amerikis
kinoakademiis Svidi `oskari~. `akadem
evordsis~ ceremonialis videoCanaweris nawyvetic CavrTeT sfilbergis
monawileobiT. da rac gansakuTrebiT
unda aRiniSnos, filmis teleekranze
Cvenebis dRe Tanxvda paseqis (ebr. fesaxis), - israelis SvilTa monobidan
xsnis, `gamosvlis~ dResaswauls. da
rogor SeiZleba madlierebiT ar gavixseno, rom maSin Cveni televiziis xelmZRvanelobas, sruliad Segnebulad, gulisyuri ar gaumaxvilebia am garemoebaze, TumcaRa maT, rogorc profesionalebma, kargad icodnen, ra udidesi
mniSvneloba eniWeba televiziiT ama
Tu im programis an filmis Cvenebis
moments. nurc imas daviviwyebT, rom
im droisaTvis, faqtobrivad, sabolood
ar iyo aRmofxvrili saqarTveloSi
samoqalaqo omis recidivebi... fesaxis
sadResaswaulo sufraze ki ebraelebi
kiTxuloben hagadas, anu uZveles gadmocemas, romlis mTavari Segonebaa `gaxsovdes egviptidan Seni gamosvlis
dRe~. yoveli iudeveli valdebulia,
hagadaSi moTxrobili aRiqvas ara ro-
20
gorc odesRac, uxsovar warsulSi momxdari ambavi, aramed warmoisaxos da
ganicados, rogorc axla, amJamad, Sens
Tvalwin, SenTvis momxdari saswauli.
hagadis cxel kvalze `Sindleris siis~
Cvenebas xazi unda gaesva, rom ebraelTa istoriis oTxi aTaswlian gzaze
araerTxel momxdara da gameorebula
tragikuli movlenebi, an, rogorc eklesiaste ityoda: `rai qmnadi, igive qmnuli; da ara rai ara ars yovelive axal
mzisa queSe...~ rom yvelaferi is, rac
filmSia - sam saaTSi Cateuli da koncetrirebuli - sinamdvilea; igi iyo
da aRar unda ganmeordes; magram - iyo,
iyo da, SesaZloa, kvlav ganmeordes!..
sfilbergis filmi, Tavisi tkivilebiani xsovniT da `iad va SemSi~ oskar
Sindleris saxelze darguli xec SekamaTebacaa `amaoebaTa amaoebis~ filosofiasTan: `ara ars xseneba pirvelTa da
ukanasknelTa qmnilTa; ara iyos maTda
xseneba yofadTa Tana ukanasknel...~
`Sindleris sia~ ebraelTa tragediaze Rrma fiqricaa da, imavdroulad,
mgznebare Zaxilic - `gaxsovdes!~
maSin sTiven sfilbergis filmis
teleekranze Cvenebis win saubarSi gavixsene erTi SemTxvevac, kerZod: am momentamde ori Tu sami wliT adre CemTan
televiziaSi movida SesaniSnavi qarTveli kinoreJisori, saqveynod cnobili
kinotrilogiis - `vedreba~, `natvris
xe~, `monanieba~ - avtori, Tengiz abulaZe.
vicodi, Tengizi ar iyo is pirovneba,
umiznod rom Semoivlida televiziis
SenobaSi da SeaRebda nebismier kars.
da marTlac, erTmaneTis mokiTxvis Semdeg Tqva: Tu gagigonia aseTi kaci oskar Sindleri? Tavi gavaqnie `aras~
niSnad. man ki ganagrZo: iqneb zRaprad
mogeCvenos, magram faqtia, omis dros
am germanels aTasze meti ebraeli gadaurCenia. dokumenturi romanic gamovidao am kacis Sesaxeb; mokled damixasiaTa igi da dasZina: axla erTi germanuli firma mTavazobs am wignis ekranizacias. ras ityvio?
- Zalian seriozuli da macTunebeli winadadebaa-meTqi, vupasuxe, darwmunebuli var, Seni rangis reJisori kidevac daZlevs mas, miTumetes, Tu filmis
masStabis Sesabamis dafinansebasac gpirdebian. Sens filmebSi, metadre bolo
trilogiaSi, Zalumad igrZnoba zogadsakacobrio problemebis axsnisaken swrafva, maTi mxatvrul-filosofiuri
gaazreba, magram es xdeba yovelTvis
qarTul nacionalur fonze, qarTvel
gmirTa Tu personaJTa sufTa erovnuli xasiaTebis gamovleniT. aq ki... da
xumrobis kiloTi davumate: ebraelebs
aqvT erTi aseTi gamoTqma - ierusalims
wamsvlels nurc `hos~ etyvi, nurc
`aras~... gavicineT. saocrad momxiblavi
gacineba hqonda, gulwrfelad miyvarda
igi, rogorc namdvili xelovani da
rogorc Zalze Taviseburi adamiani.
es epizodic Cveni mravalwliani urTierTobidan imisaTvis gavixsene maSinac
da axlac, rom iqneb waadgeT qarTuli
kinos istoriisa da Tavad Tengiz abulaZis Semoqmedebis mkvlevarebs. reJisorisaTvis aseT masStabur, msoflio
mniSvnelobis filmze muSaobis TviT
SeTavazebac ki misi moqalaqeobrivi
mrwamsisa da maRali Semoqmedebis sayovelTao aRiarebis dasturia.
- ukve amerikaSi viyavi, roca erTerTma amerikulma telearxma `Sindleris siis~ satelevizio premiera, an
rogorc Tavad amerikelebi uwodeben
`prezentacia~ gamarTa. premieras araerTi guluxvi sponsori gamouCnda
da filmi midioda Seuwyvetlad - sareklamo rgolebis CaWris gareSe. im
Rames, rom ityvian, mTeli amerika mijaWvuli iyo televizorebTan. meore dRes
skolidan Sinmobrunebuli Cemi SviliSvili miyveboda: ,,ici, CvenTan erTi kargi
germaneli gogo swavlobs, dRes diliT,
klasSi rom Sevedi, CemTan movida is
gogo, gadamexvia da lamis tiriliT,
xmadabla miTxra:
mapatie, Tamuna, yvelafrisaTvis bodiSs gixdi, ra vqna, mrcxvenia axla, rom
mec germaneli var.~
rogor cvlis dro da garemo adamianTa Segnebas. ase mgonia, sTiven sfilbergisaTvis yvelaze didi jildo iqneboda im gulSeZruli gogonas sityvebis gagoneba.
21
nomris
stumari
mogzauroba
samSobloSi,
samSoblos
miRma da...
didi
patara
saxlis
diasaxlisi
22
saqarTvels moqalaqe
amerikaSi gadmoxvewili qarTvelisaTvis erT-erT ZiriTad mizansa da
Sesabamisad, simSvidisa da keTildReobis mTavar garantias e.w. „sabuTebis
gakeTeba“ warmoadgens. minimum - „mwvane
baraTi“, maqsimum - „sitizenoba“, aseTia
mizani, romelic xSirad yvela saSualebas amarTlebs. vin rogor axerxebs
amas, ra finansuri Tu emociuri danaxarjebisa Tu danakargebis xarjze, amaze
sajarod aravin saubrobs; Tumca, rogorc yovelTvis, amjeradac yvelam yvelaferi icis.
piradad me, xSirad Sevxvedrilvar
socialur qselebSi amerikis droSis
qveS gadaRebul, gabadrul saxian fotoebs, warweriT: dRes amerikis moqalaqe
gavxdi! momiloceT... am bednieri saxis
miRma ramdeni uZilo Rame, aralegalobiT gamowveuli stresi, molodinSi
galeuli wlebi da finasuri danaxarji
imaleba, amas aRaravin iTvlis... yovel
SemTxvevaSi, im erT konkretul dRes(!)
veravis Seedavebi, miT ufro ver
ganikiTxav. roca dRemde verSemdgari
saxelmwifos moqalaqe xar, romelic
vera da ver gaxda verc Seni da verc
Seni ojaxis usafrTxoebisa da elementaruli, saarsebo minimumiT uzrunvelyofis garanti, erTaderT gamosavlad
isRa grCeba sxva qveyanas Seekedlo.
swored aq xdeba emigrantebis mentaluri transformacia, roca saxelmwifo
da samSoblo erTi ganuyreli mTlianoba ki ara, or sxvadasxva polusze, lamis antagonisturad ganwyobil cnebebad
yalibdeba.
erTaderT, ganumeorebel da Seucvlel samSoblod isev saqarTvelo rCeba!
magram xdebi sxva qveynis moqalaqe!
ras akeTebs am dros saqarTvelo, rogorc saxelmwifo da ra sa
sa-xis momsaxureba SeuZliaT gauwion ucxoeTSi arsebulma sakonsuloebma saqarTvelos ukve yofil
moqalaqebs?
bunebrivia, am Temazec visaubreT
niu-iorkSi saqarTvelos generalur
konsulTan, romlis mier mowodebuli
informaciac garkveuli saxis pozitivs marTlac Seicavs.
diana JRenti: `ormagi moqalaqeobis miRebis wesebi namdvilad ar Secvlila, igivea da usafuZvlod gavrcelebuli Worebi, mxolod da mxolod
abrkolebs ormagi moqalaqeobis miRebis msurvel Cvens Tanamemamuleebs. vin,
an ra mizniT gaavrcela sazogadoebaSi
es dezinformacia, amis ganxilvisa da
politikuri Sefasebisagan Tavs Sevi-
niu-iorki. 144 East 44th.
liftis karebi meoTxe sarTulze iReba da...
gancda imisa, rom Sina var - TavisTavad Cndeba. misalmebisa da gacnobisTanave instiqturad garemos daTvalierebas viwyeb. vcdilob am ucnaur, saocrad Sinaurul SegrZnebas axsna movuZebno. pasuxic TavisTavad da bunebrivad modis... ufro swored mesmis, ise rom kiTxva xmamaRla ar damisvams.
„es yvela qarTvelis saxlia“ - ambobs diana JRenti, Cemi maspinZeli da
respodenti, saqarTvelos generaluri konsuli niu-iorkSi.
rodesac patara qveynis didi diaspora gabaria, Znelia di plomatiur
enaze axsna mouZebno: didi saxlis patara diasaxlisi xar, Tu piriqiT patara saxlis didi diasaxlisi(?!) orive SemTxvevaSi tvirTi didia, iseve rogorc pasuxismgebloba, romelic garegnuli komfortis miRma, uamrav
problemasa da tkivils malavs.
amerikas emigrantebi ar „ukvirs“, magram iseT patara qveyanas, rogoric
saqarTveloa, „stkiva“ amdeni qarTvelis samSoblodan gadineba. am yvelafers
adamiani maSin acnobiereb da aRiqvam, Tuki formaluri standartebisa da
statistikis miRma sakuTari samSoblos aRqma SegiZlia, rogorc dedamiwaze
yvelaze sulieri da mgrZnobiare arsebis.
kaveb. ganvmartav mxolod erTs: saqarTvelos generaluri sakonsulos kari
niu-iorkSi, iseve, rogorc saqarTveloSi
iusticiis saxli, mudam Riaa maTTvis,
visac ormagi moqalaqeobis miReba surs.
procedura sakmaod martivia: Cveni
sakonsulo monacemebs agzavnis saqarTveloSi, iusticiis saxli ganixilavs,
ris Semdegadac saqarTvelos prezidenti iRebs gadawyvetilebas moqalaqeobis
miniWebis Taobaze. Tu yvela dokumenti
wesrigSia, rac erTis mxriv CvenTan,
meores mxriv ki - saqarTveloSi iusticiis saxlis mier mowmdeba, piradad
me ver vixseneb vercerT SemTxvevas,
roca saqarTvelos prezidents uari
eTqvas vinmesTvis ormagi moqalaqeobis
miniWebaze. ase rom, kidev erTxel, xazgasmiT minda aRvniSno da gavimeoro:
ormagi moqalaqeobis miRebis wesi,
yovelgvari cvlilebebisa da gar-
Tulebebis gareSe moqmedebs dResac!
rac Seexeba ormagi moqalaqeobis
miRebis msurvelTa raodenobas. yovelwliurad, saSualod asamde moqalaqe
momarTavs Cvens sakonsulos ormagi
moqalaqeobis miRebis TxovniT. maTi
raodenoba, rasakvirvelia ufro metia
da es cifri zustad ar asaxavs im
adamianebis raodenobas, vinc amerikis
moqalaqeobis paralelurad miiRo saqarTvelos moqalaqeobac. mxolod garkveuli nawili momarTavs Cvens sakonsulos. nawili ki, visac aqvs saSualeba saqarTveloSi Cavides, pirdapir
saqarTvelos iusticiis saxls mimarTavs analogiuri TxovniT.
aRsaniSnavi da sasixaruloa is faqti, rom xSirad mSoblebi, romelTa
Svilebic amerikaSi daibadnen da Sesabamisad, arian amerikis moqalaqeebi, bavSvis dabadebisTanave modian sakonsu-
23
gasvliTi
gasvliTi
sakonsulo
sakonsulo dRe
dRe
kaliforniaSi
kaliforniaSi
loSi saqarTvelos moqalaqeobis miniWebis TxovniT. es TavisTavad metyvelebs imaze, rom mSobels Svilis dabadebisTanave gacnobierebuli da gaazrebuli aqvs, rom Svils saqarTvelo rogorc samSoblo da saqarTvelos
moqalaqeoba - rogorc sakuTari samSoblos moqalaqeoba, dabadebisTanave unda
SeunarCunos da mianiWos, maSinac ki,
Tu igi amerikaSi daibada da amerikis
moqalaqea.“
momsaxurebis servisi da
ZiriTadi ganmartebani
niu-iorkSi generalur sakonsulos
swored im dros vestumreT, roca Sida
samuSao procesi mimdinareobda. am konkretul SemTxvevaSi satelefono momsaxurebis gaumjobesebis teqnikuri mxare
gvardeboda.
1-212-922-1722 am nomerze darekvis
SemTxvevaSi, Tqven avtomatur reJimSi
miiRebT pasuxs yvela im momsaxurebasa
Tu qmedebaze, romelsac generaluri
sakonsulo axorcielebs.
saqarTvelos moqalaqeebs satelefono momsaxurebis garda, aseve SeuZliaT
eleqtronuli fostiT (newyork.
con@mfa.gov.ge) daukavSirdnen sakonsulos, saidanac 24 saaTis ganmavlobaSi aucileblad miiReben kompetentur
da amomwurav pasuxs.
rac Seexeba pirad konsultacias,
is yvela samuSao dResa SesaZlebeli
- telefoniT samidan eqvs saaTamde;
24
xolo piradi Sexvedra (romlisTvisac
sasurveli dro Tqven SegiZliaT rogorc satelefono zariT, aseve vebgverdis saSualebiT www.geoconsul.gov.ge
survilisamebr Tavadve CaniSnoT) aseve
yvela samuSao dRes dilis aTi saaTidan SuadRis or saaTamdea SesaZlebeli.
rasakvirvelia, nebismieri saqarTvelos moqalaqisTvis (imis miuxedavad
legalurad imyofeba igi amerikaSi, Tu
aralegalurad) generaluri sakonsulos kari mudam Riaa im SemTxvevaSi,
Tu saqme moqalaqis gardacvalebas, dakavebas an msgavsi ti pis faqtsa da movlenas exeba. aseT SemTxvevbSi saqarTvelos generalur sakonsulos 24 saaTis
ganmavlobaSi SegiZliaT mimarToT dasaxmareblad.
ra Tqma unda, arian kmayofilebic
da ukmayofiloebic... iseve, rogorc
yvelgan da iseve rogorc yovelTvis.
Tumca, ukmayofiloTa pretenziebis mosmenis Semdeg erT martiv daskvnamde
midixar:
xSirad, ama Tu im struqturis gaumarTaobaze, an araefeqtur muSaobaze
swored is xalxi saubrobs, visac srulfasovani warmodgena ar aqvs realurad ra ufleba-movaleoba gaaCnia konkretul saxelmwifo struqturas. ase
xdeba sakonsulebTan da saelCoebTan
mimarTebaSic.
amitom, ramdenadac amis saSualebas
es publikacia mogvcems, SevecdebiT
generaluri sakonsulos ZiriTadi uf-
leba-movaleobani „samoqalaqo-samomxmareblo“ eniT ganvumartoT Cvens mkiTxvels:
saqarTvelos kanondebloT
generalur sakonsulos miniWebuli aqvs Semdegi uflebebi:
saqarTvelos iusticiis saxlTan erToblivi TanamSromlobis
safuZvelze mas SeuZlia gasces
- pasporti, dabadebisa da piradobis damadasturebeli mowmobebi. Seasrulos samoqalaqo
registracia - gasces qorwinebisa da ganqorwinebis mowmobebi. aseve Seasrulos sanotaro
momsaxureba, daamowmos mindobiloba, anderZi. di plomisa da
niSnebis furcelis, cnobis an
mowmobis Targmna an Targmnis
namdvilobis dadastureba.
axla ki davubrundeT saqarTvelos
kanons `sakonsulo saqmianobis Sesaxeb~.
sakonsulo funqciebi iyofa ZiriTad
da delegirebul funqciebad. ZiriTadi sakonsulo funqciebia: konsultaciis gaweva; samarTleblivi dacva; Suamdgomloba; sakonsulo legalizacia;
saqarTvelos vizebis gacema; saqarTveloSi dasabrunebeli mowmobis gacema;
sakonsulo aRricxva; sanotaro moqmedebis Sesruleba da a.S.
es CamonaTvali sakmaod didia. mas
axlavs konkretuli ganmartebebic, informacia sajaroa da nebismier dainteresebul pirs SeuZlia amomwuravi in-
formacia miiRos ama Tu im sakiTxze.
q. niu iorkSi saqarTvelos generaluri sakonsulos sakonsulo olqi
moicavs amerikis SeerTebuli Statebis
mTel teritorias Svidi Statis gamoklebiT. amitom, weliwadSi erTxel, sakonsulo gasvliT samuSaobsac atarebs
da sxvadasxva StatSi, adgilze emsaxureba saqarTvelos moqalaqeebs.
saqarTvelos generaluri sakonsulos funqcia-movaleobaSi ar Sedis
mxolod sakuTar moqalaqeebze zrunva.
mas aqvs kidev sxva, aranakleb mniSvnelovani roli da funqcia, romelic, saqarTvelos, rogorc saxelmwifos damkvidrebas emsaxureba saerTaSoriso arenaze.
ras akeTebs da rogor muSaobs niuiorkSi saqarTvelos generaluri sakonsulo, amas yoveldRiurad, dinamikaSi
SegiZliaT adevnoT Tvali veb-saitze.
Tqveni SeniSvnebi da survilebi, SeZlebisdagvarad (anu ramdenadac amis saSualebas rogorc saqarTvelos aseve saerTaSoriso kanonmdebloba iZleva) yovelTvis gaTvaliswinebuli iqneba.
aravin icis zustad, ukanaskneli
oci wlis ganmavlobaSi, ramdeni qarTveli gadmoixvewa amerikaSi. zogis savaraudo saTvalaviT aTi aTasebs gascda;
zogis - ufro mets. faqtia, maTi umravlesoba dRemde aralegalad cxovrobs,
rac maT isedac mZime yofas kidev ufro metad amZimebs. dReisaTvis sakonsulo aRricxvaze saqarTvelos oTxi
aTasamde moqalaqea ayvanili, rac bunebrivia, amerikaSi mcxovrebi saqarTvelos
moqalaqebis realur raodenobasTan axlosac ver mova. arada, saqarTvelos
kanonmdebloba saqarTvelos generalur
sakonsulos aZlevs uflebas - sakuTari
moqalaqeebi aiyvanos aRricxvaze da
gauwios maT sakonsulo debulebebiT
gaTvaliswinebuli daxmareba maSinac
ki, Tuki saqarTvelos moqalaqe aralegalurad imyofeba amerikis teritoriaze, raTac, bunebrivia, amerikis kanonmdeblobas arRvevs(!) sakonsulo aRricxvis
Sesaxeb informacia aris Sida moxmarebis da mas icavs kanoni. aralegari
qarTvelebis didma nawilma ki, es an
ar icis, an ar iyenebs am SesaZleblobas.
sityva - SesaZlebloba, sityvis masala ar gaxlavT mxolod. diax, es SesaZleblobaa, radgan Tuki Tqven iqnebiT sakonsulo aRicxvaze, amiT avtomaturad moipovebT saqarTveloSi mimdinare arCevnebSi monawileobis uflebas, rogorc saqarTvelos srulfasovani moqalaqe. kanoniT miniWebuli uflebis garda, arsebobs mTeli rigi adamianuri faqtorebic: mzrunveloba, yu-
qarTuli rTveli
pokonos monasterSi
sakonsulo dRe
los-anJelesSi
sveticxovloba
pokonos monasterSi
25
saqvelmoqmedo aqcia
qarTveli bavSvebisaTvis
radReba, intensiuri kontaqti da Tundac erTgvari daculobis gancda... sakonsulo intensiurad mogawodebT informacias mosalodneli stiqiuri
ubedurebidan dawyebuli, kulturuli
RonisZiebiT damTavrebuli. saWiroebis
SemTxvevaSi, mis xelT arsebuli yvela
saSualebiT, aRmogiCenT daxmarebas.
bolos da bolos, ucxo qveyanaSi
gadmoxvewili, roca srul martoobaSi
xvdebi nebismier dResaswauls da damrTgunvel mdumarebaSi uceb gaigoneb
telefonze teqsturi Setyobinebis
xmas... `qristea aRsdga!“ „mraval Sobas
daeswariT!“, „gilocavT saqarTvelos
damoukideblobis dRes“... da am teqsturi Setyobinebis avtori saqarTvelos sakonsuloa, saqarTvelos generaluri sakonsulo amerikaSi, Tqveni samSoblo... samSoblos miRma... da bunebrivad Cndeba pozitivi, sasiamovno gancda imisa, rom - axsovxar, Sens qveyanas axsovxar, yoveldRiurad Tu ara,
Wirsa da lxinSi mainc....
diana JRenti
daibada 1980 wels. 2002
wels daamTavra ivane javaxiSvilis saxelobis saxelmwifo
universitetis saerTaSoriso
samarTlisa da saerTaSoriso
urTierTobebis fakulteti;
2003-2004 wlebSi muSaobda
saqarTvelos finansTa saministros iuridiul departamentSi sxvadasxva Tanamdebobebze;
2004 wlidan SeuerTda saqarTvelos di plomatiur samsaxurs;
2007-2008 wlebSi xelmZRvanelobda niderlandebis samefoSi saqarTvelos saelCos
sakonsulo samsaxurs;
2009 wlidan muSaoba ganagrZo arasamTavrobo seqtorSi.
kerZod, „axalgazrda iuristTa
asociaciaSi“. arCeuli iqna gamgeobis wevrad da xelmZRvanelobda sxvadasxva proeqtebs;
2013 wlis 15 ivliss ubrundeba saqarTvelos sagareo saqmeTa saministros sistemas da
iniSneba niu-iorkSi saqarTvelos generalur konsulad;
miniWebuli aqvs sagangebo
da sruluflebiani despanis
di plomatiuri rangi.
hyavs meuRle da sami Svili.
saqarTvelos
damoukideblobis
dRis miReba gaeroSi
solomon pataraias
saflavze CikagoSi
26
es gaxlavT mokle oficialuri
monacemebi, magram rogoria saqarTve-
Sexvedra mweral
daTo turaSvilTan
niu-iorkis qarTveli
studentebisaTvis
los generaluri konsuli am oficialuri monacemebis miRma, rogorc pirovneba, qali, deda, meuRle da adamiani...
oficiozis miRma, anu
Strixebi portretisaTvis
arseboben adamianebi, romelTac SeswevT unari, gacnobisTanave dadebiTad
gangawyon, maSinac ki, Tu amas urTierTobis formati sulac ar moiTxovs, an
ufro metic - fiqrob, rom SesaZloa
mTeli cxovrebis ganmavlobaSi metad
aRarc Sexvde.
diana JRenti erT-erTi maTgania, vinc
am adamianur xibls bunebrivad atarebs.
es rasakvirvelia, Cemi subieqturi mosazrebaa da mkiTxvels sruli ufleba
aqvs ifiqros, rom JurnalistTan urTierTobaSi nebismieri respodenti cdilobs Tavi ukeT warmoaCinos, rac sulac
ar niSnavs imas, rom realurad, sxva
adamianebTan urTierTobaSic aseTivea.
magram... masalis formatidan gamomdinare Cven ramdenjerme SevxvdiT erTmaneTs, sxvadasxva garemosa da mocemulobaSi da Cems Jurnalistur da kritikul gonebasac (romelsac oci wlis
ganmavlobaSi ZiriTadad xelisuflebisa da sajaro pirebis kritikiskenaa momarTuli) Zalian gauWirda pozitivze
„gadawyoba“ da am yvelafris dajereba.
pirveli, rac yvelaze metad momxvda
TvalSi isaa, rom diana absoluturad
Tavisufalia (ti piuri, qarTul Cinovnikur-di plomatiuri) imperatiuli
tonisgan. ufro metic, kuTvnilebiTi
nacvalsaxeli „me“ praqtikulad ar
aqvs da maSinac ki, roca konkretul
kiTxvas usvam, rogorc generalur konsuls, misi pasuxi iwyeba ase: „Cveni sakonsulo“.
piradi portretisaTvis getyviT,
rom igi uCveulo energiiTa da silaRiT gamoirCeva. Sesabamisad, uyvars yvelaferi sicocxlisunariani, mkveTri
da naTeli. iseve rogorc nebismieri
qalisTvis, misTvisac bednieri dReebi
Svilebis dabadebas ukavSirdeba, tragikuli dRe - mamis gardacvalebas.
warmatebuli karieris miuxedavad,
bavSvobis mogonebebi mis cnobierebaSi
Seucvlel adgils inarCunebs. ra aris
sixaruli, ufro swored ra aris sixaruliT gamowveuli bedniereba, jer
kidev xuTi-eqvsi wlisam ganicada da
gaacnobiera. erT dRes mTeli ojaxi
aforiqda. babuas megobari, romelic,
lamis maTi ojaxis wevrad aRiqmeboda,
avad gaxda. mTeli dRis ganmavlobaSi
uyurebda ojaxis wevrebis daRonebul
saxeebs da esmoda damTrgunveli da
damwuxrebuli frazebi - rom ver gadaitanos? mZime operacia...
oRond gadarCes...
meore dRes, ufrosebi saavadmyofodan gaxarebulebi dabrundnen Sin da
Tqves rom operaciam kargad Caiara,
albaT veravin SeamCnia dianas reaqcia
- patara gogona didi guliT - romelmac pirvelad igrZno, ra aris is didi
sixaruli, romelsac bedniereba hqvia.
pirveli tkivilis gancdac, romelic
tragizmad aRiqva, bavSvobas ukavSirdeba.
ZaRli, romelic Zalian uyvarda erT
wvimian dRes ezoSi gaaserna. ukan dabrunebuls sadarbazo Cabnelebuli, lifti ki gafuWebuli daxvdaT. fexiT
auyvnen kibeebs. ZaRli wvimian amindSi
seirnobisgan imdenad sveli da WuWyiani iyo, xelSi ar auyvania. aRarc axsovs
romel sarTulze iyvnen, arc is, ZaRls
fexi daucda, Tu kibeebze momxvdurad
momavalma daafrTxo... faqtia, kibidan
gadavarda, saxeluris gisosebSi gaiWeda
da... maSin pirvelad gaigo, pirvelad
„dainaxa“ ra iyo sikvdili. egona, mxolod ZaRli ki ara, masSic mokvda raRac, raRac Zalian mniSvnelovani.
maleve uyides meore ZaRli, mesame...
magram mixvda, rom cxovrebaSi mxolod
Seucveleli adamianebi ki ara, Seucvleli arsebebic arseboben. is pirveli,
yvelaze Wkviani da sayvareli ZaRli,
vercerTma veRar Secvala.
rogorc yvela qals, rasakvirvelia,
masac uyvars yvavilebi, oRond umravlesobisgan gansxvavebiT, es yvavili arc
vardia, arc orqidea da arc romelime
yvavilebis „dedoflad“, Tu „imperatricad“ wodebuli... SroSanebi da iasamani uyvars. da, aqac isev bavSvobisdroindeli mogonebebi da surneli axsenebs
Tavs - rusulis maswavleblis saxli,
magidaze gaSlili saxelmZRvanelo da
larnakSi iasamnebi da SroSanebi... sur-
27
neli, romlic gazafxulze karebidanve
„egebeboda“ da sul sxva „gakveTilebs“
utarebda - gemovnebisa da SegrZnebis
Camoyalibebis gakveTilebs...
ramdenime weli fizika-maTematikur
(e.w. komarovSi) swavlobda, Tumca bolos arCevani mainc saerTaSoriso samarTlisa da urTierTobebis swavlis
sasargeblod gaakeTa. uyvars istoriuli Janris nawarmoebebi. marTlia, TariRebisa da saxelebis damaxsovrebis unariT ar gamoirCeva, magram Tavad istoriuli nawarmoebis dinamika xiblavs, kiTxvis procesi, STagonebis, idumalebis
gancdiTa da daswrebis efeqtis SegrZnebiT. usayvarles literaturul nawarmoebad misTvis dRemde diumas „sami
muSketeri“ rCeba.
zogadad fiqrobs, rom bevri ramis
swavla SeiZleba, magram bevri ramis ara. arsebobs uamravi ram, rac adamians
Tandayolil niWad unda dahyves. rasakvirvelia, arsebiTi mniSvneloba aqvs
garemosa da mocemulobas da swored
amitom, misi azriT, saqarTveloSi dabadeba ukve aris unikaluri Sansi - iswavlo da gaiTaviso siyvaruli, adamianuri urTierTobebis yvela formasa
da gamoxatulebaSi.
diana JRenti sami Svilis dedaa.
samive Svili - ToTxmeti wlis qeTevani,
eqvsi wlis mariami da sami wlis nikolozi, TavisTan hyavs amerikaSi. bavSvebis aRzrdaSi da saojaxo saqmeebSi deda exmareba. generaluri konsulis
Svilebi Cveulebriv, sajaro skolaSi
swavloben. miuxedavad imisa, rom bavSvebs bebiebis mzrunveloba arc saqarTveloSi da arc amerikaSi yofnis
dros akliaT, diana mainc fiqrobs, rom
deda-Svilur urTierTobaSi dedis rolis „Canacvleba“ SeuZlebelia, maSinac
ki, Tu bebiebi bevrad ukeT uvlian bavSvebs.
dianas meuRle saqarTveloSia da
mxolod Svebulebebs atareben erTad.
rasakvirvelia, ar aris ioli ojaxis
„orad gayofa“,magram diplomatTa ojaxebi mudmivad dganan am dilemis winaSe, miT ufro, Tu di plomatia qalia.
nostalgiaze cotas saubrobs. icis,
rom misias vada amoewureba da saqarTveloSi dabrundeba. samagierod bevrs
fiqrobs da swuxs Tanamemamuleebze,
romelTa bedi gaurkvevelia da aravin
icis, rodis dabrundebian, an saerTod,
dabrundebian Tu ara samSobloSi...
gacnobierebuli aqvs isic (rac aseve
didi iSviaTobaa qarTul realobaSi)
rom sakuTari moqalaqebis mier gadaxdili gadasaxedebiT daqiravebuli sa-
28
jaro piria. Sesabamisad, pasuximgeblobis gaazrebac ar uWirs da, kanoniT
dakisrebuli valdebulebebis miRma, arc
wminda adamianur emociebsaa moklebuli.
„Svlis nukris naambobidan“
usaxelo saflavebamde...
saqarTvelos generaluri sakonsulo niu-iorkSi iseTive Wreli da
sxvadasxva socialuri jgufis adamianebis maspinZelia, rogorc mravalferovanic Tavad qarTuli emigraciaa.
yvelaze mZime emocia aralegali qarTveli qalbatonebis vizits axlavs, romlebTa uflebebic yvela fexis nabijze,
samwuxarod, ZiriTadad isev qarTveli
„axloblebisa“ an damsaqmeblebisagan
ilaxeba.
yvelaze didi optimizmisa da dadebiTi emociebis safuZvels ki, studentiaxalgazrdoba iZleva, romlebic amerikis sxvadasxva umaRles saswavleblebSi
swavloben da xSirad ikribebian sakonsuloSi sxvadasxva kulturul Tu
SemecnebiT RonisZiebebze.
aqaurobisaTvis arc saqvelmoqmedo RonisZiebebia ucxo. amerikaSi moqmedi sxvadasxva qarTuli organizaciebisa
Tu kerZo pirebis mxridan Semowirulobebis Segroveba da Semdeg saqarTveloSi
xelmokle, socialurad daucveli da
konfliqtis zonidan devnilebad qceuli ojaxebisaTvis gagzavna, TiTqmis
dauwerel wesad iqca.
saqarTvelos generaluri sakonsulo aseve uwevs kordinirebasa da orga-
nizirebas saqarTvelos kulturis dReebs amerikaSi. SarSan, „MoMa-Si“ gaimarTa grandiozuli RonieZiebebi, romelmac saerTaSoriso sazogadoebamde miitana qarTuli kulturis Sedevrebi.
amis Sesaxeb amerikaSi mcxovrebma qarTvelebma ukve ician da radgan, Cveni
werilis mizani ufro adamianuri, aradeklarirebuli mxareebis warmoCenaa,
erT patara sevdian istoriasa mogiyvebiT, romelic Cvens generalur konsuls
gadaxda.
ramdenime Tvis win, gasvliTi samuSaobis formatiT, niu-iorkis generaluri sakonsulos TanamSromlebi CikagoSi
imyofebodnen. rogorc ki Tavisufali
dro gamouCndaT, gadawyvites erT-erTi
pirveli qarTveli emigrantis, `vaildvestis~ erT-erTi pirveli mxedaris,
solomon patarias saflavze gasuliyvnen. kacma ar icis, bolos, vin rodis
iyo mis saflavze... iyides yvavilebi,
sasaflaoze mividnen, magram solomon
patarias saflavis qvas ver miagnes. dasaxmareblad administracias mimarTes.
aRmoCnda, rom solomon patariasTvis gansasvenebeli adgili ocdaxuTi
wlis vadiT iyo nayidi. misi gardacvalebidan ki naxevar saukuneze meti
iyo gasuli, rac imas niSnavda, rom mis
saflavze zemodan ukve sxva micvalebulebi iyo dakrZaluli. ra gaewyoboda,
daawyves yvavilebi saflavze, miwaze,
romlis qveda, meore, mesame, an sulac
meoTxe Sre qarTveli emigrantis samudamo gansasvenebels inaxavda...
saqarvelos generalur sakonsulos
(iseve, rogorc Tavad saqarTvels) didi
finansuri SesaZlebloba ar aqvs imisa,
rom garegnuli iersaxe fufunebisa
da ZviradRirebuli sagnebiTa da interieriT Seiqmnas. aq yvelaferi sadaa,
magram udaod etyoba gemovnebis kvali.
kedlebze gamofenili namuSevrebis avtori mxatvari kaxa baxtaZea, romelmac
sakuTari namuSevrebi droebiT sargeblobaSi gadasca sakonsulos. sakonsulo siamovnebiT miiRebs yvela qarTveli xelovanis SemoTavazebas, Tuki isini
aseve droebiT sargeblobaSi gadascemen da gamofenen sakuTar namuSevrebs
sakonsulos misaReb darbazSi.
Cemi yuradReba erTma originalurma
skivrmac mii pyro, romelSic aRmoCnda,
rom qarTuli emigraciis istoria „inaxeboda“. es skivric droebiT sargeblobaSi aqvs sakonsulos da misi mflobeli Jurnal `mamulis~ redaqtori, manuCar kaWaxiZea.
ramden istorias inaxavs am skivrSi
moTavsebuli, dRes ukve antikvarad qce-
uli TiToeuli nivTi da wigni, an
ramden uTvalav emociasTan da Tvlad
finansebTan iyo dakavSirebuli TiToeuli maTganis moZieba da Sesyidva,
amaze odesme, albaT, Tavad manuCari
isaubrebs. arc imaze saubriT mogawyenT
Tavs, ramdenad didi da saintereso
istoria aqvs qarTul emigracias amerikaSi, radgan amis Sesaxeb „mamulis“
mkiTxvels araerTi saintereso, mecnierulad dasabuTebuli werili waukiTxavs. Cemi gansakuTrebuli yuradReba
orma nivTma miiqcia da Sevecdebi Tqvenamdec movitano is emocia, romelic
maTTan Sexebisas dameufla.
pirveli, rac TvalSi momxvda (albaT,
rogorc yvela qals) es sunamos „flakoni“ iyo. jvargamosaxuli, ulamazesi
„flakoni“, parfiumeriis qarTveli princis, „princ maCabelis“ legendaruli
parfiumeruli nawarmi, romelsac saukunis Semdegac SenarCunebuli aqvs Tavisi ganumeorebeli xibli da aromati.
meore, rasac bavSviviT wavatane xeli
(albaT, rogorc yvela „maradiulma“
bavSvma) es aseve saukunis winandeli
naZvis xis saTamaSo iyo. saocrad nacnobi, sasiamovno da mSobliuri ilustraciiT. aravin icis, roca amerikaSi,
Tavis SuSis saamqroSi am saTamaSos
ilustracias qmnida grigol kobaxiZe,
iyo Tu ara vaJa-fSavelas „Svlis nukris naambobis“ gavlenis qveS, magram
faqtia, me arc pirveli var da arc
ukanaskneli, visac es SegrZneba da eWvi
„bunebrivad“ gauCnda.
P.S. ra gaewyoba...
Cven im eris Svilebi varT, romlis
yvelaze gamoCenili warmomadgenlebic
ki, emigraciaSi im „ukvdavisgan“ iRebdnen STagonebas „wyalsa da purs“, rasac samSoblo hqvia...
Cven im eris Svilebi varT, romlisTvisac yvelaze did ubedurebad Tavad
gardacvaleba ki ara, ucxo miwaze gardacvaleba iTvleba...
im eris Svilebi varT, sadac winaprebisa da gardacvlilebis sadRegrZelos mere, sicocxlis sadRegrZelo
ismeva... da albaT simboluria isic,
rom usaxelo saflavebTan ar wydeba
gza... is grZeldeba, mxolod CvenSi,
adamianebSi ki ara, (an Cvens piradobis
damadasturebel mowmobebsa Tu sapasporto monacemebSi) aramed, jvargamosaxul sunamos „flakonebSi“, bestselerad qceul nawarmoebebSi da naZvis
xis saTamaSoze SerCenil „Svlis nukris
naambobSi“...
sakonsuloSi stumradaa
gaeros generaluri
mdivani ban ki muni
Sexvedra qarTuli
diasporis wevrebTan
elga foladiSvili
29
MFK,FNJYB- HJVTKCFW
[
@YE VOTh# T[QDYT,F
mirza gelovanis gaumxeleli siyvaruli
da iebi, romlebsac omSic jibiT daatarebda
yvelaferi SemTxveviT moxda: erT dRes msaxiob baxva bregvaZesTan interviuze misulma Sevityve, rom Tina maqsimalaSvili anu adamiani, romelsac
mirza gelovanma es genialuri leqsi miuZRvna, baxvas bebia yofila.
`nu mwer~ bevr adamians gamorCeulad uyvars, mis adresatze ki cnobili
TiTqmis araferia. Tavis droze qalbaton TinasTan intervius Cawera araerTxel ucdiaT, magram am Temaze sasaubrod axlos aravin gaukarebia.
es eqskluzivia poetis gaumxelel siyvarulze. ambavi, romelic dasaviwyeblad ar unda gaimeto da romelic STamomavlobas unda uambo. Cemi
respondentebi Tina maqsimelaSvilis qaliSvili, qeTevan kobalaZe da SviliSvili
- baxva bregvaZe arian.
qeTevan kobalaZe:
- deda TbilisSi daibada da gaizarda. erekle mefis STamomavlobis meSvide
Taoba iyo. universitetSi filologiis
fakultetze swavlobda. 17-18 wlis
iqneboda, roca mirza gelovani gaicno
da damegobrdnen. maT saerTo samegobro
wre hyavdaT - nika agiaSvili, lado
asaTiani... mogexsenebaT, omi rom daiwyo,
mirza waiyvanes. leqsebis umetesobac
omidanaa gamogzavnili. mirza gelovanis
poezia gamorCeulad miyvars. oRond,
amas imitom ar vambob, rom dedas megobari iyo.
- masze deda ras giambobdaT?
- mirzaze naklebad laparakobda.
deidaCemi beriasTan muSaobda da werilebi, romlebsac mirza dedas swerda,
gaanadgures. deda mxolod imas ambobda,
- Zalian wesieri, Wkviani, keTili, sufTa
sulis mqone, ganaTlebuli adamiani
iyoo. saxezec etyoba, rom aseTi iqneboda. mirza samegobroSi gamorCeulad
uyvardaT. megobrebi yovel saRamos
ikribebodnen da leqsebs kiTxulobdnen.
omSi rom wavida, TiTqos yvelam icoda,
rom mas dedas megobari - nona lasxiSvili moswonda. dedas da mas, rogorc
megobrebs, miwer-mowera sul hqondaT.
Tavis mSoblebs erT werilSi swers:
zamTarSi Tinam rom iebi gamomigzavna,
sul jibiT damaqvso.
amonaridi mSoblebisa da debis saxelze gamogzavnili werilidan:
`...rogori madlobeli var dedaCemo iaraRi rom SemayvareT bavSvo-
30
bidan, iaraRi, simarTle da vaJkacoba, qarTveli dedebi ucremlod istumrebdnen Svilebs aucilebel sikvdilTan, radgan samSoblosTvis sikvdils ar uxdeba cremli.
marcxena gulis jibeSi qarTuli
iebi maqvs (saTuTad gaxveuli ubis
wignis furclebSi. Tinam gamomigzavna isini Tbilisidan), krwanisSi
Tu kojorze, oqroyanaze Tu diRmis
did velze unda iyvnen mokrefilni
da me maTSi vgrZnob qarTuli miwis
sunsa da siaxloves.
Tinasgan iebi damrCa saxsovri,
Cemi - aravis araferi. yovelTvis
Raribi viyavi da xelmokle, magram
me mqonda udidesi mizani da Tu
cocxali davrCi, Cveni gamarjvebis
Semdeg ganvaxorcieleb Cems did literaturul mizans~...
- dedasTvis mirza kargi megobari
iyo. mogvianebiT sul imiT imarTlebda Tavs, - rom mcodnoda, mirzas Cem
mimarT grZnoba hqonda, Cemi gaTxovebis ambavs xom aRar mivwerdio?!
- anu dedaTqvenma mirzas grZnobebis Sesaxeb araferi icoda?
- ara. mirza mas arc omSi wasvlamde
da arc Semdgom werilebSi siyvarulSi
ar gamotydomia, es ambavi mogvianebiT
gairkva.
- rogor gairkva?
- 1944 wels dedam miswera, gavTxovdio. swored maSin gamougzavna Zalian
mZime da tkiviliT savse leqsi - `me
es grigali ver wamaqcevda~, romelic
Semdegnairad sruldeba:
`...dRes gadavwyvite,
verasodes veRar SevxvdebiT
siyvaruls Sensas erqvas gacema.
o, Sen rom ara...
Seni xelis mkvleli Sexeba,
me es grigali ver wamaqcevda~.
leqsi frontidanaa gamogzavnili,
1944 wliT TariRdeba. mirzas Tavisi
grZnobebis Sesaxeb disTvis - rusudanisTvis miuweria... rusudani dedaCemze
cotaTi ganawyenebula, - gaTxovebis
ambavi ratom miswerao, magram maleve
gairkva, rom dedam araferi icoda.
- dedaTqveni ramdeni wlis win gardaicvala?
- martSi 7 weli Sesruldeba. dedasTan intervius Cawera araerTxel scades, rezo CxikviSvilic Zalian mondomebuli iyo, magram am Temaze sasaubrod
axlos aravin gaikara. ambobda: mirza
CemTvis bolomde megobrad darCeba, am
ambis sajarod moyola ar mindao.
- leqsi romelic dedaTqvens eZRvneba, iwyeba sityvebiT: `nu mwer...~
sainteresoa, am leqss romeli werili
udevs safuZvlad?
- es marTla sainteresoa, magram
samwuxarod, amis Sesaxeb araferi vici.
mirzas saRamoebze da Zeglis gaxsnaze
deda sul dadioda. iwvevdnen, rogorc
mis megobars. deda maCabelze, mweralTa
saxlis mopirdapire mxares cxovrobda
da araerTi maSindeli poetis muza
iyo. dedas 6 da hyavda, yvelani erTmaneTze lamazebi iyvnen.
- miTxariT, werilebi, romlebsac
mirza dedas frontidan ugzavnida, gaanadgureso. ratom an vin gaanadgura?
- werilebSi siyvarulze arafers
ambobda, Tavis mdgomareobas aRwerda,
Tu rogori iyo jariskacis cxovreba.
im periodSi deidaCemi - vardo maqsimelaSvili beriasTan muSaobda, mere moskovSic waiyvana. deidas bevri usiamovneba aqvs gadatanili. yvelafers rom
Tavi davaneboT, orjer iyo dapatimrebuli.
baxva bregvaZe:
- bebiis monaTxrob ambavs gavixseneb:
vardo rom daiWires, 2 Svili upatronod darCa. misi meuRlec dakavebuli
hyavdaT. Tinas es ambavi gaugia da saswrafod moskovSi gafrenila. rac SeiZleboda, swrafad unda Cavsuliyavi,
winaaRmdeg SemTxvevaSi, didi albaTobiT,
patarebs bavSvTa saxlSi waiyvandneno.
advili warmosadgenia, rogor inerviulobda vardo upatronod darCenili
Svilebis gamo. marTalia, bebia maTTan
Cavida, magram am ambavs vardos aravin
etyoda. hoda, Tinas aseTi ram moufiqrebia: maTi Zveli foto auRia da mcvelebisTvis uTqvams: am fotos mainc Sevugzavni, esec werili xom ar aris? Zalian
gTxovT, neba damrTeTo. mokled, am Zveli
fotos ukana mxares axali TariRi
miuweria. vardo amiT mimxvdara, rom
Tina misi Svilebis gverdiT iyo. mogvianebiT ixsenebda: im dRes fotos ukana
mxares gakeTebul warweras davxede
Tu ara, nerviuloba wamSi momexsnao.
qeTevan kobalaZe:
- cnobisaTvis, vardo koko SanelTan
megobrobda.
- sainteresoa, safrangeTSi rogor
moxvda?
- iq meuRlesTan erTad samuSaod
gauSves. Cemi deidaSvili parizSi daibada da koko Saneli vardom swored
im wlebSi gaicno. vardo mis samodelo
saxlTan TanamSromlobda, Sanelis saxe
iyo. mas da dedas Sanelis koleqciidan
Zalian Zvirfasi Slapebi, CanTebi hqondaT. Svidive da lamazi iyo, magram
erTmaneTs ar hgavdnen. isini ara mxolod silamaziT, aramed gonierebiTac
gamorCeuli qalebi iyvnen.
`nu mwer, rom baRSi ayvavda nuSi,
rom mTawmindaze ca dawva TiTqos,
rom saqarTvelo am gazafxulSi,
rogorc yovelTvis, waagavs xviTos.
rom orTaWalam Caicva TeTri
da Sen Caicvi kaba yvavilis,
rom mtkvari Relavs, rogorc yovelTvis,
roca metexis axlos Caivlis.
...wuxel vebrZodi cecxls da uragans
da saSineli brZolebis nislSi
me momeCvena, sadRac Cvens ukan
aelvebuli idga Tbilisi.
orTaWalaSi hyvaoda nuSi,
mTawmindis mxrebze mze iwva TiTqos,
da Sen, Zvirfaso, am gazafxulSi,
rogorc yovelTvis, mohyavdi xviTos.
nu momwer... isec vici, ragvari
ferebiT hyvavis Tbilisi axla,
rom viRac dadis mindvrebSi RamiT
da dilisaTvis amwvanebs naxnavs.
me isic vici, rom karg amindebs
moaqvT gulebis saamo feTqva,
da Tu bolomde tyvia damindobs,
Tu gazafxulebs SevxvdebiT erTad, getyvi, rom moved brZolanaxuli
da sikvdilamdis SenTan davrCebi,
rom lamazia mze gazafxulis,
brZolebis Semdeg - mze gamarjvebis~.
mirza gelovans
saqarTveloSi gadmoasveneben
qarTveli poetis mirza gelovanis neSts 8 maiss saqarTveloSi
Camoasveneben. informacias sazogadoebrivi mauwyeblis generaluri direqtoris moadgile Tamaz tyemalaZe avrcelebs. misi informaciiT, mirza gelovanis saflavs 1979 wels miakvlia, roca qarTvel studentebTan erTad smolenskis olqSi imyofeboda.
omSi daRupuli 27 wlis qarTveli poeti samSoblos 71
wliani ganSorebis Semdeg daubrundeba. kapitani mirza gelovani
belarusSia dakrZaluli vitebskis olqis bernekoviCis raionis
sofel sanikis saZmo sasaflaoze.
divizia, romelSic mirza gelovani ibrZoda am sofelSi germanelebs daupirispirda da Setakebisas TiTqmis mTlianad ganadgurda. qarTveli kapitani sanikis mcxovreblebma miabares miwas.
`am etapze midis molaparakebebi belarusis mxaresTan. teqnikuri detalebis SeTanxmebis Semdeg mirza gelovanis neSts saqarTveloSi gadmoasveneben. 8 maiss mirza gelovanis neSts
quTaisSi Caasveneben, saidanac samxedro baldaxiniT TbilisSi
gadmoasveneben,~ - ganacxada Tamaz tyemalaZem.
gadmosvenebisa da dakrZalvis ceremonials mayurebeli sazogadoebrivi mauwyebelis pirdapiri eTeriT ixilavs. sazogadoebrivi mauwyeblis dokumenturi filmebis studia am faqtis amsaxvel films gadaiRebs.
mirza gelovanis neSts, mweralTa da sazogado moRvaweTa
axal panTeonSi 9 maiss dakrZalaven.
Tamuna kvinikaZe
31
- is, rac axla unda giamboT, mxolod
orma adamianma vicodiT. is daiRupa,
me ki ukve movxucdi, guli waramara
maxsenebs Tavs da ar vici, rodis miRalatebs. amitom gadavwyvite, giamboT
yovelive da saidumlo Tan ar gaviyolo... mxolod erT rameze SevTanxmdeT:
pirovneba, romelsac Cemi ambavi exeba,
Zalze cnobili kaci iyo, amitom mas
mxolod saxeliT movixsenieb - ar minda, rom Crdili miadges gardacvlils
an mis ojaxs...
daviwyeb imiT, rom me-11 klasSi
vswavlobdi, rodesac praqtikaze axalgazrda pedagogi moavlines da Cvens
skolaSi gaanawiles. Cemsa da levans
Soris male gaCnda grZnoba... Semdeg
meore msoflio omi axali damTavrebuli iyo, rodesac cnobilma qarTvelma msaxiobma i polite xviCiam qmarSviliani qali - quTaisis Teatris
msaxiobi, luba alfaiZe moitaca da ise gadamala, rom ramdenime dRis ganmavlobaSi veravin poulobda.
qalbaton lubas erTi qaliSvili hyavda - nunu, romelmac mSvenivrad
icoda rogorc misi dedis mimarT i polites grZnobis, aseve maTi adgilsamyoflis Sesaxebac. is maSin 15 wlis iyo da mamasTan erTad eZebda motacebul dedas. im saxlsac bevrjer auar-Cauares, sadac luba da ipolite
imyofebodnen, magram ar gaamxila... Semdeg TviTonac dedasTan darCa.
marTalia, mamam Zalze inerviula, magram bolos beds Seurigda da cols
oficialurad gaeyara. nunus gazrda i politem iTava, gvaric misca da is
didi msaxiobis erTaderTi STamomavalia.
wlebis win qalbatoni nunu Tavad damikavSirda, - Zalze piraduli ambavi maqvs mosayoli da mxolod Sen Tu gandobo, - miTxra. maSin is 72
wlis gaxldaT, xuTi Svilis deda da Tormeti SviliSvilis bebia.
saiqioSi daniSnuli paemani
Cavabare quTaisis pedagogiur institutSi da misaReb gamocdazec istorias
levani ibarebda. kargad viyavi momzadebuli, yvelaferi sxapasxupiT vupasuxe,
magram levans komisiis wevrebisTvis
uTqvams - am gogos erTi cremli mainc
unda gadmovagdebinoo, - da miTxra: ar gegonos, SenTvis xuTiani ar memeteba,
magram erTi SekiTxva kidev unda dagisva,
ra exata aqilevss farzeo? - davibeni
da cremli yelSi momebjina, verafriT
gavixsene da vuTxari: - ar gndomebiaT
niSnis dawera da avdgebi da waval-meTqi. gamosvlisas karis saxelurs xeli
rom movkide, gamaxsenda, mivbrundi, saxnisi-meTqi - daviZaxe da oTaxidan
gavvardi...
Semdeg iyo studentobis wlebi da
Cemi sayvareli adamiani istoriis leqciebs mikiTxavda. yvelam icoda, rom
Cven erTmaneTi gviyvarda. daqorwineba
gadavwyviteT da gavumxileT mamas da
dedas (aqac da Semdgomac mamaSi yovel-
32
Tvis i polite xviCia igulisxmeba).
levani Cems saTxovnelad da dasaniSnad
ojaxSi gvewvia axloblebTan erTad.
Cems bednierebas sazRvari ar hqonda.
jer Cveni sadRegrZelo ar hqondaT
Sesmuli, rom karze kakuni gaisma. Ria
karTan levanis gamzrdeli deida idga
da Semosvlis nebarTvas iTxovda. gaocebulma mamam hkiTxa: - Sen aq ra gindao?! - radgan am qalbatonSi Tavisi
Zveli nacnobi aRmoaCina. rodesac mamam
misi da levanis naTesaobis ambavi Seityo, niSnoba CaSala: aRmoCnda, rom es
qalbatoni 8 wlis ganmavlobaSi misi
sayvareli yofila da mamas dauSveblad
miaCnda Cveni danaTesaveba.
- warmomidgenia, Tu ra Tavzardamcemi
iqneboda es TqvenTvis...
- bunebrivia, uzomod gavnerviuldi...
Semdeg levans niSani ukan davubrune
da gadavwyvite, saswrafod gavTxoviliyavi. Cemi bavSvobis megobar gogonas
hyavda biZaSvili, romelsac moskovis
saerTaSoriso urTierTobebis instituti hqonda damTavrebuli, CineTSi,
sabWoTa kavSiris saelCoSi samuSaod
miavlines da aucilebeli iyo, rom
coli moeyvana. amaze karg variants
verc vinatrebdi... aseTi travmis Semdeg,
saqarTvelodan wasvla CemTvis Svebis
momgvreli iqneboda. amitom uyoymanod
davTanxmdi am kacs colobaze. Cemi
pirveli meuRle gaxldaT Jora gogiZe.
Zalze simpaTiuri, kargi mamakaci iyo.
moskovSi TiTqmis erTi Tve viyaviT erTad saWiro sabuTebis mowesrigebamde
da erT WerqveS da-ZmasaviT vcxovrobdiT.
moskovidan swored im dRes gavfrindiT, rodesac nato vaCnaZe daiRupa.
kargad maxsovs, nato aeroportSi, meuRlesTan - maRal, lamaz, samxedroformian
mamakacTan erTad movida. Zalze Tbilad
daemSvidobnen erTmaneTs da nato gafrinda. Cvens TviTmfrinavze Casxdoma
rom gamocxadda, swored maSin gamoacxada diqtorma: TviTmfrinavi, romelSic
qalbatoni nato vaCnaZe ijda, Camovarda
da afeTqdao. xalxi xmamaRla tiroda
da bRaoda, ise ganicada natos daRupva...
CineTSi dagvxvda saqarTvelos finansTa yofili ministri, givi CxaiZe da
misi meuRle, qalbatoni Tina. isini
asakiT Cemze gacilebiT ufrosebi iyvnen
da rogorc ded-mama, ise mepyrobodnen...
maleve davfexmZimdi, magram Tavs Zalze
cudad vgrZnobdi. orsuloba garTulebulad mimdinareobda. saukeTeso specialistebis meTvalyureobis qveS vimyofebodi, magram gadavwyvite, saqarTveloSi davbrunebuliyavi da 6 Tvis fexmZimem
quTaiss mivaSure.
Camosvlidan mesame dRes, qalaqSi
gavedi saqmeze. fexiT mivdiodi. uceb,
mesmis xma: - amas vis vxedav? Cemo sicocxlev!.. levani SemrCa xelSi. mucelze xeli momiTaTuna da miTxra: `buculaSi~ baiebi gyavs?..
ar vici, ratom miTxra mravlobiT
ricxvSi, magram me marTlac, tyups velodi. Semdeg, cota xans visaubreT,
imave adgilze damtova - damelodeo, miTxra da sadRac gauCinarda. karga
xnis Semdeg dabrunda, TviTmfrinavis
ori bileTi moitana da miTxra: - leningradSi gavfrindeT, mag bavSvebs mamobasac gavuwev, gvarsac mivcem, i polites
ki nurafers vkiTxavTo. imave saRamos
reisi iyo. Sin wavedi, rom pasporti
ameRo. arc miyoymania, ise davTanxmdi
wasvlaze. amaze Wkvianurs verc verafers movimoqmedebdi, magram rogorc
Cans, RmerTs ar ewada Cveni erTad yofna: pasporti ver vi pove, ise ki, aba,
rogor gavfrindebodiT?!. bileTebi me
mqonda da dResac Senaxuli maqvs...
- meuRles rogor auxsnidiT Tqvens
saqciels?
- ar dagimalavT, rom CineTidan
swored im azriT wamovedi, rom aRarc
davbrunebuliyavi.
- ganqorwinebis Semdeg, Tqven da
levans ar gicdiaT urTierTobis aRdgena?
- ara. Semdeg levanma coli moiyvana.
Cems cxovrebaSi arasodes ereoda, magram ambavs mudam kiTxulobda. Tu icoda,
rom miWirda, damirekavda da metyoda:
- ras izam, nunu, cxovreba aseTia, unda
gauZlo. ar ifiqro, Cemi coli rom
yofiliyavi, ukeTesad iqnebodi, ojaxSi
me Zalze saZageli da autaneli varo.
kidev kargi, col-qmari ar varT, Torem
SesaZloa, dRes erTmaneTi aRarc ki
gvyvarebodao...
arasodes metyoda `ar gewyinoso~.
ar getkinoso, - ase uyvarda Tqma, radgan
kargad icoda, misgan metkineboda da
ar mewyineboda... Semdeg levanma Zalze
didi tragedia gadaitana. pirveli Svili xuTi wlis asakSi, sisxlis gaTeTrebiT gardaecvala. uzomod ubeduri
adamiani iyo. manqanaSi, sarkeze kaxas
faCuCebi dakida, grZeli zonriT ise
iyo damagrebuli, rom damuxruWebisas
faCuCebi saxeSi urtyamda - TiTqos
TviTgvemis mizniT...
erTxel sofel orpirSi, deidasTan
mivdiodi da levanma gzaze SemniSna.
mis manqanaSi rom Cavjeqi, faCuCebi Camovxseni da `bardaCokSi~ Sevinaxe. ase ar
SeiZleba-meTqi, - vuTxari. - isedac
viciT, rom uzomod ganicdi Svilis
sikvdils, es sul mTlad gaganadgurebsmeTqi. gafiTrda, saxe daemanWa, saWes
ise Caafrinda, rom TiTebi gauTeTrda,
magram araferi uTqvams.
- weRan TqviT - Cemi pirveli qmario... meoredac gaTxovdiT?
- diax. Cemi Svilebi xuTi wlisani
iyvnen, rodesac kacur kacs, Zalze karg
adamians - ilo gabunias gavyevi colad.
misgan sami Svili gavaCine - maka, besiki
da nukri. didxans vicxovreT erTad,
Semdeg davqvrivdi.
- Tqveni da levanis urTierToba
rogor warimarTa meored gaTxovebis
Semdeg?
- Zveleburad. isev ise iSviaTad
Tu damirekavda an SemTxveviT gadaveyrebodi quCaSi - eg iyo da eg. Cven Soris fizikuri urTierToba ar yofila.
logini wyvets yvelafers?! es sibinZure
iqneboda. Cven ufro Zlierad gviyvarda erTmaneTi, vidre es loginisTvis
aris saWiro. quCis qalad rom vqceuliyavi, masTan sarecels ver gavinawilebdi. suliTa da guliT mas vekuTvnodi da raRa saWiro iyo logini?!
xuTi Svili gavzarde da yovelTvis
vcdilobdi, TiToeuli maTgani mas damsgavseboda, misi Tvisebebi hqonoda. mis
nawarmoebebs vakiTxebdi, vaswavlidi da
avtoris Sesaxebac vuambobdi. xSirad
wavsulvarT me da levani aragvis piras.
ori `Steri~, romlebmac ar ician, rom
erTi qalia, meore - mamakaci... xandaxan undoda, rom Cavexutebine da `Caveburjgne~, undoda, qalic enaxa CemSi,
magram ambobda: - mirCevnia, am survilma
momklas, vidre yvelaferi gavafuWoo...
misi mesaidumle gaxldaT batoni Temur SaSiaSvili. darwmunebuli var,
man yvelaferi icoda. xSirad, roca
Temurs Sevxvdebodi, levans daurekavda
da etyoda: - CvenTan modi, biWo, TeTr
xidTan, restoranSi davsxdeT da viWukWukoTo.
amas winaT, erT-erTma Jurnalma dabeWda interviu levanis SvilTan. man
Tqva - mamaCemi martosuli iyoo... guli
metkina, es rom wavikiTxe. davureke da
vusayvedure: - is bumberazi adamiani
iyo, levanis nawarmoebebze uamravi Taoba aRizarda, uamravi megobari da gulSematkivari hyavda da ratom iyo martosuli-meTqi?..
es interviu rom wavikiTxe, meore
dRes movagrove is nivTebi, romlebic
Cvens urTierTobaSi mniSvnelovani iyo,
werilebi, mivedi kaTolikos-patriarqTan da kurTxeva vTxove, rom ufleba
moeca, mis saflavze damemarxa. kurTxeva
miviRe da swored ase moviqeci, yvelaferi davmarxe, radgan mas ekuTvnoda.
levans CemTvis rom eTqva - Tavi unda
moikla, radgan me ase mindao, im dResve
davamTavrebdi Cems cxovrebas... axla
ki is droa, yvelaze didi saidumlo
gagandoT.
- rogor, kidev gaqvT raime gasamJRavnebeli?
- is, rac moismineT, araferia imasTan
SedarebiT, rasac moismenT... me da levanma
jvari daviwereT...
- rodis? vidre meored gaTxovdebodiT?
- ara, maSin ukve xuTi Svilis deda
viyavi da levansac col-Svili hyavda...
movamzade sakonferencio Tema - `galaktioni~. maSin mgosani cocxali iyo.
konferencia foTSi, gemze Catarda da
Cemma Temam gaimarjva. Semdeg Camovedi
TbilisSi, pirvel, meore da mesame adgilze gasulebs Sexvedra mogviwyves
universitetSi. meore dRes levani Semxvda da megobrebTan erTad bunebaSi
saqeifod dampatiJa. Semdeg yvela saxlebSi Camoariga, Cven ki mzis Casvlamde, sveticxovelSi daviwereT jvari.
is Tavis ojaxSi dabrunda, me - Cems
ojaxSi.
es gaakeTa imisTvis, rom im qveynad
mainc vyofiliyaviT erTad. Tan ambobda:
- SesaZloa, es codvaa, im qveynad paemans
rom vgegmavT, magram amxela siyvaruls
ra vuyoTo?..
is gardaicvala. imedi maqvs, marTlac, vnaxavT erTmaneTs... Tumca, axlac
xSirad mesizmreba. cota xnis win, infarqti gadavitane. im RamiT mesizmra,
TiTqos sabani gadamxdoda da mcioda,
am dros, fanjaraze viRacam sanTeli
Semodga; levani iyo. SevCivle - yinulSi vwevar-meTqi. uaris niSnad Tavi
gaaqnia da gaqra... swored im RamiT
damemarTa infarqti...
33
gvaxsovs afxazeTi?
mamaCemma qarTvelisTvis
tyviis srola ar ikadra
- maSin 10 wlis viyavi. am asakis
bavSvi omisTvis pataraa, magram maSindeli movlenebis danaxva ki SemeZlo. ra
Tqma unda, Cemeburad, bavSvurad aRviqvamdi yvelafers. dRemde yurebSi midgas,
samsaxuridan dabrunebuli mamis xma, kidev kargi, Svilo, jer patara xar,
iaraRis aRebas aravin mogTxovso... mamas
xSirad uTqvams, Cemi qalaqi gamorCeuli imitomaa, rom sxvadasxva erovnebis
adamiani cxovrobs. marto afxazebi
da qarTvelebi rom iyvnen, cxovreba
uintereso iqnebodao...
- deda qarTveli gyavT?
- ara, dedac afxazia, gvarad - lakoba... Cemi mSoblebi soxumelebi iyvnen.
erTmaneTi TbilisSi gaucniaT. iq swavlobdnen. mama Tbiliss Tbili xalxis
qalaqs eZaxda. rusul skolaSi vswavlobdi, magram imdenad qarTul garemoSi
vizrdebodi, arasdros mqonia agresia
da arc maTgan migrZnia msgavsi ram.
magram rac Cems mexsierebas SemorCa,
qarTuli enis mimarT afxazebis arc
ise kargi damokidebuleba iyo. maRaziis
gamyidvelisTvis qarTul enaze rom
gekiTxaT, - puri gaqvTo? - rusulad
gipasuxebdaT. Cemi mezobeli qarTveli
bavSvebi ezoSic da saxlSic rusulad
laparakobdnen, magram vinaidan afxazebis, somxebisa da berZnebis sasaubro
enac rusuli iyo, amaSi maSin gasakvirs
verafers vxedavdi. mdidari saojaxo
34
biblioTeka gvqonda, rusulTan da inglisurTan erTad, mama qarTul wignebsac ezideboda Sin...
- rogori ganwyobileba iyo omis
dawyebis win zogadad, soxumSi?
- adamianebi eWvianebi gaxdnen, erTmaneTs aRar endobodnen. afxazebis erTi
nawili, qarTvelebis mimarT keTil an
Tundac neitralurad ganwyobilebs aSkara agresiiT gviyurebda. erTxel troleibusidan CanTebiT datvirTuli moxuci qali Camovida (deida lia Cemi
mezobeli iyo. moxuc dedasTan erTad
cxovrobda. ezoSi leRvis xe edga,
rac mTeli quCis mozardebis `samizne~
iyo. rZian nayofsac ki vi paravdiT...
sul imaze nerviulobda, leRvs rbili
totebi aqvs, ar Camotydes da rame ar
moitexoTo. erTxel, SuaRames marTlac
Camomityda toti da misi saxlis saxuravze movadine zRarTani. koWis Zvali
movitexe). erTi sityviT, am qalis misaSveleblad, Cem garda aravin wamomdga-
`ocnebad mqonda Cemi mSobliuri
qalaqis naxva da SarSan zafxulSi,
rusi megobris daxmarebiT, survili
avisrule. netav, ar Cavsuliyavi,
- Cems mexsierebaSi CarCenili
afxazeTis `lurji samoTxis~ nacvlad, erTi didi, soflad qceuli,
mSieri da sacodavi adamianebiT dasaxlebuli qalaqi damxvda... daaxloebiT ise damemarTa, sayvareli
adamiani rom mogikvdeba da misi
cxedris naxva rom ar ginda, radgan
iseTi dagamaxsovrdes, rogoric sicocxleSi iyo~, - ambobs 29 wlis
iuri ramba.
ramba rac unda gasakviri
iyos, 90-iani wlebis qarTul-afxazuri konfliqtis dros, soxumis
datovebam mis ojaxsac mouwia, radgan mamamisma, qarTvelebTan erTad
gazrdilma rauf rambam moZmisTvis
tyviis srola ar ikadra da brZolaSi Cabmas, iqaurobis datoveba
arCia...
ra. gaocebuli davrCi. mas Semdeg Tanatolebma amiTvalwunes. erT-erTi afxazis ojaxSi yuri movkari, iaraRis Segrovebaze TaTbirobdnen da saxlSi
misulma mamas vkiTxe, - omi unda daiwyos-meTqi? erT kviraSi gagraSi pirveli
tyvia gavarda. amis Semdeg soxumidan
afxazebi wavidnen.
- iqauroba Tqvenc datoveT?
- ara. Cven da kidev ramdenime afxazi
ojaxi Cveulebrivad vagrZelebdiT
cxovrebas. mamaCemi arc iqamde eswreboda
sardafSi gamarTul farul Sexvedrebs
anu rogorc maSin ambobdnen, - is erovnulad araaqtiuri afxazi iyo. male
soxumSi viTareba daiZaba. `mxedrionelebi~ bevrs scodavdnen. maTTan adgilobrivi miliciac verafers gaxda.
mamaCemma gadawyvita, cota xniT ukrainel megobarTan wavsuliyaviT... Zalian
gaxsnili da gulRia adamiani iyo da
ar daumalavs, ratom midioda qalaqidan.
- wasvlis mizezad ra daasaxela?
- qarTvels tyvias ar vesvrio...
samwuxarod, maSin patara viyavi da ar
maxsovs, Tavis neitralur pozicias
rogor ganmartavda, magram roca dedaCemis naTesavebi `mSiSara siZes~ Semoswyrnen, mamaCemma maT mSvidad upasuxa, rusebs kargad vicnob da male mixvdeba Cveni xalxi, vis xafangSic gaebao...
sanam saxlidan gavidodiT, telefonos
zari gaisma. viRacam mama ikiTxa, wasasvlelad emzadeba da axlave davuZaxeb-
meTqi, magram sanam is movida, ucnobma
telefoni gaTiSa. rogorc Cans, Segvamowmes, saxlSi viyaviT Tu ara.
gagramde taqsiT wavediT. gzadagza
datvirTuli manqanebi da fexiT mosiarule adamianebi gvxvdebodnen. ramdenime damwvari saxlic vnaxe. Soridan
srolis xma ismoda. SemovliTi gzebiT
unda mivsuliyaviT fsoumde, magram rogorc ki soflis gzisken gadavuxvieT,
gagvaCeres. SiSisgan erTianad vkankalebdi. SeiaraRebulma da wverianma mamakacebma mama manqanidan gadaiyvanes da
gvari hkiTxes, mere erTma meores raRac
afxazurad gadaulaparaka, is daeTanxma,
- is ariso... manqanis sarkidan davinaxe,
rogor daeca mama, roca viRac axmaxma
avtomatis kondaxi Caartya. dedam ikivla da manqanidan Casvla daapira, magram
iq myofTagan erT-erTma, mas karis gaRebis saSualeba ar misca da sTxova, wadiT, es yvelaferi Tqvenma Svilma
ar unda naxoso. mere Cvenken wamovidnen
da taqsis mZRols wasvla ubrZanes,
sxvebi mamas urtyamdnen... mere viRacam
mZRolis SesaSineblad haerSi gaisrola.
- masac emuqrebodnen?
- diax, gaafrTxiles, manqana ar gaaCero, Torem mogklavTo. jer moskovSi
CavediT, iqidan - kievSi, mamas megobarTan karga xans vcxovrobdiT. mamaCemis
megobars Cemi Tanatoli Svilebi hyavda
da skolaSi im bavSvebTan erTad vswavlobdi. TandaTan Sevegue iqaurobas,
magram yoveldRe vekiTxebodi dedas, mama mokles Tu tyved aiyvanes-meTqi?!
is Cumad iyo. wlebis Semdeg, roca situacia cotaTi Cawynarda, naTesavebi
dagvikavSirdnen, - sad xarTo?
- dedis mxridan?
- orive mxridan, magram deda maTTan
urTierTobas Tavs aridebda.
- maT Tqveni ojaxis tragediis Sesaxeb ar icodnen?
- ki. rogorc Semdeg miTxres, yvelam
icoda. arc me da arc dedaCemma ar
vicodiT, mamas cxedars ra bedi ewia.
saerTod, saflavi hqonda Tu - ara. es
wlebis ganmavlobaSi CvenTvis tabudadebuli Tema iyo. Semdeg ki, roca ukrainis samxedro akademia davamTavre, gadavwyvite, afxazeTSi wavsuliyavi.
- es TqvenTvis ioli ar iqneboda...
- diax da amitomac, daxmareba erT
Cems rus megobars vTxove. adleramde
matarebliT CavediT. adleridan fsous
sasazRvro punqtamde samarSruto taqsiT vimgzavreT. rogorc ki gagras mivadeqiT, mivxvdi, rom afxazeTi, rogorc
sakurorto da turistuli zona aRar
arsebobda. ar arsebobda infrastruqtura. Rame iyo da gagris quCebs, saxlebidan gamomavali, mbJutavi naTuris
Suqi anaTebda. gagridan soxumamde jayjayiT viareT. marTalia, vicodi, rom
afxazeTSi omi iyo da es saSineleba
sakuTar tyavze viwvnie, magram mainc
ver warmovidgendi, ase Tu Seicvleboda.
ramdenjerme gzidan mibrunebac davapire, magram cnobismoyvareoba mklavda.
gagridan soxumamde gza raRac ukeTesis
naxvis molodinSi gaviareT. ukve kargad
gaTenebuli iyo, soxumSi rom SevCerdiT
da erT-erTi kafeSi visauzmeT. marTalia, sul raRac 10 weli vicxovre im
samoTxeSi, magram TiToeuli quCa zepirad maxsovda. Sevcqerodi iqaurobas
da guli yelSi mebjineboda. mzis amosvlasTan erTad, soxumis zRvis sanapiro,
poetebisa da momRerlebis muza, naxiriT gaivso. Toliebis Wylopins qaTmebis kriaxi Seeria. Cemi megobari Tvals
ar macilebda, eSinoda, nervebma ar umtyunoso.
sanam kafes davtovebdiT, diasaxlisma
wvrilad gamogvkiTxa, vin viyaviT da
iq ramdeni xniT davrCebodiT. mec da
Cemi megobaric qerebi varT, orives
rusuli aqcenti gvaqvs. amitom egona,
Cveni saxiT guluxv turistebs gamohkra xeli. mere sasxvaTaSorisod Tqva,
- ruseTis xelisuflebis madloblebi
varT afxazebi, gaalamazes aqaurobao...
kidev didxans isaubra maT `amagze~,
Tan, TvalebSi gviyurebda, albaT, fiqrobda, darCenas gadavwyvetdi Tu wasvlas.
wamosvlisas veRar moviTmine da vuTxari, roca rusebi aq mcxovreb, ukanasknel afxazs monad aqceven, madlobis
Tqma ar dagaviwydeT-meTqi. sxvagvarad
ar SemeZlo... iqidan Cems quCaze wavediT.
adgilobrivebi ucxoebs interesiT gvakvirdebodnen, turistebi vegoneT.
- rogori dagxvdaT Tqveni quCa?
- gamgzavrebamde, dedaCemma mTxova,
soxumisTvis da Cveni quCisTvis, bevri
foto gadameRo, magram emociebisgan
imdenad daclili viyavi, fotoaparati
arc ki gamxsenebia. ar mindoda, dedas
enaxa, rogori gasacodavebuli iyo misi
sayvareli qalaqi. Cems bavSvobaSi, saxlis win didi palma gvedga, romelic
fesvebianad iyo amoTxrili. saxls
meore sarTulze, mxolod SuSebCamsxvreuli, Ria fanjrebi SemorCenoda.
dabla kar-fanjara mTeli iyo, magram
mTlianobaSi iqauroba ZaZebiT Semosil
mgloviare dedas hgavda...
me da Cemi megobari - sergo bavSvobis
mezoblis, somexi artemis saxlSi davbinavdiT. marTla ar vici, rogor moaxerxa, magram somxis saxlSi yvelaferi
zustad ise iyo, rogorc omamde maxsovs. televizoric ki igive hqonda `horizonti~. saRamomde mTeli quCis
ambavi gavigeT. bolos sergom maspinZels,
Cveni, naxevrad damwvari saxlis patronis bedze hkiTxa, - `evo ubili... naverno,
svoi, abxazci ubili,~ - Tqva artemam.
sergo CaeZia, mere afxazebis sasaflaoze
daasaflaveso? - ara, amboben, viRac qarTvelma Tavisi saxlis sardafSi damarxa, magram sinamdvileSi aravin icis,
sad aris misi cxedario, - Tqva somexma
da saubris Tema Secvala.
im jojoxeTSi ra gamaCerebda? im
dResve wamovediT iqidan. am yvelaferma
erT daskvnamde mimiyvana, - afxazebma
is miviReT, rac gvekuTvnoda!
lali papaskiri
35
istoria aTwleulebSi
viwyebT retrospeqtul proeqts
saxelwodebiT `istoria aTwleulebSi~. am proeqtSi SevecdebiT axali,
saintereso kuTxiT daganaxoT Cveni
qveynis yofa da istoria konkretul
aTwleulSi, Tanac es yvelaferi erTi
adamianis TvaliT, misi aRqmiT, sityviT.
aq ar iqneba arc qronikebi, arc
imaze vidardebT bevrs, Tuki romelime
mniSvnelovani TariRi an movlena
gamogvrCeba, ubralod, CvenTvis mniSvnelovania im erTi adamianis `aTwleuli~ warmogidginoT, visac kargad
axsovs es `aTwleuli~, an imisi, visac
SeiZleba ar axsovs, magram kargad
icnobs, magaliTad, saqarTvelos 20ian wlebs da SeuZlia sainteresod
daweros am dekadaze.
gvesmis, rom bevrisTvis SesaZloa
Zalian pirobiTi iyos ase, aTwleulebad dayofa, Tumca isic ar unda dagvaviwydes, rom raRaca movlenis, an
yofisTvis damaxasiaTebeli ama Tu im detalis gaxsenebisas xSirad vambobT
xolme, rom es 70-ianebis stili iyo, rom garkveuli moda pirvelad 80ianebSi gamoCnda, rom 30-ianebSi momxdarma ambebma Secvala Cveni qveyana.
imedi gvaqvs, es koleqtiuri proeqti bevr mkiTxvels gaaxsenebs Tavis
aTwleuls, bevri daeTanxmeba, ufro meti ar daeTanxmeba avtors da iqneb
momavalSi ukve gamoqveynebuli aTwleulebis Sesaxeb gansxvavebuli versiebic
ki wavikiTxoT, an erTmaneTisgan movisminoT aseTi dazusteba-damatebebi.
zurab kiknaZis
50-ianebi
TiTqos arc unda movelodeT, rom
aTwleulebs raRac saerTo, maTi yvela
monawilisTvis erTnairi Seferiloba
eqnebaT - es dayofa ama da am wleulebad xom TviTneburia, yoveli adamiani
Tavisi gamocdilebis kvalobaze anawilebs drois SeuCerebel kontinuums.
an ra aris es ricxvi aTi, romelsac
esoden gadamwyveti roli ekisreba saukunis mdinarebis danawilebaSi? yoveli
saukunis damdegidan tradiciulad aRniSnaven 10-ian, 20-ian, 30-ian, 40-ian da
a. S. wlebs saukunis dasasrulamde.
nuTu yvela aTwleuli savsea erTmaneTisgan gansxvavebuli mniSvnelobebiT,
individualuri sazrisebiT, rom Rirdes
masze dayovneba, mexsierebis SeCereba...
Tu drom unda waiRos isini dasakargavSi.
Tumca iyo wlebi garkveuli periodis aTwleulSi, iyo erTi dRec, roca
mzad iyo kaci, rom iobis sityvebi eTqva: „dabneldes is dRe, aRar moxedos
mas ufalma zegardamo, aRar inaTos
masze naTelma... bnelma waiRos is Rame...
TveTa ricxvSi aRar iTvlebodes...“
gansakuTrebiT Rame, ara Sobis, aramed
dakargvis Rame, ukanmouqcevlobis Rame.
droJamis sxviseuli aRqma rogoria,
namdvilad ar vici, da vin rogor anawilebs am mdinarebas, romel mxares
aTavsebs warsuls da momavals, marjvniv
Tu marcxniv, aRmarTze Tu daqanebaze,
magram 1933 wels dabadebuli adamianis
dRevandel aRqmaSi, gasuli saukunis
es ori aTwleuli erTmaneTisgan arsebiTad gansxvavebuli individualobebia.
Tu pirveli erTi mTlianobaa, romlis
36
obieqtur da subieqtur habituss msoflio mniSvnelobis movlena gansazRvravda, meore pluralisturi iyo, winaaRmdegobrivic, bevri tkivilis da bevri
sixarulis momtani.
ai, fiqrobs kaci gasuli saukunis
erTaderT, amdenad ganumeorebel, da
aTaswleulis bolo 40-50-ian wlebze. maT aqvs Tav-TavianTi dasawyisi da
dasasruli. namdvilad aqvT, namdvilad
isini erTmaneTis miyolebiT warmoSobili wlebis - oci wlis erT mTlianobaSi Sededebaa, Tumca ara Serwyma,
rom TiToeul maTgans individualoba
daekargos. is gviyurebs Tavisi sakuTari
saxiT, ganumeorebeli individualobiT,
da Cvenc gamovarCevT mas, vcnobilobT
mas, vexmaurebiT mas. es namdvilad asea,
yovel SemTxvevaSi, am naweris avtoris
pirad da, Tundac, sayovelTao-saqveyno
gamocdilebaSi. bolos da bolos, es
aTwleulebi Cvengan gareSe, sxvagan sadme
xom ar awyvia, Tundac ferflad, rogorc poeti ambobs, rom
„iq bevri dardis da bevri SiSis
gadamtan gulTa ferfli awyvia“.
bolos da bolos, es aTwleulebi
meoce saukuneSia Sobili, meoce saukune
ki Cveni dauviwyari samSobloa da
gviyvars, rogori sabedisweroc ar unda
iyos is, rogori tragikuli movlenebiT
aRsavsec ar unda iyos, ra sioblis
momtani, ra tkivilebic ar hqondes
moyenebuli, swored am yvelafrisTvis
dauviwyaria...
didi buSti
es misi da, SesaZloa, mTeli misi
epoqis apoTeozi, wina, 40-ianis dasasruls ekuTvnis. is maRla, qalaqis caSi
iqna aRvlenili, raTa Svidi wlis Semdeg gamskdariyo da mexistexad dascemoda qalaqs. 1949 wlis dekembris
miwuruls Teqvsmetiode wlis ymawvili caSi xedavda veeberTela ganaTebul
buSts beladis kanonikuri gamosaxulebiT.
ra ifiqra man?
rac ifiqra, SesaZloa, asakiT motanilma gansjam gadafara, saxe ucvala imJamindel STabeWdilebas, da raRac sxva,
gansxvavebuli azri da, SesaZloa, gancdac Semata, magram mainc SesaZlebelia
realuri gancdis aRdgena, misi gasufTaveba Semdegdroindeli minarevebisgan.
Rirebuli, SesaZloa, is ufro iyos, vidre sayovelTaod gamomuSavebuli da
erTxel da samudamod gayinuli, banaluri azri tiranze. nu vecdebiT am
faqtis retrospeqtul Sefasebas, imgvars, rogoric mxolod epoqis dasasrulidan warmoiTqmis. Sehyurebda
buSts da fiqrobda, Tumca es fiqric
ar iyo - mis Tvalwin raRac xdeboda,
raRac movlena iyo, sruliad kanonzomieri. aha, es didi kacia, namdvilad didi kacia, ukvdavebas miaxloebulia.
da Tu momavali ganswavlis Sedegebs
moimarjvebda, ifiqrebda: Tuki sikvdili
mas Seexeba, atacebuli iqneba Cvengan
am buStiviT, rogorc romulusi, rogorc elia, raTa iqidanac gvaswavlides da win migviZRvebodes...
mecnierebis korife
50-ianis dasabamidan, misi pirveli
wlis SuaZalidan, iwyeboda beladis
axali amplua, ramac gaamdidra misi
titulatura. ZiriTads - „komunizmis
xuroTmoZRvars“ gverdi daumSvena
axalma titulma: „mecnierebis korife“.
korifem 1950 wlis 20 ivniss „pravdaSi“ gamoaqveyna „marqsizmi da enaTmecnierebis sakiTxebi“. veravin ityvis
dabejiTebiT, Tu mecnierebis kidev romel sferos gadaswvdeboda misi genia,
rom dascloda... magram is arasruli
sami welic sakmarisi iyo, rom am „sakiTxebs“ moecva mTeli qveynis mkiTxveli
sazogadoeba, ara mxolod samecniero
wreebi, ganurCevlad dargisadmi kuTvnilebisa, istoria iqneboda Tu eleqtroteqnika, xelovnebis dargebi Tu bunebismetyveleba, yvela, ganurCevlad, sqesisa,
asakisa Tu partiulobisa Caeba „sakiTxebis“ StudirebaSi. es Seuvali truizmebi nebismieri xasiaTis wignis winasityvaobaSi unda moxvedriliyo. adamianebi daewafnen mas, rogorc ukvdavebis
wyaros.
maSin aravis gaxsenebia, unda gaxsenebodaT macxovris sityvebi samarieli
dedakacisadmi, iseT wyals Segasmev, aRarasodes mogwyurdeso. qveyana grZnobda,
rom Semodioda axali dogmatebi, romlebic winaT, yrilobebze, msoflio saeklesio krebebis analogiurad, anonimurad
gamocxaddeboda xolme. axla ki Tavad
cocxali klasikosis bageebi ametyveldnen. absolutizmis am apogeaze, romelic 50-ianis niSania, rodesac beladi
ambobs, saxelmwifo me varo, da es ukve
rwmenis sferos ekuTvnis, gamWriax adamians imedi unda gasCenoda, rom amieridan (im buStis gamoCenis wamidan) yvelaferi TavdaRmarTze unda daqanebuliyo. magram, piriqiT, masam irwmuna, rom
beladTan erTad komunizmis aRmarTebs
auyveboda. sabWouri wuTisofeli dasruldeboda da komunizmis sasufeveli
damkvidrdeboda. axali ca da axali
miwa... am TxzulebebSi, romlebic korifem Tavisi cxovrebis kviraZalze Seqmna,
komunizmis ori niSani mkafiod gamoCnda: erTi rom socializmis msoflio
masStabiT gamarjvebis droisaTvis nacionaluri enebi gardauvalad unda
Seerwyan erTmaneTs da erTi saerTo
ena warmoiqmnas (sxvaTa Soris, Cvens
matianeSi zustad aseTi ram weria,
rom qarTlSi arsebuli Svidi enis
SerwymiT erTi ena - qarTuli wamoiSva)
da es, ar iqneba, gvarwmunebda korifeprofeti, arc velokorusuli da arc
germanuli, aramed raRac axali ram.
meore naSromSi „socializmi ekonomikuri problemebi“ (1952) sxva winaswarmetyvelebaa gamxelili: sofeli da
qalaqi gaTanabrdeba. sofeli qalaqs
gauswordeba, xolo ra daemarTeba qalaqs, amaze winaswarmetyveleba dumda.
gansxvavebiT enisa, sofel-qalaqis es
sakiTxi komunizmamde unda gadamwydariyo da midioda diskusiebi, rogor unda
momxdariyo es. ratom vixsenebT leTes
wylebisgan didixnis winaT walekil
am ambavs?
komunizmis ideologiam Tavis am
apogeaSi gamoaCina latenturi, aqamde
saaSkaraoze sajarod gamoutaneli verdiqti, rom kulturas, civilizacias
elis siTburi sikvdili, istoria aqeTken midis da, Cven, „sxva masalisgan naSeni adamianebi“ unda SeveSveloT am
nekrofilur process. kulturuli
entropia gardauvalia. 1953-ma welma
samani daudo amaze Tavis mtvrevas.
sofeli, ase Tu ise, soflad darCa, qalaqi qalaqad, rusuli rusulad, germanuli germanulad, qarTuli qarTulad.
im xanad komunizmis ideis rwmeniT
naklebad Sepyrobili moqalaqe Tavis
gulSi ase fiqrobda: vici, ganwiruli
var im diadi miznisaken svlad. da
swored imitom, ganwiruli var, momeces neba da ufleba, xandaxan gadavuxvio
am magistralur gzas, viaro Cemi bilikebiT, dae xandaxan gza-kvalic amerios,
oRond viaro sakuTari gziT, erTxel
mainc ganvmartovde sakuTar TavTan, erTxel mainc am sicocxleSi... sabolood,
xom mainc movZebni da nebiT Tu iZulebiT davadgebi sayovelTao Saragzas...
„kasavarotka“
dRemde ver amixsnia, maSin ki amaze
aravin dafiqrebula, rogor dauSva represiebis gareSe didi buStis periodSi reJimma es moZraoba, romelic TiTqos
mxolod samoseliT gamoixata. skolis
uniforma arsebobda da yvelas emosa,
vis SeeZlo skolaSi uformod siaruli,
amJamindeli terminiT rom gamovTqvaT,
araformalurad, rogorc quCis biWebi
dadian.... magram uceb, moulodnelad,
is skolaSic SeiWra. vin iyo am modis
fuZemdebeli, ufro sworad, Zvelis amaRorZinebeli? udrood Tu ZaladobiT
wasuli Zvirfasi Zmebis, Svilebis, qmrebis samaxsovrod kidobnebis naftalinSi Cawyobili xalaTi - vis ojaxSi
ar aRmoCndeboda - pirvelma vin gamoamzeura, vin iyo igi? sruli anonimi.
iyo da arc iyo. tradiciis dasabami
yovelTvis saidumloebrivia da is darCa 40-iani wlebis meore naxevris folklorad, romelmac sul raRac samiode
wels gastana. arc aravis ucdia misi
saxelwodebis qarTulad Targmna (aba,
scados vinmem...), Tumca is, warmoSobiT
rusuli, qarTul fenomenad iqca Tavisi verbaluri etiketiTurT - „erTimuWa qarTveloba“, naxevrad ironiuli,
naxevrad saamayo koncepti, romelic
bunebrivad exmianeboda sxvas - „rac
kargebi varT, qarTvelebi varT“.
ra Tqma unda, veravin ityvis, rom
reJimis mstovrebs ar SeumCneviaT es
siaxle axalgazrdobis CacmulobaSi,
romelic epidemiad iyo modebuli Tbiliss (sxva qalaqebze verafers vityvi),
magram gulubryviloba iqneba imis daSveba, rom maT yurebs misi verbaluri
Sesatyvisi ar smenodaT. nuTu ar ukiTxavT, vin arian es „erTimuWa qarTvelebi“, ra undaT, risTvis wamoyves Tavi,
ra udevT gulSi, vin aris maTi xelmZRvaneli, inspiratori? uSiSroeba xom,
rogorc wesi, xelmZRvanels eZebs, romc
ar arsebobdes bunebaSi, mainc eZebs SeTqmulebis Teoria amas moiTxovs,
da poulobs kidec. SesaZlebelia, es
„erTimuWa qarTveloba“ maTi mxridan
arafrad Casagdebi da ironiis saganic
ki iyo. Tavad am niSniT Semosilnic,
Tu imJamindel ganwyobilebas nacridan
aRvadgenT, ar iyvnen moklebulni mis
mimarT ironiul damokidebulebas. SesaZloa, am TviTironiam da, rac mTavaria, totalurma gavrcelebam, rac saeWvo da saSiS individualizms gamoricxavda, ixsna es moZraoba represiebisgan. Tumca nu gamovricxavT uSiSroebis mxridan „providenciul“ miSvebas,
rogorc skolaSi mwerlobaze dayrdnobiT eZleoda gasaqani patriotuli
grZnobis kultivirebas, Tavisi dadebiTi
da uaryofiTi mxareebiT. oRond rogor
unda mieRo amas monawileoba sabWoTa
patriotizmis SenebaSi, anu homo-so-
37
vietikusis SeqmnaSi, dRemde auxsneli
amocanaa. im xanebSi, cota mogvianod,
sazogadoebis mimarT gamowvevis, raRac
protestis msgavsi iyo „butilka“ Sarvlebis gamoCena. esec Tavisuflebis
erTgvari manifestacia iyo, Tumca mas
mxolod modis kategoriaSi movaqcevdi, radgan arsebiTad igi frantul
modas upirispirdeboda. ra Tqma unda,
ver gauTanabrda is „kasavarotkis“ mniSvnelobas, romelsac semiotikur siRrmesTan da gaqanebasTan erTad mxsneli
ironiac axlda da Cveni patriotizmis
dadebiT da uaryofiT niSnebsac aCenda,
da, rac mTavaria, gavrcelebis masStabs.
aluda skolaSi
gvaswavlidnen da bunebis kanonad
migvaCnda, rom sazogadoeba upiratesia
pirovnebaze, rom pirovnulma ukan unda
daixios sazogados winaSe. kacma pirovnuli sazogados unda amsaxuros, msxverplad miitanos zogadis sakurTxevelze. qarTvlis dedam Tavisi usakuTresi,
rac ki gaaCnia, Tavisi erdaderTi, msxverplad unda gaiRos sazogadosTvis, anonimuri sxvebis erTobliobisTvis. es
skolaSi literaturis gakveTilebze
gvesmoda, viziarebdiT, misiT, rogorc
amaRlebuli grZnobiT, vimsWvalebodiT.
es iyo TergdaleulTa da, gansakuTrebiT, ilia WavWavaZis paTosi, romelsac
eWvmiutaneli WeSmaritebis pretenzia
hqonda. vis SeeZlo daeWveba am TezisSi,
romelic, lamis (ukve iTqva) bunebis
kanons uTanabrdeboda? mTels Cvens
saxelovan me-19 saukuneSi erTaderTi
avtori vaJa-fSavela iyo, romelmac
ar gaiziara es epoqaluri Tezisi.
ufro metic, Tavis SedevrebSi, „aluda
qeTelaurSi“ da „stumar-maspinZelSi“
ukanmouxedavad daupirispirda mas. pirovnebis mxare daiWira totalitaruli Temis winaaRmdeg.
rogor moxda, rom aqtualuri reJimis atmosferoSi, sadac Seuvali sazogadoebrivi azri, saR azrad wodebuli,
totalurad batonobda, saskolo propagandam pirovnebas - aludas da ara sazogadoebriv wesrigs dauWira mxari?
maSin, roca yofaSi gabatonebul azrs
- sayovelTaos - SebrZolebuli pirovneba gaTelili, araradqceuli, gacamtverebuli iyo, literaturis gakveTilebze mojanye gmiris kulti inergeboda,
wlidan wlamde, sabWoTa reJimis bolomde iwereboda saskolo naSromebi Temaze
„Temi da pirovneba“. „Cvenianobis“ Rirebulebebze agebuli sazogadoeba, romelsac aluda daupirispirda, gana iseTive totalitaruli ar iyo, rogoric
38
Cveni, sadac vcxovrobdiT, sadac damnaSaveebad viqeciT?
asea: ioane oqropiri werda, adamiani
yovelTvis damnaSavea RvTis winaSeo.
am naTqvamSi CaRrmaveba RvTismetyvelisTvis mimindvia. me ki vityvi: rogor
SeiZleboda, patiosani, sindisieri moqalaqe, Tavisi qveynis patrioti, mamuliSvili, damnaSave ar yofiliyo sabWoTa
saxelmwifosa da xelisuflebis (rac
igivea) winaSe? gana udanaSauloba misi
Rirsebis Seuracxmyofeli ar iqneboda? gulis siRrmeSi is amas grZnobda,
SesaZloa, sakuTar Tavsac ar gamotydomoda, magram arsebobda danaSaulis aqtualizaciis qceSecneuli SiSi. nebismieri moqalaqe, xelisuflebis mimarT
TviT loialurnic ki, TviT komunizmis
sasufevlis morwmuneni da msasoebelni,
gulwrfelad maqeb-madidebelnic, fanatikosnic, angarebiannic, TviT xelisuflebaSi mokalaTebulnic, _ yvelani uklebliv potenciuri damnaSaveebi iyvnen
da Zrwodnen Tav-TavianT sacxovreblebSi, aZrwunebdaT Ralatis, xalxis
mtrobis perspeqtiva, rac, rogorc wesi,
sinamdviled qcevas ar ayovnebda.
rogor vcxovrobdiT da rogor
vfiqrobdiT sabWoTa wyobilebis dros?
gulSi vaRiarebdiT, rom yvelani damnaSaveebi viyaviT maT winaSe, radgan Sinaganad, fiqrSi mainc, varRvevdiT maTebur
samarTal-simarTles. Tu vityodiT, rom
udanaSauloni varT, maSin unda gveRiarebina, rom ar dagvirRvevia maTeburi
samarTali da, maSasadame, Cvenc maTeburi
wesis mixedviT vcxovrobdiT, rac mar-
Tali ar iqneba. Tu varRvevdiT maT
samarTals, maTeburi simarTliT visjebodiT da moTminebiT viwynarebdiT sasjels, radgan srulebiTac ar gvsurda
maTeburi samarTliT vyofiliyaviT gamarTlebuli. unda davesajeT da ase
dasjilni unda vyofiliyaviT, vidre
marTali samarTali ar gagvamarTlebda.
aluda - xalxis mteri
1951 wlis 10 ianvars qarTveli
xalxis nacadma xelmZRvanelma, rogorc
imJamindel cekas mdivans uwodebdnen,
gaaxmiana stalinis damokidebuleba vaJa-fSavelas TiTqos enisadmi, magram
pretenziebi sxvamxriv iyo mimarTuli...
Tbilisis partiul konferenciaze iTqva,
rom vaJa-fSavela „fSavis viwro xeobaSi Caiketa“. mravali xnis Semdeg nacad
xelmZRvanels mouxda mobodiSebasaviT
ganmartebis gakeTeba am Tavis gancxadebaze, rasac istoriisTvis naklebi Rirebuleba aqvs. vaJas enis dawuneba, Tu
is marTlac fSauri dialeqtia da meti araferi, saerTod xalxuri poeziis,
gansakuTrebiT, mTis genialuri zepirsityvierebis dawunebis tolfasi iyo.
am zomamde ki, rom wuni daedoT xalxuri poeziisTvis, kritika, romelmac mxari
auba amxanagi stalinis mier gakvriT,
vfiqrob, ara daJinebiT, ara kategoriulad
gamoTqmul Tvalsazriss, ar misula.
Znelia axla stalinis fiqrebis
verbalizacia, magram erTi ram cxadi
unda iyos: mis gamWriaxobas ar gamohparvia aludas, „mamxsenes qistis sulisa“, janyis maradiuli safaneli, rom
xevsureTis konkretuli xevi da konkretuli dro mxolod saSualebaa im
universaluris gamosaxatavad, risTvisac vaJa iyo mowodebuli, rom es momavlis Tema ufro iyo, vidre me-19 saukunis saqarTvelosi. marTalia, vaJa
„fSavis viwro xeobaze“ werda, magram
kosmopolituri poziciebidan werda,
rogorc henrik ibseni, romelsac Tavis
SemoqmedebaSi uari ar uTqvams norvegiul, mis mier marginalurad miCneul
sinamdvileze, romelzec dawera, rom
„mZimea, gqondes iseTi samSoblo, rogoric norvegiaa“, da am samSoblom gariya
igi, moiSora rogorc SeuTavsebeli
ucxo sxeuli. aseTi iyo aludac, romelic ucxo sxeuliviT ganagdo Temma.
proletariatis beladi, komunizmis xuroTmoZRvari da aw ukve mecnierebis
korife, xvdeboda aludas saqcielis
sazriss, Tu ra xifaTs Seicavda igi
reJimisTvis, Tumca arc maincdamainc
aRuSfoTebia amas, Torem ufro kategoriuli iqneboda da sxva gadawyvetilebisken mouwodebda misi nebis aRmasrulebelT. magram mainc raRac unda aRsrulebuliyo. mweralTa kavSiri, rogorc erTi kaci, iseve rogorc aludas
ganmkveTeli Temi, erTsulovani iyo, roca kavSiris kedlidan misi portreti
Camoxsnes. magram skolaSi igi darCa,
gadarCa. bolomde ver misdies, 1953
welma samani daudo.
buStis kolafsi
9 martiT dagvirgvinebuli is dReebi sruliad gansakuTrebuli iyo, daujerebelic ki, romelsac precedenti
ar hqonia reJimis xalxis ramdenime
(sami mainc) aTeuli wlis gamocdilebaSi. paradoqsi iyo, rom xalxi reJimma
dasaja imisaTvis, rom icavda im kults,
romelic imave reJimis gulisguls
Seadgenda, romlis gareSe mas gardauvali rRveva eloda. da asec moxda
sul raRac 35 wlis Semdeg. magram
Wabukis guls - is gamalebiT Zgerda
- ver moeTmina. sofokles sityvebs „Surisgeba modis neli nabijebiT, magram
xom mainc modis“ - romc scodnoda,
arad CaTvlida. gana ar hqonda mosmenili texuris napiras imediani sxva sityvebi sofokles kvalze: nu goSquru,
qegeskiduna aTenefi verCxis (nu geSinia, luka, icode, gairiyebian eseni...
megr.). ar eSinia, magram moTmineba eleva.
is naxtoms natrobs: Tu xvalve ara,
arasodes. magram is xvalve, romelic
odesme unda damdgariyo, sadRac sxvagan,
sxva sivrceSi da sxva droJamul ganzomilebaSi eguleboda. da es odesmec
sadRac axlos, farulad myofobda.
grZnobda, TiTqos gadanaxuli iyo is
odesme da ar ebmoda am Jams da am sivrces, am SeCveuls, yoveldRiurs.
is qalwulebrivi odesme, xelSeuxebeli, Soreuli, ganufeneli, mainc myoobadi, xom sadRac da odesme iqneba?
odesme... im odesme es qalaqi, es saxlebi,
es quCebi - mTeli aremare, vera-zemeli,
galavinski, erevnis moedani, varancovi,
misi cac da miwac, rogoric axla Canan, iseTive darCebiano? Cvenc, adamianebi,
rogorebic varT, iseTnive davrCebiTo?
erTbaSad, erTi wamisyofiT ar SevicvlebiT yvelaferTan erTad, rogorc pavle
mociquli gvpirdeba? magram rogor
da rodis moxdeba es? erT mSvenier
dRes? gazafxulis erT dilas? Citebis
JriamulTan erTad gaiRviZeb im odesme
da Cven yvelani erTianad Secvlilni
aRmovCndebiT? sanam davixocebodeT, gardavicvlebiT? marTlac, rogori unda
yofiliyo apokalifsuri Jami igi, romelsac yvelaferi unda daesrulebina?
- da swored is wami movarda moulodnelad, tyviebis kakanSi, ara Citebis
JriamulSi, rogorc ucxo da mZvinvare
gazafxulis TqeSi, uCveulo, ganucdeli. sxvagvari molodini hqonda? aba,
Tu miiRebda gazafxuls uWeqaquxilod? ras moeloda mowmendili cisgan? Tu ar moiRrubleboda, riTi aniSnebda? gaeqceoda ki am grgvinva-grials,
romelsac niaRvari unda mohyoloda
qveynis gansawmendad, nalaxi quCebisa
da ezoebis, Cabnelebuli sadarbazoebis
gamosaxvetad, adamianuri, erTob adami-
anuri sunisgan gasaniaveblad, Weqaquxilze, TiTqos mTavarangelozis meSvide sayvirze gamoRviZebulTa gareT
gamosarekad, axali dRis Sesagebeblad,
SiSis, rogorc mtveris, samudamod CamosaferTxad?
radgan, rac moxda, moxda, da rac
moxda, gardauvalia, rogorc mzis amosvla, rogorc gaTeneba... 50-ianis SuaZali idga, martis dasawyisi iyo, ricxvic
iyo, mSvenieri ricxvi. odnav qroda,
JinJRlavda. esqatonis es xedva retrospeqtulia, im wamierad nagrZnobis ametyvelebis mcdelobaa. vin ityvis, rom 9
marti araTu 50-iani wlebis, aramed
mTeli omis Semdgomi periodis umniSvnelovanesi movlena ar iyo? bolos
da bolos, im xalxma, Tundac ar iziarebdeT maTgan gacxadebul lozungebsa
da SeZaxilebs (komikur „leninma akocos
stalins“, absurdul „jude, judes“
da sxvaT) maSin TariRi Seqmna, romelmac
cnobili 9 ianvari raRac ucnaurad
gaimeora, xolo Tavad sruliad kanonzomierad, lev trockis „karis gajaxunebiT“ 9 aprilSi ganmeorda, raSic _
sam cxrianSi _ gangebis xeli dainaxes
(imave adgilze maTi tyupiscali 26
maisic ixiles). da es 50-ianis SuaZalze moxda. es saukunis SuaZalic iyo.
lado gudiaSvili
9 martis wlisTavze, 1957 wlis
gazafxulze, TbilisSi xma gavarda, rom
cisfer galereaSi gaixsneboda qaSveTis
sakurTxevlis moxatvisTvis reJimisgan
Serisxuli samxatvro akademiidan daT-
39
xovnili da komunisturi partiidan
garicxuli lado gudiaSvilis personaluri, rogorc ewoda, retrospeqtuli gamofena. es moxda 14 maiss. magram
imdenad didi iyo interesi misi mxatvrobis mimarT da imdenad naklebi ndoba
imisa, rom daniSnul dros gaixsneboda,
an Tu saerTod gaixsneboda gamofena,
zedmetad, Tumca ara usafuZvlod aJitirebuli da mouTmeneli xalxi ori
dRiT adre, 12 maiss, galereis karis
Sengrevas Seecada.
Wabukianis otelo
imave 1957 wlis noemberSi vaxtang
Wabukianis otelom ganacvifra da aRafrTovana Tbilisi, gansakuTrebiT da
uCveulod ki axalgazrdoba. gadatenil
darbazSi kibeebzec aRar rCeboda Tavisufali adgili. es speqtakli imdenad
Tavbrudamxvevi iyo, rom xelovnebaSi
sifxizlis momTxovn da, Tavad fxizlad
aRmqmel, zogierT, SesaZloa, arakeTilmosurne kritikosSi eWvebs iwvevda da,
gansakuTrebiT, dausaqmebeli baleronis
azriT, versapatiebeli garRveva tradiciul rusul baletSi. azris ra siviwrove gamoCnda... rafinirebulma parizmac
ar miiRo, ambobdnen, Cavarda kideco
(Tumca raRac jildo mavrs mainc gadaeca). magram ras vaqnevdiT sxvagan Cavardnebs, roca aq, mis damcirebul qveyanaSi misi sxeulis feTqebadi, daucxromeli energiis gamosxivebiT providenciam Tqva Tavisi sityva-verdiqti - gamgebs
unda gaego, araTu gaego, Cawvdomoda
xelovnebis sazRvrebs gadacdenili am
movlenis mniSvnelobas. es momavlis
niSani iyo am periodSi, roca xsnis
araviTari saxsari ar iyo, arc araviTari molodini, misi nasaxic ki.
galaktionis cis qveS
am monakveTSi avtori subieqturi
iqneba, rogor adre ivarauda. 50-iani
aTwleulis erTi Sre „galaktionis
TvalTaxedviT“, ufro zustad: „galaktionis cis qveS“ warimarTa. 1951 wlis
zafxulis tragikuli SemTxveva, romelmac mwuxarebis gverdiT, ufro, masSi
SemsWvalviT, manamde ganucdeli gaocebis magvari raRac moitana, gaxda imis
mizezi, rom poetis Semoqmedebis misTvis
da misi megobrisTvis aqamde daxSuli
kari sabolood gaxsniliyo. araTu
saidumlo misi iyo gaxsnili, saidumlo
saidumlod rCeboda, magram axali is
iyo, rom saidumlos gemo gaixsna. uazrobad gamoCnda kiTxvebi, romlebic 40iani wlebis dasasruls awuxebda, Tu
ra aris „feri da fervali“, vin da
40
sad miaWeneben lurja cxenebs, da sxva
mravali... da axla, Tu vinme Seecdeba
arcTu qrestomaTiuli sonetis „gobelenis“ Targmnas racionalur enaze,
kidev ufro gaugebars gaxdis mas:
`iqauri ca foTliT qsovili,
laJvard TvalTagan gadasul namiT
moveli Rames da Sen, sulamiT!
Cem mkvlel - miuval Rames moveli.
alersTa uxvi da uxmo veli
damfaravs nislTa wamosasxamiT
da daTrobaSi am Ramis-RamiT
uxilav gzebiT STava yoveli...“
amasobaSi, roca is da misi megobari
pirveli gamocxadebis Semdeg TandaTanobiT Sediodnen mis samyaroSi, galaktionis wveri, romlis moSveba man 40iani wlebis dasasruls (1948 wels?)
daiwyo, TandaTan izrdeboda. is dadioda Tbilisis quCebSi, mtkvris gaRmagamoRma, rogorc RvTis suneli, da misi es xateba, miuxedavad imisa, rom erTgvari sakralizmiT iyo mosili, srulebiT ar ukavSirdeboda genialur
`Tavis qalas artistuli yvavilebiT~,
wigns saxlSi napovns, 1920 wlis 30
seqtembers nayids, arcTu SemTxveviT
SemorCenils represirebulis darbeul
karadaSi, an 1927 wlis gamocemas, an,
Tundac, yavisfer qaRaldze nabeWd „asmaneTian toms“ (1946), rogorc uwodebdnen xsenebisas, gulSi ixutebdnen, an,
Tundac, misi sicocxlis miwuruls
(1957) gamocemul wiTelydiani momcro
tomeulebis me-8 toms, sadac sibrZne
Tandayolili sisadaviT metyvelebs:
„omsa cvlis mSvidoba,
da ngrevas Seneba...
aq guli monaa
da Tanac batoni“.
roca mas mTawmindaze miasvenebdnen,
xalxis gauTavebeli nakadi mihyveboda
ukan. mTawminda mis ferdobebs Sefenili xalxiTurT zogierTs, am saxilveliT SeZruls, golgoTis dRes agonebda. aseT xalxmravlobas dasaflavebaze Cvens droSi aravin Seswrebia.
„xams moyvare...“
reJimi ar iyo saamisod mowodebuli,
magram misdauneburad qmnida niadags,
ufro noyiers vidre romelime sxva
epoqaSi, Tundac me-12 saukunis saqarTveloSi, rodesac es sityvebi „xams moyvare
moyvrisaTvis...“ iTqva. Tumca sakiTxavia, ratom iTqva? imitom xom ara, rom
amgvari urTierTobis deficiti iyo?
daviwyebulis gasaxseneblad, rom xams
...Tavi Wirsad ardamridad moqceva, xom
ar iTqva es sityvebi?
ase iyo Tu ise, amaze arc ufiqria
maSin ymawvilkacs. masSi raRac spontanurad dabadebul am grZnobas dasturs
scemda „oqros xanaSi“ (ase aswavlidnen
- magram Cveni korifes xanac xom oqrosi
iyo?) Tqmuli es sityvebi. megobroba
ikvanZeboda TavisTavad, rogorc Tandayolili ideis xorcSesxma am yofaSi,
aq da axla, kargad axsovs manamde ganucdeli grZnobisgan, TiTqos pirvelxilvisgan gancvifreba, am Sexvedras
rom axlda.
Zalian xSirad da, rogorc wesi,
erTmaneTs xelaxla ecnobodnen sabavSvo
baRis uxsovari droSi gacnobilni,
rasac gacnoba arc eTqmoda. Cven xom
aqa da aq erTad davdiodiT, maxsovxar
iqidan, an: Senc iq unda gevlo wesiT,
sadac me davdiodi, davyavdi... Sen veraze
ar cxovrobdi, belinskisa da barnovis
kuTxeSi, Tu zemoT, xoStariaze?... skolaSi ukve an erTad Seiyrebodnen, an
ifantebodnen, raTa kvlav moeZebnaT erTmaneTi, an samudamod dakargodnen erTmaneTs. rom araferi vTqvaT urTierTobis
siRrmeze, siamayiT avsebda maT Tavad
urTierTobis xangrZlivoba, miuxedavad
qartexilebisa, rac Jams mohqonda, rac
Cafiqrebuli hqonda „providencias“.
totaluri sekularizaciis, kerZod, siwmideTa profanaciis pirobebSi imaze
ukeTesi saxelwodeba reJimisTvis, vidre
providenciaa („winaswar-xedva“), ar moiZebneboda. an Tundac gangeba - misi
badali termini, - romelic ganagebs
yvelafers - gares da Sinas. am „gangebas“ xom sazogado xelSi eWira, igi
kerZosac, reJimisTvis ara nakleb saSiSs,
swvdeboda, ris gamoc urTierToba ufro
siRrmeSi, vidre zedapirze, unda ganviTarebuliyo. es iyo is naxsenebi noyieri niadagi. 40-ianSi ezodan Tu merxidan dawyebuli urTierToba 50-ianSi
Zlierdeboda, saerTo saidumlos, sxva
enaze rom vTqvaT, konspiracias moiTxovda.
„daiSaleT, amxanago...“
SesaZloa, sxvagvarad gamoTqvamda
am Tavis mowodebas reJimis erTguli,
albaT Tavgabezrebuli daraji, magram
msmenels mxolod amgvarad Tu SeeZlo
aReqva mravalgzis mosmenili es klasikuri, am sityvis sruli mniSvnelobiT,
fraza, mowodeba... is drama, saidanac
modioda es reminiscencia, bevrisTvis
simboluri xati iyo imisa, rac qveyanaSi moxda da kvlav da kvlav, Tumca
misustebulad xdeboda, da kudebi ar
wydeboda, ar imaleboda. „rad ar meSleba es sxeuli, esreT...“ pasuxobda enakvimati Cveniani am mowodebas, raki is
„daiSaleT“ mxolod jgufs rodi exeboda, individsac swvdeboda, raTa daSliliyo. daRupul mamaTa aCrdilebi
dadiodnen im xanis quCebSi da Surisgebas - ra imediT? - elodnen. telemaqeni, oresteni, hamletni - momravlebuliyvnen. iqneb Surisgebis niSani iyo,
rom kaci vinme zemodan daRmarT quCebze
Camomavali gamayruebeli ZaxiliT faravda Tavis SiSsa da Zrwolas, ase ambobdnen, Cadenilis gamoo. misi gamyivani
xma araTu esmodaT, SeeZloT exilaT
kidec yinulis kristalebiT mokirwylul haerSi...
50-ianis SuaZali molodinis Jami iyo,
„gulagebidan“, rogorc troadan, dabrunebis da ardabrunebis, mravalTa imedebis
aRsrulebis da gacruebis Jami.
41
nodar dumbaZe gansakuTrebuli
gabedulobiT werda RmerTze, uflis
siyvarulsa da locvis Zalaze. is
yovelTvis ambobda `siyvaruli Tavad ars RmerTi da Tu siyvaruli
SenTan ars, SenTan ars RmerTi~ da
es im dros, roca mwerali bevrs
komunisti egona.
nodar dumbaZe ara marto Tavis
nawarmoebebSi, aramed realur cxovrebaSic marTla esaubreboda zRvas,
xeebs, Tavis ZaRls uyveboda ambebs
da Svilebsac aswavlida, rom mzes
amosvlisas unda miesalmo da Casvlisas daemSvidobo, rom zRvas gamarjoba unda uTxra.
mwerlis qaliSvili qeTevan dumbaZe mamasTan dakavSirebiT saintereso da ucnob istoriebs ixsenebs:
mamas Tavisi gansakuTrebuloba hqonda. is Zalian humanuri, dadebiTi da
Zalian keTilia da yvela asakSi sxvadasxvanairad ikiTxeba. mama sul ambobda,
iumori imitom avirCie, rom Tavisufleba mindodao. olRa bebia rom ambobs,
Cemi ZuZuebi glocaveno, an sikvdilis
win rom loculobs, ra moxda mere,
yvela bebia xom loculobs Tavisi
SviliSvilisTvis.
axla veRar vkiTxulob mamas, imitom,
rom sul vtiri, gana imitom, rom mama
menatreba, ara, ubralod yvelaferze
metireba, qveteqstebs vigeb sul sxva
datvirTviT. mamas gamocemisTvis vamzadebdi `me vxedav mzes~ da `me, bebia,
iliko da ilarions~ da daxmareba
koreqturaSi Cems megobars vTxove.
Cemi megobari meqanikurad kiTxulobda
da ucbad erT adgilas gavCerdi. megobars vuTxari, axali aRmoCena gavakeTe
da cudad var-meTqi. burTi gameCxira
yelSi da suli veRar moviTqvi. ar
vici, meramdenejer vkiTxulobdi `me
vxedav mzes~, magram maSin pirvelad
Cavavle fraza, rodesac sosoia icmevs
Sarvals da brma gogos eubneba, mitrialdi, Sarvali unda Cavicvao. viTom
Cveulebrivi ambavia, magram amaze meti
humanizmi ra gindaT? misTvis xatia
aris xatia, romelic xedavs sosoias
da xedavs mzes.
erTxel Cemi levaniko avad iyo, babuas
moTxrobebi momecio, mTxova. amovarCie
`ZaRli~. vifiqre, siRrmeebSi ver Seva
da ver gaigebs-meTqi, babu rom eubneba,
babu, me exla vkvdebi da ar SegeSindes,
qvisganac rom siTbo igrZno, icode,
rom is qva me varo. bavSvma gamoaqana
es wigni tiriliT da miTxra, Senc
cudi xar da babuc cudiao. emocia,
42
romelic saWiro iyo, Cemma Svilma maSin miiRo. miuxedavad imisa, rom nodar
dumbaZe iumoristi mwerali hgoniaT,
es ase sulac ar aris, misi moTxrobebi daRvinebulma unda waikiTxo.
axla vxvdebi bevr rames. sikvdilis
win mamam Tqva, male movkvdebi, Cemi gardacvalebis mere Cems wignebs sul sxvanairad waikiTxav, dro gava da sxvebic
sxvanairad waikiTxaveno da es marTla
gamovcade sakuTar Tavze.
axla marTla aRmoCenebs vakeTeb.
iliko da ilarioni Zalian sasaciloa
12-15 wlis asakSi. roca 35 wlis asakSi kiTxulob, sul sxva emocia Semodis. xvdebi, rom iq 37 welia, ratom
aris zurikela oboli, ratom aris
sofelSi, ratom eubneba olRa bebia,
ra vici, mamaSeni 37 wlis saxlidan
rom gavida, mere aRar dabrunebulao.
`mzian RameSi~ pirdapir aris gaSifruli, deda gadasaxlebidan Camodis, Rame
rogor eZebs im xals, romelic Svils
hqonda, rom darwmundes, sakuTari Svilia Tu ara.
stalini rom kvdeba, deda eubneba,
radiom Tqvas Svilo, Sen ar Tqva, ar
gaimeoroo. dedas rom exveweba, ar momikvde, axla vigrZeni, rom Cemi deda xar
da isev ar mimatovoo. axla vxvdebi da
vici, mamaCemi ratom mokvda ase adre,
imitom, rom amdeni ubedureba Tavad
gadaitana - obloba, Svilis sikvdili,
naTesavebis tragedia, heladosebi, olRa
bebia, yvelaferi mis cxovrebaSi realurad iyo.
* * *
cenzuris ar eSinoda. sul ambobda,
iseTi cenzorebi myavs saxlSi, aRaravisi meSiniao. manana sul eubneboda, gagiJdi, mama, reebs wero. yvela winadadebis
bolos RmerTze saubrobs, viTom xumrobiT, viTom SemTxveviT, RmerTma giSvelos, RmerTma daglocos, stumari RvTisaa. amis damkvidreba da yvelaferSi
RmerTis Zieba marTla gambedaobaa.
roca mama ambobda, rom mze miyvars,
zRvas velaparakebio, es simarTle iyo.
marTla minaxavs, mama rogor elaparakeboda xelapyrobili da megona, rom mzes
elaparakeboda. roca gulrifSSi CavdiodiT, sul meubneboda, midi zRvasTan da miesalme, uTxari, rom Camoxvedio.
an metyoda, Rame aucileblad dajeqi
da mze rom Cadis, daemSvidobe, dilas
saTevzaod rom modixar CemTan erTad,
mze rom amodis, miesalmeo. wyalSi
muxlebiT mayenebda da metyoda, dilas
Seexvewe mzes, rom amovideso.
gvian mivxvdi, rom es yvelaferi
locva da vedreba iyo. amas mama yovel-
dRe akeTebda. ZaRls marTla elaparakeboda, ambebs ar uyvebian ZaRls, muradas saSualebiT siyvaruls ar uxsnian
meris, ZaRlebi sikvdilis win ar eubnebian ilarions, ar inerviulo, ilarion,
ZaRli koWlobiT ar kvdebao. es sikvdilTan saubari iyo ZaRlis eniT. es
yvelaferi Zalian gvian gavaanalize,
gvian mivxvdi, rom RmerTs esaubreboda.
`maradisobis kanonsa~ da `TeTr bairaRebSi~ roca gamocxadebebia, roca
mzes miyveba, roca mzesTan erTad TeTr
bairaRs gadmofens, iq ukve yvelaferi
gaSifrulia. Tu odnav mainc Caxedulia
adamiani, ukve gasagebia, rom es RmerTia.
`TeTri bairaRebi~ mTlianad 10 mcnebazea agebuli. mama rom saocrad bevrs
werda RmerTze, sicocxleze, sikvdilze, keTilSobilebaze da es yvelaferi
rom RmerTi iyo, amaze Tvali amixila
patriarqma.
mamas gardacvalebis mecxre dRes
patriarqma sionSi gadauxada panaSvidi
da Semdeg iqadaga. maSin movismine dedamiwis zurgze yvelaze didi, niWieri
da Wkviani kritikosis saubari literaturaze. ar vicodi, ras niSnavda patriarqi, vicodi, rom is iyo mRvdelmTavari, mas unda emTxvio, mowiwebiT moepyra,
es yvelaferi vicodi sityvebis doneze, magram im wuTas patriarqi CemTvis
iyo yvelaze didi literaturaTmcodne,
romelmac yvelaferi, rasac mamas nawarmoebebis kiTxvisas vgrZnobdi, win damilaga da miTxra, rom mze aris RmerTi,
rom siyvaruli aris RmerTi, citatebs
ambobda mamas nawarmoebebidan da iqve
gviSifravda. ras niSnavs, rom `adamiani freska ar aris, rom mas erT sibrtyeSi ki ar unda uyuro, unda Semouaro
da saidanac ukeT imzireba, iqidan Sexedo~. imaze didi keTilSobileba ar
arsebobs, rom, danaSaulis Cadenis miuxedavad, misi kargi mxarec dainaxo. es
iyo saocari ram, romelic Cems cxovrebaSi ar damaviwydeba.
mama saavadmyofoSi didxans iwva.
patriarqi ramdenjerme movida mis sanaxavad. bolos mamam dagviTxova sul
yvela oTaxidan, gviTxra, marto damtoveTo. maSin aRsareba uTxra uwmindess,
gardacvalebamde ori dRiT adre.
patriarqi mamasgan rom gamovida, Tqva,
rom mqondes imis ufleba, nodarma aRsarebaSi rac miTxra, is ganvacxado, mrevls gavaasmagebdi, magram es aRsarebaa
da amis Tqmis ufleba ar maqvs, Zalian
bevri aRsareba momismenia, magram aseTi
arasodes, mzad imqveyniuri cxovrebisTvis ase momzadebuli jer adamiani
ar Semxvedriao.
erTxel SemTxveviT Sevxvdi patriarqs yazbegSi, romelic mamasTan bolo
Sexvedras moyva: rom Sevedi nodarTan
palataSi, momakvdavi fexze amdgari
damxvdao. mama monitorze SeerTebuli
iyo, sul mavTulebSi gaxlarTuli da
dRemde mikvirs, rogor SeZlo fexze
wamodgoma. uwmindess uTqvams, nodar,
dabrZandio. mamas upasuxia, ara, patriarqs damjdari ver Sevxvdebio.
es detali marTla ar vicodi, imitom,
rom mamam gviTxra, Tqven gadiT, patriarqTan marto unda davrCeo. me, deda
da manana gamovediT. namdvili saswaulia, ukanaskneli Zala moikriba da
fexze wamoudga momakvdavi kaci uwmindess.
* * *
mamas saxlSi Tavisi eklesia hqonda.
misi megobari iyo Cveni mezobeli, Tengiz
menTeSaSvili. erTxel bavSvebTan erTad
movida CvenTan. mama avad iyo da saZinebelSi rom Semovidnen, Zia nodar, Tqven
crumorwmune xarTo, bavSvebma uTxres,
amdeni xatebi rom dainaxes. crumorwmune mamaTqvenia, me morwmune varo.
amis Semdeg es ambavi xumrobad mTel
TbilisSi dadioda.
mama xatebTan damxobili minaxavs
mavedrebeli. es Cvens ojaxSi Cveulebrivi ambavi iyo. `iqneb vazia samSoblo.
aba daakvirdiT, Tu dablaria, daCoqilma
unda dakrifo, Tu maRlaSi - caSi xelapyrobilma, orive saocrad hgavs locvas. locva ki arafers ise ar uxdeba,
rogorc samSoblos.~
Cven eklesiebSic davdiodiT. bavSvobaSi alaverdi, gremi, bevri salocavi
maqvs nanaxi. sveticxovelSi Zalian
xSirad davdiodiT. erTxel SevediT,
viRac kaci iyo ucxoel stumrebTan
erTad da iman gaacno mamaCemi, mweraliao.
batono nodar, eqskursiaze gyavT Svilio? mamam upasuxa, arao. amoiRo jibidan wiTeli Tumniani im kacis TandaswrebiT da wadi, sanTlebi iyideo, miTxra. Cveulebrivad gamovarTvi fuli,
rogorc yovelTvis xdeboda, wavedi,
viyide sanTlebi da erTad davanTeT.
bavSvobaSi sveticxovelSi sul macxovris im xatis meSinoda, Tvals rom
gayolebs. ra Tqma unda, bavSvobidan
vicodi, rom uflis kvarTi iq iyo, bavSvobidan vicodi, romeli xati visi
iyo, micvalebulTan sad unda damenTo
sanTeli da a.S. mama, es kaci vin iyomeTqi da kagebes generalio, mi pasuxa.
mamaCemma saxareba Zalian kargad icoda, `kukaraCaSi~ milicioners ukiTxavs
saxarebas aniko deida. es absoluturad
Cveulebrivi ram iyo Cvens ojaxSi.
ucnobi
nodar dumbaZe
xSirad Canawerebs akeTebda, maT Soris, saxarebazec. saswaulad ganmarta
sityva `lazareTi~. mama werda:
`sul erTi kviris win aRmovaCine,
rom franguli sityva lazareTi, romelic leqsikonSi savele hospitalad
aris ganmartebuli, lazaredan modis.
amas rom mixvde, aucilebeli ar aris,
iyo enaTmecnieri an lingvisti. mere
erT lingvists gavumxile varaudi, albaT lazaredan aris, qristem rom gaacocxla lazare-meTqi. Zalian gaukvirda. Semdeg leqsikonSi Cavixede, berZnulad lazare RvTis wyalobas niSnavs.
ra Tqma unda, RvTis wyalobaa, kacs
rom gaacocxleb. es SeiZleba lingvistmac ar icodes, lazare rom icode,
saxareba unda gqondes wakiTxuli, xolo Cveni lingvistebis umravlesobas
saxareba ar aqvs wakiTxuli. Tanac
unda gqondes wakiTxuli oTxTavi
mTlianad, imitom, rom lazares saswauli marto ioanes saxarebaSia. es Tu
ar gaqvs wakiTxuli, ver mixvdebi. ase
rom, es aRmoCena Cemi umecrebis brali
ki ar aris, aramed imis damsaxurebaa,
rom oTxive saxareba wakiTxuli maqvs
da mivxvdi, is lazarea, amitom vfiqrob,
rom oTxTavi enaTmecniersa da lingvists unda hqondes wakiTxuli, rogorc
savaldebulo wigni. Zvel aRTqmaze arafers vambob.~
`me Rrmad var darwmunebuli, rom
swored im 40-ma dRem gansazRvra da
ganapiroba noes aqeT arsebuli kacobriobis moraluri da zneobrivi saqcieli. SemTxveviT rodia leqsikonSi
kidobani ase ganmartebuli - `ficris
kolofi, romelsa Sinaca iudeanTa aquan
damarxul ficarni sulisani.~ swored
is 40 dRe gaxldaT dro im sulieri
kaTarzisisa, romelic ganicada kacobriobam, rameTu im 40 dReSi ar SeiZleba
noes analizi ar gaekeTebina im Semzaravi sasjelisaTvis, romliTac dasaja
gamCenma mis mierve Seqmnili da sulCadgmuli adamiani. mxolod ase da am
aspeqtSi unda iyos wakiTxuli yovelgvari miTologiuri da bibliuri, sxvanairad ver warmomidgenia da vfiqrob,
arc SeiZleba.~
* * *
nodar dumbaZem locvac Taviseburi
icoda: `bunebis Zalav, Semoqmedo yovlisa, Sen gauTene Cems xalxs, Cems samSoblos bednieri axali weli. gankurne
yovelgvari senisagan, mieci jani mrTeli, Rone Slegi, niWi Seni da ukvdaveba Seni. daaSTe Tvali yoveli moSurne misi. saukunod dagmane yuri, msurveli
da msmeneli misi siavisa. gaaxme xeli
yoveli aRmarTuli misi sicocxlis
xis moWris survilad. daloce akvani,
kalTa da ZuZu saqarTvelosi, qarTveli
xalxis mSobelisa. aavse saxli yoveli
mSromelisa mziTa da siTboTi, beReli
puriT, marani RviniT, axori saqonliT,
keria frinveliT da guli saTnoebiT.
aaJriamule ezo-kari yoveli qarTvelisa
badiSebiT, SviliSvilebiTa da maTi
SvilebiT. dauSretel mdinared idine
bednierebav Cems qveyanaSi. ar mouSalo gonieri eriskaci da mwyemsi Cems
saqarTvelos. natvrisTvali daude am
axali wlis RamiT sasTumals yvela
mSromels, raTa diliT adges, naxos
da mamulis ukvdaveba inatros. miiRe
mamulo, es locva!~
43
cegthvfhrtnt,bc
vtat
aqcia. magram savaWro qselis windauxedavma mflobelma ifiqra, es semisa da
misi meuRlis muxlCauxreli Sromis
ki ara, mxolod da mxolod savaWro
niSnis wyalobiT moxdao, da uoltons
kontraqti aRar gaugrZela. Tumca sakuTar Secdomas maleve mixvda, radgan
uoltons qalaq bentolvilSi mdebare
axal maRazia Five&Ten Cents-Sic Cinebulad wauvida saqme.
amJamad am SenobaSi Wal-Mart Stores
muzeumia gaxsnili, sadac naxevari saukunis winandeli savaWro nimuSebia
gamofenili. maT Sorisaa didi Termometri, romelic erTma myidvelma uoltons im mizeziT daubruna ukan, rom
misi azriT, is dros (?!) arasworad
uCvenebda. aRdgenilia uoltonis pirveli kabinetis mowyobilobac: xis magida,
skami da telefoni.
Semdgomi aTi wlis ganmavlobaSi
umsxvilesi supermarketebis qselis - Wal-Mart-is Semqmneli da amerikis mTeli istoriis manZilze yvelaze mdidari
adamianebis siaSi meTerTmete adgilmiCenili semuel mur uoltoni 1918 wels, oklahomis Statis patara qalaq kingfiSerSi, fermerebis - Tomas da nen uoltonebis ojaxSi daibada. XX saukunis dasawyisis patara amerikuli qalaqebi erTmaneTs lamis gaWrili vaSlebiviT hgavda. maT centralur quCaze banki, meria, policiis ganyofileba, saxanZro nawili
da qalaqis yvelaze didi maRazia mdebareobda. centralurs uamravi patara quCa da Sesaxvevi uerdeboda, sadac adgilobriv mcxovrebTaAsaxlebi da aTobiT pawawina maRazia iyo Camwkrivebuli. male uoltonebis ojaxi sacxovreblad misuris Statis aseTsave patara qalaq springfildSi gadavida. es qalaqi kingfiSerisgan mxolod imiT gansxvavdeboda, rom
stadioni, sadac semi xSirad darboda da skautebis saxli, qalaqis centrSi ki ara, mis gareubanSi mdeobareobda.
Svidi wlis asakSi semma Jurnalebze
xelmowerebis gayidvas mihyo xeli, meSvide klasidan ki jibis fuls gazeTebis
binaze mitaniT Soulobda. swavlis
periodSi semi gasayidad kurdRlebsa
da mtredebsac aSenebda. erTxans aqtiurad iyo CarTuli saojaxo biznesSic
da Zroxebis mowvela da klientebTan
rZis mitana evaleboda.
aqve isic unda iTqvas, rom erTmaneTis moZule mSoblebis gamudmebuli
qiSpiTa da kinklaobiT Camwarebuli
sakuTari bavSvobis gaxseneba sem uoltons didad rodi uyvarda. albaT
amitomacaa, romMmisi dawvrilebiTi biografiebi Cveulebriv, 1940 wlidan anu
im droidan iwyeba, roca misuris Statis universiteti daamTavra, biznesis
bakalavris xarisxi miiRo da samuSaod
savaWro kompanias - JCPenney-s miaSura.
magram iqauri atmosfero ar moewona,
amitom male savaWro kompaniaSi - Claremore gadainacvla. swored am dros
gaicno momavali meuRle - helen robsoni, romelzec 1943 wels iqorwina.
axalSeuRlebul wyvils erTad yofna
didxans ar dascalda, radgan amerikis
SeerTebulma Statebma samokavSireo
valdebulebis Sesruleba da meore
frontis gaxsna swored im periodSi
gadawyvita da semic jarSi gaiwvies.
44
Tumca, brZolebSi monawileoba ar miuRia, radgan eqimebma gulTan dakavSirebuli problemebi aRmouCines, xolo
roca gasawvev punqtSi isic Seityves,
rom uoltons vaWrobis garkeuli gamocdileba hqonda, maSinve saaviacio
nawilis intendantad gaamweses. swored
armiaSi samsaxurisas daaskvna sem uoltonma, rom vaWroba misi mowodeba iyo.
demobilizaciis Semdeg uoltonebis
ojaxSi gafarToebuli saojaxo sabWo
Sedga, romelSic helenis mamac aqtiurad monawileobda. semmac am momentiT
isargebla da simamrs pirdapir ganucxada, an Sens qaliSvils sicocxlis
bolomde savaWro agenti qmris mizerul
Semosavalze cxovreba mouwevs, an jibeze xeli unda gaikra da fexze dadgomaSi dagvexmaroo. heleni mamas Zalian
uyvarda da amitomac, sem uoltons
20.000 dolari asesxa. am fuliT semma
da helenma arkanzasis Statis qalaq
niuportSi patara, magram ambiciuri
saxelis mqone maRazia - Ben Franklin
(mxolod specialistebma Tu icodnen,
rom es amerikis prezidentis saxeli
da gvari ki ara, amave saxelwodebis
kompaniis savaWro niSani iyo) gaxsnes.
xuT weliwadSi uoltonma Tavisi patara maRazia Ben Franklin-is qselis yvelaze Semosavlian savaWro obieqtad
uoltonma arkanzassa da misuriSi kidev
aTi maRazia gaxsna, Seiswavla savaWro
saqmis Teoria da praqtikaSi gamocada
maRaziebis marTvis damoukideblad SemuSavebuli princi pebi. ase rom, 1962
wlisTvis, roca semma pirveli supermarketi gaxsna, sakuTari savaWro kredo
ukve mTlianad hqonda Camoyalibebuli.
rogorc helen uoltoni ixsenebs,
semSi erTmaneTs yovelTvis ori miswrafeba ebrZoda. pirveli qalaqis gareubnebSi mimobneuli Mom&Pop-is (`deda da mama~) patara maRaziebTan (sadac
deda buRaltris, mama ki direqtorisa
da mtvirTavis saqmianobas iTavsebdnen),
meore ki qalaqis centrSi mdebare
supermarketebTan iyo dakavSirebuli.
semi orive ti pis savaWro obieqtebis
muSaobas gulmodgined akvirdeboda da,
miuxedavad imisa, rom im periodSi
uoltonis yvela maRazia Mom&Popis ti pis iyo, qalaqis centrSi supermarketis gaxsnaze meocnebe sxva patara maRaziebis mflobelebisgan gansxvavebiT, mas ukve aseTi msxvili savaWro
obieqtis gareubanSi gaxsna mtkiced
hqonda gadawyvetili da asec moiqca.
1962 wels, rojersis (arkanzasi)
gareubanSi gaxsnil supermarkets, romlis mmarTvelic uoltonis Zma, badi
gaxda, Waltons Five&Dime ewoda. swo-
red amiT daiwyo msoflioSi cnobili
Wal-Mart Stores qselis Camoyalibeba,
romelic dRes aSS-Si, kanadaSi, meqsikaSi, braziliaSi, argentinaSi, CineTSi,
puerto-rikosa da germaniaSi 3 aTasze
met supermarkets iTvlis.
bolo wlebSi uoltonebis kompania
axali supermarketebis gaxsnaze weliwadSi 3-4 miliard dolars xarjavs.
ukve aamoqmeda internet-supermarketic,
sadac 80 aTasi dasaxelebis savaWro
erTeulia gamofenili. Tumca, ganuxreli gazrda-gafarToebis miuxedavad, kompaniis sakvanZo principi ucvleli rCeba: Wal-Mart-i supermarketebs mxolod
da mxolod qalaqis gareubnebSi xsnis,
rac sem uoltonis erT-erT pirvel
da mTavar mignebadaa miCneuli. meore
migneba ki isaa, rom uoltonis nebismieri supermarketi Tavisi arsiT, isev
is Wal-Mart-ia, oRond - Zalian didi,
romelic myidvels, saqonlis farTo
asortimentsa da dabal fasze metad,
megobruli atmosferoTi izidavs.
aseT savaWro centrebSi didi xnis
nacnob gamyidvelTan uaxlesi Worebis
ganxilva da saWiro SenaZenis gakeTeba
erTdrouladaa SesaZlebeli. raRa Tqma
unda, dRes, uamravi sociologiuri gamokiTxvis wyalobiT, vaWrobis es xerxi
ukve yvelasTvis kargadaa cnobili, magram gasuli saukunis 60-ani wlebis
dasawyisSi aseTi daskvnis gamotana
sakmaod rTuli iyo. sem uoltoni
yvela Tavis supermarketSi patara maRaziis atmosferos SenarCunebas cdilobda. is TanamSromlebs gamudmebiT umeorebda: `aris mxolod erTi bosi - myidveli. da mas, fulis sxvagan daxarjviT,
Cvens kompaniaSi nebismieris - direqtoriT dawyebuli da mtvirTaviT damTavreuli - gadayeneba SeuZlia~.
uoltons yovelTvis mWidro urTierToba hqonda Tavisi maRaziebis momsaxure personalTan da kompaniis direqtorTa sabWos wevrebisganac imaves moiTxovda: `saukeTeso ideebi (maT Soris
- maRaziebTan ufaso parkingebis mowyoba
da klientebisTvis saqonliT datvirTuli urikebis pirdapir avtomobilebTan migorebis uflebis micema) yovelTvis klerkebisa da sawyobis muSebisgan Semogvdioda da Semogvdis. amitomac, rogorc Tavad izrunebT maRaziebis
TanamSromlebze, isinic zustad ise
izruneben klientebze~.
uoltoni mTeli cxovreba Cveulebrivi savaWro agentiviT pikapiT daiareboda da Tavs arasdros aravis amadlida. erTxel ki, Tavis partnior devid
gasTan raRac naZlevis wagebis Semdeg,
uol-stritze havais mkvidrTa erovnuli cekva `xulu~ maTsaviT balaxis
qvedatanSi gamowyobilmac ki Seasrula
da am araordinaruli saqcieliT Tavis
supermarketebs klientebi kidev ufro
moumravla.
magram, yvelafrisda miuxedavad, sem
uoltonis cxovrebaSi mainc rCeboda
erTi Zalian didi Savi laqa, romelzec
yvela misi arakeTilmosurne (aseTi
ki nebismier mdidar adamians mravlad
hyavs) jiutad da garkveulwilad samarTlianadac miuTiTebda. uoltonma
xom Tavis droze Mom&Pop-is aTiaTasobiT patara maRaziis mepatrone gaakotra, radgan, misi mignebis wyalobiT,
myidvelebma erT did Mom&Pop-Si
daiwyes siaruli. ufro metic: mavanTa
mtkicebiT, man marto konkretuli adamianebi ki ar daazarala, aramed amerikis
safuZvlebi, misi `centraluri quCis~
koncefciac moSala, riTic gadaSenebisTvis gaswira provinciuli qalaqebi
da patara kopwia maRaziebis adgilebze
uzarmazari supermarketebis wamoWimviT samudamod waSala amerikis `ganumeorebeli momxibvleloba~.
1990-iani wlebis dasawyisSi, roca
Wal-Mart-is qselis gayidvebis yovelwliurma moculobam 50 milion dolars, xolo kritikis niaRvarma piks
miaRwia, sem uoltoni iZulebuli gaxda,
memuarebis wera daewyo, sadac dawvrilebiT aRwera, Tu rogor iqmneboda
msoflioSi yvelaze msxvili sacalo
vaWrobis qseli. am gziT amerikelma
sazogadoebam bolos da bolos Seityo
da Seigno kidec, rom Tavisi supermarketebis gareubnebSi ganTavsebiT uoltons amerikis safuZvlebis moSla fiqradac ki ar gauvlia. ubralod, is maT
iq aSenebda, sadac ufro iafi miwa da
dabali gadasaxadebi iyo. Tanac, asobiT
samuSao adgilis Seqmnaze rom araferi
vTqvaT, mosaxleobas nawarmsac sagrZnoblad dabal fasad sTavazobda da am
gziT milionobiT dolars uzogavda.
iZulebiT dawerili memuarebis wyalobiT gamJRavnda im sakmaod masStaburi qvelmoqmedebis ambavic, romlis afiSirebasac uoltoni yovelTvis erideboda. am adamianma mTeli cxovreba
provinciul patara qalaqebSi gaatara,
romelTa problemebsac kargad icnobda
da maT gadawyvetazec dReniadag zrunavda. yoveli axali savaWro centris
mSeneblobis paralelurad, uoltonis
TanamSromlebi adgilobrivi saqvelmoqmedo fondebis misamarTebsac adgendnen, savaWro obieqtis gaxsnis Semdeg
ki uoltoni adgilobrivi kolejebis
studentebisTvis stipendiebs awesebda
da periodulad, saqvelmoqmedo gayidvasac uwyobda. saswavlo dawesebulebebis garda, uoltoni fuls religiur
da sazogadoebriv organizaciebsac xSirad swiravda da zooparkebis, biblioTekebis, sportuli dawesebulebebis mSeneblobasac afinansebda. biznesmenis yuradReba TviT patara qalaqebis merebsac ki arasdros mohklebiaT. swored
am mizniT daawesa American Hometown
Leadership Award-is premia, romliTac
TavianT sagamgeblo teritoriebze grZelvadiani proeqtebis gansaxorcieleblad munici palitetebis xelmZRvanelebs ajildoebdnen.
bunebrivia, rom Tavis memuarebSi uoltonma arc am JanrisTvis damaxasiaTebel, warmatebis tradiciuli receptis
gamJRavnebas auara gverdi. ai, rogoria
mis mier Camoyalibebuli `warmatebis
aTi mcneba~: uerTguleT bizness; gauyaviT Semosavali partniorebs; gauCineT
maT motivi; problemebzec partniorebTan erTad imsjeleT; daafaseT yvelaferi, rasac partniorebi akeTeben; izeimeT
warmateba; mousmineT TiToeul partniors; winaswar ganWvriteT klientebis
molodinebi; akontroleT xarjebi; dinebis zemodan moqceulebma icureT.
sem uoltonis memuarebi Zalian swrafad iqca bestselerad da imdenad
didi rezonansic gamoiwvia, rom qveynis
winaSe misi damsaxurebis SeumCnevloba
ukve SeuZlebeli gaxda. swored amitomac, 1992 wlis martSi, amerikis SeerTebuli Statebis prezidentma jorj buSma sem uoltoni `Tavisuflebis saprezidento medliT~ daajildova. amis
Semdeg supermarketebis mefe maleve
gardaicvala. rac Seexeba mis qonebas,
1985-dan 1988 wlamde Forbes sem uoltons amerikis yvelaze mdidar adamianad
asaxelebda. bil geitsi aSS-is yvelaze
mdidari adamianebis siis saTaveSi mxolod 1992 wels anu sem uoltonis
gardacvalebis Semdeg moeqca. imave Forbes-ma 1992 wlisTvis uoltonis qoneba
58,6 miliard dolarad Seafasa.
kompaniaSi sakuTari wili sem uoltonma Tavis meuRle helensa da oTx
Svils - robis, jons, jimsa da eliss
uanderZa. maT ojaxisTavis mier dawyebuli saqme Rirseulad gaagrZeles da
2005 wlamde (anu kompaniis direqtor
jon uoltonis gardacvalebamde) uoltonebs (helens, mis sam vaJiSvilsa
da qaliSvils) amerikis yvelaze mdidari ojaxebis aTeulSi zedized xuTi
adgili myarad ekavaT.
rusudan lebaniZe
45
pasuxis magivrad Citis galia momca,
manqanaze daudeo. galia uzarmazari
iyo. Citi gzaSi momkvdariyo, roca
ruseTidan modiodnen.
- am galias verafriT SeeleviT, ara?
- rad ginda, geTayva, gamawbilo, Tu
Cemi siamovneba aseTi ubralo, patara
raimeTi SeiZleba. ratom matovebineb
galias? ratom ginda momispo imedi,
rom odesme momRerali iadoni meyoleba
da misi galobiT davtkbebi?
galia manqanaze davde. iadonis galiac kaliforniaSi midioda. bolos, roca
samcxena marxilis eJvnebiani mosarTavebi da ska daudes, romelic ukana ezoSi
edga artaSas, mivxvdi, rom laparakiT
verafers gavxdebodi. rac unda, isa qnan!
- rogorc iqna, davamTavre Cveni eqspediciis gegmis saboloo varianti, Tqva ,,misma aRmatebulebam~ erT dilas,
Tavis did porTfels Tasmebi Sexsna
da mogrZo qaRaldi amoiRo, - msubuqi
manqaniT wavlen Cemi qaliSvili, bavSvebi,
madam greSkina da ermaki. ermaki damcvelad. sabargoTi me da Tqven wavalT,
giorgi ivaniC, gzas gavkvalavT.
- erTmaneTs unda mivsdioT, erTad
unda viyoT, esaa mTavari, - miTxra anam,
- Tu davcildiT, namdvilad vici, mxolod zecaSi SeverTdebiT.
- ki magram, me rogor movaxerxo, Sevwuxdi me, - rukis cnoba rom ar vici? roca uyureb qaRaldze gzas - sul
brtyelia. roca midixar ki aRmarTsa
da daRmarTze gadis, xan uxvevs, xan
nakadulebs Wris, didi gansxvavebaa.
- magas me vkisrulob, - dampirda
,,misi aRmatebuleba~, - instruqciebs
me mogcemT. didi gamocdileba maqvs.
mTeli sicocxle vimogzaurebdi. transbaikalidan TurqeTSi, petrogradidan
vladivostokSi, nurafrisa nu geSinia.
yvelaferi mzadaa?
ara, anas dro sWirdeboda sagzlis
mosamzadeblad. mTeli kvira namcxvris
suni trialebda saxlSi. magidebi daxorgili iyo sateniani qaTmebiT, moxarSuli loriT, salaTiani, Warxliani
da mwniliani qilebiT. yvelgan tkbileuli elaga da dajdomisas didi sifrTxile gmarTebda.
- gamagiJebT, ana feodorovna, - vuTxari me, - ras sCadixarT, aRdgoma xom ar
gviswrebs gzaSi.
- damacade, damacade, xels nu miSli.
xumroba xom ara ggonia imdeni sagzlis
momzadeba, rom 7 kacs kaliforniamde eyos.
- me ki megona, restornebSi visadilebdiT.
,,misma aRmatebulebam~ Tavi gamohyo sakuWnaodan. igi Rvezelebs amow-
46
redaqtorisagan:
giorgi da helen papaSvilebis `yvelaferi SeiZleba
moxdes~ avtobiografiuli novelebis krebulia.
igi inglisur enaze daiwera da pirvelad 70 wlis winaT,
1944 wels gamoica. dRemde am wignis 20-milionamde egzemplaria gayiduli, Cvidmetjer gamoica amerikaSi, iTargmna italiur, frangul, norvegiul, daniur enebze. gadaRebulia amave saxelwodebis filmadac holivudSi.
wigni gvixatavs 1930-iani wlebis qarTveli emigrantis
cxovrebas da amav dros glexis TvaliT danaxul amerikas.
anTologiaSi, msoflios 50 saukeTeso wigns Soris,
romelSic yvelaze ukeT aisaxa amerika - jek londonis,
ficjeraldis, selinjeris da hemingueis gverdiT SexvdebiT
am wignsac.
mebda iq.
- Cemo sawyalo biWuna, nuTu imedi
gaqvs, rom sadac gavCerdebiT, yvelgan
gamzadebuli saWmeli dagvxvdeba. es
imis maCvenebelia, rom Sen sul ar
gqonia mogzaurobis gamocdileba. iqneba
rkinigzis sadgurebs gulisxmob? maSin
marTali xar, sadgurebze aduRebul
wyals viyidiT, Cais davlevT. magram
Cven xom Raribi xalxi varT, aba, vin
unda davawinauroT, rom SevatyobinoT,
movdivarT da saWmeli dagvimzadeTo.
,,mis aRmatebulebasTan~ kamaTs
wylis nayva sjobda, amitom aRar Sevepasuxe.
bolos, oqtombris erT mzian dilas,
roca susxi SampanuriviT ikbineboda,
mzadeba movaTaveT da gavemgzavreT. dasamSvidobeblad movidnen anas megobrebi
- oci-ocdaxuTi qali, ,,misi aRmatebulebis~ klubis wevrebis umetesoba, oriode Cemi nacnobi biWi da uamravi moswavle - lubas da artaSas amxanagebi.
yvela erTad Sejgufda da TvaldaWyetili Semogvcqerodnen. sabargo manqana datvirTulia. benzini da zeTi msubuq manqanaSia. mzada varT?
- ara, - Tqva anam, da manqanidan gadmovida, - ara, ase wasvla ar iqneba. megobrebs marto gamocarielebuli saxli unda daamaxsovrdeT? es saSineli
danaSaulia. dae, yvelas axsovdes, anas
xelgaSliloba. de, yvelam ilaparakos,
rom igi yovelTvis guluxvi iyo da
wasvlis dResac aseTi darCao. gadmoiReT samovari! samovari sakeravi manqanis qvemodan gamovaTrieT, kovzebi naxerxidan (naxerxSi ar daifxaWneboda).
artaSa sardafSi gaiqca da erTi tomara naxSiri moitana. anam mTeli sagza-
li gadmoalaga, rom namcxvramde mieRwia. Cems movaleobas Cais Camorigeba
da ana feodorovnas megobrebis laparakis mosmena warmoadgenda. isini dawvrilebiT yvebodnen TavianTi mogzaurobebis ambavs. mogzaurobaTa umetesoba
ubedurad damTavrebuliyo!
SuadReze yvelam moiTava Wama da
tirili, Wiqebi davrecxeT. sabargo
manqana xelaxla davtvirTeT da axla
ki namdvilad wavediT. naxvamdis! naxvamdis! naxvamdis!
xelmZRvaneloba ,,misma aRmatebulebam~ ikisra - marjvniv! marcxniv! pirdapir! da mixveul-moxveul, talaxian,
viwro gzaze aRmovCndiT!
- detroitidan meTormete SaragziT
gadian. ratom im gziT ar wavediT? vkiTxe me.
- eh, Cemo biWuna, - gadaaqnia Tavi
,,misma aRmatebulebam~, - Sen Wkuas verasodes iswavli. gamocdili mogzaurebi
yovelTvis eridebian mTavar gzebs. amiT
qurdebs da banditebs acdebi da arc
baJs gadaixdi.
xan tlapoSi mivdiodiT, xan yanebSi,
xan naxirs CavuqrolebdiT gverdze,
xan mayvlians. RamiT eklesiis ezoSi
davbanakdiT. meore dilas kvlav davadeqiT gzas. Cemi varaudiT kaliforniamde jer bevri gvaklda.
meore saRamos sagzali gagviTavda.
madloba RmerTs! axla SegveZlo restoranSi SevsuliyaviT da adamianurad
gveWama. - ,,misi aRmatebulebis~ SiSi
tyuili gamodga, restornebs Tvla ar
hqonda (meti arc detroitSi dagvitovebia, yovel nabijze gvxvdeboda).
mSvenieri sufTa sasadilo avirCieT, yvelani SevediT, magidebs Semovus-
xediT da kerZebi SevukveTeT, magram
ramdeni gamoviareT? cnobismoyvareoba
maxrCobda. avdeqi da daxlTan mivedi.
sarkmels gadaRma kaci davinaxe, igi
Zexvsa swvavda.
- Tu ar SewuxdebiT, miTxariT, romel qalaqSi var? - vkiTxe mas.
- iangstaunSi.
- iangstaunSi? - Cveulebriv romel
StatSi iTvleba eg iangstauni?
- ohaios.
- es ohaioa? - damcecxla! namdvilad maxsovda, rom es Stati gamoviare, roca pitsburgidan detroitSi
mivdiodi. saeWvo aRaraferia, ese igi
mxari gvqcevia.
- mapatieT, kidev erTi SekiTxviT
unda SegawuxoT: Tqveni azriT kaliforniaSi romeli gziT unda wavideT
aqedan?
- dasavleTiT, - miTxra man da mamakacTa sapirfareSoze mimiTiTa.
me iqeT wavedi, samzareulo da ukana
ezo gadavWeri da nagvis yuTze Camovjeqi. erT saaTs Sevyurebdi zecas da
bolos varskvlavebis saSualebiT kargad CavibeWde TavSi mimarTuleba. Semdeg
davbrundi da erTi lurji TefSi SevWame (es inglisurad, mxolod imis
SeWmas niSnavs, rasac am TefSiT mogarTmeven. TefSi, ra Tqma unda, oficiants
ubrundeba).
meore dRes xelmZRvaneloba daviCeme:
- ori dRe gavflangeT, - vTqvi me, ori dRe, romelsac veRarafriT davibrunebT. gaSaleT rukebi. artaS, axla
kaliforniis gzas gaayole joxi. Zalian kargi da patiosani. axla Camomiwere
is Statebi, romlebic unda gaviaroT.
artaSam lamazad, TanmimdevrobiT
Camowera: ohaio, indiana, misuri, kanzasi,
kolorado...
- axla ki, - vTqvi me da manqana
avamuSave, - yvelani momyeviT. sul ase
vivliT, pirdapir. namdvilad kvals
mivageni. kalifornia iq gvicdis, sadac
mze Cadis.
ase Tvalwarmtaci
daiwyo Cemi cxovrebis saukeTeso
dReebi. vmogzaurobdi da vaTvalierebdi Cem win gadaSlil vrcelsa da
Tvalwarmtac qveyanas. dRe ise ar gavidoda, rom kidev erTi margaliti ar
mimematebina STabeWdilebaTa saganZurisaTvis.
didi, Tvaluwvdeneli iyo amerika.
di-dia, di-dia, - SemomZaxebdnen xolme gverdiT Caqrolebuli avtomobilebisa da amayi motocikletebis Tvalebi;
di-dia, - grialebdnen traqtoris
anduyafar WeiSviliseuli Targmani
muxluxoebi;
di-dia, di-dia, - gugunebda liandagebi, Tumca lokomotivi ukve Tvals
iyo mifarebuli...
axla xalxi?! sadac ki SevCerdebodiT, yvela sixaruliT memusaifeboda
da mimegobrdeboda. vxvdebodi ruseTidan Camosul menonitebs, praRel ,,bohemelTa Zmobis~ wevrebs, gzis SekeTebaze momuSave irlandielebs, kargi viskisa
da magari Tambaqos suni rom asdiodaT.
isini cota xniT Semoirbendnen xolme
duqanSi da xelgaSlilad ixarjebodnen; vxvdebodi Siferis qarxanaSi momuSave uelselebs, romelTa laparaki Citis WikWiks waagavda, vxedavdi patara
moxatul saxlebs aiovaSi, sadac eg-
reTwodebul ,,pirvel moaxalSenTa~
ojaxebi cxovrobda. isini ohaiodan
gadmosuli pionerebi iyvnen. ohaioSi
vermontidan mosuliyvnen, xolo sul
adre ufro Soridan - inglisidan gadmosaxlebuliyvnen. ukve aRar madardebda, rom arc erTi ena ar vicodi xeirianad da Tan ucxo qceva mqonda. vxedavdi,
rom yvela ucxoeli iyo, mxolod erTSi vamCnevdi gansxvavebas: zogi adre
Camosuliyo, zogi ki gvian.
neta marto vyofiliyavi. maSin, albaT, SevZlebdi yovel adgilas mTeli
kvira, Tve, weliwadi davrCeniliyav. magram lubas eCqareboda, ise eCqareboda
kinovarskvlavoba, rom wuTis dakargvac
ar surda. ,,mis aRmatebulebas~ ara-
47
feri moswonda - xan sicxes uCioda,
xan sicives, xan xalxi awuxebda, xan
uxalisoba. ana feodorovna sul qviTinebda - detroiti ratom davtoveTo.
yvelaferi uvardeboda xelidan. SevisvenebdiT, raRac rCeboda - xan kbilebi,
xan Wiqis Casadgami, xan yurTbaliSi.
- Zalian, Zalian mikvirs, ana feodorovna, petrogradidan detroitamde
rogor CamoxvediT, vinme tomriT CamogiyvandaT, ise ver moaRwevdiT, - vuTxari
erTxel, roca kantonidan pioriaSi
davbrundiT, sadac turistTa oTaxSi
anas xati darCa.
marto artaSas aRmoaCnda saimiso
Wkua, rom fanjaraSi gaeyo Tavi da eTvalierebina amerika, romelic RvTis
naxelav xaliCasaviT iyo gadaSlili.
gadavWeriT ilinoisi. sul tyeebsa da samkalad SeRerebul yanebs Sua
mivdiodiT. misuris romeliRac mdinarispira qalaqSi erTi ,,amerikuli kerZi~ - Semwvari qaTami geaxeliT. Zalian
gemrieli iyo, radgan uCanglod da
uTefSod vWamdiT. cxel-cxeli oqrosferi xmiadebic davayoleT, Tafl-karaqwasmuli. ise dneboda pirSi, rom yvela
sxva qveyanaSi namcxvars daarqmevdnen.
nebraska Zalian momewona. Sebindebisas
erTgan rZis saSovnelad SevediT. Rrmad
moxucebulma fermerma, romelsac mamaRmerTiviT TeTri da grZeli wveri hqonda, boselSi Semiyvana da saTiTaod CamomiTvala Zroxebis saxelebi. Semdeg
Tavisi didi, Wreli kombaini miCvena
da ise mouTaTuna gverdze xeli, TiTqos
sayvarel cxens eferebao. mere miambo,
rogor modioda fexiT nebraskisaken,
rogor cxovrobda alizis qoxSi, romlis karTanac bizonis jogebi daexeteboda...
- sixaruliT cas vewie, roca uReli
xari - doli da reiCeli mindorSi
gaviyvane da pirveli belti gadavabrune. maaS! - moxucs xma Cauwyda da TiTqmis CurCuliT ganagrZo: vicodi, rom
qveynis Seqmnis dRidan arc erTi guTani
ar Sebmoda am yamirs.
ra Tqma unda, bevri ram ar momewona.
gana qveynad aris srulyofili mxare?
magram namdvilma siyvarulma naklovanebebic unda aitanos. vxedavdi RatakTa
dabrecil xuxulebs, romlebsac Signidan qaRaldis naxevebi hqonda gakruli; vxedavdi feradkanianebs, romlebic kinwiskvriT gaegdoT sufridan es sufra cxovrebas mxolod CvenTvis,
TeTrkanianebisaTvis, gaeSala; vxedavdi naRvlian adamianebs, romlebic moTminebiT icdidnen fabrikebTan, qarxnebTan, magram isini aRaravis sWirdeboda.
48
es yvelaferi adre rom menaxa, guli gamiskdeboda, magram mas Semdeg,
rac amerikaSi vimogzaure, davmSviddi
- vnaxe, rom yvelaferi blomad iyo.
dovlaTi yvelas eyofoda, oRond samarTlianad unda gaenawilebinaT.
karga xans mSvidobianad vimgzavreT.
xifaTi maSin SegvemTxva, roca koloradomde erTi dRis savaliRa dagvrCa.
,,misma aRmatebulebam~ miTxra, saWesTan
me davjdebi da Sen cotas dagasvenebo. cota Tvali mivlule da roca
gamovfxizldi, mTavar gzas avcdenodiT
da mdinaris napiras SevCerebuliyaviT.
marTalia, wyali koWamde Zlivs miswvdeboda kacs, magram xidi arsad Canda
da mdinares napirebic cicabo hqonda.
- es Semdegnairad moxda... - daiwyo ,,misma aRmatebulebam~.
- mSvenivrad vici, rogorc moxda, Sevawyvetine me, - rac moxda, moxda.
ermak, Seni manqana ufro msubuqia, Cemsas
gverdze gadavayeneb, pirvelad Sen Cadi.
Tu gaxvedi, mec gamogyvebi.
- rom CavrCe?
- Sen ufro advili amosayvani iqnebi.
- ara, ara! Sen am gziT wadi, me ki
im gziT waval (ermaki im juris xalxs
ekuTvnoda, Saviao, rom etyvi da im wuTas pirSi gecemian - ara, TeTriao)...
me rom ase wavide...
- filosofosobis dro aRar aris,
sacaa bindi Camowveba. Sen Tu ar ginda
wasvla, me ver davrCebi, - vuTxari da
daviZari. ra Tqma unda, Sua mdinareSi
gaviCxire. Tvalebi lamSi Caeflo. viZirebodi.
- Cemi aveji, miSveleT! - ayvirda
napirze mdgomi ana da xelebi TavSi
waiSina, - gadaarCineT, viRupebi!
sabargo manqana kidev erTi gojiT
Cajda lamSi.
- nu geSiniaT ana feodorovna! gadmovedi, manqanis qveS Sevixede da
lamis TiTebi davikvnite sibrazisagan,
- nu swuxar, cota macale da CineTamde
migiyvan, mere Tu ginda, vladivostokSi wadiT mag avejianad.
erTi Rrianceli atyda. yvela davesieT da nivTebi napirze gadavitaneT.
manqana ukve aRar efloboda lamSi, magram adgilidan mainc ver davZari. mere mdinares davyevi napir-napir, - iqneb
sadme ficrebi vipovno-meTqi. moSorebiT
ramdenime cxenosani da fornebi davinaxe. ukan iseTi mtveri mosdevda, aSkara
iyo, cxvris faras moerekeboda. imaTken
gaveSure:
- xeli SemaSveleT, biWebo, manqana
Cameflo lamSi.
etyoboda, ver gamiges. erTmaneTs
raRac gadaulaparakes: hou, hou, hou.
mere cxenosnebs erTi axalgazrda mxedari gamoeyo, momiaxlovda da inglisurad mkiTxa, ra gindao.
- erTi gamagebineT, ra rjulis xalxi xarT, - vkiTxe me, - talaxSi Cavefali, iqneb miSveloT!
- navahoebi varT. moica, vikiTxav
da Tu daxmareba SegviZlia, getyvi.
- nava hu?
- navaho, indielebi.
- sasiamovnoa, bevri ram gamigia
Tqvens biWebze, magram, rogor vifiqrebdi,
rom bedi gamiRimebda da gnaxavdiT.
cxenosani ukan gabrunda da erT
moxucs gamoelaparaka. amasobaSi Cemianebs vuTxari, - egeni indielebi arianmeTqi.
anam CaiCoqa, pirjvari gadaiwera
da locva daiwyo. ,,misi aRmatebuleba~,
romelic taxtze iyo wamowolili
da isvenebda, wamoxta, maSebi, joxebi
da cecxlis saCxrekebi miyar-moyara
da aRrialda: xmali sad aris, Cemi
xmali, Cemi xmalio. namdvili giJi gegonebodaT.
ermakma samzareulos magida aayirava,
zed skamebi axorxla da maT ukan Cacucqda.
- nu geSinia, - uTxra man madam greSkinas, - sanam movkvdebode, Sevecdebi
Sen da luba dagxocoT, magram Tu ufali sxvanairad inebebs, ai... - man magidis
ujridan yasbis dana amoiRo, - ai, es
gamoiyeneT, Torem cocxlad Cagigdeben
xelSi.
- xma Caiwyvite, - uyvira lubam,
sarke kamodis ujraSi Caagdo, xeliT
kululebi Seiswora, saxeze pudri gadaisva da Zmas xeli Caavlo xelSi, - wamodi, artaS, indielebTan unda wagiyvano.
- me TviTon wamoval, xeli gamiSvi,
- uTxra artaSam. amasobaSi inglisuris
mcodne indieli ukan mobrunda.
- ol rait, - damiyvira man da cxenebiT da fornebiT wyalSi Sevidnen.
- hi, ia! hi, - daiZaxa erTma.
- hi, - SesZaxa yvelam erTad. erTi,
ori, sami, da sabargo manqana napirze
aaTries. Semdeg meore manqanac gadmoitanes.
- mgoni, erTi soflis xalxi unda
iyoT? - vuTxari axalgazrda indiels,
roca yvelaferi moTavda, - Tqveni ufrosis naxva minda, - SeiZleba?
man moxuc indielTan mimiyvana, romelmac ou, ou, ou SemomZaxa. me ar vicodi es ras niSnavda, magram zrdilobis gulisaTvis igive gavimeore. cota
xans uxmod visxediT. erTmaneTs vaTvalierebdiT da vafasebdiT, bolos im
axalgazrda indiels vkiTxe, gasamrjelo ramdeni mogceT-meTqi. maT cota
xans erTmaneTSi ilaparakes da bolos
miTxres, arc ramdenio.
am pasuxs Tavidanve movelodi da
roca maTken mivdiodi, winaswar movamzade xuTdolariani qaRaldis fuli.
gasamrjelos rom ara hgvaneboda, fuli
Cems lamaz wiTel cxvirsaxocSi gavxvie da moxuc indiels mivarTvi. man
guldagul daaTvaliera fulica da
cxvirsaxocic, mere raRac Tqva Tavis
enaze. sul male viRac indielma mSvenieri qamari momitana. ramdenime wuTis
Semdeg Cemi nacnobi indieli movida
da xuTdolariani oqros fuli gamomiwoda. es, rogorc Cans, niSnavda, rom
Cven ukve megobrebi viyaviT. im axalgazrda indiels vTxove, iqneb cxvari momyidoT-meTqi. indielebma moiTaTbires da
cxvari momiyvanes.
- axla yvelani unda damewvioT, vuTxari indielebs, - Cveneburad unda
Sevwva.
cxvari davkali, gavatyave da gavasufTave. Semdeg Samfurebi gavTale da
mwvadebi Sevwvi. cecxli artaSam da
orma indielma daminTo. indielebi ucnauri xalxi gamodga. rogorc ki Cemeburad davutrialdi cxvars, maT meore
cxvari dakles da Sewves, oRond sxvanairad. or saaTsac ar gaevlo, rom yvelaferi mzad iyo.
me Cemianebi moviwvie, magram wamosvla
aravin ineba.
- ra Tqma unda, ar wamovalT, - Tqva
anam, - bavSvebs rame SeaRoRdeba, aba Sexede, ra acviaT tanze?
- ara, ara! - ,,mis aRmatebulebas~
xmali epova da welze Semoertya, - me
da ermaki yaraulad davrCebiT. amas
isev Sen dasacavad vakeTebT, giorgi
ivaniC, maT yovel wams SeuZliaT mogitrialdnen.
lubam arc ki mi pasuxa. igi im katasaviT gabutuliyo, romelsac kudze
fexi daabijes. ase rom, artaSaRa SemrCa. me moxuci indieliT daviwye da
yvelas saTiTaod Camovurige SiSxina
mwvadebi (oci Tu ocdaxuTi kaci iyo).
vcdilobdi ufros-umcrosoba damecva.
ar vici, moewonaT Tu ara, es ki iyo,
rom didi SeZaxilebiT miirTmevdnen.
roca Wama davamTavreT, Cemi axalgazrda
Tarjimani momiaxlovda da miTxra:
- papaCems moewona cxvris dakvlis,
gatyavebisa da Sewvis Tqveneburi wesi.
mas surs gaigos, romeli tomidan mosulxar, ramdeni cxvari gyavT da nadirobis saqme rogor midis.
- me qarTveli var, qveynis meore
kididan, Cvens sofelSi, rogorc vici,
bolos orasamde cxvari iyo. Tu wesierad vinadirebT, nadiri yvelas hyofnis.
axalgazrda indielma raRac qvisagan
gamoTlili nivTi momca. me ki saCuqrad jibis dana miveci. sacobis amosaRebic hqonda zed. sxva veraferi movaxele jibeSi. mere erTmaneTs xeli
CamovarTviT, da indielebi wavidnen.
- mgoni, msoflioSi ar moinaxeba
magaTze binZuri da Sesazari xalxi,
pirdapir hyaran, - Tqva anam, roca bargi
manqanas davudeT da wasasvlelad movemzadeT.
- saSineli Sesaxedavebic arian, daumata lubam, - SemaZrwunebeli.
- veluri xalxia, - brZana ,,misma
aRmatebulebam~ da xmali qolgis xalTaSi Cado, - velurebi! aba rogorebi
ginda iyvnen, mouSinaurebeli velurebi
arian.
- axi ki iqneboda, yvela daetovebinaT
Sua mdinareSi, - gavbrazdi me, - ise ki,
me Tu mkiTxavT, mag velurebma ician,
rogor unda iqceodes kacuri kaci
da asec moiqcnen!
ai, kalifornia
lamSi Cafloba maincdamainc ar
mouxda Cems manqanas, magram, rogorc
iyo kelaobiT gaviare kolorado da
arizonaSi Sevedi. Zalian vcdilobdi
msubuq manqanas ar CamovrCenodi, magram
saburavebi miWirvebda saqmes - Zveli
gaqvavebuli rezini wamdauwum skdeboda
da iZulebuli vxdebodi, gavCerebuliyavi da SemekeTebina. ise xSirad visvenebdiT, rom daviRaleT. bolos gadawyvites, dawinaurebuliyvnen. Sexvedra
kaliforniaSi davTqviT.
mogzaurobis dawyebisas TiToeulma
30-30 dolari davdeT. am fuls ana
ganagebda. mas unda gadaexada benzinis,
Ramis gaTevis, saWmlisa da Ria baraTebis
fuli.
axla, raki viyrebodiT, fulic unda
gagveyo. anam qisa gaxsna da warmoidgineT, Cvenze ufro TviTon gaocda, roca
Sig mxolod 8 dolari da 75 centiRa
naxa.
- RmerTo didebulo, - wamoiZaxa
ermakma, - danarCeni sad gaqra?
pasuxis molodinSi smenad viqeciT.
anam yvelaferi gadaqeqa, qisa daferTxa, banqos yvela yuTi amoacariela,
saTiTaod gadafurcla qaRaldebi.
- vici, mivxvdi, sadac gaqra. me gavflange, me qurdi var, - Tqva ana feodorovnam bolos da aqviTinda.
- gaCumdi, - vuTxari me, - tirili
raRas gviSvelis. modi, jibeebi amovifxikoT da gavigoT ramdeni gvaqvs.
pirvelad ermakma amoabruna Tavisi
carieli jibeebi. artaSas 3 dolari
hqonda, romelsac karga xania inaxavda
avtomobilis sayidlad. magram greSkinam gvTxova, Tu ar SewuxdebiT, manqanidan gadabrZandiTo. Cvenc gadavediT.
man fanjris fardebi CamouSva. aTiode
wuTs gzaze videqiT da vucdidiT.
bolos madam greSkinam xmauriT aswia
fardebi da qaRaldis xuTdolariani
gadmogvawoda. ,,misma aRmatebulebam~
erTi dolari da ocdaxuTi centi
dagvimata. mgoni, lubasac hqonda fuli,
magram gaitruna. yvela rom Sevkribe
da Cemi TxuTmeti dolari davumate,
zustad ocdacameti gamovida. kaliforniamde ki jer eqvsasi mili gviklda. karga xnis TaTbiris Semdeg gadawyvites, ocdaxuTi dolari waeRoT da
msubuqi manqaniT misuliyvnen holivudSi. danarCeni rva dolari me damitoves
da damavales, rogorme iutamde miaRwieo.
- iq moicdi da fostas xSir-xSirad miakiTxav. oriode dReSi fuls
gamogigzavniT, rom darCenili gzis gamovla SesZlo, - miTxra ,,misma aRmatebulebam~.
- fuls rogor iSoviT?
- erTi naTesavi myavs, Cemi ufrosi
dis Svili. cimbiridan los-anJeleSi
wamovida. is masesxebs.
- iciT, sad cxovrobs?
- rasakvirvelia, is xom Cemi dis
Svilia.
- erTsac vityvi da mere davmunjdebi, - vTqvi me, - modi, uaxloes qalaqamde mivaRwioT, sabargo manqana da aveji
gavyidoT da erTad wavideT kaliforniaSi. raRacas xom mogvcemen amaTSi.
ana kvlav cremlad daiRvara. raRas
vizamdi, gana svel bambasTan SeiZleba
laparaki.
- ol rait, vuTxari me, Tqveni nebaa!
49
maT Cemodnebi waiRes da wavidnen.
- aucileblad miakiTxe xolme fuls
iutas mTavar fostaSi, - gadmomZaxa
,,misma aRmatebulebam~ manqanidan!
ganvagrZe gza. Cavuare jila bends
da sentinels. Tumca fuli cota mqonda, da Ciliuri lobioTi da sodiani
biskvitebiT vibrunebdi suls, aseTi
mogzauroba mainc Zalian momwonda.
dabindebisas manqanis gverdiT vbinavdebodi da saWmels vimzadebdi. xandaxan gverdiT Cavlil xalxs gamovelaparakebodi xolme - moRuSul, sevdian
adamianebs. maT kuziviT adgaT zurgze
daxveuli sabnebi. me aseTi cxovreba
xels ar momcems-meTqi, - gadavwyvite,
roca es xalxi gavicani. midiodnen
da TviTonac ar icodnen, saiT... Tu
aravis mama, qmari, Zma, mezobeli an megobari ara xar, raRa kaci gqvia?
Semdeg Rame Camowveboda, udabnos
ferebi erTmaneTs Seerwymoda da bolos
yvelaferi Camuqdeboda xolme. mxolod
xandaxan Tu gaapobda wyvdiads Soreuli qoxis fanjridan gamomkrTali euli
sxivi.
yvelaze ufro rkinigzis gverdiT
dgoma miyvarda. mTeli Rame SemeZlo
vmdgariyavi da memzira gverdiT Caqrolil matareblisaTvis. isini maqvasaviT
dasrialebdnen win da ukan da mTel
amerikas qselavdnen. gasakviri araa, rom
am matareblebma Semounaxes amerikas
lamazi saxelebi. isini sabargo vagonebze ewera: eCisoni, Topeka da santa fe,
delaver lakavana da rut ov roketsi,
detroiti da makinaki, hastigi, mensfildi da nakogdoSi, blek daimondi
da nikl pleiti.
TandaTan vuaxlovdebodi iumas. aTiode miliRa damrCa. ukve gaxarebuli
vfiqrobdi, yovelive keTilad damTavrda-meTqi, rom manqanas ukana saburavi
moZvra da qviSaze gveliviT daiwyo
klakvna.
davxede Tu ara, mivxvdi, rom aRaraferi eSveleboda. davjeqi da samxrobamde vicade - iqneb vinmem Camoiaros
da qalaqSi wamiyvanos-meTqi, magram erTi
manqanac ki ar gamoCnda. Semdeg vcade
usaburavod wavsuliyavi. erTi milis
Semdeg fersoc movarda.
raRa gaewyoboda. manqana gzis napiras gadavayene da beds Sevurigdi. Sevatyve, rom cota xans aq unda damedo bina. meore dRes movaxerxe iumaSi misvla. werili ar damxvda. xaraxuris
sawyobebs Camovuare da erTgan fordis
cotaTi naxmar borbals mivageni, magram
10 dolars afasebdnen, me ki mxolod
oTxnaxevari mqonda. SuadRisas fostas
50
mivakiTxe - kvlav araferi iyo Cems
saxelze.
manqanasTan davbrundi. meore dResac
mivakiTxe werils - jer ar mosulao,
miTxres. ase gavida TiTqmis mTeli
kvira. dReSi erTxel mainc mivdiodi
qalaqSi da xelisguliviT Seviswavle
mTeli gza, buCqebi, Zroxis ConCxebi,
konservis carieli qilebi da rkinis
namsxvrevebi.
erT dilas, roca fostaSi mivedi,
TanamSromelma miTxra, - Seni werili
movidao (es TanamSromeli ukve kargad
micnobda). magram werili ki ara, Ria
baraTi iyo. cal mxareze palmis xeebi
exata da qveS warwera hqonda ,,mTavari
quCis aRmosavleTi mxare~. neta raSi
menaRvleboda, romeli mxare iyo. baraTi gadmovatriale da ,,misi aRmatebulebis~ xeli vicani: ,,mSvidobiT vimgzavreT, madloba ufals. aq kargi amindebia. orjer plaJzedac viyaviT. artaSam
Tevzeulobis bazarSi kinovarskvlavi
naxa... kidev oriode striqoni, misamarTi,
sul qveviT P.S. Cems dis Svils jer
kidev ver mivageni, magram ar idardo,
veZeb~.
fostis kibeebi Caviare, Camovjeqi
da fiqrebSi CaviZire. bolos gadavwyvite, rogor movqceuliyavi, avdeqi da
kvlav xaraxuris sawyobs mivadeqi oTx dolarad ar momcemT im fordis
borbals? danarCens mere gamogigzavniTmeTqi.
- ara.
- oTxi dolari da fotoaparati?
- ara.
- oTxi dolari naRdad, Cemi fotoaparati da manJetis sakinZebi?
- ara.
- mgoni, mec rom davemato, mainc
araferi gamova, - vuTxari gamyidvels
da gamovedi.
- ai, es ra Rirs? vikiTxe, roca
WiSkarTan mivedi.
balaxebSi neSis Zveli borbali
egdo, magram me uceb erTi kargi azri
damebada.
- erTi dolari, oRond male momwydi
Tavidan.
fuli gadavixade da wavedi. borbals xeliT mivagorebdi. daaxloebiT
erTi mili rom gaviare, qalaqidan momavali manqana wamomewia. axalgazrda
mZRolma manqana gaaCera da kabinaSi
Camisva. mas sityva ar dauZravs da mec
ar amomiRia xma, sanam gzis saqcevs ar
mivuaxlovdiT. aq ki vTxove: cota
xans SevCerdeT, ai, is Zveli akumulatori unda aviRo, gzaze, rom gdia-meTqi.
- jarTis Semgrovebeli xar? - mkiTxa mZRolma, roca manqana SeaCera.
- ara, manqana gamifuWda, fordi.
borbali moZvra da ai, es unda davuyeno.
mZRoli motrialda, borbals Sexeda
da Tqva:
- eg xom neSisaa. viRacas masxrad
augdixar:
- vici, rom neSisaa, magram minda,
rogorme gamoviyeno.
- ar moergeba.
- movargeb.
- ver moargeb.
- vsinjav mainc, - uceb gamaxsenda,
rasac amerikelebze ambobdnen. vifiqre,
ai, axla namdvilad CavaRwev kaliforniamde-meTqi da mtkiced vuTxari:
- ueWvelad movargeb, darwmunebuli
var, movaxerxeb. Tu ginda, oc dolarze
dageniZlavebi, rom Cemi manqana ivlis.
amasobaSi ukve manqanasTan mivsuliyaviT. aveji gadmotvirTuli iyo. cal
mxareze manqanas mori hqonda Seyenebuli. mZRoli gadmovida da guldasmiT
daaTvaliera yvelaferi - oc dolars
vdeb, rom ar wavao, - Tqva bolos, manqanis safexurze Camojda da cqera damiwyo, aba, ras gaakeTebso. me fiCxebi da
qaRaldis naglejebi movagrove, Tunuqis
dabrecil naWerze davyare da cecxli
movukide. roca kargad agizgizda, Sig
akumulatori Cavagde. Semdeg domkratiT cotaTi avwie manqana da borbali
movxseni. mere neSis borbali movazome
- fomflod modioda. amasobaSi mZRoli
ise dainteresda, rom fiCxi moagrova
da cecxls SeukeTa. bolos akumulatoris tyvia gadna da Tunuqze dagrovda. me swored damdnari tyvia mWirdeboda. borbalsa da fersos Sua Cavasxi
da RriWo amoivso. es tyvia mivaswormovaswore da Sevalamaze. Semdeg Tvali
manqanas davuyene da asiode futi gaviare. saucxoo ram iyo, oRond Cemi manqana omidan dabrunebuls hgavda - cali
fexi didi hqonda, cali patara.
- didi Sebertyili vinme yofilxar.
- miTxra mZRolma, - Cemi TvaliT rom
ar menaxa, ar davijerebdi. bedi gqonia,
rom is Zveli akumulatori gagaxsenda.
- marTla bedi mqonia, rom gamaxsenda,
rasac Tqvenze amboben: ,,amerikelebi yvelaferze mzad arian, niZlavi dadono~.
mZRolma qaRaldis ori aT dolariani gamoaZro dastas da miTxra:
- moige, magram avtomobilebze amaod
fantav dros. jobs, cxenebze scado
Seni xelovneba.
avejis datvirTvis dros sul im
kacis naTqvamze vfiqrobdi. raRac xumroba rom iyo, mivxvdi, radgan vicodi,
cxens veravin gamoucvlida fexs. roca
cxeni fexs moitexavs, tyvias daaxlian xolme.
ukan, iumaSi davbrundi. Tan oci
dolari naRdi fuli mqonda. fordis
borbali viyide. manqanas davuyene, erTi
lazaTianad vivaxSme da ukve mzad viyav
gasamgzavreblad.
ase ganvaaxle mogzauroba. fuli
bevri ara mqonda, magram msubuqad vWamdi
da meyo. los-anJelosamde bevri aRar
damrCa, roca daRamda, magram gadavwyvite
aRar gavCerebuliyavi da SuaRamisas
qalaqSi Sevraxraxdi. mivedi im misa-
marTze, ,,misma aRmatebulebam~ rom gamomigzavna, magram Cvenebi iq aRar cxovrobdnen.
- yvelani holivudSi gadasaxldnen,
- miTxra diasaxlisma da axali misamarTi momca.
aRarsad Sevyovnebulvar. aTasnairi
mixveul-moxveuli, oRroCoRro gza gaviare da, rogorc iyo, mivageni. vreke
da vreke zari. bolos, rogorc iqna,
gaiRviZes da yvelani farTxa-furTxiT
Camocvivdnen quCaSi. ,,mis aRmatebulebas~ wiTelfunjiani Ramis qudis moxdac ver moefiqrebina.
aanTes sanTeli. saucxoo oTaxi
daeqiravebinaT - rkinis milebisagan
gakeTebuli savarZlebi, lurjtyavgadakruli skamebi da minis magidebi idga.
cnobili parikmaxeris saxelosnos
hgavda iqauroba.
- esec ase. ai, mec aqa var. megona,
verasodes movaRwevdi. me Zalian...
am dros kibeze luba CamobrZanda.
kabas miwaze daaTrevda. raRac vardisferbewviani mxecis tyavisagan Sekeril
wamosasxamSi iyo gaxveuli. neta manaxa, rogoria is cxoveli, romelsac es
tyavi gaaZvres.
- axla ki, - vuTxari anas, - roca
Cemi ambavi davamTavre, - Tqveni wuxili
warsuls Cabarda: axlave gadmovtvirTav
Tqvens avejs, miTxariT, sad davawyo?
- sad davawyoT? - gaikvirva lubam,
- raSi gvekiTxeba, sad daawyob im xaraxuras. Cven ukve SeviZineT aveji. Tu
ginda, sanagveze gadayare - lubam buldogiviT aswia cxviri da mauwya - ,,me
axla kinoSi vmuSaobo~.
rogor gayida
CanCom Cemi cxviri
im dros holivudSi samsaxuri sarCevad ar iyo, marto kinostudiaSi Tu
SeiZleboda adgilis Sovna. me liTonCamomsxmel saamqroSi movewye da Tan
kinoSic vTamaSobdi. magram, roca kazaki
dasWirdebodaT, mxolod maSin damiZaxebdnen xolme. sxva rols ver veRirse. erT dRes, Cingiz xanis urdoebs
rom vsdevnidi, Tu volgel menaves vcemdi (axla kargad aRar maxsovs, Tumca
amas ra mniSvneloba aqvs), msaxiobobaze
guli aviyare. vTqvi, cxenis Weneba da
joxisa da buxris qudis tareba Tu
mindoda, barem Sin, kobianTkarSi, davrCeniliyavi. me sxva raRacis saZebnelad
Camovedi amerikaSi da sjobs, is vipovomeTqi.
ai, es mizezi, rom san-franciskoSi
wavedi da samuSaos Zebna daviwye. mesame
Tu meoTxe dilas karze damikakunes.
oTaxSi Zia vano Semovarda. igi iqve,
maxloblad, cxovrobda.
- gaiRviZe, gaiRviZe, biWo! - Zia vano
aRmarTze amavali orTqlmavaliviT qSinavda da Cqarobda, - TerTmet saaTze
kalistogaSi unda viqne. borisi unda
gafatron.
- vin unda gafatros?
- eqimebma. Cems Camosvlamde sauzmis
biznesi SenTvis miCuqnia.
- sauzmis? ise mWirdeba eg saqme,
rogorc Txunelas Tvalebi. me axla
avtomobilebis zeTis gasazom xelsawyos gamogonebaze vapireb muSaobas.
- ara, ara! - Zia vanom ramdenime gasaRebi gamoaZro rgols, - Sen savsebiT
gendobi, arc gagiWirdeba, CanCo SenTan
iqneba, yvelaferSi mogexmareba. naxvamdis.
Sua kibidan ukan amobrunda, karSi
Tavi Semoyo da miTxra, SuadRemde aTasi
sendviCi unda gayidoo.
neta Tu dabadebula Cemze ubeduri
kaci? Tu daibada, albaT, maSinve mokvda
da axla aRar dadis qveyanaze.
axla mogaxsenebT, ra iyo am biznesis
arsi: Zia vano gamzadebul sauzmes paketSi awyobda da imas mihyidda xolme,
vinc restornidan Zalian Sors muSaobda an visac samuSaodan gamosvlis saSualeba ara hqonda, SuadRisas ki Wama
undoda.
radgan Zia vano Wkvianurad yidulobda produqtebs, TiToeul vaSls
xels Seavlebda - dampali xom ar
ariso da tkbili saubriT mJave kitris
yovel duJinze TiTo kitrs amatebinebda,
yovel SefuTul sauzmeze 4-5 centi
mogeba rCeboda.
roca Zia vano sauzmes gaamzadebda,
ori rusi damtarebeli modioda manqanebiT da qarxnebSi, garaJebSi, mSeneblobebze da yvelgan, sadac ki gayidva SeiZleboda, Camoatarebdnen xolme. isini
eqvs-Svid cents igebdnen TiTo paketze.
Zia vano orgvar sendviCs amzadebda
- erTSi vaSlebi, Rvezelis naWeri da
mwnili ido, meoreSi ki magrad moxarSuli kvercxi da Cureq-luhumi (xandaxan Curuq-luhumis nacvlad Saqaryinulis natexs an miwis Txils sdebda
xolme). es yvelaferi 25 centi Rirda.
ase, rom yvela bednieri iyo Cems garda
- amieridan sendviCebi me unda mekeTebina. amaze ufro ki araferi mejavreboda
qveynad, me Tu mkiTxavT, sendviCi veraferi
Svili saWmelia.
roca Zia vanos duqanSi Sevedi, CanCos
Rvezelis cariel yuTebze eZina. sasTumlad ki maionezis yuTi edo. es CanCo
cota Wkuamxiaruli, axalgazrda gaxldaT. Zia vanom igi embarkaderoze ipova.
51
SimSilisagan misavaTebuli iyo. ara
mgonia, scodnoda, vin iyo da an saidan
movida. raRa Tqma unda, Zia vanos meti
aravin miscemda samuSaos. amaSi Rrmad
var darwmunebuli.
- CanCo, - davuZaxe me da SevanjRrie,
- modi, saqmes SevudgeT. pirvelad ras
akeTebda xolme Zia joni?
CanCo gamofxizlda, oTaxs Tvali
moavlo da bolos Wers upasuxa:
- senkviSebs. Tinusis da oragulis
senkviSebs.
- aba, moitane orives konservebi.
- marto erTnairi konservi gvinda,
- Tqva CanCom da ise gaiRriWa, rom
kinaRam laSebi gaexa, - yvelaferi am
konservidan gamodis.
- amidan? Se sawyalo, marTla lenCi
yofilxar. kargi, gaakeTe (CanCosTan
davas ase sjobda). kidev ras akeTebda?
- saaRdgomo kvercxebs.
axla mkaTaTve idga da mivxvdi, rom
CanCo magrad moxarSul kvercxebs gulisxmobda. Tan CanCos vadevnebdi Tvals. aba, ras akeTebs-meTqi. CanCom qila
gaxsna, oraguli amoiRo da saucxood
gaanawila - erT TefSze Zvlebi, kani
da Savi xorci daawyo, erTmaneTSi azila da oragulis salaTa daarqva, meoreze TeTri xorci daaxvava da maionezSi
amoTiTxna.
- esec Tinusi. ar moelodi gana? Tqva CanCom da ialaRze gaSvebuli
cxeniviT daiWixvina.
oTaxSi RviZliT, viris ZexvebiT
da sosisebiT dazurguli mexorce Semovida.
- dRes Cveni dRea. qorfa SaSxs
viRebT xolme, - amixsna CanCom.
- risTvis iyenebT?
- indaurebis satenisaTvis, - mipasuxa CanCom da marTalic gamodga. jer
Semwvari Roris xorcis sendviCebi davamzadeT. rac Txlad ar daiWra, pilpilSi da sanelebSi avurieT da yarsuli mwvadebi SevwviT. narCenebi davkepeT,
niaxurSi avurieT da qaTmis salaTa
gamovida.
ai, Turme ase asuleleben sendviCis
moyvarulebs da me Tu mkiTxavT, axia
maTze.
gadioda dReebi. me da CanCo kargad
SevewyveT erTmaneTs da saucxoo sendviCebi gamogvdioda xolme. ise davostatdi, rom puris naWrebs banqosaviT varigebdi, xorcs kozirebiviT vartyamdi,
erTi xelis moqneviT vatyepebdi karaqs
purze, mere gadavkecavdi da sendviCi
mzad iyo. marto erTi ram mawuxebda
- mogebas vera vxedavdi.
Zalian mrcxvenoda. Zia vanom Tavi-
52
si saqme Camabara, sruli ndoba gamomicxada. me ki ver gavumarTle, mogeba
ver vnaxe. bolos Cems sakuTar danazogs
oci dolari movakeli da gavugzavne.
zaralSi CanCos miuZRoda brali.
ara, qurdi ki ar iyo. ufro patiosani
adamiani dedamiwis zurgze ar dadioda, magram yvelafers ijerebda, rasac
eubnebodnen. es ki fuli jdeboda.
erTxel komiviaJerma raRac moitana
- marilis magivrobasac swevs da jansac
matebs adamianso, - Tqva. CanCos, bunebrivia, undoda, rom muStrebi jansaRad
hyoloda da ormocdaaTi girvanqa aiRo.
roca duqanSi mivbrundi da es ambavi
gavige, gavcecxldi.
- CanCo, mamaSeni da babuaSeni ubralo mariliTac kmayofildebodnen. amas
garda namdvili marili didi-didi
imis meoTxedi Rirs, rac Sen gadaixade.
- CanCo ise Sewuxda, rom samzareuloSi gavida da vardisfer kremiani
torti gamomicxo. zed aca-baca asoebiT ewera: ,,salami da didxans sicocxle giorgi ivaniCs~. aba, ra guli
mizamda, rom ar Sevrigebodi. magram
cota xnis Semdeg CanCom ori yuTi
kokteilis sawrupavi Reroebi iyida
sauzmis paketebSi Casataneblad. wiTeli, yviTeli, mewamuli da mwvane. muStrebs gaaxarebs - ubralo, TeTrebze
ufro eseni moewonebaTo, Tqva.
me fulis gadamalva daviwye, magram
yvelas rom gavusworebdi angariSs, dasamali TiTqmis aRaraferi mrCeboda xolme. mTavari iyo muStrebi mogvmateboda, amitom axlebis mosanaxad qalaqSi
gavedi. aqa-iq viSove kidec ramdenime
- rva biWi sakanalizacio arxis mTxrelebSi, aTi gogo samrecxaoSi, TxuTmeti kaci mSeneblobaze. erovnuli armiis
sasroleTze ise moewonaT sasinjad
mitanili sauzme, rom miTxres yovel
kviras samasi sendviCi da asormocdaaTi
rZe mogvitaneo.
magram verc aman gviSvela da bolos
iZulebuli gavxdi, Zia vanosaTvis simarTle mimewera. man werilobiTve gvipasuxa: ,,me ar SemiZlia dabruneba, borisi jer kidev sustadaa da ver movSordebi. kargi iqneba, Tu bizness gayidiT.
fasze nu ijanjleb. ar idardo, Svilo,
sxva bizness yovelTvis viSovi, borisisTana megobars ki vera.~
rusul gazeTSi gancxadeba movaTavse, magram, vis rad undoda Seni
Caflavebuli biznesi. oriode myidveli movida, magram Cveni teqnikuri aRWurviloba rom daaTvalieres, daijRannen; ratom avtomaturi xorcis sakepi ara gaqvT, macivridan wyali raTa
wveTavso... bolos viRac misis da mister marinovebma xuTasi dolari SemogvaZlies. me im dros qalaqSi viyavi
savaWrod, magram mxolod sauzmis naxevari gavasaRe. duqanSi rom mivbrundi,
maSin gavige CanCosagan es saSineli
ambavi.
- kaci da qali iyvnen aq. xuTas
dolars iZleodnen, magram Zia jons
amaze meti fuli dasWirdeba sacxovreblad, vidre axal bizness daiwyebdes,
amitom ar gamovarTvi.
- ar gamoarTvi! - vuRriale CanCos,
- samasi dolari rom agveRo, madlobeli viqnebodi! sada cxovroben?
CanCom ar icoda maTi adgilsamyofeli. ise gavcofdi, rom karis gamoketva da gasaRebis wyalSi gadagdeba davapire. meore dRes gamixarda, Tavi rom
Sevikave - sruliad moulodnelad muStrebi mogvemata. yvela Cemgan yidulobda, sxva gamyidvelebi SuriT skdebodnen
(aqamde me mSurda maTi).
mesame dRes kidev ufro damesivnen,
- sami paketi momeci, mebufetev, - miTxra
erTma axalgazrdam.
- Zalian kargia, yvela sendviCSi
yvelis ormagi ulufaa meTqi, - vuTxari.
muStarma Tvali Camikra da miTxra:
- vici, rom namdvilad agreao.
ukan davbrundi, rom kidev ormocdaaTi paketi wameRo. CanCo viRac qalsa
da kacs esaubreboda. Turme isini iyvnen,
xuTasi dolari rom SemogvaZlies biznesSi. magram saqme ukve kargad midioda. iqneb CanCo marTalic iyo, rom ar
daTanxmda: xuTasi dolari Cvens gaWirvebas pirs ar mowmendda. maT kvlav
SemogvTavazes fuli. arc ho vuTxari,
arc ara. avdeqi da ukana oTaxSi gavedi, sadac produqtebs vinaxavdiT. mindoda, sendviCebi damemzadebina.
- vin aris eg kaci? - hkiTxa im
kacma CanCos.
- ufrosi.
- marTla? - gaicina qalma, - saSineli Sesaxedavia. cxviri TuTiyuSs miugavs.
- aba, axla aqedan wadiT, - Tqva CanCom, - saRamosaTvis paketebi unda movamzado. momSordiT.
sawyali CanCo. xmaze Sevatyve, rom
Zalian gabrazda Cemi SeuracxyofisaTvis.
- xuTas ormocdaaT dolars mogcem,
- uTxra kacma, - ormocdaaTi Sen daitove.
- wadiT aqedan!
me sakuWnaodan gamovedi.
- ici ras getyvi? - miTxra mister
marinovma, - modi, erTxel gamogyvebi
da vnaxav, rogori vaWroba gaqvs, xval
dilas SeiZleba?
sawinaaRmdego araferi mqonda. amasobaSi Cveni biznesi ise gaizarda, rom
saswrafod damWirda fuli damatebiTi produqtebis SesaZenad. Cemi ukanaskneli ormocdaaTi dolari, gaWirvebis dRisaTvis rom vinaxavdi, oriode
dRis ukan bankidan gamovitane da duqanSi davmale da ai, gaWirvebac karze
momdgomoda.
- CanCo, Cveni saqme ise kargad midis,
rom xval aTasi sauzmiT meti unda
movamzado. dRes Zalian adre gavicale
xeli.
samalavTan mivedi fulis asaRebad,
magram igi carieli aRmoCnda.
- CanCo! ormocdaaTi dolari xom
ar amogiRia iatakis RriWodan.
- ki, amoviRe, ormocdaTerTmet-naxevari dolari iyo, - mi pasuxa CanCom
da mxiarulad gaiRriWa.
- mere ra uqeni?
- saqmeSi davabande.
- raSi gamoiyene?
- zogi amaSi, zogi imaSi. davatriale.
- gamajansaRebeli marili, kokteilis sawrupavebi, kidev ra? meti ra
iyide? maCvene. iqneb gavyido, raRacas
xom momcemen.
vera da ver amovglije simarTle
piridan. Tanxa saqmeSi daabanda. ramdeni
da raSi, ver miTxra. CanCo TiTebze
iTvlida, bolomde mividoda, mere ukuRmidan moyveboda Tvlas da kvlav imave
pasuxs maZlevda. Tan nacemi ZaRliviT
Semomcqeroda TvalebSi. bolos, Semecoda da vuTxari, es ambavi daviviwyoTmeTqi.
ra unda meqna. RmerTma aseTi gaaCina
da raRa eSveleboda. quCaSi gamovedi
saseirnod, egeb cota davwynarde-meTqi. duqanSi rom davrCeniliyav, namdvilad vifeTqebdi.
roca davbrundi, vnaxe, rom CanCos
raRaca manqanebiT yvelafris momzadeba moexerxebina - Turme yasabs daRrejoda da xorci da ocdaaTi dolari gamoerTmia.
meore dilas, eqvs saaTze, damatebiTi
paketebi gamzadebuli iyo da is iyo
unda wavsuliyavi, rom Cemi biznesis
muStari - mister marinovi movida da
miTxra: - gamogyvebio, - Zalian kargi,
wamo-meTqi, - vuTxari.
pirvelsave alayafis karTan kinaRam
gadamqela xalxma. meore adgilas ukve
winaswar daeyenebinaT rigi da micdidnen.
- ase rogor gaiTqvi saxeli? mkiTxa mister marinovma.
- mec ar vici. iqneb imitom, rom ar
vZunwobT. Tumca am saWmelebs iseTi
saxelebi hqvia, romlebic me maincdamainc ar momwons, magram patiosnad vvaWrobT da es, albaT, muStrebmac Segvatyves.
- oTxi paketi, mebufetev!
- eqvsi paketi!
- mec momxedeT.
- me sami cali gadaminaxe! - gadmomZaxa rigis bolodan aTisTavma.
mister marinovs aseTi kargi biznesis danaxvaze Tvalebi aucimcimda. man
mgeliviT daaZiZgina kbilebi da Cailaparaka:
- kargia! saucxooa! ar movelodi,
ase kargad Tu midioda saqme.
arc me movelodi, magram mister
marinovs aRar vuTxari. roca duqanSi
davbrundiT, coli iq ucdida. kuTxeSi
midgnen da moilaparakes.
- Zalian kargi, - miTxra mister
marinovma bolos, - rac iyo, iyo, daviviwyoT. rvaas dolar naRd fuls mogcem, - man safule gaxsna da dolarebi
aatkacuna.
gana Tevzi viyavi, rom WiiT movetyuebine, - ara, xels ar gvaZlevs-meTqi, vuTxari.
sawyali CanCo Zalian Sewuxebuli
iyo, fuli rom gaflanga da am dReSi
Camagdo. Tavisi danaSauli rom gamoesyida, ise iqnevda Tavs, rogorc gzajvaredinze mdgomi meisre aqnevs xolme
droSas. maniSnebda - ara, ar gvindao.
- maS ramdeni gindaT?
- ufro meti.
- ufro meti, - kveri damikra CanCom.
- cxraasi?
- aTasi dolari, oRond axlave.
- oRond axlave, - gaimeora CanCom, ai, am wamsve.
magram amdeni ver gabedes da roca
mixvdnen, rom ar davuklebdiT, wavidnen.
axla xilis sayidlad unda wavsuliyavi. imden sauzmes vamzadebdiT, rom
sayidlebze uamravi dro gvexarjeboda.
- oRond icode, skamidan ar adge
da Zalian gTxov, rac ar unda kargi
azri mogivides TavSi, Cems mosvlamde
ar ganaxorcielo, - vuTxari CanCos,
roca duqnidan gavdiodi.
ori kalaTa vaSli, erTi kalaTa
forToxali, cota qliavi viyide da
naxevar saaTsac ar gauvlia, rom duqanSi viyavi. CanCo isev im skamze ijda,
oRond mis win fulis grova aRmarTuliyo.
- isini ukan movidnen da biznesi
mivyide. ise mivyide, rom aqedan ar avmdgarvar, arc ki gavnZreulvar. Zia
vanos gaexardeba, kmayofili darCeba! sawyali CanCo sixaruliT xelebs ifSvnetda.
- imedia gaexardeba, magram jer eg
fuli davTvalo! aTas orasi dolaria?
cas eweva sixaruliT. es orasi dolari raRaSi dagvimates?
- ukan movidnen da aTas dolars
maZlevdnen, magram uari vuTxari, - aTasi
12 saaTze iyo. giorgim Tqva aTasi,
oRond axlaveo. maSin Tormeti saaTi
iyo. imis mere fasi aTas oras dolarze
avida-meTqi.
- mere?
- mere qalma yvirili damiwyo, kaci
moiRuSa, magram me ar avdeqi skamidan
da bolos momces aTas orasi dolari.
- es orasi dolari raSi mogces?
- Sen cxvirSi, giorgi ivanes Zev.
im qalma xom Seuracxyofa miayena Sen
cxvirs.
- madlobeli var, CanCo. magdenad
mTel saxes ver gavyiddi.
ramdenime saaTis Semdeg mister marinovma saqme gadaibara. me da CanCo maSinve
kalistogis matarebelSi CavsxediT.
raRa Tqma unda, Cvens danaxvaze Zia vano cas ewia sixaruliT. fuli gadaveci. sami dRe vWamdiT, vsvamdiT, vmRerodiT da vmxiarulobdiT. saavadmyofodan axalgamowerili borisic aviyolieT. saxli mTeli dRe Zia vanos megobrebiT iyo savse. yvelam gaigo Cveni
ambavi da yvelas undoda enaxa is cxviri, romelmac orasi dolari Segvmata.
- axla ki, - miTxra Zia vanom, roca
qeifi da drostareba movaTaveT, - gadavwyvite iseTi adgili SeviZino, sadac
mineraluri wylis abazanebi iqneba.
Sen Cemi moziare iqnebi, CanCo ki TanaSemwe. ginda?
- ara, Zia, me cota xans kidev davrCebi. mere ki unda wavide. dro ara maqvs.
- kargi, maSin Sen da CanCom raime
saCuqari iyideT TqvenTvis, - gviTxra Zia
vanom da oras-orasi dolari mogvca.
me naWeri SevarCie da pirvelad
Cem sicocxleSi Sevakerine kostumi.
muqi nacrisferi iyo, mxrebi axal modaze hqonda, Sarvalze naoWebi davayrevine, roca vicvamdi, yvelas amerikis
mkvidri vegone. Zalian kargi ram gaxldaT. pijaks axlac vatareb.
CanCom ki... ara, misi Tvalidan moSoreba ar SeiZleba, CanCom fuli waiRo
da iseT rameSi gadayara, imaze usargeblosa da gamouyenebels mTeli qveyana
rom moevlo, mainc ver iSovida. man
saflavis qva iyida TavisTvis.
gagrZeleba
Semdeg nomerSi
53
GFYNT
yjlfh oektbcrbhbc
othfmdekb jwoktekb
54
mixeil javaxiSvils piradi tragedia gamoaqcevda weraqvidan - dasa da
dedas sadac dauxocavdnen, iq sulier
simSvides ki ara, wonasworobasac veRar
hpovebda.
nodar wuleiskirs piradi tragedia gaaqcevda weraqvSi - erovnul xelisuflebas sadac daumxobdnen da qveynis
prezidents jer gandevnidnen da Semdeg sulac sasikvdilod gawiravdnen,
im TbilisSi sulier simSvides ki
ara, wonasworobasac veRar hpovebda.
da weraqvi ase moulodnelad aRmoCndeboda mwerlis TavSesafari - erTi
mwerlis damkargavi meoris maspinZeli
mainc... oRond iseTi prozaikosis, vinc
am saxels warsuli moRvaweobiT ufro
atarebda, Torem ise avad Semobruneboda bediswera, amieridan eulsa da uaryofils tvirTad unda ezida dauwereli,
mkvdradSobili personaJebisa da gmirebis saxeebi.
Cemi mxriv uTuod moveridebodi
am epiTets - mkvdradSobili - TviTon
rom ar amoTqvamdes uRrmesi tkiviliT.
soflis skolis maswavleblisaTvis
mwerlobac ukve dasrulebuliyo da
sicocxlec 1992 wlidan.
arada, sul cota xnis winaT iyo,
zviad gamsaxurdia kulturis ministrobas rom SesTavazebda, amas emZimeboda
es Tanamdeboba da, uars rom moaxsenebda,
Tavs amiT imarTlebda:
- mwerali var, Cemi saqme maqvs, ar
SemiZlia.
da gaicinebda saqarTvelos pirveli
prezidenti:
- goeTe finansTa ministri iyo, Sen
iseTi mwerali xar, uars rom meubnebi!
axla ki...
- ra unda damewera, visTvis unda
damewera? maTTvis, vinc tyvia mesrola?
panted gardasaxuliyo.
Tumc axla ki ara - pante caava gaxldaT imTaviTve, rac es personaJi Caifiqra da „daviT aRmaSeneblis qva~
misi saxis irgvliv aago siuJetad.
sakuTar Tavs gamoxatavda da araviTari mniSvneloba ara aqvs, Segnebulad
moxda es Tu qveSecneulad. Tavis suls
aqsovda mis arsebaSi, Tavis fiqrsa da
gancdas uSurvelad Cuqnida da Tavisi
biografiuli detalebic simbolurad
gaazrebuli Sehqonda mis TavgadasavalSi.
da Turme cxovrebis garegnuli
wesiTac unda damsgavseboda Tavis gmirs - marTla gamxdariyo soflis maswavlebeli da samudamod Serwymoda
am koloritul personaJs, raTa mxolod
ase moeSuSebina is iarebi, romlebic
ar Cans, magram maTi gadatana martoo-
- groznodan CamosvlisTanave Svilma, irmam weraqvSi amomiyvana - aqedan
iwyeba Cemi panted gardasaxva.
ama Tu im qveynisa da epoqis mwerali araerTxel Serwymia sakuTar personaJs mxatvrul warmosaxvaSi, Tumca ufro nakleb - yofiT sinamdvileSi,
magram esec momxdara, gana ara, Semoqmeds winaswarWvretis wyalobiT Tu
qveSecneulad rom ugrZvnia Tavisi momavali bedi.
da nodar wuleiskirsac neta Tavidanve ukarnaxebda idumali xma, odesme Sens personaJad gardaisaxebio?
baSi Tua SesaZlebeli.
amuSavebda miwas sakarmidamo nakveTze,
mohyavda mosavali da marto rCeboda
wlebis ganmavlobaSi.
- bunebas, masTan Serwymis unari
Tu gagaCnia, adamianis gacocxleba ZaluZs. weli wels miyveboda, sezoni
sezons, TandaTanobiT mokvda CemSi mwerali, cocxlobda pante.
es ar iyo saxaliso, TamaS-TamaSa
Sroma, marTla unda garjiliyo da
egrZno Sromis damqancvelobac da isic,
Tu ras ganicdida vaJa-fSavela, miwas
rom Sebmoda - arc imas rCeboda sinanulisa Tu sasowarkveTis dro da gamokidebuliyo cisa da miwis amara.
nodar wuleiskiris cnobierebaSi
ki xelSesaxebad Cndeboda Tavisi mxaris nostalgia, Tavsxma wvimasa da sinesteSi mainc gansakuTrebiT aforiaqdebodnen xolme yrmobisa da axalgazrdobis mogonebani da TiTqos TvalnaTliv xedavda Tavis bavSvur gatacebasac.
mainc ras SeeZra yvelaze metad
misi guli da ras aRetaca aserigad,
sibereSi Sesuls erT yvelaze naTel
suraTad rom gadaSloda gonebis mzeris winaSe?
ras da:
SaSvis bartyebis darajobas.
vis ra saqme gasCenia bavSvobaSi
Tavisebur TamaSad, amas ki - es, aseTi
uCveulo da moulodneli.
axalSeRinRlulni da mozrdilni
budeSi rom veRar eteodnen da xSirad
vardebodnen iqidan, aseTi bartyi ganwiruli gaxldaT - an katas unda Seesansla, anda romelime sxva mtaceblis
msxverpli gamxdariyo. patara nodari
ki amoiCemebda ganwiruli bartyis gadarCenas - waiyvanda Sin da zrdida, uWerda
kaliebs, aRonierebda da Tvals adevnebda,
moyoCaRebulni nel-nela rogor iwyebdnen frenas, jer mcire manZilze rom
dafrTxialebdnen, vidre gaSlidnen naxSiriviT Sav, ukve sakmaod mozrdil
frTebs da aiWrebodnen zecaSi.
moSinaurebuls, cxadia, saxelic unda rqmeoda da, rogorc wesi, SoSitas
arqmevda.
didi movla-patronobisa da zrunvis
miuxedavad, mainc xSirad exoceboda?
magram ramdenime SoSitas xom mainc
gazrdida.
da axlac SoSitebis gazrdis procesi unedlebda gulsac da hmatebda
Zalasac da simxnevesac, raTa miwas
mijaWvoda ise, rogorc am mijaWvis
wesia.
Tu ras ganicdida vaJa-fSavela, miwas
rom Sebmodao...
egaa, imas aqeT-iqidan miseodnen Tavisi
personaJebi da ar aclidnen gulmSvidad garjas, uecrad rom mihyrida celsa Tu bars da kalam-furclis asaRebad gamoeCqareboda, raTa weraSi Cafluls axla wuTisoflis qaris SemaZrwunebeli sisini egrZno da kvlav
miwas mivardnoda JiniT anTebuli.
nodar wuleiskirs aRar awuxebdnen
Tavisi personaJebi - yovel SemTxvevaSi
ise aRar, samuSao iaraRebi rom mieyara.
kidev kargi, raRac axali nakadi
rom daiZvroda mis sulSi - panted
gardasaxva da bavSvebTan urTierToba
sxva siyvarulis marcvals gaaRivebda
masSi.
JurnalistebisaTvis egzotikur arsebad gadaiqceoda da xan vin hkiTxavda da xanac vin: ratom miatoveT mwerloba, qalaqs ratom gaerideTo?..
da amas ukvirda, neta ratom Camciebian, nuTu TavisiT ver unda mixvdnen,
rom sazogado moRvawe nodar wuleiskirma rac SeeZlo, yvelaferi iRona,
mweralmac iqamde iSroma, vidre miaCnda, Cemi wvaleba fuWi ar ariso.
tyviis miRebis Semdeg ki unda daesrulebina da kidec daasrulebda cxovrebas, romliTac manamde cxovrobda,
da daiwyebda axals - ipovnida adgils,
sadac saWiro iyo.
visTvis unda damewera, maTTvis, vinc
tyvia mesrolao?..
bolos xuTni gamovidodnen im egreTwodebuli bunkeridan: Zmebi petriaSvilebi, marneulis imdroindeli gamgebeli, erTi qalbatoni da nodar wuleiskiri.
- unda gavqceuliyaviT Tbilisidan,
55
magram saiT, ar vicodiT.
centralur quCebs mSvidobianad gaivlidnen, miuaxlovdebodnen Tbilisis
gareubans da... ai, iq ukve tyviebs daadevnebdnen.
qali erT ojaxs Seafarebda Tavs,
eseni ki gzas gaagrZelebdnen da tyviebic
Tan gamohyvebodaT, sibneleSi cecxlis
naperwklebiviT rom rialebdnen haerSi.
tyviebis zuzunSi qalaqis Semogarenic rom gamoCndeboda da danarCenebi
gadawyvetdnen: es mTa gadaviaroTo, nodar wuleiskiri ganucxadebdaT:
- uCemod wadiT, meti aRar SemiZlia,
CemianebTan Sin gavbrundebi, momklaven
da momklan.
da kidec amoefareboda raRac nagebobis kedels da daelodeboda cecxlovani tyviebis Cawynarebas. didxans
ki mouwevda mocda, magram sxva ra unda eRona... cota xanSi ki SeSlili
da ganwiruli kiviliT viRacis landi
gaielvebda mis Tvalwin: iq kacebi Cacxriles! Cacxrileso!..
es gaxevebuli idgeboda da mTel
sxeulSi simware dauvlida imis gafiqrebaze, rom SesaZloa misi megobrebi
CaecxrilaT. amasobaSi kidec iciskrebda. da es Tavisi binisaken rom gamoswevda, aravis da aRarafers moerideboda
- Tu msroleli gamoCndeboda, ver wauvidoda da aRarc anaRvlebda.
da Sin ki miaRwevda cocxali, magram
mixvdeboda, rom aqedan gadaxvewis garda
sxva gza aRar darCenoda.
da dedaqalaqsa da mwerlobas erTad
gamoeTxoveboda gunebaSi.
Tu raimes dawerda, werilebs saqarTvelos meore prezidentis, transportis ministris, marneulis raionis gamgeblis, „Ria sazogadoeba-saqarTvelosa~ Tu redaqciis saxelze, da yvelas
- martoden weraqvis skolis gadasarCenad da misi yofis gasaumjobeseblad...
da kidev recenzias akaki baqraZis biografiul romanze grigol robaqiZis
Sesaxeb - „kardu~, romlis analizic
pirwmindad literaturuli ar iqneboda da politikur pamfletsac amitom daemgvaneboda, miTumetes, misi STamagonebeli gaxldaT ara imdenad samwerlo interesi, ramdenadac nostalgia
im mZafri WidiliT aRbeWdili droisa, rodesac es orni TavganwirviT upirispirdebodnen imJamad centraluri
komitetis pirvel mdivans eduard SevardnaZes qarTuli enis saxelmwifoebrivi uflebis gadasarCenad.
da kidec amoizideboda xsovnis kunWulidan tribunaze aRmarTuli akaki
baqraZis saxeba da is dauviwyari sity-
56
vebi: Tu ar SegviZlia SevcvaloT kremlis mier miRebuli gadawyvetileba
qarTuli enisaTvis konstituciuri
uflebis CamorTmevis Taobaze, is mainc
SegviZlia, rom uarvyoT es konstitucia. amiT Cven marTlebi viqnebiT STamomavlebis winaSe, gavagebinebT Cvens xalxs,
rom qarTuli mwerloba mkvdari ar
aris da qarTul enas arafrisdidebiT
ar daTmobso.
axlac yurSi edga, akaki baqraZis
Camosvlas tribunidan ramxela taSiscema mohyveboda - kinaRam daingreoda
darbazi. da am gadasaxedidan rogor
ar daedasturebina kidev erTxel, rom
im dRes yvela mwerali graalis mcveli
iyo da amitom gadaarCines graali!
im recenzias susxian ianvarSi werda,
muxlamde Tovli rom ido da moZraoba TiTqmis Sewyvetiliyo. da aseT
dros uecrad unda gamocxadeboda axalgazrda qali da misTvis win daedo
qaRaldebis sqeli dasta - pirveli
gverdi Txovna-werili iyo, danarCeni
- xelmowerebi. xelmomwerebi iTxovdnen akaki baqraZis gadasvenebas mTawmindaze. da amas sxva ra SeiZleba gaefiqrebina, Tu ara: Cemi megobris mier gadagdebuli keTili Tesli noyier niadagSi Caflulao!..
da fiqrs fiqri miedevneboda: ar
aris yvelaferi dakarguli, imedi da
rwmena marTla gadarCenila, mere ra,
rom patriotebi suls Rafaven da kosmopolitebi zeimoben. mova dro da
yvelaferi ise iqneba, rogorc amaT moulodnel stumarsa da sxva xelismomwerT - undaT. dro moitans amas,
mTavaria, SevinarCunoT gamZleoba da
gadavarCinoT rwmena-imedi, swored robaqiZiseuli graalio.
mogviano minaweri mxolod am recenzias ar miedevneboda, sxva Txovna-werilebsac daerTvoda, rakiRa gamomcemloba
„inteleqti~ aiZulebda - sworedac
aiZulebda - „Canawerebis~ seriisaTvis masac, mwerlobas CamoSorebul nodar wuleiskirsac Seematebina Tavisi
wili Txzuleba da ase Semobrunebuliyo saliteraturo asparezze.
is dokumentebi aramarto erTi soflis skolis, aramed mTeli im mxaris
yofiT cxovrebasac rom aireklavda
da minawerebi am realobas kidev ufro
cxadliv warmosaxavda, araerTi nafiqric gadainacvlebda furcelze da ase
Seiqmneboda arcTu mozrdili, magram
sakmaod tevadi wigni „oci weli weraqvSi~, rogorc mwerlis sulieri biografiis dokumenti da qveynis istoriuli cxovrebis qronika - im miuker-
ZoeblobiT aRbeWdili, rac mosalodneli gaxldaT nodar wuleiskiris
dari Rirseuli pirovnebisagan.
rodesac nanuli SevardnaZe estumreboda weraqvs da Tavs gamoidebda am
soflisTvisac da misi skolisTvisac,
pirveli ledis pativsacemad gamarTul
sufras nodar wuleiskiri uTamadebda
da, madlobas rom moaxsenebda sikeTis
gaRebisaTvis, ver moiTmenda da dasZenda:
- Cems politikur pozicias sicocxlis bolomde mainc ver Sevicvli.
am sityvebze stumris amala SeiSmuSneboda, magram SeSmuSvna da SeCqvifeba mere unda genaxaT, rodesac qalbatoni nanuli Tamadas aseT pasuxs daubrunebda:
- batono nodar, Tqvennairi erTguli
TanamebrZoli Cems meuRles erTi mainc
rom hyavdes, masze aRar vinerviulebdi.
raoden gulsaklavi amonaTqvamia: erTi mainco...
marTla erTguli adamiani enatreboda, Torem aseTi frazebi masac araerTi
moesmina, Tund weraqvSi axla ukve eduard SevardnaZis stumrobisas iza orjonikiZe Zalian rom gamoidebda Tavs:
- SenTvis tyvias SevuSver Subls.
Tumc mis mRelvarebas iqve CaaSoSminebda jansuR Carkvianis maxvili fraza:
- ra vici, SevardnaZeze teroristuli Tavdasxma ukve orjer ganxorcielda, magram Sen iq ar daminaxixar.
am stumrobisas prezidenti Tan rom
iaxlebda Tbilisis TiTqmis mTel inteligenciasa da did dacvas, nodar wuleiskirisaTvis es xom is adamianebi iyvnen, tyvia visac daeSina misTvis.
sxva SemTxvevaSi gaerideboda aqaurobas da maRal stumars saTofezedac
ar gaekareboda, Tuki ecodineboda, sityvis Tqmis uflebas aravin momcemso,
xolo Tu sajarod gamosvlis imedi
gauCndeboda, iseTive mkacri iqneboda
misi gamosvla eduard SevardnaZis winaSe, rogorc sCveoda da aki ise gaegulisebina im mwared mosagonar 70-ian wlebSi, „monaniebis~ gadaRebisas Tengiz abulaZes TviTonve SesTavazebda nodar
wuleiskiri - filmi rom ar dabrkoldes,
titrebSi Cems saxels nu moixseniebo.
arada, „monanieba~ misi im siuJetiT
STagonebuliyo (codvili micvalebulis amoTxra saflavidan), romans rom
daedeboda safuZvlad - „afTrebs~, romlis pirveli nawilic 1997 wels...
eduard SevardnaZis fondis wyalobiT
gamoicemoda, Tanac manamde saqarTvelos meore prezidenti ucxoel korespondentTan saubrisas „monaniebis~
scenaris erT-erT avtorad nodar wu-
nodar wuleiskiri, muxran maWavariani,
guram petriaSvili, zviad gamsaxurdia
leiskirs daasaxelebda.
arada, im Semzaravi da filmisTvisac
aserigad STambeWdavi siuJeturi qargis
mimgnebis gasaidumloeba drois gadasaxedidan komikuric rom gamoCndeboda, mwerlis ubis wignakis CanawerebiTac dasturdeba.
Tu ikribebodnen Tengiz abulaZesTan,
es xdeboda usaTuod RamiT da im
oTaxSi ar sxdebodnen, telefoni sadac
idga. xolo rodesac reJisori stumrobda xilianis quCaze, binaSi saerTod
ar Sedioda: aq yvelaferi CarTuliao,
- Cumad gahyavda Sinidan da „mziurSi~ Cadiodnen, moZebnidnen myudro, ukacriel kuTxes da iq arCevdnen epizodebs
scenarisaTvis. umTavresad eSinodaT
aleqsi inaurisa da saerTod uSiSroebis komitetis, romelTanac nodar wuleiskirs isedac garTuleboda mdgomareoba, da erTxel misTvis mZime saganic CaertyaT TavSi da gaefrTxilebinaT: vinmesTan Tu wamogcdeba, uaress
elodeo. es ki, vinmesTan ki ara, sulac
mweralTa sasaxleSi gamarTul Tavyrilobaze moyveboda am ambavs da gulmSvidad daelodeboda muqaris aRsrulebas.
amjerad ki SiSi usafuZvlo ar
aRmoCndeboda - films orjer daapatimrebdnen. manamde ki kinostudiis direqtoris moadgilesTan darekavdnen
„iqidan~: ra unda nodar wuleiskirs
Tengiz abulaZesTano. da rakiRa maluli Sexvedrebic Wirda, reJisori gadawyvetda, rom films bevri avtori hyoloda - ase SeuerTdebodaT jer misi
rZali, Teatraluri institutis IV
kursis studenti nana janeliZe („sadiplomo sWirdeba da barem CvenTan Seasrulos es samuSao~), Semdeg ki rezo
kveselavac, gamocdili kinoscenaristi.
filmis pirvelavtorebi ki sazogadoebaSi erTmaneTs ar esalmebodnen.
erTxel erTad moxvdebodnen panaSvidze da viTom erTimeores ar icnobdnen,
cal-calke idgebodnen. es Seatyobda
Tengizs mousvenrobas - wamdauwum rom
auvl-Cauvlida. ifiqrebda: albaT raRacis Tqma undao, - da gayveboda. rogorc
ki daimartoxelebda, reJisori gauwyreboda: ganiSneb TvaliT, TaviT, rogor
ver xvdebi, rom SenTan Sexvedra mindao.
rodesac films CauSvebdnen, nodars
honorars rogor gamouwerdnen, rodesac
arsad, arcerT dokumentSi misi gvarsaxeli ar Canda? moxerxdeboda ise, rom
honorari akaki baqraZis xeliT gamoegzavnaT, xolo gadaRebis procesSic
rom unda emuSava scenarze, leila gordelaZis filmze gaaformebdnen redaqtorad da xelfass am gziT miscemdnen.
* * *
imdroindeli nodar wuleiskiris
zogadi, zusti StrixebiT gamokveTili lakoniuri portreti ase SemorCeboda rezo WeiSvilis dRiurebs, 1983
wlis 6 aprils rom CainiSnavda masTan
Sexvedras kinostudiaSi:
- ras akeTebs, aRar vekiTxebi. wagiyvan
Tqva, manqana SevTavaze im dRes, ar Camijda,
gzas ar gagimrudebo. martoxela, gariyuli mgeliviTaa. didi portfeliT
daabijebs sruliad marto.
aqac ki, milionian qalaqSi martoxela da gariyul mgels damsgavsebia
da yvelasagan miviwyebul sofelSi
raRa gasakviria misi is amoketva sakuTar TavSi...
* * *
„monanieba" misi siuJetiT STagonebuliyoo...
Tengiz abulaZes xelsayreli SemTxveva miecemoda Tu ara, ukve gaamJRavnebda filmis anonimi avtoris vinaobasac.
es davidaraba ar moxdeboda, eduard
SevardnaZes amomiznebuli rom ara hyoloda nodar wuleiskiri, da axla rarig Semotrialebuliyo wuTisofeli,
rom saqarTvelos meore prezidentTan
miwerili werili bevr sasikeTo siaxles moutanda skolas, romelsac upirvelesad mainc avtobusi esaWiroeboda,
radganac Zveli avtobusi TandaTan jarTad gadaqceuliyo da seqtembridan
pedagogebi ukve veRar ivlidnen Tbilisidan weraqvSi. aseTi umniSvnelo sakiTxisaTvis Rirda gana prezidentis
Sewuxeba? Turme aucilebelic gaxldaT, radgan mis Caurevlad esec ki
ver mogvardeboda, axla ki skolasac
unda amoesunTqa, sofelsac da mTel
mxaresac.
- batono prezidento, sulier udabnoSi 65 wlis mwerals xelSi Toxi
miWiravs Cems mowafeebTan, maT mSoblebTan erTad, vToxni sam heqtar miwas,
egeb simindi moviyvano, mere is gavyi-
57
do da bavSvebs wignebi vuyido, skolas
saxuravi gamovucvalo da a.S. yvelafer amas Cven avitanT, oRond is maswavleblebi, romlebic aseTi davidarabiT
CamoviyvaneT Tbilisidan, isev ar dagvefanton.
am baraTs javaxiSvilobis grandiozuli zeimi rom mohyveboda, amas garda
prezidenti skolas gadascemda 10 000
lars, risi meSveobiTac traqtors SeiZendnen... Tumc uxifaTod ver gadarCebodnen - traqtoris SeZenisas TaRliTebs gadaeyrebodnen, isini ki ukeTess
ras izamdnen da... jarTad Camoweril
traqtors SemoaCeCebdnen, ris vaivaglaxiT rom SeZlebdnen jarTis ukan mibrunebasac da Tanxis gamoglejasac.
is werili ki, gazeT „axali saqarTvelos~ furclebidan rom gaugzavnida
„Ria sazogadoeba - saqarTvelos~ (saTaurSive gaitanda: yvelaze daxuruli
da bneli sazogadoebao!) misTvis Cveul
mZafr publicistur statiad warmogvidgeba da ara mxolod guliswyromis
gamJRavnebad - ratom ar erguna weraqvis skolas kompiuterio. werili aSiSvlebda sorosis qvelmoqmedebis moCvenebiTobas da Sors gamiznul politikuri zraxvebs, sul male rom unda gamoeRo damRupveli Sedegi Cveni qveynisaTvis.
es marcxi misTvis metad principuli imitom gaxldaT, rom pirad konkursSi ki ar damarcxebuliyo da misi
moTxrobebi ki ar daewunebina vinmes,
daiwunes weraqvis saqme.
- weraqvis saqme marto Cemi piradi
saqme ar aris, visac esmis, is saerTo
qarTuli saqmea. amitom Camabares. me
ar miTxovia TbilisisaTvis samsaxuri,
aqeT mTxoves.
da dabejiTebiT acxadebs, saerTo
qarTuli saqme rom ara, sorosis grants
ar viTxovdio. da ufro mkacradac da
mwaredac:
- Zveli kagebes msgavs dawesebulebas
me samaTxovrod xels ar gavuwvdidi.
is ki ara, daimuqreboda: am werils
vTargmni da jorj soross gavugzavni
moTxovniT: gaauqmos es sazogadoeba
da axali Seqmnas, visac ecodineba saqarTvelos WeSmariti fasio.
mogviano minawerSi aRniSnavda, rom
gazeTSi gamoqveynebuli es mRelvarebiT
aRsavse werili waekiTxa oTar CxeiZes, moTaTbireboda Tavis Svilebs, daereka redaqciaSi da Seetyobinebina, rom
CxeiZeTa ojaxis erToblivi gadawyvetilebiT, weraqvis skolas im droisaTvis saukeTeso kompiuteri eqneboda.
marTlac oriod kviraSi ewveodnen sa-
58
natreli saCuqriT da, garda kompiuterisa, skolas wignebsac Cautandnen.
- am megobruli da kargi adamianuri JestiT maT sinaTle Semoitanes
Cems sacodav skolaSi. CxeiZeebis CamosvliTa da maTi ganumeorebeli saCuqriT
weraqvis skolisaTvis axali sicocxle
daiwyo.
natexebad gadavidoda wignis furclebze memuaruli Canawerebi Tavis
personaJad gadaqceuli mwerlis yofidan, epikas gandgomoda da lirikul
CanarTebSi moioxebda guls, isic gamomcemloba Zalian rom SeuCndeboda.
arada, ubis wignakSi gaelvebul da
mimofantul saxeTagan araerTi SeiZleba
gamxdariyo misi moTxrobisa Tu romanis personaJi, yovel SemTxvevaSi avtobiografiuli romanis furclebze koloritulad da kanTielad warmosaxuliyo.
ager ucxoeli Jurnalisti gaognebuli misCerebia Zvelebur nakverCxlis
uTos da mowonebis niSnad ambobs: ra
iSviaTi antikvari gqoniaTo, - ris pasuxadac maspinZelma arcTu saxarbielo
viTareba unda gaumxilos: am iSviaT
antikvars xSirad viyenebT, radganac
Suqi ara gvaqvs xolmeo. Jurnalistma
ki Tarjimans ramdenjerme unda CahkiTxos da usayveduros kidec: swored
ver miTargmni raRacas, Torem samuzeumo
nivTze aseT rames rogor metyodneno.
ager qarTveli Jurnalisti imiT
unda dainteresdes, Tu ratom aRar
wers aRiarebuli mwerali, vinc - am
SekiTxviT gabezrebuli - amjerad iumors moimarjvebs: Tabaxis furceli
ar gamaCnia da imitomo. imas gulSi
CarCeboda es sityvebi da erT Sekvra
Tabaxs rom gamougzavnida, Tan SemouTvlida: iqneb axla mainc daweroT raime, Tu marTla Tabaxis uqonlobaa namdvili mizezio.
es... sasoebiT Semoitanda Tabaxis
im lurj Sekvras da sawer magidaze
daidebda.
ager sapatriarqos televizia stumrebia axal naavadmyofars, insultis
gadatanis Semdeg metyveleba jerac
rom uZneldeba. abo tfilelze iRebdnen dokumentur films da misi Cawera
surdaT, rogorc romanis - „Rvawli
da wameba abosi da ioanesi~ - Semqmnelisa. Caiwerdnen intervius da maleve gabrundebodnen, maspinZels ki gansakuTrebiT daamaxsovrdeboda es stumroba da ubis wignakSi diTirambad amoskdeboda, cxadia, aramarto imwuTieri STabeWdileba:
- es mudam ase iyo: adamianebi, romlebic sapatriarqos irgvliv trialeben,
namdvilad gamoirCevian, maT aTasSic
ki gamoarCevs mcodne Tvali. iSviaTi
xalxia, yovlad uborotoni da mSvidni. RmerTma qnas, rom sapatriarqos midamoebSi ufro bevri da bevri adamiani daiarebodes.
sulierad TviTonac iq trialebda,
sapatriarqos irgvliv, im midamoebSi
daiareboda - sijiutiT, tanjviTa da
wvalebiT. Tuki vinmes daxmareba moundomebia, usaTuod didi brZoliT unda
mieRwia, xSirad ki verc aRwevda mizans.
- sakuTari principebi sxvisi gulisaTvis araerTxel gadamidia gverdze,
magram maTTvis arasodes miRalatia...
am zneobriobiT warmodgeba Cvens
winaSe Canawerebis am ciklis - „oci
weli weraqvSi~ - avtori, vinc imitomac Secvlida mtkice gadawyvetilebas
- mietovebina wera - da kvlav daubrundeboda mwerlobas, raTa win wamoewia
Tavisi qaliSvilis - irma wuleiskiris
- is patara didi saqmeebi, romliTac
mas SeeZlo esuldgmulebina garSemomyofni; da amasTan erTad eCvenebina adamianuri saqmeebi, romelTa keTebac ama
Tu im mizezTa gamo aviwydebaT xolme.
saganmanaTleblo da saqvelmoqmedo firma „krialosnis~ dafuZneba unda
dakavSireboda irma wuleiskiris saxels, mamasTan erTad ganaTlebis lampars rom aanTebda am mivardnil da
saxelmwifosagan mitovebul mxareSi,
da mis Svils - TaTias - unda aRedgina
am firmis saqmianoba dedis moulodne-
li aRsasrulis Semdeg - 2012 wlis
18 seqtembers televiziiT naCvenebi
cixis Semzaravi kadrebis naxva rom
aRmoCndeboda irmasaTvis sabediswero...
TaTia unda amodgomoda mxarSi papasac ubis wignakis CanawerebisaTvis literaturuli formis miniWebisas, radganac oTxmoc wels gadaSorebuli
insultgadatanili mwerlisaTvis damoukideblad werac saZnelo Seiqneboda.
dasabuTebuli mizezi hqonda, ratom
aeRo weraze xeli.
da axlac dasabuTebuli mizeziT
moemarjvebina kalami.
- me zustad vici, amjerad visTvis
da risTvis vwer.
da winaswarve ixilavda im suraTs,
wuTisoflidan gamgzavreba TviTonac
rom mouwevda, imqveynad pirvelyovlisa irmas rom moZebnida da usaTuod
hkiTxavda:
- rogor xar, Se adamiano?!
Se adamianoo...
raoden nacnobi, gacveTili da, amavdroulad, ucnobi da SeubRalavi sityvaa, romelic nodar wuleiskiris mwerlad xelaxla dabadebis megzurad qceula im gulismomkvlel sinamdvileSi,
sadac bevrs daviwyebia adamianis raoba. da ra SeiZleba esurvebina TvistomTaTvis Rirseuli gzis gamomvlel
mwerals, Tu ara:
- yvelas adamianoba SegaZlebinoT
RmerTma!
* * *
SaSvis bartyebi xSirad cviodnen
budidan da es maT uTuo sikvdils
niSnavda - ra ixsnidaT katisa Tu
sxva mtacebelTa brWyalebisagan?!.
magram gadamrCenad unda movlenodaT patara biWi, vinc Tavisi siymawvilis misiad miiCnevda maT gazrda-moRonierebasac da haerSi atyorcnasac, raTa
SoSitebs egemaT silaRe da Tavisufleba, egrZnoT RvTisagan boZebuli sicocxlis mSveniereba.
es nodar wuleiskiris bavSvobisdroindeli TamaSi gaxldaT - SaSvis
bartyebis gadarCena, da sxva aRarc
aRaraferi undoda, dadarajeboda maT
gadmocvenas budidan, raTa cimcim gaeqrolebina Sin.
yvelas adamianoba SegaZlebinoT RmerTmao, - jer kidev im TamaSSi gamowrTobiliyo es Segoneba, imxanad ufro
bundovnad nagrZnobi, vidre gamoikveTeboda, sityvier garss moirgebda da
Tavisebur gvirgvinad daadgeboda im
patara biWis mxatvrul xilvebs, cxovrebasa da Rvawls.
rostom CxeiZe
59
fhmbgtkfub
bedisweraTa
levan
berZeniSvili
UTYHB[F
60
1969 wlis 20 ivnisis adriani
dila dgas. miuxedavad imisa, rom xarkovi industriuli qalaqia da dRes
paraskevia, samuSao dRe, quCaSi moZraoba mainc ar aris, rac unda iyos,
mainc Zalian adrea. amasobaSi kosmonavtebis quCaze erT-erT sacxovrebel
saxlTan sami manqana Cerdeba. manqanebidan seriozuli ieris adamianebi auCqareblad gadmodian da saqmiani nabijiT
miaSureben pirvel sadarbazos. sul
TerTmeti adamiania - ori gamomZiebeli, Svidi TanamSromeli da ori `mowme~
anu `SemTxveviTi gamvleli~, romelmac
Rame am TerTmetTan erTad gaaTena xarkovis uSiSroebis saolqo ganyofilebaSi. ori kaci qvemoT rCeba, danarCenebi mesame sarTulze adian. moqmedeben
dinjad, wynarad da auRelveblad, facifucis gareSe, etyobaT, rom ician Tavisi
saqme. TanamSromlebi poziciebs ikaveben kibeze zemoT da qvemoT. rogorc
ki dispozicia garkveulia, mTavari gamomZiebeli zars aZlevs. binidan moismis
zaris xma, magram pasuxi ar aris. kidev
erTxel aZleven zars. gamomZiebeli
iRimis da karze akakunebs zomierad,
auCqareblad da auRelveblad.
- alTunian, gaaReT! - muqaris gareSe ambobs mTavari gamomZiebeli. asi
procentiT icis, rom saxlSia alTuniani. mosulia signali. icis, rodis
dabrunda guSin saxlSi, saidan dabrunda da ratom dabrunda. icis, rom am
diliT arsad gasula da, saerTod, bevri
ram icis. binidan xma ar ismis. - gaaReT, saxelmwifo uSiSroebis komitetidan varT!
mezoblis kari iReba da iqidan SeSinebuli moqalaqe gamoixedavs. mTavari
gamomZiebeli aniSnebs da erT-erTi TanamSromeli moqalaqes sakuTar binaSi
abrunebs, masTan erTad Sedis da kars
saimedod gaixuravs.
- alTunian, viciT, rom saxlSi xar!
- axla ukve TiTqmis mTeli xmiT ambobs
mTavari gamomZiebeli. erTi wamiTac
ar epareba Tavis codnaSi eWvi. icis,
rom saxlSia alTuniani; is ki ara,
isic icis, rom naxevari saaTis win
gaiRviZa, adga, yava dalia da raRac saqmianobasac Seudga. arada, binidan xma
ar ismis.
- alTunian, girCevnia, gaaRo, kars
SemovamtvrevT! - axla ukve TiTqmis
yviris mTavari gamomZiebeli, magram zomierad, xmaurisa da mrisxanebis gareSe.
icis Tavisi yvirilis fasi. Sedegi
mainc ar aris. TvaliT aniSnebs TanaSemweebs da isinic dinjad emzadebian
karis Sesamtvrevad.
amasobaSi kari moulodnelad iReba - binidan Savi kvamli gamodis da
kvamlSi Cndeba samxedro formaSi gamowyobili simpaTiuri, tanmorCili moqalaqe, ulvaSiT, saTvaliTa da keTili
RimiliT.
- fanjridan daginaxeT, Zvirfaso
stumrebo. saxlSi erTi-ori zedmeti
qaRaldi mqonda; sanam yvela davwvi,
cota dro gavida da galodineT. gulwrfelad vwuxvar. axla ki SemobrZan-
diT, keTilo adamianebo da CxrikeT,
ramdenic gagixardebaT! - mTavarma gamomZiebelma am arabunebriv bulgakoviseul
`keTil adamianebs~ gansakuTrebuli yuradReba miaqcia, antisabWoTa idiomebze yuri gamaxvilebuli hqonda da
cudad daimaxsovra.
SebrZandnen da saguldagulod gaCxrikes bina. veraferi rom ver aRmoaCines, yoveli SemTxvevisTvis xruSCovis epoqaSi gamocemuli erTi-ori wigni
gaayoles xels da wabrZandnen, Tumca
wasvlis win mTavarma gamomZiebelma
sityva daagdo:
- Cven kidev davbrundebiT, maioro.
garwmunebT, im sacirko warmodgeniT,
am dilas rom mogviwyveT, araferi Seicvleba. Zalian vwuxvar, magram Tqveni
bedi ukve gadawyvetilia.
mTavarma gamomZiebelma, aseve maiorma,
Tavisi sityva Seasrula: 1969 wlis
11 ivliss sabWoTa armiis sahaero
Zalebis maiori, henrix ovanesis Ze
alTuniani, dabadebuli qalaq TbilisSi 1933 wels, mcxovrebi q. xarkovSi
kosmonavtebis quCaze, skkp wevri 1968
wlamde, sabWoTa uSiSroebam daapatimra; imave wlis 26 noembers xarkovis
saolqo sasamarTlom sami wliT patimroba miusaja. es misi pirveli sasjeli
iyo.
sasjeli krasnodaris mxareSi moixada. patiosani kaci iyo da arasodes
malavda, rom im periodSi jer kidev
komunisti, sul cota, leninisti mainc
iyo. pirvel sasamarTloze amtkicebda,
rom namdvili lenineli TviTon iyo
da ara viRac Cekisti gamomZieblebi.
cixeSi mTeli lenini waikiTxa, ufro
sworad, rac ki iyo iqaur biblioTekebSi. Tuki leninis mravaltomeuls
romelime tomi aklda, did skandals
texda da xelmZRvanelobas iZulebuls
xdida, leninis tomebi SeevsoT. saintereso is aRmoCnda, rom leninidan
marqsze gadavida. da swored maSin
gauCnda pirveli eWvi - mis rwmenas
bzari gauCnda. es bzari, es naprali
gaRrmavda da pirveli sasjelis moxdis Semdeg cixidan Camoyalibebuli
antisabWoeli gamovida.
komunistur partias da sabWoTa
xelisuflebas ar gamoepara alTunianis metamorfoza. arc is dauviwyes,
rom adamianis uflebaTa dacvis sainiciativo jgufSi Sedioda, arc is, rom
saxarovis gadasaxlebaSi gagzavnas protestiT Sexvda da meored ukve 70-e
statiis maqsimumi miusajes, e.w. `Svids
plius xuTi~ anu Svidi weli mkacri
reJimis koloniaSi da xuTi weli
gadasaxleba.
genrixa, megobrebisTvis `genCiki~, henrix ovanesis Ze alTuniani, iyo yvelaze
keTili adamiani, romelic me cxovrebaSi Semxvedria. Cven politikur banakSi
Cistopolis cixidan moxvda. baraSevos
zonis Semadgenlobis sakuTriv politikuri nawilis umetesoba mas dauswreblad icnobda, rogorc akademikos
andrei saxarovTan da general petre
grigorenkosTan dakavSirebul pirovnebas, rogorc disidenturi moZraobis
erT-erT legendarul gmirs. Tavdapirvelad sasjels permSi ixdida, magram
iqac `daaSava~ da sasjeli kidev ufro
gaumkacres da jojoxeTis merve wridan
mecxreSi anu sapyrobileSi gadaiyvanes, romelsac patimrebis enaze `kriti~
ewodeba.
zonaSi rom Semoiyvanes, ramdenime
kaci videqiT `kurilkasTan~ da wekos
veweodiT. ucxo patimari rom davinaxeT, avtomaturad CaerTo politbanakuri inteleqtualuri TamaSi saxelad `gamoicani, vina var, sad da ramden
xans vijeqi~.
- eqvsi Tve samZebro izolatorSi,
- gamoTqva Tavisi varaudi samZebro
61
izolatorebis namdvilma eqspertma boria maniloviCma, romelsac peterburgis
`krestebisa~ da moskovis lefortovos
samZebro izolatorebSi jdomis didi
gamocdileba hqonda.
- cotaa, - eWvi Seitana aseve gamocdilma mjdomelma miSa poliakovma, romelsac weliwadi da rva Tve mimalvaSi yofnis sapasuxod, TiTqmis amdenive
dro gaatarebines imave `krestebSi~. sul cota, cxra Tve mainc iqneba, kanis
fers SexedeT da siaruls daakvirdiT.
- ki magram, axla xom cxra Tves
aravis svamen samZebro izolatorSi?!
- gavikvirve me (perestroikis wina
epoqaSi, romelic, skkp generaluri mdivnis mixedviT, `Cernenkos epoqad~ moixsenieboda, mosuli patimrebi aRniSnavdnen, rom gamoZiebis procesi maqsimalurad Semcirda da sam Tvemde davida).
- aseT siaruls iakobsoni mTielis barSi siaruls adarebs, rodesac
poetis prozaze laparakobs, - wamoiwyo
yovlismcodne vadim iankovma da saqmeSi Caxeduli xalxi eqim Jivagoze
daafiqra, - netav, eqimi xom ar aris?
- araviTari eqimi, aSkarad profesiuli samxedroa, - myarad Tqva Jora
xomizurma, - sul cota, kapitani an
sulac maiori mainc iqneba.
- dgoma da siaruli marTlac samxedrosi aqvs, - daveTanxme me da Cvenive
Tanazoneli maiori kucenko gamaxsenda, romelic mudmivad `qarTulis~ mocekvavesaviT welgamarTuli dadioda.
- qarTveli xom araa? - ikiTxa maniloviCma, - aSkarad kavkasiuri ieri aqvs.
- ara, qarTveli ar aris, - Tqva am
sakiTxSi Rrmad Caxedulma poliakovma, - rogorRac ufro mokrZalebulia.
- somexs ufro hgavs, - gamovTqvi
varaudi me.
- ara mgonia, - ganacxada rafika papaianma, - cota dabalia.
- Tu mzera ar matyuebs, Sarl aznavurze dabali ar unda iyos, - ganacxada
maniloviCma, romelic raime kvimatis
Tqmis Sanss xelidan arasodes uSvebda.
- Tavmdabali ki Cans, magram dgomaze etyoba, rom rogorRac mniSvnelovani ti pia... Tu samxedroa da samZebro izolatorSi amden xans aRar svamen, iqneb `kritidan~ modis, iqneb amdeni
xani sapyrobileSi ijda? - ganaviTara
Teoria miSa poliakovma.
- namdvilad, `kritSi~ iqneboda, saxis es feri miiReba mxolod `kritSi~, - darwmunebiT Tqva maniloviCma.
- Tu `kritidanaa~ da samxedroa,
maSin gvcodnia kidec vinaa, - brZana
xomizurma da ucnob patimars dauZaxa:
62
- maioro alTunian, `kurilkasTan~
gelodebian.
patimari mogviaxlovda, Tavi dagvikra da RimiliT mogvaxsena:
- maiori alTuniani henrix ovanesis
Ze, dabadebuli TbilisSi, samocdameaTe muxli, `Svids plius xuTi~, bolo
Tavgadasavali - Cistopolis cixe, `adinoCka~ (erTkaciani sakani), cxra Tve.
yvelaferi gamoicaniT?
- TbilisSi dabadebis garda yvela-
feri, - gamoucxada Joram. cota xanSi
barakidan danazogi raRac-raRacebi gamovitaneT, TermosSi aseTi SemTxvevebisTvis gadanaxuli `specialuri~ da
sagangebo Cai movamzadeT da axali megobris `oficialuri~ miReba CavatareT.
imave saRamos samxreT kavkasiis xalxTa qristianuli federacia kvlav
xuTamde Seivso (daTos ganTavisuflebis Semdeg oTxni viyaviT darCenili).
rodesac sakiTxi kenWisyraze dadga,
wevrobis kandidatma sityva moiTxova.
- amden qarTvelSi TbilisSi dabadebuli marto me vyofilvar da Tbiliselebis gareSe samxreTkavkasiuri federacia SegiqmniaT; Tqven, faqtobrivad, aferistebi yofilxarT! me rom
ar daveWire mSobliur `kagebes~, ra
geSvelebodaT?!
disidentebi da demokratebi saerTod kargi xalxia da interesebis
sferoebic uzarmazaria, magram genrixas
gamoCenamde safexburTo-sagulSematkivro frTa moikoWlebda: iankovi stadionze ar iyo namyofi, miSa, rogorc namdvili Crdiloeli, hokeis `awveboda~, xolo Jora xomizuri `nefTCisa~ da
`paxtakors~ erTmaneTSi urevda. genri-
xam yvelaferi Secvala: es Tbiliseli
kaci `dinamos~ gulSematkivari da amave dros didi brazilieli aRmoCnda.
Cvenma `braziliurma dialogebma~ nelnela sajaro xasiaTi miiRo da maT
xandaxan aTobiT adamiani eswreboda.
- gaxsovs Tu ara, levanjan, 1970
weli? - ikiTxavda genrixa da iwyeboda.
- rogor SeiZleba ar maxsovdes
1970 weli, Tuki am wels mao Zedunma
ssrk neokolonializmSi amxila, boing
747-ma pirveli gafrena Caatara, pol
makartnim `biTlzis~ daSla gamoacxada,
ssrk-Si pirveli `vazebi~ anu `fiatebi~ gamovida, kambojaSi movlenebi daiwyo, peruSi saSineli miwisZvra moxda, mama-Svilma brazinskasma soxumibaTumis TviTmfrinavi gaitaca da bortgamcilebeli nadia kurCenko Seiwira, salvador aliende Ciles prezidenti gaxda, saxarovma CaliZesTan da
tverdoxlebovTan erTad adamianis uflebebis komiteti gaxsna, amerikelebma
mausi gamoigones, me skola davamTavre
da `gepeis~ studenti gavxdi, xolo
braziliis nakrebma mesamed moi pova
msoflios Cempionis tituli mexikoSi
`actekas~ stadionze da Jiul rimes
Tasi saxlSi samudamod waiRo?
- finalSi, mgoni, italielebs Sexvdnen, ara? - iolad da artistulad gamotovebda sxva movlenebs da mravalmniSvnelovnad ikiTxavda genrixa, Tan
garsSemoxveul sazogadoebas ganumartavda:
- im momentisTvis italiis nakrebic
orgzis msoflio Cempioni iyo, magram
es yvelaferi xdeboda omamde, 1934 da
1938 wlebSi, Tanac musolinis seriozuli CareviT da xelSewyobiT.
- braziliis nakrebic orgzis msoflio Cempioni iyo, 1958 da 1962 wlebSi,
magram 1966 wlis inglisis msoflio
Cempionatze warumateblobis Semdeg bevri ram xelaxla hqonda dasamtkicebeli.
- matCis TariRi gaxsovs?
- 1970 wlis 21 ivnisi, `actekas~
stadioni, itevs 100 aTass, matCs eswreboda 108 aTasi mayurebeli.
- Rhfcbdj ujdjhbim\ daviwyoT
SemadgenlobebiT. me ufrosi var da
SeiZleba ukeT maxsovdes. maS ase, italiis nakrebi: mekare albertozi, mcvelebi
faketi da burgniCi (maSin ase ambobdnen
da axla iankovma Semiswora, - burniCi
iqnebodao, rbili n-Ti), SetevaSi: rivera,
macola, riva, bonisenia.
- fexburTs Svidi kaci TamaSobs?
- ra vqna, meti ar maxsovs.
- gavixsenoT brazilielebi: mekare
feliqsi, dacva: brito, everaldo, klo-
dualdo, karlos alberto, naxevardacva da Seteva: Jersoni, Jairzinio,
rivelino, tostao, pele.
- erTi kaci gaklia, - ar SemarCina
genrixam.
ase `saubarSi~ vamdidrebdiT danarCen zonas safexburTo ganaTlebiT. Cvengan Seityves pirvelad Jiul rimes da
misi Tasis arsebobis Sesaxeb, kurt
hamrinis, tofik baxramovis, mario zagalos, bekenbaueris, kruifis, tele santanas, 1982 wlis italiuri vendetis da
bevri safexburTo tyuil-marTlis Sesaxeb.
genrixa bevri wamowyebis iniciatori iyo. ase magaliTad, misi TaosnobiT
gaimarTa zepiri moTxrobebis saRamo.
TiToeuli konkursanti unda warmdgariyo avtoritetuli Jiuris winaSe
moTxrobiT, romelic saxeldaxelod,
eqspromtad unda Seeqmna Jiuris mier
miwodebul Temaze. Jiuris rom metismeti ar mosvloda, savaraudo Temebi
konkursantebma Tavad SearCies da TiTo konkursantma TiTo Tema miawoda
Jiuris. Jiuris unda ezruna, rom konkursants sakuTari Tema ar Sexvedroda. sul es iyo: konkursSi gamarjvebuli tradiciul jildos iRebda erTi asanTis kolofi Cais saxiT.
Jiuris Tavmjdomared erTxmad dasaxelda erudiciisa da ganswavlulobis
sferoSi yvelas mier aRiarebuli avtoriteti vadim iankovi. iankovma TanaSemweebad aiyvana `literaturis didi
megobrebi~ (misive ganmartebiT), didi
farmacevti arnold andersoni da litvis saxelmwifo universitetis profesori vitautas skuodisi. konkursi
gaixsna. wilisyriT pirveli gamosvla ergo boris maniloviCs. andersonma
xeli Cahyo patara tomaraSi, koxtad
daWrili furclebidan erT-erTi amoaZvrina da zepiri moTxrobis saTauric dasaxelda. boriam poeturi Canaxati gaakeTa kata `ciganis~ Sesaxeb;
Canaxatma auditoriis didi mowoneba
daimsaxura. sxvaTa Soris, Savi kata
`ciganic~ iqve ijda da Tavs mZimed
aqnevda, - aqaoda, yvelaferi gavigeo.
gamovida Jora, gamovedi me, gamovida
joni. Joras moTxroba agebuli iyo
cnobil anekdotze, romelSic sabWoTa
disidents amerikaSi gadacema `vremia~
esizmreba (sad iyo maSin Cveni `moambe~!). me akrZalul zonaze mqonda Canaxati, xolo jonis eqimi Tamara mouwia
da Zalian samxiarulo rusul-qarTuli moTxroba SeTxza (rusuli rom
Semoakldeboda, Tavxedurad da gaufrTxileblad qarTulze gadadioda, rac
auditoriis aRfrTovanebas iwvevda).
iyo didi sicili da mxiaruleba.
bolos gamovida genrixa. Cahyo xeli
tomaraSi andersonma da amoiRo patara
furceli da uaRresad mniSvnelovani
ieriT waikiTxa Temis dasaxeleba: Yflpbhfntkm anu zedamxedveli. genrixam
iTxova naxevari wuTi da daiwyo Tavisi
zepiri moTxroba:
- moTxrobas ewodeba `saukeTeso
adamianebi~. erTxel erT-erTi Cveni
sayvareli zedamxedveli kuTvnil Sve-
bulebaSi gaemgzavra. isic xom adamiani iyo? diaxac, adamiani iyo da dedac
ki hyavda. swored am dedam rom Tavisi
didi xnis monatrebuli Zvirfasi Svili dainaxa, wvrilad gamohkiTxa yvelaferi - iqiTuri, aqeTuri. didxans isaubra deda-Svilma. dailia ori litri
arayi, SeiWama orasi grami `sala~ da
naxevari Savi puri. Cvenma zedamxedvelma bevri ki dalia, magram igi ubralo kaci ar iyo, igi marTla `Cveni
zedamxedveli~ iyo, amitom sayvarel
dedasac ar gaumJRavna arc erTi saxelmwifo saidumlo da, ra Tqma unda, arc
is, Tu rogor zonaSi msaxurobda. xangrZlivi da nayofieri saubris Semdeg
bolos da bolos dedac mivida sabWoTa
samzareuloebis saerTo, klasikur teqstamde: `es ra xdeba, saiT midis yvelaferi, sad arian adamianebi, romelTac SeuZliaT gadaarCinon qveyana?~
aq Turme Cvenma zedamxedvelma veRar
moiTmina, Rrmad amoisunTqa da sayvarel
dedas mSvidad uTxra: `me vici, sad
arian es adamianebi. me maT yoveldRe
vxedav. me maTi zedamxedveli var~.
premia genrixas mieniWa. gamarjvebulma premirebuli Cai TermosSi Ca-
uSva, erTi asanTis kolofi sakuTari
Cai daamata, `titanidan~ mduRare daasxa da mere TiTqmis naxevari saaTi
`aqorwinebda~ Cais, sanam sasurvel simagres ar miaRwia. pirveli da erTaderTi
WiqiT, bunebrivia, Seisva niWieri avtorisa da mis moTxrobaSi naxsenebi kargi
adamianebis sadRegrZelo. saxeldaxelo sufris Tamada me viyavi da SeniSvnac miviRe gamarjvebul moTxrobaze
ufro grZeli sadRegrZelos warmoTqmis gamo.
genrixa TbilisSi, zemelze dabadebuli kaci iyo. ambobda, - Tbiliselic
var da somexic, magram `Tbiliseli
somexi~ ar var, es sxva fenomenia, magisTvis havlabarSi unda iyo dabadebulio. misi ojaxi yofil moskovis, amJamindel kakabaZeebis quCaze cxovrobda
da bavSvsac saxelganTqmul 51-e skolaSi dauwyia swavla, magram swored
am dros mamamisi sxva samxedro nawilSi
gadauyvaniaT da ojaxi Tbilisidan
gadasula. zemeli SesaniSnavad icoda
da am Temaze CemTan da joni laSqaraSvilTan saintereso saubrebi hqonda.
patar-patara quCebis ambebi icoda zedmiwevniT kargad da amiT gvaocebda. me,
magaliTad, misgan gavige pirvelad, rom
zemelidan Cem veZinis quCaze moxvedra
SeiZleba rusTavelsa da `axal gzaze~ gausvlelad. cixidan rom gavTavisufldi, genrixas aRwerili marSruti Sevamowme da xarkovSi davureke, Seni svla-geziT visargeble da Seni
yofili saxlidan Cems saxlamde ise
mivedi, rusTavelze da `zeda gzaze~
gasvla arc mifiqria-meTqi.
Cemgan gaigo SesaniSnavi Tbiliseli
mwerlis, agasi aivazianis saxeli. is
saocari moTxrobac, `avlabris saxarebac~ me miveci wasakiTxad. ori dRis
Semdeg damibruna da miTxra, - aRar minda, zepirad vicio. didi moTxroba
ar aris, magram me, rogorc ukve sakmao
gamocdilebis mqone pedagogma, sityva
`zepirad~ mainc `teqstTan miaxloebiTis~ sinonimad aRviqvi, sanam ar daiwyo
genrixam:
`avlabridan yvelaferi Cans. mTeli
Tbilisi Tavisi quCabandebiT: SaiTanbazari, erevnis moedani, sapnis quCa, nariyala, wminda sarqisis eklesia, sioni,
berZnuli eklesia... avlabridan Cans
saxlebi batonebis xatisovisa, meliqkazarovisa, qarvasla TamamSevisa, Teatrebi ter-osi povisa da zubalovisa,
gogirdis abanoebi~...
genrixas gansakuTrebiT moewona sarqisovis Rvinis duqani, sadac `daTroba
Rirs abazi~. es imas niSnavso, - wers
63
aivaziani, - `Rvino ki ar Rirs abazi,
abazi Rirs dardis RvinoSi CaxrCoba.
dalie, ramdensac SeZleb, gadaixade mxolod abazi~. es moTxroba mirza asaturianis uiRblo siyvarulze genrixas
sxvisTvisac xSirad waukiTxavs imis
dasadastureblad, rom siyvaruli uaRresad sapasuxismgeblo saqmea, rom sayvarelma qalma SeiZleba agaSenos da
SeiZleba, ubeduri asaturovisa ar iyos,
saqveynod Tavi mogWras. arada, didi
saxeli hqonia manamde asatur xans, is
yofila `yvelaze Wkviani, yvelaze naswavli, mosiarule biblioTeka iyo, ra!
sololakSi somxurad laparakobda, veraze - qarTulad, eklesiis ezoSi grabarze, siraCxanis ostatebTan - aSxarabarze, sasaxlis moedanze - rusulad,
Turqul meidanze - sparsulad, aguris
moedanze - germanulad, avlabrelebTan
ki - avlabrul enaze~.
aq joni laSqaraSvili CaerTveboda
da etyoda:
- ra bevri ena gaqvT, kaco, - es
somxurio, es grabario, es aSxarabario,
es avlabrulio da amden enaze sul
tiriTo.
- eg Cemze ar vrceldeba, jonijan,
me mxiaruli kaci var, `adinoCkaSi~
nodar dumbaZes qarTulad vkiTxulobdi da siciliT vkvdebodio.
- rogor, yvelaferi gesmoda? - ar
endoboda joni.
- ra unda yofiliyo gaugebari?
serafionma rom goWebi dayara, Tu ilarionma rom murada gaagora?
- raki nodar dumbaZe giyvars, am
Cven samxedro damnaSaveebzec aqvs erTi
fraza dawerili da barem isic icode,
- vuTxari me. roca tyved namyofi qarTveli dakiTxvaze miiyvanes, man aseTi
gancxadeba gaakeTa: `ra vici, batono,
rafer Cavvardi plenad. sajavaxoSi
samxedro komisarma evgenia kutubiZem
rom Camsva vagonSi, mere germanelma
gamiRo kari~.
genrixa am dros Cais svamda. gadacda Cai, Seekra sunTqva, gadafiCinda da
mosasulierebeli gagvixda: sicilisgan
kinaRam mogvikvda kaci. Semdeg am ambavs
samxedro damnaSaveebs uyveboda, magram
veravin gaacina, - etyoba, `plenSi~ Cavardnaze sicili marto kutubiZis gagzavnil Tu saxlSi darCenil gurulebsa da mxiarul genrixas SeeZloT.
TavisuflebaSi yofnis wlebSi `miminos` naxva moeswro da Sesabamisi
dialogebi, ra Tqma unda, zepirad icoda. ase rom, me da genrixa xSirad viyenebdiT am `kinoenas~.
- Ëåâàí-äæàí= ÿ òåáå îäèí óì-
64
íûé âåùü ñêàæó= òîëüêî òû íå îáèæàéñÿ, - iwyebda genrixa frunzikas
stilSi da rame Wkuis saswavlebel
da sulis mxsnel ambavs moayolebda.
Tuki rafikas raime SeeSleboda, genrixa
Casafrebuli iyo da etyoda, - SenisTanebi arcxvenen respublikaso. netav
am filmis dialogebi vin dawera, weris
dros cocxali rogor gadarCa da
siciliT rogor ar gaigudao, - ukvirda.
rezo gabriaZea scenaris avtori-meTqi,
- rom vuTxari, gaexarda, - es kaci moskovidan vicio; magram saidan da rogor
icnobda, ar uTqvams.
aseTi kaci iyo, zedmets ar ityoda. arada, aSkarad kargi Semadgenlobidan icnobda gabriaZes.
erTxel koniakze saubrisas vkiTxe,
- ratom giyvarT somxebs koniaki da,
saerTod, frangebisadmi simpaTia saidan modis-meTqi. oRond axla Wkvianurs
getyvi da ar gewyinos, zogierTebiviT
`d'artanian, trentinian~ Teoriebi ar
ganaviTaro-meTqi.
- Îáèæàåøü, levanjan, raSi mWirdeba gaskonelebi? arc isini da arc
frangebi Cveni sisxliT naTesavebi ar
arian da romc iyvnen, rogorc indoevropelebi, Zalian Soreulebi gamodian. ubralod, koniaki `somxuri~ fenomenia, Tumca mis warmoSobaSi Cveni xeli ar urevia. XVI saukunis bolos
saxelganTqmuli puatu-Sarantas Rvino Warbwarmoebis gamo gafuWebula
da transportirebas ver uZlebda. frangebi glexebi iyvnen da vaWrebad, ase
vTqvaT, `somxebad~ holandielebi hyavdaT. holandielebma, rogorc vaWrebma,
gadawyvites, Rvinisgan brendi gamoexa-
daT da Semdeg es brendi wyalSi gaexsnaT, rom isev Rvino mieRoT. Sedegi
sul sxva aRmoCnda! puatu-Sarantas
mTavari qalaqi ki koniaki iyo, Rvinisa
da marilis samSoblo. transportirebis xaTriT frangebmac gamoxades
brendi da Tavisi qalaqis saxeli daarqves. holandielebisgan distilacia
iswavles da am saqmeSi maswavleblebs
ajobes. Semdeg ki, XVII saukuneSi, pirvelebma msoflioSi ormagi distilacia ganaxorcieles. ase rom, koniaki
mgzavrobaSi Selaxulma, uxarisxo Rvinom Sva. Tqven, qarTvelebs, RmerTma kargi
Rvino mogcaT da koniaks ra TavSi ixliT, koniaki vaWrebis sasmelia. Tan
arasdros fuWdeba, didxans inaxeba.
axla xom xvdebi, ratom gviyvars somxebs? Cveni koniaki meorea msoflioSi.
da es is SemTxvevaa, roca simarTles
vambobT.
genrixa uamrav zonasa Tu `peresilkaSi~ (saetapo cixeSi) iyo namyofi,
uamrav patimarTan iyo Senaxvedri, gasaocari ambebi icoda. iankovma icoda,
romel wignSi ra ewera, jonim icoda,
romel qveyanaSi ramdeni kaci, qali
Tu bavSvi cxovrobda, xolo genrixam
icoda, romel qalaqSi, sofelSi, quCaSi,
ubanSi, raionSi, regionSi Tu kontinentze ra xdeboda, riTi suldgmulobda
xalxi. rogorc namdvili kavkasieli,
bevr ambavs inaxavda, rom unikalur
sadRegrZeloSi Camoeyalibebina. romeliRac cixeSi Sexvedria kievis yofil prokurors, romlis moTxovniTac, mosamarTles iseTi ganaCeni gamoutania, rom mravlismnaxveli Cveni genrixac ki gauognebia: erT Zalian mSfoTvare wels adamians xuTi weli miusajes imisTvis, rom igi `sakolmeurneo
wyobis avtoritets Zirs uTxrida imiT,
rom axali Ceqmebi hqonda da mainc
ZvelebiT dadioda~. maS SevsvaT, megobrebo, Zveli Ceqmebisa da levan berZeniSvilis valinkebis sadRegrZeloo, daasrula genrixam (male unda gavTavisuflebuliyavi da Cem valinkebs bevri Sehyurebda muStris TvaliT).
darwmunebuli var, rom genrixa
brwyinvale pedagogi iqneboda. zRapruli axsna icoda da metad cocxali
da xatovani `miwodeba~ hqonda, arasodes
arTulebda saTqmels da `brZnuli~
bundovaneba ezizReboda. xarkovis umaRlesi saaviacio sainJinro saswavleblis maswavlebel, aviaciis maior alTunians farTo diapazonis leqciebi eqneboda. saerTod, farTo xedva hqonda,
konteqstis damnaxavi da damfasebeli
kaci iyo. erTxel mkiTxa, Tu gifiqria,
rom rusTaveli da riCard lomguli
erTi epoqis adamianebi iyvnen da SeiZleba erTmaneTs icnobdnen kideco, saerTo nacnobebi xom naRdad eyolebodaT,
rogorc Sen da akademikos saxarovso
(Cemze imdenad maRali azris iyo, rom
misi wignis Cemdami miZRvnili nawilis citireba merideba kidec).
bevri saSineleba hqonda nanaxi da
gamovlili, magram iumoris grZnoba
arsad daukargavs. CemTvis uTqvams: Cistopolis cixis karcerSi mTeli Tve
maqvs gatarebuli da imaze sastiki
raRa unda menaxa cxovrebaSio, magram
zikom rom safrangeTTan penalti gaafuWa, iman rom suli momiSxama, imasTan
SedarebiT Cistopolis cixis karceri
samoTxed momeCvenao.
politikur banakSi formalurad
yvela Tanaswori iyo, magram Sinagani,
faruli ierarqia mainc arsebobda. ierarqias patimrebis sulieri samyaro
da Rirseba ganapirobebda, magram iyo
sxva kriteriumebic, maT Soris pirveli adgili ki sasjelis sidides ekava. ra Tqma unda, patimari, romelsac
samocdameaTe muxliT gaTvaliswinebuli sasjelis maqsimumi, saxelganTqmuli `Svids plius xuTi~ hqonda
misjili, gansakuTrebuli pativiscemiT da mowiwebiT sargeblobda. da
Tuki am Svididan vinmes nawili sapyrobileSi hqonda gatarebuli, misi avtoriteti kidev ufro izrdeboda.
genrixa yvela am niSniT ierarqiis
saTaveSi unda mdgariyo, magram arasodes
mdgara, ierarqiuli simaRle ar itacebda, Tavisi mdgomareobiT ar sargeblobda
da Tavs aravize maRla ar ayenebda,
erTdroulad Rirseulic iyo da moridebulic, mokled, genrixas hqonda
is, razec rusebi amboben, - ver dalevo;
henrix alTunians hqonda klasi: êëàññ
íå ïðîï¸øü!
sabWoTa kavSiris kolafsis Semdeg
ukrainis radis pirvelsave arCevnebze
qalaqma xarkovma TbilisSi dabadebuli
somexi kaci ukrainis saxalxo ruxis
siiT Tavis deputatad airCia. misi
mogonebebi - `Tavisuflebis fasi~ erTerTi saukeTeso memuaruli wignia, rac
ki yofil sabWoTa disidentebs dauweriaT. da Zalian keTili. erT-erTma
misma megobarma isic ki Tqva, - am wignis wakiTxva SeuZlebelia, masSi xom
yvela kargi gamodiso (genrixam gaixsena
mxolod is xalxi, romelic uyvarda
da arc axsena isini, vinc amis Rirsad
ar miiCnia).
Zalian bevri ram gaakeTa yirimeli
TaTrebisTvis. araferi akavSirebda maTTan - arc sisxli, arc kultura, arc
aRmsarebloba, arc teritoria. ubralod,
icoda, rom marTali iyo xalxi, romelic saqoneliviT vagonebSi Seyares
da gadaasaxles. am simarTlisTvis ibrZoda da amitom ixseneben aseTi pativiscemiT dRemde yirimSi. yirimeli TaTre-
bis lideri, saxelganTqmuli disidenti
mustafa jemiliovic mas mudmivad Tavis saukeTeso megobrad moixseniebs.
ukrainis narinjisferi revoluciis
dReebSi genrix alTunianma meidanze
Sekrebilebs sityviT mimarTa: `is movlenebi, rac axla mimdinareobs, cxovrebaSi
erTxel xdeba. da erTxel cxovrebaSi
unda iyo adamiani~! xalxi aRfrTovanebiT Sexvda am sityvebis avtors, roml
isTvisac, maTgan gansxvavebiT, `erTxel~
ki ar moxda revolucia, aramed yoveldRe xdeboda da romelic `erTxel~
ki ara, mTeli cxovreba iyo adamiani.
guli bevrjer atkines. rodesac
ukrainis himns iRebdnen, diskusia yofila teqstis gamo; iseTi versia ganixileboda, sadac zogierTi xalxi, romelic ukrainaSi ukrainelebis gverdiT
cxovrobs, arcTu saxarbielod yofila
moxseniebuli. genrixas uTqvams, - Cemi
azriT, aseTi himni ar SeiZleba evropul demokratiaze meocnebe qveyanas
hqondeso, da romeliRac `ZirZvel~
ukrainel qalbatons, aseve disidents,
ukiTxavs, - Sen mainc raSi gadardebs
eg ambebi, Sen ratom unda gexebodes
Cveni himnis saqmeo?
genrix alTuniani 2005 wlis gazafxulze moulodnelad cudad gaxda
da saswrafod israelSi gadaafrines
- am saqmeSi albaT misma permelma Tanazonelma da megobarma, SemdgomSi israelis mTavrobis erT-erTma ministrma,
naTan Saranskimac Seasrula Tavisi
roli. TviTon operaciam TiTqos warmatebiT Caiara, magram ganviTarebul sefsiss permis ¹ 36, baraSevos ÆÕ 385/
3-5 banakSi da Cistopolis sapyrobilis
gayinul karcerSi dauZlurebuli organizmi veRar gaumklavda. mudmivad
xalxSi motriale genrixa, romlisTvisac Tbilisic saxli iyo da xarkovic,
ucxoeTSi, martod darCenili wavida
imqveynad.
Cveni megobaria eqimi merab boTeraSvili
msxvili varikozuli venebis mkurnalobis
tkivilis gareSe!
uaxloesi da yvelaze Sedegiani meTodi
nawiburebis gareSe!
lazeriT
2177 65th st.
Brooklyn, NY 11204
1-718-238-1555
narkozis gareSe!
eqim
merab boTeris
65
giorgi kakauriZe
SemecnebiT-sazogadoebrivi
Jurnali amerikaSi
apirebT daqorwinebas?
an gsurT rom sakuTar Tavs, an megobars
saCuqari gaukeToT da SeiZinoT sufTa
da xarisxiani brilianti an
briliantiT gawyobili samkauli
an beWedi oqroSi?
gTxovT mobrZandeT
55 West 47th Street, Mezz 330
New York, NY 10036
an dagvikavSirdeT: 646-755-4591
Cven SegviZlia dagimzadoT beWedi
an samkauli Tqveni dizainiT.
garwmunebT,
Cveni fasebi sagrZnoblad
misaRebi iqneba TqvenTvis.
virusisgan gawmenda
Tu SeamCnevT, rom Tqveni kompiuteri ar funqcionirebs ise, rogorc
adre, SesaZlebelia kompiuteri inficirebuli iyos virusebisgan, Malware,Spam an kide keylogger isgan, romelsac esaWiroeba gawmenda;
sadenis SekeTeba
xSir SemTxvevaSi leptopis sadeni
ziandeba sxvadasxva mizezis gamo da
SeuZlebeli xdeba batareaze denis
miwodeba. esaWiroeba SekeTeba;
mikrosistemebis
gamocvla
Cven SegviZlia nebismier leptops
an desktops gamovucvaloT dazianebuli mikro-sistema da davabrunoT
muSa mdgomareobaSi;
klaviaturis gamocvla
Tu Tqvens leptops esaWiroeba
klaviaturis gamocvla, Cven mzad varT
dagexmaroT nebismieri modelis kla-
66
`8(76)
marti,
2015
mTavari redaqtori manuCar kaWaxiZe
EDITOR&PUBLISHER MANUCHAR KATCHAKHIDZE
garekanze:
diana JRenti, saqarTvelos
generaluri konsuli niu-iorkSi.
Cveni partnioria:
asaval-dasavali
mogvwereT: PO Box 13121, Jersey City, NJ 07303
tel.: 1-347-724-0770; Tbilisidan: 2-420-320
elfosta: mamuliusa@gmail.com; www.mamuli.com
`mamulis~ megobaria:
kompiuterebis eqimi
www.mycompwiz.com; 1-908-361-9590 akaki jiqia
viaturis gamocvlaSi. Tu fizikurad
ar xerxdeba Cvenamde mosvla, dagexmarebiT safosto momsaxurebiT;
fenis gamocvla
Tu Tqveni leptopi iTiSeba xSirad
umizezod, SesaZlebelia feni iyos dabinZurebuli an gamosacvleli. gaTiSvis
mizezi SesaZlebelia gadaxurebamac gamoiwvios da TavisiT gaiTiSos dacvis
mizniT. moulodnelma gaTiSvam SeiZleba
vinCesteric daazianos, amisaTvis droulad unda SekeTdes;
ekranis gamocvla
arasworma mopyrobam advilad SesaZlebelia leptopis ekrani daazianos
da saWiroebs gamocvlas;
failebis aRdgena
failebis dakargvis SemTxvevaSi,
vinCesteris gafuWebis, `USB flash
drive~, `External hard drive~, `IDE~,
`SCSI hard drive~, `SSD~ Cveni partnioris laboratoria saSualebas gvaZlevs, rom movi povoT is dakarguli
informacia, rasac Cveulebrivi `recovery~ programa ver akeTebs;
***
Cven SegviZlia internetiT, TqvenTan mousvlelad davukavSirdeT kompiuters.
Cveni momsaxureba garantirebulia,
vinaidan profesionalurad vekidebiT
CvenTvis dakisrebul movaleobas da
Sesabamisad, momxmareblebic bednieria
CveniT.
67
68
2
Jurnalis es nomeri ibeWdeba
baton ramaz gociriZisa da
qalbaton marina sanaZis
uSualo TanadgomiT
4
Camoval, dedi!
gilocavT dedis dRes!
5
saredaqtoro
ase grZeli, grZeli saTauri
11
saqarTvelo, Sen vin mogca
Svili dasakargavi?!
12
gamarjoba, mama!
qarTvelebi korsikaSi
18
`iluzioni~ kabadonebSi
sfilbergis `Sindleris sia~
22
nomris stumari
didi saxlis patara diasaxlisi
30
qalbatoni, romelsac
`nu mwer~ eZRvneba
32
aRsareba
saiqioSi daniSnuli paemani
34
gvaxsovs afxazeTi?
iuri ramba igonebs
36
istoria aTwleulebSi
zurab kiknaZis 50-ianebi
42
ucnobi
nodar dumbaZe
44
WAL-MART istoria
supermarketebis mefe
47
msoflios qarTuli bestseleri
papaSvilis `yvelaferi SeiZleba moxdes~
54
pante
nodar wuleiskiri: 1932-2015
60
levan berZeniSvilis
genrixa
3
wuxs magidaze dardi-baraTi xelisguli da sulgadasmuli;
ZlivCamoRweuls ZvelmisamarTiT asdis qinZis da ombalos suni.
Ramea, dedi, bJutavs sanaTi,
sizmris kvirtebi uskdeba Tbiliss;
SimSils minayrebs Seni baraTi gvian-arekil mWadiviT Tbili.
vxedav: qoTnidan, TeTri naRveli Zlivs erTi wvela amogyavs yveli;
mamas aRonebs mwiri beReli,
kvamlic islidan narCen Tovls wvelis.
welsac kvamliviT ekida guTans
da Tagvis sarCoc ar Cans beRelSi...
mec... siyvarulis didgula gunda,
vaiTu, ase Camadna xelSi.
*
mwer: `Camo, Svilo, Tovli dakvale,
dagenayebi wamlad mSobeli,
sizmrisaxdenis SiSiT vkankaleb,
dacarielda CemTvis sofeli.
Camodi, imdens Seityob ambavs Worlambia Tu montyormpentavis...
arc aq dagiSliT leqsebis jRabnas,
an wagvakiTxa, ras wer, netavi!..
is cira mainc ar gecodeba? amoumtredda, biWo, Citebi...
beds naxavs... mama rom micxondeba,
hoda, ikvnite memre TiTebi!
mets ar Segiwyen, Svilo, weriliT,
xelsaponiviT vdnebiT lodiniT, julbac aRar hyefs, wevs mowyenili
da mamaSensac mxars xravs logini.
wers da aravis pwkars ar ukiTxavs,
Sen gelodeba, vxvdebi winaswar erT sawyal kalams Tu moukiTxav,
gadmoaTeTrebs nacimbiralsac.
xom ici, rogor mosdgams leqsebi,
(am bolos sma da bodvac dasCemda);
veWvob, mand esxdeT ukeTesebi SurSebeWdili Walis larWebTan.
Camodi, kidev erTxel Camodi!
nu Sematoveb sizmris yvav-yornebs;
wels nu moiwyvet mCate CemodniT,
nurc xels nurafers gamoayoleb~...
*
...Camoval, dedi da dards gadagSli,
zurgSi miberavs suls muzis qari,
da sti pendiiT nayid kabaSi
gamomiqviTe yvela sizmari.
Camoval, mets ar mogawerineb,
cocxal pasuxad moval im TveSi,
oRond, es leqsi momawevine `luqsze~ mwared rom mewvis TiTebSi!
eseniniviT... arc me var bavSvi,
im SavTavSala SiSisac mesmis;
aha, Tendeba mtredebis taSiT
da kalmiswverze wrialebs leqsi...
4
gilocavT dedis dRes!
XFVJDFK-
dedi!
kfif uf[fhbf
manuCar
kaWaxiZe,
Jurnal `mamulis~ redaqtori
saTauris gagrZeleba
minda Cavatio Cemi grZnobebi da
emociebi mTels saTaurSi, naTeli rom
gaxdes yvelasaTvis Cemi ganwyobileba...
ver ki momixerxebia. albaT Tavisuflad
SeiZleba ginesis rekordebis wignSi
Sesatan kandidatad gaxdes es statia
- yvelaze grZeli saTaurisa da gawewili (Tu gawelili) da gajanjlebuli
ambis Txrobis gamo. rogorc ukve aRvniSne, msurda Cametia masSi mTeli Cemi
mere RoriviT talaxian fexebs (ufro
sworad, Cliqebs) zed Semaxocav, Seni
ndoba ar meqneba. rais mSvidobismyofelobazea saubari, rodesac dasanaxad
ver mitan, rodesac Sens mimarT ukmayofilo var, ratom unda mmarTo Sen me,
riT xar Cemze ukeTesi da gonieri, an
zneobrivi?! Senze naklebi, Tu ara meti,
arc Wkua-goneba maqvs, arc zneoba da
istorias Tavi rom davaneboT, arc
kultura.
gecodineba, rusTveli gvafrTxilebs
`grZeli sityva mokled iTqmiso~. marTlac, imasTan SedarebiT, ra didicaa
- Tavisi jarian-jamaaTianad, gaziannavTobianad, fulian-dovlaTianad. midis da xels unda gaiyolos Cemi saganZuric - afxazeTi da samaCablo, Tan
lanZRva-ginebasac ar maklebs, xels ratom miSlio. rac wamarTvi, is ikmare,
axla rac damrCenia, imas miadeqi?!
ar gagatan! Sen xom Seni saxli da
qonebac oxrad grCeba?!
moxvedi?!! moxvedi...
dami pyari da damatusaRe?!!
esec iyo...
daTvma rom momerie, dagiZaxe `babaia!~?!! dagiZaxe...
ase grZeli,
grZeli saTauri
gulisnadebi, da mainc bolomde ver
amovqole saTaurebriv qvevrSi mTeli
Cemi saTqmeli, ZirSi yofila gatexili
qvevri, da mitom. axla ki vzivar damtvreul gobTan (es qarTulad), E hfp,bnjuj rjhsnf (es rusulad) da dagrovda wyroma da sinanuli, erTi da ori
wigni rom ver daitevs, imdeni. arafers
vambob aTasjer gadaReWil Temebze katkovidan moyolebuli astafievamde. amis
Sesaxeb ukve bevri daiwera da axals
verafers davamatebT, Cemamde saukeTesod
aRnusxa kita buaCiZem Tavis SesaniSnav
sapolemiko wignebSi mTeli guliswyroma (mxedvelobaSi maqvs misi wignebi `ase grZeli, grZeli ustari viqtor
astafievs...~ da `Savi wigni~). sakuTar
Tavs sul vekiTxebodi am SekiTxvas:
rodesac amdeni pretenzia gaaCnia erTerTs meoris mimarT, iq raRa Zmobaze
da megobrobazea saubari-Tqo?
miteveba?
momitevebia!
magram amavdroulad, urTierTganrideba sjobs aseT dros. rodesac Sen
mlanZRav saqveynod, sulSi miZvrebi da
wyroma, ra Rrmadaa dagrovili sulis
sferoebSi tkivili Sengan moyenebuli,
damerwmunebiT, erTi patara leqsis naxevarbwkaredad mogeCvenebaT aseTi grZeli,
grZeli saTauri.
Cems adgilas rom yofiliyavi Sen,
samidRemCio salaparako geqneboda da
Sens literaturul tradiciad daamkvidrebdi Cems ganqiqebas. ra Tqma unda,
yvelaferi ver daitia sasaTauro SriftiT gamotanilma gulisnadebma, samagierod Sevecdebi es xarvezi saTauris
gagrZelebad warmovadgino.
ra iTqva, rogor iTqva, rodis iTqva,
ratom iTqva, sad iTqva, - yvelam kargad
viciT, da Tu ar viciT, puSkinidan moyolebuli (arzrumuli mogzaurobebidan dawyebuli mis leqs-poemebs kargad
Caxedon), arafers vambob lermontovsa
da tolstoize, ager dResamomde astafievis `laferebis WeraSi~ waikiTxeT
da mixvdebiT, ra znedacemuli da sulierad gaxrwnili, ukulturo kulturis warmomadgenlebi gvyvanan.
rusi marTla midis Cemi cxovrebidan, avyias auyria guda-nabadi da midis
meti raRa unda gamekeTebina. sulSi
CamiZveri da Sens binZur xelebs afaTureb Cems sulSi?!! aq ki nuras ukacravad,
amas aRar gapatieb da mogicdi, roca
dasustdebi da Sens Zlevas SevZleb,
maSin gagagdeb uceremoniod Cemi saxlidan.
xoda, es droc dadga.
arada, cudi saqme gamikeTe, RmerTmani!
moyvrad mosulma erT-morwmunem oqros
galiebSi gamomimwyvdie Cemi saficari
zneobrivi magaliTebi, - oqroSi, magram
mainc galiaSi da Cemi TvaliT mayurebinebdi, rogor xrwnidi maT nel-nela
araadamianuri cinizmiT.
ar gatyda erTi Taoba, Seirya meore
Taoba, samagierod aRarafrad aRar varga
mesame Taoba. sawadels mainc miaRwie
- dro waarTvi mas, misi potenciali
Seisrute, gamowrite misgan yvelaze
Rirebuli - axalgazrdoba. Tu kvebavdi
wina or Taobas, sanovagiT isev me gamaragebdi. xuxulasaviT Tvalsa da xels
Sua Seni uTavJamobiT rom wamogiqcies
es amxela imperia, Cemi saficari xalxi damSeuli da RvTisanabara damitove
5
Seni Semyure, roca Sen sakuTari TavisTvisac ki aRar gecala. samaxsovrod
aRarc galia SemrCa, miTumetes oqrosi, da aRarc saficarni, darCa mxolod xalxi - am droebaSi uilajoni.
imisTvis, rom sakuTari sulieri
nangrevebidan gamotanili Rirebulebani
- moZalebuli potenciali warmoaCinon,
isev Sens karze modian dakninebulni
da aziuri haramxanis meZavebiviT Sens
kabareebsa da barebSi (bordelebSic)
mRerian, koncertebsa da festivalebze
Sen garToben, maTi goneba momarTulia
Seni gemovnebis maqsimalur dakmayofilebaze. Sexede Sens Sou-bizness da
kargad dainaxav Cemsas ki ara, Sens saxes, Tu rogori dakninebuli xar da
ra donemde daeci.
es maSin, roca Tavi mogqonda puSkiniT, eseniniT da blokiT, gyavda Caikovski,
raxmaninovi da SostakoviCi, aTasgzis
kiTxulobdi tolstois, dostoevskis
da Cexovs, sanimuSo adgilebze gamofendi
repins, vasnecovs da serovs. axla ra,
erTi vigindara gaqsuebul fulis tomarasaviT gamoWimulxar Sarval-kostumSi da SesCerebixar Seni `haramxanis vahinebs~ da vinc ufro kargad
gaaqnevs gavas, imas Seigoreb sawolSi...
saTaurSi CaRrmaveba
da isini modian SenTan, da ara
sxvasTan, radgan gasavali ar eqneba
sxvasTan maT simRera-tlinkaobas. isini
aseTebad Sen aqcie, mxolod da mxolod
Sen.
ai, midixar Sen, me Cems saxlSi davrCebi da aRvzrdi qveynisTvis sasiqadulo mamuliSvilebs - kidec imRereben,
kidec icekveben, leqssac daweren, sim-
6
Rerasac, daxataven, Sen xar Cemi batoni, da mere rogor daxataven. ai, mere
naxe rogori sulierebis kultura
Sevqmna Seni Carevis gareSe, amisaTvis
Sen unda waxvide Cemi cxovrebidan
gadamTielo ruso!
saqarTvelo es iseTi qveyanaa da am
qveyanaSi iseTi ucnaurobamde originaluri eTnostruqturaa Camoyalibebuli, rom marTlac dasafiqrebelia da
ara dasacini. CvenSi arasodes yofila
monaTflobelobisa da feodalizmis
saxelmwifoebriv-sazogadoebrivi formacia. dasabamidan qarTveli eris saxelmwifoebriobisa mis dasrulebamde
mudam arsebobda patron-ymuli weswyobileba. dedamiwis zurgze ver moZebniT
saqarTvelos garda sxva qveyanas, sadac
arsebobda ZuZumteobisa da gaZiZavebis
tradiciuli urTierTobani, sadac feodali ara batoni da mbrZanebeli, aramed
patroni iyo misi ymisa. mefe CvenSi
TviTmpyrobeli ki ara, didi patroni
iyo eris, qarTvelisTvis ucxo iyo
pugaCovSCina.
CemTvis zaqiWamia giorgic ki satiralia, radgan misi dakargviT saqarTvelo davkargeT. amitom arasodes ar
aRmoxdeba qarTvelis bages - `mokvda
mefe, gaumarjos mefeso!~. Tu raime
mankieri gaCnda qarTvel Tavad-aznaurobasa da glexobaSi, maT urTierTobaSi, es mxolod da mxolod rusuli
wes-wyobilebis zegavlenis Sedegia.
me ar vambob, ginda Tu ara, Cven
aseTi da aseTi eri varT, da amisaTvis
unda giyvardeT, - siyvaruli da siZulvili Seni nebaa, erTia mxolod, rom
yvela ers sWirdeba Taviseburi pativiscema, Sefaseba da saWiroebis SemTxve-
vaSi, dafasebac. Sen ki, ruso, xelaRebiT mlanRav dRidan Cveni gacnobisa,
amas ki yvela enaze erTi saxeli aqvs
- uzneoba!
`Cvens Soris xidia Catexilio~ ambobda ilia WavWavaZe Tavadaznaurobis
fenasa da glexobis Sesaxeb. es xidi
swored da mxolod rusuli yaidis
gadmoRebis Sedegad Catyda. arafers
vambob pirveli Ramis wesis SemoRebaze...
aman didi gaugebrobebi gamoiwvia erSi,
faqtiurad Seirya zneoba da dedis,
zogadad qalis kultze miitana ieriSi Cvenma mterma da yvelaferi es
mainc qarTvelis xeliT gaakeTa.
iliac social-demokratebma mokles,
romelic ruseTis partia iyo, magram
mainc qarTvelebis xeliT. russ ar
dauvalebia qarTvelisaTvis, midi da
ilia mokalio, am azramde TviTon qarTveli mivida da am azrovnebas warmarTavda mxolod da mxolod rusi.
yvelaze didi dartyma ruseTma da
TviTmpyrobelur-Jandarmulma imperiam
mainc qarTul avtokefalur samociqulo eklesiaze ganaxorciela - miisakuTra qarTvelTa kuTvnili avtokefaliis rigiToba. pirveli nabiji iyo
is, rom ruseTis eklesiis umaRlesma
sinodma gaauqma 13-saukunovani avtokefalia qarTuli marTlmadidebluri
eklesiisa da akrZala qarTulad wirvalocvis Catareba. Semdegi nabiji iyo
is, rom freskebiT savse eklesiebi TeTrad gadaRebes, raTa taZrebSi waSliliyo qarTuli kvali. saegzarqoso politikam iseTi uaryofiTi roli iTamaSa qarTvel mrevlSi, rom mravalsaukunovani morwmune eris Svilebma xelic
ki aRmarTes TviT egzarqoszec. imdenad
gaxrwna rusulma sasuliero mmarTvelobam swavla-aRzrdis sakiTxi da adgilobrivi mosaxleobisaTvis iseTi miuRebeli meTodebi SemoiRo, rom TviT
sasuliero seminariidan morwmuneebis
nacvlad aTeistebi da revolucionerebi gamodiodnen (magaliTisaTvis mxolod ioseb stalini da filipe maxaraZec kmara).
saqarTvelo uZvelesi sauniversiteto qveyana viyaviT - saqarTveloSi
akademiebi maSin arsebobda, rodesac
oqsfordis universiteti ki ara, TviT
qalaqi oqsfordi ar arsebobda qalaqad. da CemTan ganaTleba ki ar Semoitane, piriqiT, daaClunge igi da mxolod
samxedro yazarmebiT gaavse Cemi patara samSoblo. mere modeqi da Seni naxelaviT kmayofilma mlanZRe da axlac
ar makleb aug-sityvaobas.
Sen yovelTvis yvelasTan mxolod
Zalis demonstrirebas axdendi, raodenobrivad Warbi Zalisa, amiT dai pyari
dedamiwis erTi meeqvsedi nawili, da
ara gonivrulad. Tumca, vin misca dinozavrs goniereba?! Seni mowinaaRmdegeebi sulierad Senze dabal safexurze
idgnen, amitom gaizarde sxvaTa asimilaciis xarjze, xolo Senze gonieri
da sulierad Zlieri sawyisis mqone
erebi mudmivad gemetoqeobdnen. am metoqeobaSi viTardebodi Senc - rogorc
dampyrobeli, aseve Cvenc - rogorc dapyrobilebi. iqamde, viTardeboda kulturuli urTierTobani da erTian saxelmwifoebriv sivrceSi mtkicdeboda
Cveni Tanacxovreba. amitomaa mtkivneuli
am urTierTobaTa rRvevis, Tund ngrevis
procesi.
erTaderTi, Tu vinmem Seisruta ru-
suli suli da Sesisxlxorcda russ
erSi, esaa monRoleTi. agresia da Savi
cinizmi sxvadasxva modgmaTa urTierTgadaxlarTvam warmoSva. uZlevelobac
da uTavobac ruseTisa, swored aqedan
momdinareobs.
uTavobaao, vaxsene, - da ai, ratom...
1919 wlis 29 martis `Taimsi~ werda:
`bolSevikuri mmarTvelobis
erT-erTi yvelaze saintereso niSania xelmZRvanel organoebSi ararusi elementebis procentuli
umravlesoba. bolSevikuri moZraobis centraluri aparatis SemadgenlobaSi, komisrebsa da liderebs Soris, ebraelebi 75%-s Seadgenen~.
`Taimsi~ cdeboda, - es bolSevikuri mmarTvelobis erT-erTi saintereso
niSani ki ar aris, aramed mTlianad
ruseTis saxelmwifoebriobisa. amaSi
imaleba swored rusuli suli. Tu gadavxedavT ruseTis istorias, TvalnaTliv davinaxavT erT aucilebel kanonzomierebas, rac `TaimsisaTvis~ ucnobi iyo: - ruseTi Tavisi 10-saukunovani
istoriis ganmavlobaSi Zlierebisa da
Zlevamosilebis xanaSi swored maSin
iyo, roca marTavdnen ararusi Tavadebi
da Semdeg mefeebi. TviT rusi ki Tavisi
qveynis an imperiis samarTavad yovelTvis Clungi gamodga. amerikas kargad
axsovs gonebaClungi xruSCovis erTerTi komikuri gamosvla gaeros generalur asambleaze, gaixada ra ofliani
fexsacmelebi da urtyamda mas magidaze,
araadamianuri xmiT gahyviroda: ß Âàì
ïîêàæó êóçüêèíó ìàòü! ruseTis armiac mxolod maSin iyo Zlevamosili,
rodesac mas sardlobdnen ararusi
mxedarmTavrebi. rusis mier namarTavi
jari ki dasaRupad iyo ganwiruli.
akakimac sixaruliT SemRera iaponel
mxedarmTavars - `oiamas venacvaleo~, ise gaamwareT qarTveloba Tqveni umsgavso saqcieliT yvela sferoSi, rom Seni damarcxeba gauxarda, iaponelebis
gamarjveba ki ara! iaponelis adgilas,
vinc ar unda yofiliyo, analogiuri
zmiT Seamkobda akaki masac, radgan metoqeobis erT-erT mxares mainc Sen iyavi.
saTaurSi CaZirva
1933 wels faSistur germaniaSi
gamoica grigol robaqiZis SesaniSnavi
romani `Cakluli suli~. am nawarmoebis erTi Tavi mieZRvna ioseb stalins.
ai, erT-erTi amonaridi Tavidan `stalinis horoskopi~.
`saqmeebSi Cafluli stalini
kremlSi ijda, Zalauflebis patroni da ara xelmwife, arseba da
ara adamiani, revoluciuri Zalebis eleqtrogayvaniloba gamafrTxilebeli warweriT `momakvdinebelia~. masTan telefoniT saubaric ki yvelas Trgunavda. misi
saSiSi zemoqmedebisgan aravin iyo
dazRveuli. sisastikiT aRsavse
Zlevamosilad aRmarTuliyo rogorc sabWoeTis - da SesaZloa,
mTeli msoflios civi da brma
bediswera. roca xandaxan idumali kontaqti gadairTveboda, roca
is, Seudrekeli, droebiT denis
qselidan gamobobRdeboda daretianebuli da gaucxoebuli, roca
SeSinebuli grZnobda, rogor ecleboda Rone, ai, maSin stalini
soso juRaSvili iyo, ubralo
7
qarTveli. maSin axsendeboda Soreuli saqarTvelo, romlisganac
esRa Semoenaxa: sacivisa da kaxuri Rvinis gemo, mravalJamieris
hangi da qarTuli gineba: `magaTi
deda ki vatire~.~
ar arsebobs SeerTebuli Statebis
arcerTi prezidenti, romlis Sesaxebac aseTi piruTvneli simkacriTa da
SemaZrwunebeli aRqmiT isaubrebda misi
oponenti da amas ambobs stalinis Tanamemamule geniTa da sisxliT, Tumca
gaucxoelebuli. aseTi ram mxolod
sabWoeTSi SeiZleboda momxdariyo.
stalini saqarTveloSi soselo iyo
da ilia WavWavaZis `iveriaSi~ beWdavda
patriotuli ganwyobilebis leqsebs,
didma qarTvelma pedagogma iakob gogebaSvilma ki misi patara da lamazi leqsi Tavis `deda enaSi~ Seitana da am
SairiT qarTvelebs qarTuls, mamulis
siyvarulsa da warCinebas aswavlida,
ruseTSi ki es faqizi sulis adamiani
mokles da stalinad aqcies, gaxades
- `Zalauflebis patroni da ara xelmwife, arseba da ara adamiani, revoluciuri Zalebis eleqtrogayvaniloba
gamafrTxilebeli warweriT `momakvdinebelia~~, arada, rogori iyo, `vards gaefurCqna kokori,
gadaxveoda iasa,
zambaxsac gaRviZeboda
da Tavs uxrida niavsa,
torola maRla RrublebSi
wkrial-wkrialiT galobda,
bulbulic gaxarebuli
nazi xmiT amas ambobda ayvavdi turfa qveyanav,
ilxine iverT-mxareo,
da Senc qarTvelo swavliTa,
samSoblo gaaxareo!~.
lamazia, ara?!! kargia, ara?!!
raRaciT puSkinisa da akakis haerovnebas waagavs.
aba, axla naxeT, es raRas hgavs `axlave Seutie, dasturia, aiRe qalaqi!~.
amasac igive bage amoTqvams.
rogori kontrastia?!
es telegrama, moskovidan gamogzavnili, 1921 wlis TebervalSi, baqoSi
udepeSa stalinma orjonikiZes da iciT,
romel qalaqzea laparaki?
- Tbilisze!!!
SemaZrwunebuli paradoqsia ara, gverdigverd rom dado `iveriaSi~ dabeWdili leqsi da eleqtrogayvanilobiT
nabeWdi daSifruli depeSa?!
ai, rogor mokles rusebma da mxolod rusebma mamulze usazRvrod meocnebe Wabuki, romelic ambobda: `ayvavdi
turfa qveyanav~, `axlave Seutieo~, -
8
daaskvnis bolos; `ilxine iverT-mxareo~, `dasturiao~ - Caagonebda masaviT
manqurTs; `da Senc, qarTvelo, swavliTa, samSoblo gaaxareo~, - anderZad
utovebs mamuliSvilebs Tavis oqros
sityvebs, da iqve `aiRe qalaqio~!!!
roca qarTvelobaze aRmarTavT
xels da droSad stalins moiSveliebT,
rogorc es uweso trockim da Wkuasustma xruSCovma qnes, ai, maSin sircxvilisagan unda gaCumdeT, da patara qarTvel bavSvebs daugdoT yuri, dResac
rom swavloben `deda enas~ stalinis
leqsiT.
adamianSi sulis daSla maSin warmoebs, roca moZalade Zaladobis msxverplze moqmedebs siRrmiseulad mis sulierebaze. moZalade Zarcvavs Tavis
msxverpls gonierebaSi da warmoiqmneba am adamianSi sulieri sicariele.
xolo vakuums avsebs Tavisi individisaTvis damaxasiaTebeli niSan-TvisebebiT. zemoT motanil citataSi Tavidan
bolomde mxolod da mxolod rusuli suli ikiTxeba. TviT leninic aRniSnavda stalinis bonapartizmisaken miswrafebas da eSinoda TviTonac am Zalis
arcTu usafuZvlod. es ki jini iyo,
boTlidan amosuli revoluciuri Jini,
romlis boTlSi Cabruneba sikvdilis
metma veravin SeZlo.
saTauridan gadaxveva
es Cemi, aseTi grZeli, grZeli saTauri gasaocrad waagavs qurdbacaca
iazonis istorias. qar-Tuli samyaros sulierebis saganZurze yvela dampyrobelTagan mxolod berZnebma da
rusebma aRmarTes xeli. erTmorwmuneobis droSiT bizantielebma gubazi
momikles, rusebma kidev zviadi; berZnebi
pelazgur samefos itacebdnen, rusebi
ki lazurs; berZnebi qarTul savaneebs
iTvisebdnen aTonSi, rusebi ki TviT
qarTul eklesiebs Zarcvavdnen da gahqondaT qarTuli siwmindeebi ruseTSi;
berZnebma rusTvelis freska xelyves
ierusalimis jvris monasterSi, rusebma
TeTrad gadaRebes saqarTveloSi qarTuli eklesiis kedlebi...
me mtkiva araTu pelazgebis gadaSeneba, lazeTis aneqsia, gubazisa da zviadis mkvleloba, aTonis qarTvelTa savanis gaqroba, qarTuli siwmindeebis Zarcva, daRupuli freskebi Tu amokawruli rusTveli,
aramed Tqveni uRmerTooba!
me vici, sabolood yvelaferi aRigveba pirisagan miwisa, magram me Tqvenze
Semtkiva guli, da ara amokawrul rusTvelis freskaze. amiT didi poetis saxe ver waSaleT. rom ar arsebobdes
misi freska, igive saxismetyvelebiT
CemSia da nebismier qarTvelSi. da
amitom mebraleba Tqveni sulnamcecoba,
usulo sagnebze rom SegiZliaT javri
iyaroT, aseTi sulTgaxrwnilobis gamo
gadaSenda bizantia da gadaSenebis gzas
adgaxarT Tqvenc, ruseTo!
P.S.
Cemma mterma Cemze Tqva, rom `kargia
saqarTvelo uqarTvelodo~, me ki vityvi:
`kargia ruseTi urusod!~, nadavli gansakuTrebulad didi dagvrCeba Cven ruseTisagan, vidre ruseTs saqarTvelosgan.
Cven
gvaxsovs
isini!
9
amerikaSi:
niu-iorkSi:
164 Brighton 11 St.
Brooklyn NY 11235
Tel: 718-934-1700
Alt: 347-500-5037
Tel: 201-333-5555
www.barami.us
niu-jersSi:
84 Harbor Drive,
Jersey City, NJ 07305
Tel: 201-333-5555
delavareSi:
4 Lewis circle
Wilmington, DE 19804
302-930-0705
filialebi:
Tbilisi
quTaisi
rusTavi
baTumi
gori
bolnisi
Telavi
marneuli
amanaTebi
4-5 samuSao dReSi
aSS-dan saqarTveloSi
erTi paunti - 2.50$-dan;
amanaTebis gamogzavna
saqarTvelodan
avtomobilebis
yidva-gayidva
saqarTvelosa da amerikaSi;
avtomobilis, komerciuli
da piradi tvirTis
Sida gadazidvebi
aSS-Si.
www.barami.us
Cvens saitze
daregistrirebiT Tqven gagiadvildebaT:
- kredit-kartiT gadaxda;
- amanaTis statusis Semowmeba;
- amanaTis adgilidan aRebis SekveTa
www.barami.us
www.baramicar.com
www.facebook.com/Barami.us
10
`saqarTvelo, Sen vin mogca
Svili dasakargavi?!~
gaxsovT, es fraza?
povonskaSi daRupuli qarTveli gogonasadmi miZRvnili jansuR Carkvianis
leqsis erTi striqoni - 9 aprilisa
da Tbilisis ZmaTamkvleli omis devizad rom iqca.
Semdeg samaCablosa da afxazeTis
omSi dakargul Svilebsac am sityvebiT
ar davstirodiT?
me Tu mkiTxavT, es devizi Tu ritorikuli kiTxva damokles maxviliviT
hkidia saqarTvelos Tavze. es azri
gagimZafrdebaT, Tuki erTmaneTis miyolebiT gaixsenebT 1921 wlis 25 Tebervals daRupul iunkrebsa da 19 wlis
maro mayaSvils; Semdeg samSoblodan
safrangeTSi gadaxvewil erovnul mTavrobasa da inteligencias; 1937 wels
daxvretil Tu gadasaxlebul eris
niWier nawils; meore msoflio omSi
daRupul 300 aTass qarTvels da omis
Semdeg `moRalateebad~ Seracxul im
meomrebs, emigraciaSi rom daasrules
sicocxle; 1956 wlis 9 marts Caxocil student-axalgazrdobas... cxra
aprils, Tbilisis oms, samaCablos, afxazeTis, agvistos omSi daRupulebs.
erTi patara erisaTvis erT saukuneSi gaRebuli amxela msxverpli masStabiT arafriT Camouvardeba osvencimis, hirosimas, nagasakis tragediebs.
ubedureba isaa, rom es ritorikuli
kiTxva isev aqtualuria, dResac kargavs
Cemi samSoblo Svilebsac da moqalaqeebsac!
Svilebs, - ucxoeTSi dabadebulebs,
enadaviwyebulebs;
sakuTari uunarobiT samSoblodan
lukma-puris sapovnelad gaZevebul moqalaqeebs, - sxva qveynis moqalaqeobis
miRebis SemTxvevaSi, avtomatiurad uwyvitavs samSoblosTan damakavSirebel
erTaderT Zafs, dasabrunebel xids ungrevs.
qveyana, romelic safrTxeebiTaa aRsavse, Tavisi uniaTobiT met satkivars
aCens. yvelafers rom Tavi davaneboT,
sakuTar istorias iviwyebs da sakuTarsave Secdomebisgan verafers swavlobs.
1915 wlis 26 ianvars asiaTasiani
procesia ukanasknel gzaze miacilebda akakis neSts. erTaderTi gvirgvini
miuZRvoda kubos win, warweriT `akakis - saqarTvelo~.
misi anderZiT, yvavilebSi da gvirgvinebSi dasaxarji Tanxa qarTvelTa Soris wera-kiTxvis gamavrcelebel sazogadoebas unda moxmareboda.
`gamavrcelebel~ sazogadoebas, rad-
ganac im epoqaSi, rusuli `carizmis~
daRis gavleniT, qarTvelTa 85-ma procentma wera-kiTxva ar icoda.
ufro metic, im epoqaSi Seiqmna iakob
gogebaSvilis wigni `tfilisis Sesaxeb~, romelic dapatimrebuli iyo erTaderTi mizniT, rom saguldagulod daemalaT dedaqalaqSi Semcirebuli qarTvelebis ricxvi momravlebul moZme
somexTa xarjze.
miuxedavad imisa, rom aseTi safrTxe
dedaqalaqs nebismier dros SeiZleba
Seeqmnas, mainc uvic nabijad Cans quTaisSi gadatanili qveynis umaRlesi parlamenti da funqciis gareSe darCenili
dedaqalaqi.
ver viswavleT magaliTi afxazeTisganac. axla ukve javaxeTSi, SiSs didi
Tvalebi aqvs, Cven ki sxva qveyanaSi miRebuli moqalaqeobis gamo eTnikur
qarTvelebs, qarTulad mosaubreebs, saqarTvelos moqalaqeobas vuwyvitavT, rom
Semdeg statistikur cifrebSi erTxelac sakuTar samSobloSive viqceT
umciresobad.
ase xom viyaviT tfilisSi, 1900
wlebSi?
sakuTari miwidanac gamoZevebis gemoc
xom viwvnieT?
es aRar unda moxdes! qarTvelebs
araTu gaumartivdeT saqarTvelos moqalaqeobis dabruneba, arc unda waarTvaT,
wamic ar unda misceT imisTvis, rom
moswydnen samSoblos, gaucxovdnen.
im didi bodiSis mosaxdelad, danaSaulis asaRiareblad - qveynis mTavrobis ocwleuli uniaTobis gamo
sakuTari ojaxebidan Sors gayrili
Svilebis gamo,
gaciebuli keris gamo,
dangreuli ojaxebis gamo,
dautirebeli mSoblebis gamo,
- samSoblom unda igrZnos Tavisi
wili pasuxismgebloba da moqalaqeoba
SeunarCunos da maT Rirseul dabrunebazec izrunos qarTul wiaRSi, WeSmarit
samSobloSi.
ase vxedavT Cven salome zurabiSvilis irgvliv Seqmnil emigrantTa iniciativas, wuxils da moTxovnas saqarTvelos mTavrobisadmi.
`marTla mjiRisxela Tu xar, Seni
mjiRis Wirime...
rad ar wuxxar?..
rad ar wuxxar?!~
manuCar kaWaxiZe
11
Cven Coxebi jer ar gvecva da aTiveni
patara kafes win terasaze videqiT.
emateba da emateba xalxi moedans. daRamebas aRaraferi uklia, magram varskvlavebi jer ar Canan Camuqebul caze.
Tvali Zalauneburad xalxisken gagirbis da kidev im yuresaken, qvemoT, aTasi
did-patara iaxtis iluminaciiT rom
cimcimebs ukve da cota xanSi, varskvlavebi cazec rom ainTeba, ueWvelad zecis anarekls rom daemsgavseba.
irgvliv yvelaferi sasiamovno molodiniTaa gaJRenTili. haeri frangul,
italiur, germanul da inglisur enebze
warmoTqmuli frazebiTaa pirTamde savse,
magram, yvelam icis, rom metyvelebis
polifonias male simRerebis polifonia Secvlis. dRes aq, am moedanze mTavrdeba polifoniuri simReris festivali - korsikis lamazi dResaswauli.
Cven qarTulad vsaubrobT. ise, Cvenamde ar aRwevs, Torem moednis garSemo
saxlebis aivanTa ukan SeyuJul patarpatara oTaxebSic Tav-TavianT enebze
saubroben da CvensaviT sasimRerod emzadebian bulgarelebi, samxreTafrikelebi,
sardebi, tuvelebi, marokoelebi, ligurielebi, berberebi, boSebi, albanelebi,
italielebi, baskebi da raRa Tqma unda
korsikelebic. terasadan maT jer ver
vxedavT, radgan isini oTaxebSi arian
„Casafrebulebi“, dros elian, raTa simReriT gamoiWran mere aivanze da moedanze Sekrebil xalxs suli auforiaqon.
mokled, kargad viciT Cven maTi zraxvebi
da imasac kargad vacnobierebT, ramxela
omi gvaqvs maTTan simReriT gadasaxdeli.
viciT es yvelaferi Cven da rac
ufro gviaxlovdeba am usisxlo omis
dawyebis Jami, miT ufro Zlierdeba
Cvens ZarRvebSi winaparTa sisxlis wili. Zlierdeba da Cvenc gadamwyveti
SetevisTvis vemzadebiT.
- rodis daiwyeba? - xazgasmuli
simSvidiT mekiTxeba gurami.
- TerTmetze, - saaTs davxede, - TerTmetze aqauroba Cabneldeba, mere, gaxede ramdenia, yvela aivnis gayolebaze
sanTlebi ainTeba da esaa dawyebis niSani.
romeli terasac an aivani pirvelad
gamonaTdeba proJeqtoriT, simRerasac
isini iwyeben. ase gagrZeldeba. mTavari
scena korsikelebisaa, maspinZlebi arian.
Cven gvian gviwevs simRera, marokoelebis Semdeg da...
- momismine, - mawyvetinebs gurami, mravalferovnebis upiratesobas vkargavT Cven. yvela or simReras mReris
xom? hoda, Tlad Steri unda iyos
xalxi ori Tavi normaluri simRera
ar qondes, mayurebelma ra icis, rom im
12
Temur Wkuaselis es novela TiTqmis aTeuli wlis win daibeWda `mamulis~ kabadonebSi, Tumca Cvens mkiTxvels dResac axsovs, - xSirad gvweren
Tu axseneben saredaqcio werilebSi.
gadavwyviteT, Semomatebuli mkiTxvelebisaTvisac xelmisawvdomi yofiliyo
es lamazi da marTali ambavi.
oris iqiT aferi araa, siabdlea, amitom
Cven imferi simRerebi unda SevarCioT,
mgeliviT rom daetakeba da gadarevs
xalxs. solistobis da qargvis droi
aRaraa, orad geviyoT, erTi guruli
vTqvaT orpirad, orpiri krimanWuliT,
erTic svanuri ferxuli davcxoT, omaxad. vakivloT agini... nacadi sardaliviT miziarebs gurami moaxloebuli
brZolis taqtikas - Sen, gogiam da
robertim daiwyeT, motrialebaze yvela
ager varT, wamogyobiT...
uecrad gurami dadumda. wamis win
brZolis JiniT damuxtuli mzera Cems
miRma gaeqca da Tvalebi erTbaSad gaufarTovda. Zalauneburad mec ukan mivixede. Rirda mixedvaT.
moednidan Cveni terasisken ase ocdaori-ocdaoTxi wlis asuli modioda,
maRali, TmebgaSlili, Tvals ver moacilebdi da moacilebda kidec moedanze Tavmoyrili amdeni Tvali. misi
moqneuli tanisTvis aSkarad sruli
da welze erTi SexedviT daudevrad
dagrexili feradi mandiliT Semosaltuli Savi kaba ki ar malavda, kidev
ufro amZafrebda misi sxeulis silamazes. aSkarad gamoirCeoda am mileTis
xalxSi - jiSiTac da xazgasmuli miukareblobiTac.
mokled, mTeli misi garegnoba brwyinvale magaliTi gaxldaT im iSviaTobisa, kacs codvisken ki ara, RmerTisken
rom gagaxedebs.
gverdze Cagviara, arc Semouxedavs
ise SeaRo kafes kari da is iyo minis
kars miRma unda gacreciliyo, rom...
rom, erT-erT Cvenians etyoba nervebma
umtyuna da ufro TavisTvis, vidre
mis gasagonad, locvasaviT aRmoxda gamarjoba, Sen Semogevleo...
gamoRebul karebSive gaSeSda ucxo
feria, wamis mere mogvitrialda, jer
RimiliT mogvWra Tvalebi, Semdeg ki
situaciis bundovanebiT isedac dabneulebs gamarTuli qarTuliT gviTxra
Tu gvi pasuxa - gamarjoba, mama!
kidev ufro davibeniT da raRacis
axsnis imediT, jer erTmaneTs uimedod
gadavxedeT, mere ki guramis mier dagegmili „ieriSi“ naadrevad daviwyeT da
kafes Sesasvleli moviqcieT alyaSi.
TandaTan dalagda yvelaferi. gogonas salome erqva da wuTis win ase
gaugebari da amforiaqebeli „gamarjoba
mama“ erTaderTi aRmoCnda, rac mas qarTulad SeeZlo eTqva, amitom sasaubrod
inglisuri SeirCa da sul male Cveni
cnobismoyvareobac danayrda. mamis mxridan misi bebia yofila qarTveli, imereTidan. salomes dabadebamde gardacvlila da saqarTveloSi yofila dakrZaluli. sad, ar icis. TviTon marselSi
cxovrobs, studentia. sami wlis win
mamac gardacvlia. mamas uwin qarTuli
kargad scodnia, mere da mere veRar
laparakobda da amas Zalian ganicdida
Turme. sikvdilamde ori saaTiT adre
ki moulodnelad qarTulad alaparakebula.
- me mxolod es erTi sityva - „gamarjoba“ vicodi. roca mwoliare mama
qarTulad alaparakda, araferi mesmoda da avtirdi. didxans mixsnida raRacas. mere uecrad gaCerda, cota xniT
TvalebSi Camacqerda da frangulad
miTxra - salome, Svilo, gamarjoba miTxari, qarTulad miTxari...
- gamarjoba, mama! Sevecade gameRima.
is ki, ukve CurCuliT - kidev, kidev
miTxari... salome... me Tan vtiri, Tan
gauTaveblad vimeoreb - gamarjoba, mama!
gamarjoba, mama! gamarjoba, mama! ar maxsovs zustad, mgoni ormocdaaTjer mainc vTqvi es sityvebi...
mere mama gardaicvala, aRaraferi
esmoda. me ki daJinebiT, gamarjoba mama,
vimeoreb da vimeoreb, sanam eqimebma ar
wamomayenes. weRan, Tqvengan rom igive
sityva gavigone, gavSeSdi uecrad. mama
gamaxsenda. ras ar davTmobdi, oRond
is vicode, ras meubneboda maSin, sikvdilis win. sami weli gavida, me ki gamudmebiT amaze vfiqrob. sakmarisia marto
davrCe, maSinve misi xma Camesmis yurSi,
misi qarTuli, gagebiT ki araferi mesmis. isev tirils viwyeb da isev vCurCuleb - gamarjoba, mama!
saubris dros sul gaRimebas cdilobda salome da mRelvarebis SesaniRbavad xSir-xSirad Tmebs isworebda
xeliT. Cven cremlebiT agvevso Tvalebi.
gogim pauza Seavso, nu geSinia salome,
aq ara varT, awi aTi mama gyavs da gamarjobis garda kidev bevr rames gaswavliTo.
isev sevdianad gaiRima salomem, Camogviara mere da aTives marTla Svi-
liSviliviT Cagvexuta.
aqamde ver gibedavdiT, merideboda,
gvian Sevityve, korsikaze qarTvelebi
arian Camosulebio, gavige Tu ara, avforiaqdi, yvelaferi mivatove da aq gamoviqeci. koncertis mere vapirebdi TqvenTan mosvlas, Tumca SeiZleba verc gamebeda. mindoda menaxa... mamaCemis xalxi
mindoda menaxa... ise, Soridan SemogxedavdiT da... mamas gavixsenebdi...
nobis Sesakrebebma SesaZloa jamSi sul
sxvadasxva Sedegi mogvces. radgan jami
sisxlTa raodenobaze ki ara, albaT
sisxlis siZlierezea damokidebuli.
mokled, asea Tu ise, saWiro iyo
droze gavclodiT im sevdian terasas,
Torem, cotac da erTi saaTis Semdeg
samReri im ori aucilebeli simReris
mRera, salomesTan Sexvedramde gadasaxdel omad rom gveCveneboda, naRdad ga-
bolos korsikaze moxvedrilan, aq saxli
uyidiaT da rogorc Tavad amboben,
aqedan arsad wasvlas aRar apireben,
aqauroba da aqaurebi moswonT Zalian.
Cven rom meored CavediT, maspinZlebisTvis uTqvamT, radgan qarTvelebs
sastumroSi ar uSvebT da saxlebSi
migyavT, Cvenc mogveciT amis ufleba
da ori kaci dagviTmeTo. ase moxvdnen
daTo da gia viliam kiiseris lamaz
aman sul mogviTava xeli. qarTuli,
Tundac franguli tradiciebiT, igi
xom frangi iyo, mamac frangi hyavda
da dedac. mxolod mamamisis deda iyo
qarTveli. aki aseT SemTxvevaSi vambobT
kidevac - frangia, magram deda qarTveli hyavs, an piriqiT, qarTvelia, magram
deda hyavs frangio... da, Tu maincdamainc sisxlis xseneba gvinda, maSin xom
ase vambobT, am gogonas meoTxedi sisxli qarTuli aqvso... xom asea? xom
meTanxmebiT? Cven ki iq, korsikaze, am
WeSmaritebis gagonebac aRar gvsurda.
salome qarTveli iyo CvenTvis da aRar
hqonda mniSvneloba, Tavad ras fiqrobda
amaze.
etyoba sisxli maTematikis kanonebs
ar emorCileba. erTi da imave raode-
gviWirdeboda.
bodiSi vTxoveT salomes, wavalT
axla Cven, tanze unda gamovicvaloT,
dRes SenTvis ori simRera gvaqvs samReri, mere ki, roca koncerti damTavrdeba, erTad vivaxSmebT da danarCens iq
gimRerebT-Tqo.
Coxebs rom vicvamdiT, daTom gamoxunebuli rveuli gamomiwoda da gadaxedeo, miTxra. ra aris-meTqi, vekiTxebi. viliamis naweria, saxlSi magidaze
eyara, SemTxveviT kiTxva daviwye, damainteresa, mere nebarTva vTxove da vTargmneo. ori dRea magaze vcodvilobo...
viliam kiiseri ti piuri ingliselia. meuRlesTan erTad jer samxreT
afrikaSi wasula londonidan, mere karga xans Sav kontinentze ubodialiaT,
ojaxSi. ai, am kacis Canawerebis Targmani momawoda daTom.
me uZiroebs lekverTxebi gadavuWire,
Coxis qilebze xelisgulebi gadavatare,
xanjal-asxmuli qamari welze RvediviT SemoviWire, wamiT sarkeSiac Sevavle sakuTar Tavs Tvali da mere gadavSale rveuli.
- „qarTvelebi Tbilisidan movidnen
korsikaze da polifoniis festivalze
imReres. advilad SegeZloT dageskvnaT,
rogori ZaliT Seexo korsikul grZnobebs es aTi kaci, rom maspinZelTa umravlesoba iZulebuli gaxda atlasi gadaesinja Savi zRvis sapovnelad.
qarTvelebma datoves samoqalaqo
omis pirze mimdgari Tavisi qveyana da
movidnen iq, sadac bevrs iaraRi sawo-
13
lis qveS udevs.
Tqven mogwonT, rom Semsruleblebi
erT mtkice muStad arian Sekrulni.
sulierad mtkice, udides qarTvelebs
SeuZliaT sulac aTis wili imReron,
magram aseve SeuZliaT uecrad bavSvebad gardaiqmnan, Tqven ki Tvalebs xuWavT
da ise usmenT akvnis simReras.
usmenT da xedavT gurami, gia, givi,
Temuri, zurabi rogor sTavazoben TavianT xmebs robertis, gogis, zaurs, daviTs
da daviTs - rogorc siyvarulSi gaxveul Zvirfas saCuqars.
arsebobs erTi aseTi qarTuli Tqmuleba - mravalTagan erT-erT dampyrobels, romelmac mospo da gaanadgura
patara mTiani qveyana, ukana gzaze erTerT sofelSi, sadac egona, rom xalxi
mTlianad amowyvita, ori momRerlis
simRera gaugonia. am simReram daarwmuna igi - aseTi xalxis dapyroba SeuZlebeliao. ucnauri ki isaa, rom korsikelebic igives yvebian Tavisi istoriidan.
da qarTvelebi dResac svamen wyals,
rogorc Rvinos da Rvinos, rogorc
wyals. fexze mdgarni warmoTqvamen magidasTan sadRegrZeloebs. qveyanasa da
ojaxs adRegrZeleben. darwmunebulni
arian, rom es maT Zalas matebT, rom
imReron, simRera ki Zalas matebT, rom
icxovron mRelvare droebaSi da SeinarCunon sicocxlis sixaruli.
isini Sav samoss atareben, welze
Semortymuli gravirebuli iaraRiT,
maRalyeliani waRebiT da mkerdze patrontaJiT WeSmaritad patriotebad gamoiyurebian da namdvilad aseTebi arian,
Tumca yovelTvis niRbaven TavianT Zlier pirovnul individualobas, romelic mxolod maSin xdeba TvalsaCino,
roca sulierebis sferoSi iZirebian
da ganumeorebeli Sinagani impulsebiT
Txzaven TavianT warmoudgenel musikalur partiebs. grZnob, rom samRerlad gadaxveul maT sxeulebSi saqarTvelosTvis iwyeba sulTa ganwmenda.
mxolod qarTvelebs SeuZliaT advilad da ukonfliqtod gagrZnobinon
erTdroulad ori ram - mowyeniloba
mxiarulebad migaCndeT da saSiSroeba
ukidures bednierebad. da isini mRerian
epikur, Sromis, samogzauro Tu sufris
simRerebs, ferxulebsa da iavnanebs, sagaloblebsa da baladebs. mRerian samlocveloebSi, eklesiebSi, magidasTan, baRSi, manqanaSi, saxlebSi da albaT Sxapis
qveSac. mRerian gulis karnaxiT da
uZlieresi emociiT, romelic maTi sulis siRrmidan amodis. iq ki simReraa
yoveli da yvela asakisaTvis.
SemTxveviT mayurebels SeeZlo dak-
14
virveboda jgufis TiToeuli wevris
qcevas da warmoedgina isini moarSiyeebad, an sasiyvarulo qmedebisTvis mzadmyofebad, magram amiT isini mxolod
damokidebulebis uSualobas afiqsireben, radgan, meore wams, maTi gasaocari
fiqriani gamoxedva, moulodneli xelis CamorTmeva, an sulac mxarze xelis
gadasma migaxvedrebda, ras warmoadgens
maTTvis mTeli korsika. isini, arasodes,
sul odnavac ki ar gascilebian zneobis CarCoebs da maTi jiSiT Tandayolili uzado qcevebi nebismier londonel jentlmensac ki SeSurdeboda.
erT-erT maTgans londonidan Cemi
stumrebi gavacani, Suaxnis col-qmari.
TiTqos zrdilobianad ekiTxebian aTas
rames, ZiriTadaT qarTvelebsa da saqarTveloze, magram, yvela kiTxva, mopasuxis mimarT TavisTavad nagulisxmevi
upiratesobiTaa gamsWvaluli, ingliselebs yvelgan, yovelTvis da yvelas
mimarT rom sCveviaT da savsebiT bunebrivad miaCniaT. im qarTvelma es maSinve igrZno, magram ar SeimCnia. iseTi
gamaognebeli iumoriT da erudiciiT
pasuxobda misTvis albaT sakmaod gulubryvilo kiTxvebs, rom Cemi stumrebi
mTlad bavSvebad gadaaqcia. gvian mixvda
Cemi stumari qalbatoni amas da aSkarad gabrazebulma, magram Rimilis grimasaTi jer madloba gadauxada, mere
ki moulodnelad, viTom keTilganwyobisa da mowonebis niSnad, yoCaR, gamocda
kargad Caabareo, sinamdvileSi ki Tavisi TvaldaxelSua dakarguli upiratesobis dasabruneblad, mowafesaviT Tavze
xeli gadausva TmebSeTxelebul ki ara,
gvarianad gamelotebul mopasuxes. qarTvels wamierad ise Seecvala saxe, mivxvdi, aRaravis daindobda. Sevwuxdi,
veRar vaswrebdi situaciis ganmuxtvas,
magram wamis Semdeg man jer me Semomxeda,
Semdeg didsulovnad gaiRima da savsebiT moulodnelad aseTi ram Tqva bodiSs gixdiT qalbatono, rom Tavze
qoCori ver dagaxvedreTo...
qarTvelTa xmebma da qcevam TiToeuli CvenTagani gaJRinTa. Cven vuyurebT
maT sxeulebs mowyvetil mxiarulebas
da Cvenc mowyenilebi vxvdebiT. Cvenc
gvSia Raribuli cnobebi maTi saxlebidan da im omebidan, romlebic iq mZvinvareben. Cven ki ver vaxerxebT mivceT
maT sul mciredi damamSvidebeli informaciac ki. araviTari nugeSi ar
aris, TiTqos, isini ki simReras ganagrZoben, oRond maTi namReri kidev uf-
ro Zlieri da wamleki xdeba.
vin vis ebrZvis da risTvis? visi
miwa visia da rodidan? Cven cota
vibneviT - rusebi, afxazebi, gurulebi,
megrelebi... avirdavirieT, visi xelisuflebaa kanonieri da visi ara. vamCnevT gansxvavebas rusul da qarTul
anbans Soris, magram arc erTis wakiTxva
ar SegviZlia. veRarafers vxvdebiT sad mTavrdeba evropa da sad iwyeba
azia. ver vxvdebiT, vin vis mxaresaa da
vis swyalobs RmerTi, magram es xom
arafers niSnavs - mTavari isaa, rom
isini axla aq arian, isini ukve CvenSi
arian. amitom, is, rac namdvilad gvsurs
vicodeT, isaa, rogor movaxerxoT, rom
isini maSinac CvenTan iyvnen, roca wavlen.
maTi mTavari koncerti axlovdeba.
ostati maT bolo darigebebs aZlevs.
patara oTaxSi arian. es saTavso maT
TavianTi erovnuli tansacmlis Casacmelad sWirdebaT.„ratom kidia aq wminda
giorgis droSa?“ kiTxulobs erTi,„sadaa Cemi uZiroebi“ - ainteresebs meores. „nela, fexze nu mabijeb“, ambobs
mesame. me es frazebi CemiT movisazre,
radgan ar mesmis maTi ena.
koncerti ki aTis naxevarze daiwyo. saaTnaxevris Semdeg ki kaTedralSi
saocari siCume sufevs. metismeti aRtacebisgan xalxi veRar xmaurobs, Cumadaa. etyoba erTi survili gauCnda
yvelas, Sevidnen sadme da brendiT amoivson muclebi am ucnauri dResaswaulis
Semdeg.
qarTvelebma imReres! vusmendi maT
da xan buxarSi moTuxTuxe qoTani melandeboda, xan zecisken isariviT gaWrili torola, xan okeanis Zlieri sunTqva
da xan gavarvarebuli foladi. isini
erTdroulad iyvnen mamontebic da mlocvelebic, TandaTan kaTedralis TaRebqveS aalebuli kelaptrebiviT iRvenTebodnen da naRvenTis es mduRare lava,
rogorc yvelafris wamlekavi niaRvari, dasavlis karidan uwyvetad gamodioda da citadelis granitis safexurebiT zRvamde CaRweuli, iq, qviSian
napirze grildeboda.
axla isini mSvidad dganan. gamodis
Jan-klodi, didi momRerali, qarTvelebis mowafed rom Tvlis Tavs. mas xmis
amoRebac ar sWirdeba. Cven viciT rac
unda moxdes.
Svidi korsikeli TeTr perangebSi,
gulgaReRilebi, Savi SarvlebiT, saxesavse RimiliT cremlebiviT Caerivnen
qarTvelebs. simRera enad iqca da korsikelTa melodiebma advilad i povnes
gza Zmebis gulebSi. aTi xari da Svidi
frTosani.
qarTvelebi, amjerad damSvidebuli
xmebiT, korsikelebmac miagnes Tavisas.
solistebi amocurdnen da naiareviviT
gaqrnen. dgeba momenti, roca veRaravin
arkvevs, vin ras mReris da es yvelaferi mainc saocar harmoniaSia, radgan
aq aris veberTela Zala, veberTela
Zalaufleba, aq aris udidesi winaTgrZnoba, romelic erT sxeulad aqcevs
yvelas da es sxeuli brwyinvaled
grZnobs, ra unda gaakeTos.
qarTvelebi korsikas ar datoveben.
korsikelebi arasodes miatoveben qarTvelTa simReris brZolas. Tu samyaros
mSvidoba surs, ai, amas ZaluZs igi“.
rveuli davxure. erTi wavustvine
da biWebmac momaZaxes, wavediT, vagvianebTo...
moednisken mivikvlevdiT gzas xalxis nakadSi. mTeli moedani xalxiT
iyo gadaWedili. pirdapir qvafenilze
isxdnen. dagvinaxes Tu ara, erTmaneTs
gadaulaparakes, qarTvelebi modiano, mere im rigma, romelsac win CavuareT,
gaubedavi taSi dagvikra, TandaTan is
taSi wina da ukana rigebsac gadaedo,
zemoTac agorda da sanam mTeli moedani
ar gadavWeriT cerad da sanam isev
„mSobliur“ terasas ar SevafareT Tavi,
aRarc gaCerebulan.
saaTs davxede. TerTmets aRaraferi
uklda. mikrofonebs movergeT. vikiTxe,
ra gadavwyviteT, ras vmReriT-meTqi.
iyos guruli da svanuri, jer „orira“
vTqvaT, mere ferxuli, jokias varianti,
azustebs roberti. ise arca aqvs didi
mniSvneloba dRevandel namRers. Cven
Cveni ukve vTqviT, es taSic imis gamoZaxili iyo. ase, Ria cis qveS, amden xalxs, ori simReriT, Cven rom gvinda,
ise, qarTuli simReris madls mainc
ver gavagebinebT...
me aRaraferi miTqvams, viliamis CanawerebiT viyavi gabruebuli da roberts
mxolod gonebaSi daveTanxme.
am dros kafedan Cvenma salomem gamoanaTa. orive xeliT langari mohqonda,
romelzedac galiclicebuli patara
sirCebi ewyo, gafacicebuli dahyurebda
da frTxili nabijiT moiwevda Cvensken.
SevegebeT.
- aqauri arayia, korsikuli, Rvinis
wyals eZaxian. mama ambobda, qarTvelebsac aqvTo aseTi arayi. raRac ucnaur
saxels ambobda. TqvenTvis SevukveTe...
Tu ar SeiZleba, ukanve waviReb da...
mere, koncertis Semdeg...
mudaras ufro gavda salomes sityvebi. vigrZeniT, bednieri rom iyo am
wuTebiT da aba am bednierebas rogor
wavarTmevdiT. CamovirigeT sirCebi, Sen
da Sens bebias gaumarjoso, vuTxariT
da gadavkariT. gaxarebulma carieli
Wiqebi kafeSi Seabruna, maleve gamobrunda da zustad Cvens qvemoT, terasas
qveda kedelTan Cavida, aqedan ukeT mogismenTo...
am dros mTel moedanze da axlomaxlo quCebSi sinaTle gamorTes da
yvela saxlis aivnebze Tu fanjris
rafebis gayolebaze ukve anTebuli sanTlebi erTbaSad mTeli Tavisi didebuli idumalebiT gamoikveTa.
etyoba niavmac Seafasa situaciis
muxti da zRvidan citadelisken celqad momavalma sadRac gzaSive arCia
garindeba. Seucnobelis molodiniT
damZimda garemo. moedanic iseT siCumeSi CaiZira, kaci ifiqrebda es sami
aTasi kaci erTmaneTs erTdroulad
gaebutao.
da ai, am sayovelTao mdumarebaSi
mTel citadels raRac idumali feradi nisliviT Camoefina mamakacis ulamazesi tembris xma wamiT daaswro sisxlma gonebas, umal
man igrZno mSobliuri, igrZno da uecari biZgiT yvela kunTi dagviWima. mere
ki gonebamac daafiqsira, rom festivalis damamTavrebeli zeimis dawyeba
hamlet gonaSviliseulma „orovelam“
gvauwya. bageebi dagvewura da xorxebi
dagvebera. simRera TiTqos Zalian Soridan, iqneb sulac saqarTvelodan mohyveboda zeciur guTans da roca man Tavisi ulamazesi kvali citadelzec
gaitana, eWvi aRar gvepareboda, rom
sami aTasi kacis taSis xma eqosaviT
naRdad ukanve, saqarTvelomde CaaRwevda.
aseTi moulodneli emociurobiT
daiwyo CvenTvis korsikuli Semodgomis mSvidi saRamo.
gvian, roca yvelaferi damTavrda,
vaxSamze varT da salomec, raRa Tqma
unda, CvenTanaa. amovirCieT erTi mozrdili TeTri magida terasas centrSi,
SemovusxediT, sasmisebic SevivseT wiTeli RviniT da yvelani vgrZnobT, Tavdaviwyebac male gvestumreba.
terasis sxvadasxva kuTxidan ki
ukve ismis simRerebi, zedized imReres
bulgarelebma, Semdeg amerikelebma, albanelebma, korsikelebma... ginda ar ginda
aqac Sefaruli paeqrobaa da RviniT
galaRebuli xmebi efineba xmelTaSua
zRvis qafmoreul napirebs.
salome ki cmukavs. TqmiT arafers
ambobs, magram erTi suli aqvs Cvenc
rodis gavanTavisuflebT yelSi gamomwyvdeul duRildawyebul xmebs. Cven
ki gangeb vaWianurebT, gamocdilebiT
viciT, salomes garda mTeli terasac
15
qarTvelebis amRerebas elodeba da am
molodins kidev ufro vamZafrebT. Tanac
biWebic mimoifantnen, zogi sardebs CaugdiaT xelSi da Rvinos aZaleben,
zogi afrikelebs da zogic Jurnalistebs. Tumca es arafers niSnavs, rom
dauZaxo romelimes, iqneb verc gaagono, magram sakmarisia vinmem simRera
wamoiwyos, maSinve yvela gamoiqceva da
Tu mosvla ver moaswro, xmas gzidanve
SemogaSvelebs.
roca salomem kidev erTxel Semogvxeda mudariT savse TvalebiT, gogis
aRar mouTmina gulma, jer, rogorc
sCveoda, Rimili gadaefina saxeze da
mere mravalJamieri daiwyo.
maSinve moWriT mowyda terasaze
xmauri, TiTqmis uxmo, gamxnevebisa Tu
madlierebis taSma niaviviT gadaiqrola
da miuxedavad imisa, rom simRera terasaze ki ara, mTels citadelze mSvenivrad ismoda, umravlesobam mainc miatova
magidebi da Cvensken gadmoinacvla. meore
muxli jer motrialebulic ar gvqonda,
zangi gamovida win, gverdigverd msxdom
gias da roberts daudga ukan, daixara,
saxe maT saxeebs Caudga da bani „SemogvaSvela“.
CavamTavreT simRera Tu ara, Cveni
xasiaTi xom mogexsenebaT, im zangs movefereT, ise SevaqeT da gavamxneveT, TiTqos
saswauli eqnas. arada, mravalJamieris
gabmuli bani, Tu kacs yuri Zalian ar
gRalatobs, araa Zneli saTqmeli, miT
umetes aqeT-iqidan ostatebi Tu yurSi
gimRerian. amas imitom ki ar vambob, im
zangs Tavgamodeba ar davufasoT, ubralod, rac Cveni waqezebis mere moxda,
iman gagvaRiziana. Cvenma qebam gaaTamama
Tu mis gareSec aseTi Tavdajerebuli
16
iyo, es ar viciT, magram mogvitrialda
da gveubneba, eg raa, me msoflios nebismieri xalxis xalxuri simReris erT
frazas rom movismen, meoredan nebismier
xmas avyvebio...
imdenad absurdad gveCveneboda misi
naTqvami, rom, Tavidan vifiqreT, etyoba
misi inglisuri kargad ar gvesmiso
da gogim barem samjer gaameorebina
erTxel naTqvami. roca sabolood davrwmundiT, ra sisuleles roSavda, gogia
mogvitrialda da Cven gviTxra - mgoni
gaafrina am sawyalmao... mere isev zangs
miutrialda da sakmaod didxans umtkicebda, warmoudgenel rames ibraleb, sxvagan egeba kidec moaxerxo, magram qarTul simRerasTan eg ubralod SeuZlebeliao. ar gaWra misma Segonebam. piriqiT, im zang momRerals, megobrebic wamoeSvelnen, danarCeni amerikeli momRerlebi da imaTac daadastures - nebismieri xalxuri simReris nebismier xmas
imRerebs erTi muxlis mosmenis Semdego. etyoba, marTlac imdenjer hqonda
es ukve gakeTebuli, rom arcerTi ar
daeWvebula megobris SesaZleblobebSi.
mokled, didi aJiotaJi atyda. mTel
terasas Cvens garSemo moeyara Tavi.
mxolod salome ijda Cumad da Tavisi
fiqriani TvalebiT xan gogis Sescqeroda, xan zangs, imisda mixedviT, im momentisTvis romeli aqtiurobda.
gogim ukanaskneli argumenti moiSvelia, ager Sen da ager Cven, modi da
vcadoTo. arc zangs dauxevia ukan.
piriqiT, raxan asea, modi davniZlavdeTo
da gaSlili marjvena win wamoswia.
gogic maSinve daeTanxma. aTasgan wamikiTxavs, amerikelebs niZlavi Zalian uyvarTo, wakiTxulis magaliTs ki maSin
pirvelad gadaveyare. ise gauxardaT,
rom maSinve jibeebze gaikres xeli,
aTas franks mouyares Tavi, magidaze
dagvides da zemodan koka-kolas sanaxevrod daclili boTli daades.
survilic rom gvqonoda, situacias
veRar davusxltebodiT xelidan. misi
tyveebi viyaviT ukve. Cven da isini ki
ara, mTeli terasa azartiT iyo danaRmuli da wuTi-wuTze afeTqdeboda.
gogimac amoiRo jibidan fuli, aTasi
franki advilad gadaTvala, radgan TiTqmis aRaraferi SerCa xelSi da kokakolas istoriuli boTli kidev ufro
gaamdidra. mere mogvitrialda da me
da roberts gvkiTxa - ra vTqvaT, „Cven
mSvidobao“?!
- ki batono, iyos eg, daeTanxma roberti. me ki uecrad vekiTxebi, - mismine, marTla rom agvyves eg SobelZaRli,
ra vqnaT mere? gogim ise Semomxeda,
mivxvdi, Cemi naTqvami xumrobad miiRo.
- ar vxumrob, vTqvaT da agvyva, mere?
gogis Tvalebi gaufarTovda.
- ra dagemarTa, xom ar gaafrine?!
- ara, eWvic ar mepareba, rom ver
imRerebs, magram mainc... cotaa am qveyanaze Serekili? - Cemsas ar viSli.
- Serekilebis meti raa, magram etyoba yvelam CvenTan moiyara Tavi, sami
Tve vswavlobdi mag simReras da aman
axlave unda imReros? moica erTi Tu
Zma xar, egeTi rame ar xdeba...
mere me Tavi gamaneba da im zangs
ekiTxeba, - daviwyo?!
- o, kei! o, kei-o!
gogimac Tavi odnav ukan gadaswia,
Tvalebi milula, tradiciuli Rimilic ar daiviwya da RiRiniT daiwyo.
daiwyo, avyeviT da aRarc zangi gvaxsovda ukve, aRarc terasa da aRarc is
niZlavi, simReris demonma mogvitaca
samive.
roca simRera CavaTaveT, roca alyaSemortymuli ganwiruli mecixovneebiviT videqiT amdeni seiris moyvare
adamianis win da maT aRfrTovanebul
yiJinas vismendiT dabneulebi, roca
gaxarebuli salome kidev erTxel Cagvexvia samives, mereRa vkiTxeT biWebs,
ras Sveboda Cveni zangi, scada mainc
rame Tu arao. biWebs gaecinaT, scada
ki ara, SexedeT, ra saxe aqvso... simRera
rom daiwyeT, jer TviTdajerebuli RimiliT gismendaT, mere TandaTan Rimili
gauqra, Tvalebi gaufarTovda da mgoni
axlac gaognebuliao.
marTlac ase iyo, wesiT da kanoniT
Cveni iyo niZlavi, magram Turme sada
xar, amerikelebi ar apirebdnen ase advilad danebebas. agvixirdnen, Cven fol-
klorze davniZlavdiT, riTi amtkicebT,
rom es simRera xalxuria da ara
vinme virtuozis mier sacirkod Seqmnili nomerio. warmoudgenelia aseTi
ram xalxs emRerao. ager, amdeni momReralia, amaTac vkiTxoT, eWvic ar gvepareba, rom yvela amave azrisaao.
wamovenTeT, magram, marTla rogor
ginda daamtkico? leqcias xom ar CavatarebdiT qarTuli simReris tradiciebze?
Cven xom saqmis amgvar Semotrialebaze arc gvifiqria. urTierTndobas
TavisTavad vgulisxmobdiT da roca
es ndoba gaqra da roca CvenTvis yvelaze
ZviradRirebul patiosnebaSi eWvi Seitanes, bunebrivia, gavRiziandiT da argumentebic brinjiviT dagvebna. vin icis,
sadamde Setopavda Cveni kamaTi, uecrad
viliam kiiseri rom ar Careuliyo
saqmeSi.
- momismineT, geTayva, - win gamovida
viliami - me ingliseli var, Tavidanve
vicodi, rom ganwiruli iyaviT. momavlisTvis daimaxsovreT, qarTvelebTan
niZlavis dadeba ar SeiZleba, isini
yovelTvis moigeben, marTlebi arian
da imitom. isini SeiZleba daCagro,
Tu ki SeZleb, magram niZlavs ki ver
mougeb. me piradad maTTan sanaZleos
dadebas verasodes gavriskav. me isic
vici, rom maTTan soflebSi momRerlebi gasaocrad mRerian, ufro gasaocrad,
vidre eseni, magram es xalxi maT ki ar
eniZlaveba, mowiwebiT eqceva da simRerebs swavlobs maTgan. unda xvdebodeT,
rom roca Tqven maTi ar gjeraT, isini
Seuracxyofilni arian. vici, TqvenTvis
Znelia amis gageba, magram asea. sami
aTasi welia isini aseT simRerebs mRerian da sami aTasi welia ar cruoben.
sami aTasi weli rom simRera iqmneba,
mkrexelobaa aT wuTSi misi mRera moindomo. me Zalian vwuxvar, magram Tqven
jer inglisuri ukeTesad unda iswavloT, Semdeg xalxis pativiscema da
mxolod mere ifiqroT simReraze. damijereT, Tqven es Tavxeduri niZlavi pirwmindaT waageT. sxvanairad arc SeiZleboda momxdariyo, magram radgan amas
ver ijerebT da damarcxebas ver eguebiT, me vTxov qarTvelebs kidev imReron
rame, sabolood rom dagarwmunon Tqveni
Tavdajerebulobis absurdulobaSi.
isini simReris mefeebi arian da vici
amas gaakeTeben. mefeebs xom mimtevebloba da didsulovneba sCveviaT. da, Tu
am simRerasac ver ahyeviT, minda davijero, rom, qarTvelebs, gamarjvebas pirvelni Tqvenve miulocavT, o, kei?! jer
imaT gauRima viliamma, mere ki Cvenc
gadmogvxeda eSmakurad da Tan Tvalic
Cagvikra.
amerikelebma ki, yuradRebiT rom
usmendnen viliams, erTmaneTs gadaulaparakes raRac-raRaceebi, mere isev
zangi gamowinaurda da yvelas gasagonad, ufro ki viliamis sapasuxod Tqva
- qarTvelebs SeuZliaT aRar imReron,
Cven wavageT, Zalian vwuxvarT, rom es
Tavidanve ar vaRiareTo...
aba Cvens WanWikebmoSvebul grZnobebs kidev es undoda? eh! etyoba imdenad varT bodiSis mosmenas gadaCveulni,
rom aSkarad avReldiT da wuTis win
mosaklavad Tu ara, gasalaxad aSkarad
gametebul amerikels, iqiT davuwyeT
damSvideba, ar gewyinoT, biWebo, modi
Zmebad davrCeT, yvelaferi xdeba, wagebac da mogebac xom Zmebiao. viliamis
Txovnas ki mainc SevasrulebT, imitom
ki ara, rame dagimtkicoT, ubralod
Cveni megobariao... da ali-faSa daviwyeT!
„oida ali-faSam gviRalata...“ xmelTaSua zRvas gadaekida mSvildis sabelidan asxletili qarTuli simRera.
- roca SurisZieba kidev erTxel
Sedga, roca moRalate ali-faSa kidev
erTxel bawriT CaiTries gemSi, roca
misma ganwirulma kivilma sufsis gaRma
baileTeli gurulebi ki ara, xmelTaSua zRvis gaRma pirquSi sicilielebi SeZra, roca terasaze xalxis xelaxali yiJinac dacxra, uecrad salome,
Cveni patara qalbatoni wamodga, kokakolas boTlis qvemodan yvelasgan daviwyebuli fuli gamoaZro, aTasi franki
nerviulad gadaTvala, miutrialda im
jer kidev sagonebelSi Cavardnil zangs,
fuli perangis jiSebi CauCurTa, mere
ise, rom xeli ukan aRarc wamouRia,
TiTi miabjina mkerdze da ucnauri
siamayiT uTxra: - kargad moismine da
samudamod daimaxsovre, Sen rom ase
imRero Cemnairi sisxli unda gedgas
ZarRvebSio...
motrialda mere, saTiTaod SegvaTvaliera, uecrad mklavi miifara Tvalebze
da isteriulad atirda.
maSinve veciT, veferebiT, gulSi vixutebT, vamSvidebT, vawynarebT, aba inglisuri viRas axsovda, qarTulad, qarTulad
vemudarebiT - salome, aba Semogvxede,
Cveno mSveniero, Cveno sayvarelo, Cveno
patara qalbatono, kargi axla, dawynardi, Cvena varT, Seni mamikoebi, Semogvxede da dawynardi, xom deda vutireT
yvelas? xom gagixarda? hoda aRar
ginda, nu tiri, damSviddi, gaiRime,
oRond gaiRime, oRond Rimili dagvanaxe
da mTeli Rame SenTvis vimRerebT. aba
zeviT aixede, ramdeni varskvlavia, Tu
ar ginda, nu Sexedav, oRond damSviddi.
ginda wamo zRvas gadavxedoT, aqaurobas
saerTod movcildeT. mere saqarTveloSiac wagiyvanT...
verc erTi veRar vafiqsirebdiT, rom
salomes iseve ar esmoda Cveni, rogorc
RviZli mamis sikvdiliswina qarTuli.
kinaRam gulic amoayola cremlebs, Tan
aSkarad raRacis Tqmas cdilobda, magram bageebs momdgar sityvebs zRvad
momskdari cremlebi axrCobda. karga
xans iwvala, sanam moaxerxa da slukuns
amoayola: gamarjoba mama!
iciT, me mxolod erTi ram vici
danamdvilebiT, Cemi TvaliT vxedavdi
da imitom. salomes ZarRvebSi meoTxedi
sisxli eria qarTuli, magram roca
tiroda, meoTxedi cremliT naRdaT
ar utiria.
17
`iluz
ion
i~
`iluzion
ioni~
kabadonebSi
`Sindleris
oTar sefiaSvili,
saqarTvelos xelovnebis
damsaxurebuli moRvawe
amjerad ,,iluzionis~ ekranzea ukve saqveynod aRiarebuli amerikuli
filmi ,,Sindleris sia~ - mwuxare da
naTeli xsovnis monumenturi tragikuli kinofreska, romelic eZRvneba meore
msoflio omis wlebSi daRupul eqvs
milionze meti ebraelis ardaviwyebas...
xdeba ise, rom ama Tu im qveynis
erovnuli nimuSebi erTnairi sixSiriT
da sisruliT ar Cndeba xolme CvenSi
- sabWoeTis kinoekranebze. amitomaa,
rom amerikul kinos Cveni masobrivi
mayurebeli, samwuxarod, ufro icnobs
gamrTobi xasiaTis suraTebiT - ,,boevikebiT~, melodramebiTa da vesTernebiT.
magram amerikul, me vityodi, diad kinoxelovnebas aqvs e.w ,,socialuri filmebis~, WeSmaritad maRali kinogeniuri
kulturis brwyinvale tradiciebic.
swored am tradiciebisadmi erTgulebis saukeTeso dasturi gaxlavT
cnobili reJisoris - sTiven sfilbergis filmi ,,Sindleris sia~, romelsac
SarSan Svidi nominaciiT mieniWa dRevandeli kinosamyaros yvelaze prestiJuli jildo - amerikis kinoakademiis
,,oskari~ - maT Soris (calcalke) saukeTeso scenarisaTvis, saukeTeso reJisurisaTvis, saukeTeso filmisaTvis...
aseTi aRiareba - Tu gaviTvaliswinebT am filmisadmi rogorc farTo
mayureblis, ise profesionaluri kinokritikis mxriv gansakuTrebul gulisyursa da mxardaWeras, - cxadia, moulodneli ar yofila. TumcaRa, amerikis
kinoakademikosTa aseTma erTsulovanma
gadawyvetilebam mainc gamoiwvia erTgvari azrTasxvaoba. zogierTs miaCnda,
rom SarSan (1994-Si. red.) konkursze
iqneb sxvac - aranaklebi mxatvruli
Rirebulebis da aqtualuri JReradobis filmi iyo warmodgenilio. magram
Cans, amjerad amerikis kinoakademiam
kacTmoyvareobis - SemarTuli humanizmis suliskveTebis mkveTrad gamomxatveli nawarmoebi arCia, rogorc Tanadroul msoflio kinocxovrebis procesSi
yvelaze mxardasaWeri Rirseuli nimuSi.
*
kinosuraT ,,Sindleris siis~ finalSi ismis sityvebi Zveli aRTqmis
18
sia~
wignidan: ,,erTi adamianis sicocxlis
gadamrCenels Tuginda mTeli qveyniereba gadaerCinos~...
dRevandel ierusalimSi arsebobs
meore msoflio omis Jamindel ,,holokostSi~ (katastrofaSi) daRupulTa
xsovnis muzeumi-memoriali, romelsac
ebraulad ,,iad va Sem~ anu ,,xsovna da
saxeli~ hqvia. muzeumSi misasvlel gzas
oriv mxriv xeivani auyveba, sadac xeebia darguli im araebrael adamianTa
saxelze, romelTa maRalzneobrivi Rvawlisa da gabedulebis Sedegad Tundac
erTi ebraeli mainc gadaurCa sikvdils.
xeivans ebraulad ewodeba ,,xasideiumoT-ha-yolam~ anu ,,msoflios xalxTa wmindanebi.~ TiToeuli xe ki erTi
romelime konkretuli adamianis saxels
atarebs.
maT Sorisaa tanayrili xe, romelsac ,,oskar Sindleri~ hqvia - saxeli
realurad arsebuli germaneli kacisa,
samxedro mrewvelis da nacisturi
partiis wevris, romelsac im pirsisxliani genocidis Jams gardauvali
sikvdilisagan uxsnia aTasze meti ebraeli... misi Rvawli da saocari adamianuri SemarTeba gvian, omis damTavrebidan 13 wlis Semdeg gaxda cnobili
da oskar Sindleri wmindanad Seracxes
,,iad va SemSi~ 1958 wels. swored es
kacia dRevandeli filmis mTavari gmiri.
suraTs safuZvlad udevs Tomas
kelenis dokumenturi romani... da aq
minda gavixseno erTi sagulisxmo faqti,
romelic, vfiqrob, jerac cnobili ar
aris Cveni sazogadoebriobisaTvis.
sfilbergis filmis gadaRebamde, - bevrad adre, - kelenis wignis ekranizacia sazRvargareTidan SesTavazes Cvens
Tanamemalules, SesaniSnav qarTvel kinoxelovansa da sazogado moRvawes Tengiz abulaZes. Cans, igi seriozulad
fiqrobda am winadadebaze. maxsovs, rogori aRfrTovanebiTa da STagonebiT
melaparakeboda Tengizi am dokumenturi
romanis mTavari personaJis da kelenis
wignis ekranuli versiis sakuTari Canafiqris gamo. da vin icis, iqneb kidevac ganexorcielebina Canafiqri, CvenSi
ase tragikulad rom ar amRvreuliyo
dReTa movlenebi da misTvisac ase
rom ar emuxTla beds!..
*
,,Sindleris siis~ dRevandeli Cveneba ,,iluzionSi~, nebsiT Tu uneblieT,
Tanxvda paseqs, anu ,,fesaxs~ - ebraelTa yvelaze diad, maradiul erovnul
dResaswauls. es aris egvipteSi oTxaswliani tyveobidan israelis SvilTa
xsnis ardaviwyebis mouSleli tradicia.
,,gaxsovdes egviptidan Seni gamosvlis dRe!~ - STaagonebda Zveli aRTqmis ufali RmerTi almuravardnil
udabnoSi aRTqmuli miwisaken daZrul
ebraelebs. da mas Semdeg: ,,mamebisagan
Svilebs, Taobidan Taobebs gadaecema
es ZvelTuZvelesi ambavi, ara rogorc
legenda an cocxali istoriis mogoneba, aramed rogorc TiToeuli ebrae-
lis mier piradad gancdili Tavgadasavali, risi daviwyebac SeuZlebelia,~
rameTu es iyo xalxis pirveli Sexeba
TavisuflebasTan... SemTxveviT ar dascdenia enakvimat poets - hainrix haines:
,,bibliuri ,,gamosvlis~ Semdeg sityva
,,Tavisufleba~ yvela enaze ebrauli
aqcentiT warmoiTqmis...~
magram am dRes, fesaxis sadResaswaulo - ritualur trapezze - savaldebuloa, rom sufraze unda idos moxarSuli kvercxi. es ki, - mogexsenebaT,
albaT, - glovis simboloa. glovisa
im adamianTa, romlebic Tavisuflebisaken
mimaval gzaze daiRupnen udabnoSi. meore msoflio omis Semdeg ki am simbolom omis wlebSi daxocil eqvs milionze meti ebraelis glovisa da xsovnis mniSvnelobac SeiZina...
sxvaTaSoris, ,,oskaris~ jildos gadacemis ceremonialze - ,,Sindleris
siis~ reJisori sTiven sfilbergi aRniSnavda: ,,me minda movixsenio is eqvsi
milioni adamiani, romlebic axla aRar
arian im asobiT milionTa Soris, axla
Cvens gadacemas rom uyureben. Cven ara
gvaqvs maTi daviwyebis ufleba!~
da bolos: iudevelTa sjuldebiT,
umaduroba, sxvaTa mier SenTvis da Seni xalxisaTvis gakeTebuli sikeTis da
madlis daviwyeba erT-erTi miutevebeli codvaTagania!.. da Srialebs dRes
ierusalimis xsovnis memorialSi ,,iad va SemSi~ wmindanad Seracxul
araebraelTa saxelze darguli xeebi,
maT Soris oskar Sindleris xec. da
TiTqos raRac idumali xmiT Cagvesmis
ufali RmerTis sityvebi, esaia winaswarmetyvelis wignSi rom ambobs: ,,da
mivsce maT saxlsa Sina Cemsa da zRudesa
Sina Cemsa xsovna da saxeli saukunoi
da waruxocenni...~
filmic, romelsac axla vnaxavT, am
sityvebiT STagonebuli WeSmaritad maRalmxatvruli da moqalaqeobrivi SemarTebis dasturi gaxlavT.
* redaqtorisagan:
2005-Si aq, amerikaSi qarTul enaze
daibeWda da gamoica oTar sefiaSvilis mogonebaTa wigni ,,xsovna~. (inglisuri versia ,,Memory symphony~
-2012), romelSic avtori ixsenebs
saqarTvelos televiziam, pirvelma
rom uCvena programa ,,iluzionSi~
,,Sindleris sia~. da axla, telegadacemis Sesaval saavtoro teqstTan
erTad, gTavazobT amonarids wignidan
,,xsovna~, romelic araerTi cxovrebiseuli detaliT da sagulisxmo
nafiqraliT amdidrebs da wonas matebs am publikacias.
oskar Sindleri
Sindleris sia
Sindleris saflavi
19
da isev vubrundebi ,,iad va Sems~, im memorialur xeivans ierusalimSi
muzeumisaken gzas rom auyveba orive
mxridan. Srialeben moTeTro miwaSi
fesvmoWidebuli xeebi da TiToeuls
konkretuli kacis saxeli hqvia, - im
araebraeli adamianebisa, romlebsac katastrofis Jams araerTi ebraeli uxsniaT daRupvisagan. aqvea tanayrili xe,
darguli oskar Sindleris saxelze, im germanelis ardaviwyeba, romlis RvawliTac aTas asamde ebraeli gadaurCa
garduval mospobas. swored am kacis
xsovnas mieZRvna amerikeli reJisoris,
`holivudis homerosad~ wodebul sTiven sfilbergis filmi, - dRes ukve saqveynod gaxmaurebuli - `Sindleris
sia~. Cemi azriT, am Rrma da araCveulebrivad STambeWdavi filmis Rirseba
scildeba masSi asaxuli tragikuli
istoriis lokalur farglebs; misi
poetikis mniSvneloba jerac ar aris
saTanadod gaazrebuli da, SesaZloa,
iseve, rogorc Tavis droze roberto
roselinis filmma, `romi - Ria qalaqi~,
saTave daudo italiur neorealizms,
`Sindleris siasac~ mohyves raime axali mimdinareoba ekranul xelovnebaSi.
arada, rogor sWirdeba aseTi siaxle
dRevandel kinos!..
sxvaTaSoris, sfilgergis filmi
jer kidev 1995 wlis aprilSi vuCveneT
saqarTvelos televiziiT programa
`iluzionSi~, romelsac me vuZRvebodi.
suraTs ukve miRebuli hqonda amerikis
kinoakademiis Svidi `oskari~. `akadem
evordsis~ ceremonialis videoCanaweris nawyvetic CavrTeT sfilbergis
monawileobiT. da rac gansakuTrebiT
unda aRiniSnos, filmis teleekranze
Cvenebis dRe Tanxvda paseqis (ebr. fesaxis), - israelis SvilTa monobidan
xsnis, `gamosvlis~ dResaswauls. da
rogor SeiZleba madlierebiT ar gavixseno, rom maSin Cveni televiziis xelmZRvanelobas, sruliad Segnebulad, gulisyuri ar gaumaxvilebia am garemoebaze, TumcaRa maT, rogorc profesionalebma, kargad icodnen, ra udidesi
mniSvneloba eniWeba televiziiT ama
Tu im programis an filmis Cvenebis
moments. nurc imas daviviwyebT, rom
im droisaTvis, faqtobrivad, sabolood
ar iyo aRmofxvrili saqarTveloSi
samoqalaqo omis recidivebi... fesaxis
sadResaswaulo sufraze ki ebraelebi
kiTxuloben hagadas, anu uZveles gadmocemas, romlis mTavari Segonebaa `gaxsovdes egviptidan Seni gamosvlis
dRe~. yoveli iudeveli valdebulia,
hagadaSi moTxrobili aRiqvas ara ro-
20
gorc odesRac, uxsovar warsulSi momxdari ambavi, aramed warmoisaxos da
ganicados, rogorc axla, amJamad, Sens
Tvalwin, SenTvis momxdari saswauli.
hagadis cxel kvalze `Sindleris siis~
Cvenebas xazi unda gaesva, rom ebraelTa istoriis oTxi aTaswlian gzaze
araerTxel momxdara da gameorebula
tragikuli movlenebi, an, rogorc eklesiaste ityoda: `rai qmnadi, igive qmnuli; da ara rai ara ars yovelive axal
mzisa queSe...~ rom yvelaferi is, rac
filmSia - sam saaTSi Cateuli da koncetrirebuli - sinamdvilea; igi iyo
da aRar unda ganmeordes; magram - iyo,
iyo da, SesaZloa, kvlav ganmeordes!..
sfilbergis filmi, Tavisi tkivilebiani xsovniT da `iad va SemSi~ oskar
Sindleris saxelze darguli xec SekamaTebacaa `amaoebaTa amaoebis~ filosofiasTan: `ara ars xseneba pirvelTa da
ukanasknelTa qmnilTa; ara iyos maTda
xseneba yofadTa Tana ukanasknel...~
`Sindleris sia~ ebraelTa tragediaze Rrma fiqricaa da, imavdroulad,
mgznebare Zaxilic - `gaxsovdes!~
maSin sTiven sfilbergis filmis
teleekranze Cvenebis win saubarSi gavixsene erTi SemTxvevac, kerZod: am momentamde ori Tu sami wliT adre CemTan
televiziaSi movida SesaniSnavi qarTveli kinoreJisori, saqveynod cnobili
kinotrilogiis - `vedreba~, `natvris
xe~, `monanieba~ - avtori, Tengiz abulaZe.
vicodi, Tengizi ar iyo is pirovneba,
umiznod rom Semoivlida televiziis
SenobaSi da SeaRebda nebismier kars.
da marTlac, erTmaneTis mokiTxvis Semdeg Tqva: Tu gagigonia aseTi kaci oskar Sindleri? Tavi gavaqnie `aras~
niSnad. man ki ganagrZo: iqneb zRaprad
mogeCvenos, magram faqtia, omis dros
am germanels aTasze meti ebraeli gadaurCenia. dokumenturi romanic gamovidao am kacis Sesaxeb; mokled damixasiaTa igi da dasZina: axla erTi germanuli firma mTavazobs am wignis ekranizacias. ras ityvio?
- Zalian seriozuli da macTunebeli winadadebaa-meTqi, vupasuxe, darwmunebuli var, Seni rangis reJisori kidevac daZlevs mas, miTumetes, Tu filmis
masStabis Sesabamis dafinansebasac gpirdebian. Sens filmebSi, metadre bolo
trilogiaSi, Zalumad igrZnoba zogadsakacobrio problemebis axsnisaken swrafva, maTi mxatvrul-filosofiuri
gaazreba, magram es xdeba yovelTvis
qarTul nacionalur fonze, qarTvel
gmirTa Tu personaJTa sufTa erovnuli xasiaTebis gamovleniT. aq ki... da
xumrobis kiloTi davumate: ebraelebs
aqvT erTi aseTi gamoTqma - ierusalims
wamsvlels nurc `hos~ etyvi, nurc
`aras~... gavicineT. saocrad momxiblavi
gacineba hqonda, gulwrfelad miyvarda
igi, rogorc namdvili xelovani da
rogorc Zalze Taviseburi adamiani.
es epizodic Cveni mravalwliani urTierTobidan imisaTvis gavixsene maSinac
da axlac, rom iqneb waadgeT qarTuli
kinos istoriisa da Tavad Tengiz abulaZis Semoqmedebis mkvlevarebs. reJisorisaTvis aseT masStabur, msoflio
mniSvnelobis filmze muSaobis TviT
SeTavazebac ki misi moqalaqeobrivi
mrwamsisa da maRali Semoqmedebis sayovelTao aRiarebis dasturia.
- ukve amerikaSi viyavi, roca erTerTma amerikulma telearxma `Sindleris siis~ satelevizio premiera, an
rogorc Tavad amerikelebi uwodeben
`prezentacia~ gamarTa. premieras araerTi guluxvi sponsori gamouCnda
da filmi midioda Seuwyvetlad - sareklamo rgolebis CaWris gareSe. im
Rames, rom ityvian, mTeli amerika mijaWvuli iyo televizorebTan. meore dRes
skolidan Sinmobrunebuli Cemi SviliSvili miyveboda: ,,ici, CvenTan erTi kargi
germaneli gogo swavlobs, dRes diliT,
klasSi rom Sevedi, CemTan movida is
gogo, gadamexvia da lamis tiriliT,
xmadabla miTxra:
mapatie, Tamuna, yvelafrisaTvis bodiSs gixdi, ra vqna, mrcxvenia axla, rom
mec germaneli var.~
rogor cvlis dro da garemo adamianTa Segnebas. ase mgonia, sTiven sfilbergisaTvis yvelaze didi jildo iqneboda im gulSeZruli gogonas sityvebis gagoneba.
21
nomris
stumari
mogzauroba
samSobloSi,
samSoblos
miRma da...
didi
patara
saxlis
diasaxlisi
22
saqarTvels moqalaqe
amerikaSi gadmoxvewili qarTvelisaTvis erT-erT ZiriTad mizansa da
Sesabamisad, simSvidisa da keTildReobis mTavar garantias e.w. „sabuTebis
gakeTeba“ warmoadgens. minimum - „mwvane
baraTi“, maqsimum - „sitizenoba“, aseTia
mizani, romelic xSirad yvela saSualebas amarTlebs. vin rogor axerxebs
amas, ra finansuri Tu emociuri danaxarjebisa Tu danakargebis xarjze, amaze
sajarod aravin saubrobs; Tumca, rogorc yovelTvis, amjeradac yvelam yvelaferi icis.
piradad me, xSirad Sevxvedrilvar
socialur qselebSi amerikis droSis
qveS gadaRebul, gabadrul saxian fotoebs, warweriT: dRes amerikis moqalaqe
gavxdi! momiloceT... am bednieri saxis
miRma ramdeni uZilo Rame, aralegalobiT gamowveuli stresi, molodinSi
galeuli wlebi da finasuri danaxarji
imaleba, amas aRaravin iTvlis... yovel
SemTxvevaSi, im erT konkretul dRes(!)
veravis Seedavebi, miT ufro ver
ganikiTxav. roca dRemde verSemdgari
saxelmwifos moqalaqe xar, romelic
vera da ver gaxda verc Seni da verc
Seni ojaxis usafrTxoebisa da elementaruli, saarsebo minimumiT uzrunvelyofis garanti, erTaderT gamosavlad
isRa grCeba sxva qveyanas Seekedlo.
swored aq xdeba emigrantebis mentaluri transformacia, roca saxelmwifo
da samSoblo erTi ganuyreli mTlianoba ki ara, or sxvadasxva polusze, lamis antagonisturad ganwyobil cnebebad
yalibdeba.
erTaderT, ganumeorebel da Seucvlel samSoblod isev saqarTvelo rCeba!
magram xdebi sxva qveynis moqalaqe!
ras akeTebs am dros saqarTvelo, rogorc saxelmwifo da ra sa
sa-xis momsaxureba SeuZliaT gauwion ucxoeTSi arsebulma sakonsuloebma saqarTvelos ukve yofil
moqalaqebs?
bunebrivia, am Temazec visaubreT
niu-iorkSi saqarTvelos generalur
konsulTan, romlis mier mowodebuli
informaciac garkveuli saxis pozitivs marTlac Seicavs.
diana JRenti: `ormagi moqalaqeobis miRebis wesebi namdvilad ar Secvlila, igivea da usafuZvlod gavrcelebuli Worebi, mxolod da mxolod
abrkolebs ormagi moqalaqeobis miRebis msurvel Cvens Tanamemamuleebs. vin,
an ra mizniT gaavrcela sazogadoebaSi
es dezinformacia, amis ganxilvisa da
politikuri Sefasebisagan Tavs Sevi-
niu-iorki. 144 East 44th.
liftis karebi meoTxe sarTulze iReba da...
gancda imisa, rom Sina var - TavisTavad Cndeba. misalmebisa da gacnobisTanave instiqturad garemos daTvalierebas viwyeb. vcdilob am ucnaur, saocrad Sinaurul SegrZnebas axsna movuZebno. pasuxic TavisTavad da bunebrivad modis... ufro swored mesmis, ise rom kiTxva xmamaRla ar damisvams.
„es yvela qarTvelis saxlia“ - ambobs diana JRenti, Cemi maspinZeli da
respodenti, saqarTvelos generaluri konsuli niu-iorkSi.
rodesac patara qveynis didi diaspora gabaria, Znelia di plomatiur
enaze axsna mouZebno: didi saxlis patara diasaxlisi xar, Tu piriqiT patara saxlis didi diasaxlisi(?!) orive SemTxvevaSi tvirTi didia, iseve rogorc pasuxismgebloba, romelic garegnuli komfortis miRma, uamrav
problemasa da tkivils malavs.
amerikas emigrantebi ar „ukvirs“, magram iseT patara qveyanas, rogoric
saqarTveloa, „stkiva“ amdeni qarTvelis samSoblodan gadineba. am yvelafers
adamiani maSin acnobiereb da aRiqvam, Tuki formaluri standartebisa da
statistikis miRma sakuTari samSoblos aRqma SegiZlia, rogorc dedamiwaze
yvelaze sulieri da mgrZnobiare arsebis.
kaveb. ganvmartav mxolod erTs: saqarTvelos generaluri sakonsulos kari
niu-iorkSi, iseve, rogorc saqarTveloSi
iusticiis saxli, mudam Riaa maTTvis,
visac ormagi moqalaqeobis miReba surs.
procedura sakmaod martivia: Cveni
sakonsulo monacemebs agzavnis saqarTveloSi, iusticiis saxli ganixilavs,
ris Semdegadac saqarTvelos prezidenti iRebs gadawyvetilebas moqalaqeobis
miniWebis Taobaze. Tu yvela dokumenti
wesrigSia, rac erTis mxriv CvenTan,
meores mxriv ki - saqarTveloSi iusticiis saxlis mier mowmdeba, piradad
me ver vixseneb vercerT SemTxvevas,
roca saqarTvelos prezidents uari
eTqvas vinmesTvis ormagi moqalaqeobis
miniWebaze. ase rom, kidev erTxel, xazgasmiT minda aRvniSno da gavimeoro:
ormagi moqalaqeobis miRebis wesi,
yovelgvari cvlilebebisa da gar-
Tulebebis gareSe moqmedebs dResac!
rac Seexeba ormagi moqalaqeobis
miRebis msurvelTa raodenobas. yovelwliurad, saSualod asamde moqalaqe
momarTavs Cvens sakonsulos ormagi
moqalaqeobis miRebis TxovniT. maTi
raodenoba, rasakvirvelia ufro metia
da es cifri zustad ar asaxavs im
adamianebis raodenobas, vinc amerikis
moqalaqeobis paralelurad miiRo saqarTvelos moqalaqeobac. mxolod garkveuli nawili momarTavs Cvens sakonsulos. nawili ki, visac aqvs saSualeba saqarTveloSi Cavides, pirdapir
saqarTvelos iusticiis saxls mimarTavs analogiuri TxovniT.
aRsaniSnavi da sasixaruloa is faqti, rom xSirad mSoblebi, romelTa
Svilebic amerikaSi daibadnen da Sesabamisad, arian amerikis moqalaqeebi, bavSvis dabadebisTanave modian sakonsu-
23
gasvliTi
gasvliTi
sakonsulo
sakonsulo dRe
dRe
kaliforniaSi
kaliforniaSi
loSi saqarTvelos moqalaqeobis miniWebis TxovniT. es TavisTavad metyvelebs imaze, rom mSobels Svilis dabadebisTanave gacnobierebuli da gaazrebuli aqvs, rom Svils saqarTvelo rogorc samSoblo da saqarTvelos
moqalaqeoba - rogorc sakuTari samSoblos moqalaqeoba, dabadebisTanave unda
SeunarCunos da mianiWos, maSinac ki,
Tu igi amerikaSi daibada da amerikis
moqalaqea.“
momsaxurebis servisi da
ZiriTadi ganmartebani
niu-iorkSi generalur sakonsulos
swored im dros vestumreT, roca Sida
samuSao procesi mimdinareobda. am konkretul SemTxvevaSi satelefono momsaxurebis gaumjobesebis teqnikuri mxare
gvardeboda.
1-212-922-1722 am nomerze darekvis
SemTxvevaSi, Tqven avtomatur reJimSi
miiRebT pasuxs yvela im momsaxurebasa
Tu qmedebaze, romelsac generaluri
sakonsulo axorcielebs.
saqarTvelos moqalaqeebs satelefono momsaxurebis garda, aseve SeuZliaT
eleqtronuli fostiT (newyork.
con@mfa.gov.ge) daukavSirdnen sakonsulos, saidanac 24 saaTis ganmavlobaSi aucileblad miiReben kompetentur
da amomwurav pasuxs.
rac Seexeba pirad konsultacias,
is yvela samuSao dResa SesaZlebeli
- telefoniT samidan eqvs saaTamde;
24
xolo piradi Sexvedra (romlisTvisac
sasurveli dro Tqven SegiZliaT rogorc satelefono zariT, aseve vebgverdis saSualebiT www.geoconsul.gov.ge
survilisamebr Tavadve CaniSnoT) aseve
yvela samuSao dRes dilis aTi saaTidan SuadRis or saaTamdea SesaZlebeli.
rasakvirvelia, nebismieri saqarTvelos moqalaqisTvis (imis miuxedavad
legalurad imyofeba igi amerikaSi, Tu
aralegalurad) generaluri sakonsulos kari mudam Riaa im SemTxvevaSi,
Tu saqme moqalaqis gardacvalebas, dakavebas an msgavsi ti pis faqtsa da movlenas exeba. aseT SemTxvevbSi saqarTvelos generalur sakonsulos 24 saaTis
ganmavlobaSi SegiZliaT mimarToT dasaxmareblad.
ra Tqma unda, arian kmayofilebic
da ukmayofiloebic... iseve, rogorc
yvelgan da iseve rogorc yovelTvis.
Tumca, ukmayofiloTa pretenziebis mosmenis Semdeg erT martiv daskvnamde
midixar:
xSirad, ama Tu im struqturis gaumarTaobaze, an araefeqtur muSaobaze
swored is xalxi saubrobs, visac srulfasovani warmodgena ar aqvs realurad ra ufleba-movaleoba gaaCnia konkretul saxelmwifo struqturas. ase
xdeba sakonsulebTan da saelCoebTan
mimarTebaSic.
amitom, ramdenadac amis saSualebas
es publikacia mogvcems, SevecdebiT
generaluri sakonsulos ZiriTadi uf-
leba-movaleobani „samoqalaqo-samomxmareblo“ eniT ganvumartoT Cvens mkiTxvels:
saqarTvelos kanondebloT
generalur sakonsulos miniWebuli aqvs Semdegi uflebebi:
saqarTvelos iusticiis saxlTan erToblivi TanamSromlobis
safuZvelze mas SeuZlia gasces
- pasporti, dabadebisa da piradobis damadasturebeli mowmobebi. Seasrulos samoqalaqo
registracia - gasces qorwinebisa da ganqorwinebis mowmobebi. aseve Seasrulos sanotaro
momsaxureba, daamowmos mindobiloba, anderZi. di plomisa da
niSnebis furcelis, cnobis an
mowmobis Targmna an Targmnis
namdvilobis dadastureba.
axla ki davubrundeT saqarTvelos
kanons `sakonsulo saqmianobis Sesaxeb~.
sakonsulo funqciebi iyofa ZiriTad
da delegirebul funqciebad. ZiriTadi sakonsulo funqciebia: konsultaciis gaweva; samarTleblivi dacva; Suamdgomloba; sakonsulo legalizacia;
saqarTvelos vizebis gacema; saqarTveloSi dasabrunebeli mowmobis gacema;
sakonsulo aRricxva; sanotaro moqmedebis Sesruleba da a.S.
es CamonaTvali sakmaod didia. mas
axlavs konkretuli ganmartebebic, informacia sajaroa da nebismier dainteresebul pirs SeuZlia amomwuravi in-
formacia miiRos ama Tu im sakiTxze.
q. niu iorkSi saqarTvelos generaluri sakonsulos sakonsulo olqi
moicavs amerikis SeerTebuli Statebis
mTel teritorias Svidi Statis gamoklebiT. amitom, weliwadSi erTxel, sakonsulo gasvliT samuSaobsac atarebs
da sxvadasxva StatSi, adgilze emsaxureba saqarTvelos moqalaqeebs.
saqarTvelos generaluri sakonsulos funqcia-movaleobaSi ar Sedis
mxolod sakuTar moqalaqeebze zrunva.
mas aqvs kidev sxva, aranakleb mniSvnelovani roli da funqcia, romelic, saqarTvelos, rogorc saxelmwifos damkvidrebas emsaxureba saerTaSoriso arenaze.
ras akeTebs da rogor muSaobs niuiorkSi saqarTvelos generaluri sakonsulo, amas yoveldRiurad, dinamikaSi
SegiZliaT adevnoT Tvali veb-saitze.
Tqveni SeniSvnebi da survilebi, SeZlebisdagvarad (anu ramdenadac amis saSualebas rogorc saqarTvelos aseve saerTaSoriso kanonmdebloba iZleva) yovelTvis gaTvaliswinebuli iqneba.
aravin icis zustad, ukanaskneli
oci wlis ganmavlobaSi, ramdeni qarTveli gadmoixvewa amerikaSi. zogis savaraudo saTvalaviT aTi aTasebs gascda;
zogis - ufro mets. faqtia, maTi umravlesoba dRemde aralegalad cxovrobs,
rac maT isedac mZime yofas kidev ufro metad amZimebs. dReisaTvis sakonsulo aRricxvaze saqarTvelos oTxi
aTasamde moqalaqea ayvanili, rac bunebrivia, amerikaSi mcxovrebi saqarTvelos
moqalaqebis realur raodenobasTan axlosac ver mova. arada, saqarTvelos
kanonmdebloba saqarTvelos generalur
sakonsulos aZlevs uflebas - sakuTari
moqalaqeebi aiyvanos aRricxvaze da
gauwios maT sakonsulo debulebebiT
gaTvaliswinebuli daxmareba maSinac
ki, Tuki saqarTvelos moqalaqe aralegalurad imyofeba amerikis teritoriaze, raTac, bunebrivia, amerikis kanonmdeblobas arRvevs(!) sakonsulo aRricxvis
Sesaxeb informacia aris Sida moxmarebis da mas icavs kanoni. aralegari
qarTvelebis didma nawilma ki, es an
ar icis, an ar iyenebs am SesaZleblobas.
sityva - SesaZlebloba, sityvis masala ar gaxlavT mxolod. diax, es SesaZleblobaa, radgan Tuki Tqven iqnebiT sakonsulo aRicxvaze, amiT avtomaturad moipovebT saqarTveloSi mimdinare arCevnebSi monawileobis uflebas, rogorc saqarTvelos srulfasovani moqalaqe. kanoniT miniWebuli uflebis garda, arsebobs mTeli rigi adamianuri faqtorebic: mzrunveloba, yu-
qarTuli rTveli
pokonos monasterSi
sakonsulo dRe
los-anJelesSi
sveticxovloba
pokonos monasterSi
25
saqvelmoqmedo aqcia
qarTveli bavSvebisaTvis
radReba, intensiuri kontaqti da Tundac erTgvari daculobis gancda... sakonsulo intensiurad mogawodebT informacias mosalodneli stiqiuri
ubedurebidan dawyebuli, kulturuli
RonisZiebiT damTavrebuli. saWiroebis
SemTxvevaSi, mis xelT arsebuli yvela
saSualebiT, aRmogiCenT daxmarebas.
bolos da bolos, ucxo qveyanaSi
gadmoxvewili, roca srul martoobaSi
xvdebi nebismier dResaswauls da damrTgunvel mdumarebaSi uceb gaigoneb
telefonze teqsturi Setyobinebis
xmas... `qristea aRsdga!“ „mraval Sobas
daeswariT!“, „gilocavT saqarTvelos
damoukideblobis dRes“... da am teqsturi Setyobinebis avtori saqarTvelos sakonsuloa, saqarTvelos generaluri sakonsulo amerikaSi, Tqveni samSoblo... samSoblos miRma... da bunebrivad Cndeba pozitivi, sasiamovno gancda imisa, rom - axsovxar, Sens qveyanas axsovxar, yoveldRiurad Tu ara,
Wirsa da lxinSi mainc....
diana JRenti
daibada 1980 wels. 2002
wels daamTavra ivane javaxiSvilis saxelobis saxelmwifo
universitetis saerTaSoriso
samarTlisa da saerTaSoriso
urTierTobebis fakulteti;
2003-2004 wlebSi muSaobda
saqarTvelos finansTa saministros iuridiul departamentSi sxvadasxva Tanamdebobebze;
2004 wlidan SeuerTda saqarTvelos di plomatiur samsaxurs;
2007-2008 wlebSi xelmZRvanelobda niderlandebis samefoSi saqarTvelos saelCos
sakonsulo samsaxurs;
2009 wlidan muSaoba ganagrZo arasamTavrobo seqtorSi.
kerZod, „axalgazrda iuristTa
asociaciaSi“. arCeuli iqna gamgeobis wevrad da xelmZRvanelobda sxvadasxva proeqtebs;
2013 wlis 15 ivliss ubrundeba saqarTvelos sagareo saqmeTa saministros sistemas da
iniSneba niu-iorkSi saqarTvelos generalur konsulad;
miniWebuli aqvs sagangebo
da sruluflebiani despanis
di plomatiuri rangi.
hyavs meuRle da sami Svili.
saqarTvelos
damoukideblobis
dRis miReba gaeroSi
solomon pataraias
saflavze CikagoSi
26
es gaxlavT mokle oficialuri
monacemebi, magram rogoria saqarTve-
Sexvedra mweral
daTo turaSvilTan
niu-iorkis qarTveli
studentebisaTvis
los generaluri konsuli am oficialuri monacemebis miRma, rogorc pirovneba, qali, deda, meuRle da adamiani...
oficiozis miRma, anu
Strixebi portretisaTvis
arseboben adamianebi, romelTac SeswevT unari, gacnobisTanave dadebiTad
gangawyon, maSinac ki, Tu amas urTierTobis formati sulac ar moiTxovs, an
ufro metic - fiqrob, rom SesaZloa
mTeli cxovrebis ganmavlobaSi metad
aRarc Sexvde.
diana JRenti erT-erTi maTgania, vinc
am adamianur xibls bunebrivad atarebs.
es rasakvirvelia, Cemi subieqturi mosazrebaa da mkiTxvels sruli ufleba
aqvs ifiqros, rom JurnalistTan urTierTobaSi nebismieri respodenti cdilobs Tavi ukeT warmoaCinos, rac sulac
ar niSnavs imas, rom realurad, sxva
adamianebTan urTierTobaSic aseTivea.
magram... masalis formatidan gamomdinare Cven ramdenjerme SevxvdiT erTmaneTs, sxvadasxva garemosa da mocemulobaSi da Cems Jurnalistur da kritikul gonebasac (romelsac oci wlis
ganmavlobaSi ZiriTadad xelisuflebisa da sajaro pirebis kritikiskenaa momarTuli) Zalian gauWirda pozitivze
„gadawyoba“ da am yvelafris dajereba.
pirveli, rac yvelaze metad momxvda
TvalSi isaa, rom diana absoluturad
Tavisufalia (ti piuri, qarTul Cinovnikur-di plomatiuri) imperatiuli
tonisgan. ufro metic, kuTvnilebiTi
nacvalsaxeli „me“ praqtikulad ar
aqvs da maSinac ki, roca konkretul
kiTxvas usvam, rogorc generalur konsuls, misi pasuxi iwyeba ase: „Cveni sakonsulo“.
piradi portretisaTvis getyviT,
rom igi uCveulo energiiTa da silaRiT gamoirCeva. Sesabamisad, uyvars yvelaferi sicocxlisunariani, mkveTri
da naTeli. iseve rogorc nebismieri
qalisTvis, misTvisac bednieri dReebi
Svilebis dabadebas ukavSirdeba, tragikuli dRe - mamis gardacvalebas.
warmatebuli karieris miuxedavad,
bavSvobis mogonebebi mis cnobierebaSi
Seucvlel adgils inarCunebs. ra aris
sixaruli, ufro swored ra aris sixaruliT gamowveuli bedniereba, jer
kidev xuTi-eqvsi wlisam ganicada da
gaacnobiera. erT dRes mTeli ojaxi
aforiqda. babuas megobari, romelic,
lamis maTi ojaxis wevrad aRiqmeboda,
avad gaxda. mTeli dRis ganmavlobaSi
uyurebda ojaxis wevrebis daRonebul
saxeebs da esmoda damTrgunveli da
damwuxrebuli frazebi - rom ver gadaitanos? mZime operacia...
oRond gadarCes...
meore dRes, ufrosebi saavadmyofodan gaxarebulebi dabrundnen Sin da
Tqves rom operaciam kargad Caiara,
albaT veravin SeamCnia dianas reaqcia
- patara gogona didi guliT - romelmac pirvelad igrZno, ra aris is didi
sixaruli, romelsac bedniereba hqvia.
pirveli tkivilis gancdac, romelic
tragizmad aRiqva, bavSvobas ukavSirdeba.
ZaRli, romelic Zalian uyvarda erT
wvimian dRes ezoSi gaaserna. ukan dabrunebuls sadarbazo Cabnelebuli, lifti ki gafuWebuli daxvdaT. fexiT
auyvnen kibeebs. ZaRli wvimian amindSi
seirnobisgan imdenad sveli da WuWyiani iyo, xelSi ar auyvania. aRarc axsovs
romel sarTulze iyvnen, arc is, ZaRls
fexi daucda, Tu kibeebze momxvdurad
momavalma daafrTxo... faqtia, kibidan
gadavarda, saxeluris gisosebSi gaiWeda
da... maSin pirvelad gaigo, pirvelad
„dainaxa“ ra iyo sikvdili. egona, mxolod ZaRli ki ara, masSic mokvda raRac, raRac Zalian mniSvnelovani.
maleve uyides meore ZaRli, mesame...
magram mixvda, rom cxovrebaSi mxolod
Seucveleli adamianebi ki ara, Seucvleli arsebebic arseboben. is pirveli,
yvelaze Wkviani da sayvareli ZaRli,
vercerTma veRar Secvala.
rogorc yvela qals, rasakvirvelia,
masac uyvars yvavilebi, oRond umravlesobisgan gansxvavebiT, es yvavili arc
vardia, arc orqidea da arc romelime
yvavilebis „dedoflad“, Tu „imperatricad“ wodebuli... SroSanebi da iasamani uyvars. da, aqac isev bavSvobisdroindeli mogonebebi da surneli axsenebs
Tavs - rusulis maswavleblis saxli,
magidaze gaSlili saxelmZRvanelo da
larnakSi iasamnebi da SroSanebi... sur-
27
neli, romlic gazafxulze karebidanve
„egebeboda“ da sul sxva „gakveTilebs“
utarebda - gemovnebisa da SegrZnebis
Camoyalibebis gakveTilebs...
ramdenime weli fizika-maTematikur
(e.w. komarovSi) swavlobda, Tumca bolos arCevani mainc saerTaSoriso samarTlisa da urTierTobebis swavlis
sasargeblod gaakeTa. uyvars istoriuli Janris nawarmoebebi. marTlia, TariRebisa da saxelebis damaxsovrebis unariT ar gamoirCeva, magram Tavad istoriuli nawarmoebis dinamika xiblavs, kiTxvis procesi, STagonebis, idumalebis
gancdiTa da daswrebis efeqtis SegrZnebiT. usayvarles literaturul nawarmoebad misTvis dRemde diumas „sami
muSketeri“ rCeba.
zogadad fiqrobs, rom bevri ramis
swavla SeiZleba, magram bevri ramis ara. arsebobs uamravi ram, rac adamians
Tandayolil niWad unda dahyves. rasakvirvelia, arsebiTi mniSvneloba aqvs
garemosa da mocemulobas da swored
amitom, misi azriT, saqarTveloSi dabadeba ukve aris unikaluri Sansi - iswavlo da gaiTaviso siyvaruli, adamianuri urTierTobebis yvela formasa
da gamoxatulebaSi.
diana JRenti sami Svilis dedaa.
samive Svili - ToTxmeti wlis qeTevani,
eqvsi wlis mariami da sami wlis nikolozi, TavisTan hyavs amerikaSi. bavSvebis aRzrdaSi da saojaxo saqmeebSi deda exmareba. generaluri konsulis
Svilebi Cveulebriv, sajaro skolaSi
swavloben. miuxedavad imisa, rom bavSvebs bebiebis mzrunveloba arc saqarTveloSi da arc amerikaSi yofnis
dros akliaT, diana mainc fiqrobs, rom
deda-Svilur urTierTobaSi dedis rolis „Canacvleba“ SeuZlebelia, maSinac
ki, Tu bebiebi bevrad ukeT uvlian bavSvebs.
dianas meuRle saqarTveloSia da
mxolod Svebulebebs atareben erTad.
rasakvirvelia, ar aris ioli ojaxis
„orad gayofa“,magram diplomatTa ojaxebi mudmivad dganan am dilemis winaSe, miT ufro, Tu di plomatia qalia.
nostalgiaze cotas saubrobs. icis,
rom misias vada amoewureba da saqarTveloSi dabrundeba. samagierod bevrs
fiqrobs da swuxs Tanamemamuleebze,
romelTa bedi gaurkvevelia da aravin
icis, rodis dabrundebian, an saerTod,
dabrundebian Tu ara samSobloSi...
gacnobierebuli aqvs isic (rac aseve
didi iSviaTobaa qarTul realobaSi)
rom sakuTari moqalaqebis mier gadaxdili gadasaxedebiT daqiravebuli sa-
28
jaro piria. Sesabamisad, pasuximgeblobis gaazrebac ar uWirs da, kanoniT
dakisrebuli valdebulebebis miRma, arc
wminda adamianur emociebsaa moklebuli.
„Svlis nukris naambobidan“
usaxelo saflavebamde...
saqarTvelos generaluri sakonsulo niu-iorkSi iseTive Wreli da
sxvadasxva socialuri jgufis adamianebis maspinZelia, rogorc mravalferovanic Tavad qarTuli emigraciaa.
yvelaze mZime emocia aralegali qarTveli qalbatonebis vizits axlavs, romlebTa uflebebic yvela fexis nabijze,
samwuxarod, ZiriTadad isev qarTveli
„axloblebisa“ an damsaqmeblebisagan
ilaxeba.
yvelaze didi optimizmisa da dadebiTi emociebis safuZvels ki, studentiaxalgazrdoba iZleva, romlebic amerikis sxvadasxva umaRles saswavleblebSi
swavloben da xSirad ikribebian sakonsuloSi sxvadasxva kulturul Tu
SemecnebiT RonisZiebebze.
aqaurobisaTvis arc saqvelmoqmedo RonisZiebebia ucxo. amerikaSi moqmedi sxvadasxva qarTuli organizaciebisa
Tu kerZo pirebis mxridan Semowirulobebis Segroveba da Semdeg saqarTveloSi
xelmokle, socialurad daucveli da
konfliqtis zonidan devnilebad qceuli ojaxebisaTvis gagzavna, TiTqmis
dauwerel wesad iqca.
saqarTvelos generaluri sakonsulo aseve uwevs kordinirebasa da orga-
nizirebas saqarTvelos kulturis dReebs amerikaSi. SarSan, „MoMa-Si“ gaimarTa grandiozuli RonieZiebebi, romelmac saerTaSoriso sazogadoebamde miitana qarTuli kulturis Sedevrebi.
amis Sesaxeb amerikaSi mcxovrebma qarTvelebma ukve ician da radgan, Cveni
werilis mizani ufro adamianuri, aradeklarirebuli mxareebis warmoCenaa,
erT patara sevdian istoriasa mogiyvebiT, romelic Cvens generalur konsuls
gadaxda.
ramdenime Tvis win, gasvliTi samuSaobis formatiT, niu-iorkis generaluri sakonsulos TanamSromlebi CikagoSi
imyofebodnen. rogorc ki Tavisufali
dro gamouCndaT, gadawyvites erT-erTi
pirveli qarTveli emigrantis, `vaildvestis~ erT-erTi pirveli mxedaris,
solomon patarias saflavze gasuliyvnen. kacma ar icis, bolos, vin rodis
iyo mis saflavze... iyides yvavilebi,
sasaflaoze mividnen, magram solomon
patarias saflavis qvas ver miagnes. dasaxmareblad administracias mimarTes.
aRmoCnda, rom solomon patariasTvis gansasvenebeli adgili ocdaxuTi
wlis vadiT iyo nayidi. misi gardacvalebidan ki naxevar saukuneze meti
iyo gasuli, rac imas niSnavda, rom mis
saflavze zemodan ukve sxva micvalebulebi iyo dakrZaluli. ra gaewyoboda,
daawyves yvavilebi saflavze, miwaze,
romlis qveda, meore, mesame, an sulac
meoTxe Sre qarTveli emigrantis samudamo gansasvenebels inaxavda...
saqarvelos generalur sakonsulos
(iseve, rogorc Tavad saqarTvels) didi
finansuri SesaZlebloba ar aqvs imisa,
rom garegnuli iersaxe fufunebisa
da ZviradRirebuli sagnebiTa da interieriT Seiqmnas. aq yvelaferi sadaa,
magram udaod etyoba gemovnebis kvali.
kedlebze gamofenili namuSevrebis avtori mxatvari kaxa baxtaZea, romelmac
sakuTari namuSevrebi droebiT sargeblobaSi gadasca sakonsulos. sakonsulo siamovnebiT miiRebs yvela qarTveli xelovanis SemoTavazebas, Tuki isini
aseve droebiT sargeblobaSi gadascemen da gamofenen sakuTar namuSevrebs
sakonsulos misaReb darbazSi.
Cemi yuradReba erTma originalurma
skivrmac mii pyro, romelSic aRmoCnda,
rom qarTuli emigraciis istoria „inaxeboda“. es skivric droebiT sargeblobaSi aqvs sakonsulos da misi mflobeli Jurnal `mamulis~ redaqtori, manuCar kaWaxiZea.
ramden istorias inaxavs am skivrSi
moTavsebuli, dRes ukve antikvarad qce-
uli TiToeuli nivTi da wigni, an
ramden uTvalav emociasTan da Tvlad
finansebTan iyo dakavSirebuli TiToeuli maTganis moZieba da Sesyidva,
amaze odesme, albaT, Tavad manuCari
isaubrebs. arc imaze saubriT mogawyenT
Tavs, ramdenad didi da saintereso
istoria aqvs qarTul emigracias amerikaSi, radgan amis Sesaxeb „mamulis“
mkiTxvels araerTi saintereso, mecnierulad dasabuTebuli werili waukiTxavs. Cemi gansakuTrebuli yuradReba
orma nivTma miiqcia da Sevecdebi Tqvenamdec movitano is emocia, romelic
maTTan Sexebisas dameufla.
pirveli, rac TvalSi momxvda (albaT,
rogorc yvela qals) es sunamos „flakoni“ iyo. jvargamosaxuli, ulamazesi
„flakoni“, parfiumeriis qarTveli princis, „princ maCabelis“ legendaruli
parfiumeruli nawarmi, romelsac saukunis Semdegac SenarCunebuli aqvs Tavisi ganumeorebeli xibli da aromati.
meore, rasac bavSviviT wavatane xeli
(albaT, rogorc yvela „maradiulma“
bavSvma) es aseve saukunis winandeli
naZvis xis saTamaSo iyo. saocrad nacnobi, sasiamovno da mSobliuri ilustraciiT. aravin icis, roca amerikaSi,
Tavis SuSis saamqroSi am saTamaSos
ilustracias qmnida grigol kobaxiZe,
iyo Tu ara vaJa-fSavelas „Svlis nukris naambobis“ gavlenis qveS, magram
faqtia, me arc pirveli var da arc
ukanaskneli, visac es SegrZneba da eWvi
„bunebrivad“ gauCnda.
P.S. ra gaewyoba...
Cven im eris Svilebi varT, romlis
yvelaze gamoCenili warmomadgenlebic
ki, emigraciaSi im „ukvdavisgan“ iRebdnen STagonebas „wyalsa da purs“, rasac samSoblo hqvia...
Cven im eris Svilebi varT, romlisTvisac yvelaze did ubedurebad Tavad
gardacvaleba ki ara, ucxo miwaze gardacvaleba iTvleba...
im eris Svilebi varT, sadac winaprebisa da gardacvlilebis sadRegrZelos mere, sicocxlis sadRegrZelo
ismeva... da albaT simboluria isic,
rom usaxelo saflavebTan ar wydeba
gza... is grZeldeba, mxolod CvenSi,
adamianebSi ki ara, (an Cvens piradobis
damadasturebel mowmobebsa Tu sapasporto monacemebSi) aramed, jvargamosaxul sunamos „flakonebSi“, bestselerad qceul nawarmoebebSi da naZvis
xis saTamaSoze SerCenil „Svlis nukris
naambobSi“...
sakonsuloSi stumradaa
gaeros generaluri
mdivani ban ki muni
Sexvedra qarTuli
diasporis wevrebTan
elga foladiSvili
29
MFK,FNJYB- HJVTKCFW
[
@YE VOTh# T[QDYT,F
mirza gelovanis gaumxeleli siyvaruli
da iebi, romlebsac omSic jibiT daatarebda
yvelaferi SemTxveviT moxda: erT dRes msaxiob baxva bregvaZesTan interviuze misulma Sevityve, rom Tina maqsimalaSvili anu adamiani, romelsac
mirza gelovanma es genialuri leqsi miuZRvna, baxvas bebia yofila.
`nu mwer~ bevr adamians gamorCeulad uyvars, mis adresatze ki cnobili
TiTqmis araferia. Tavis droze qalbaton TinasTan intervius Cawera araerTxel ucdiaT, magram am Temaze sasaubrod axlos aravin gaukarebia.
es eqskluzivia poetis gaumxelel siyvarulze. ambavi, romelic dasaviwyeblad ar unda gaimeto da romelic STamomavlobas unda uambo. Cemi
respondentebi Tina maqsimelaSvilis qaliSvili, qeTevan kobalaZe da SviliSvili
- baxva bregvaZe arian.
qeTevan kobalaZe:
- deda TbilisSi daibada da gaizarda. erekle mefis STamomavlobis meSvide
Taoba iyo. universitetSi filologiis
fakultetze swavlobda. 17-18 wlis
iqneboda, roca mirza gelovani gaicno
da damegobrdnen. maT saerTo samegobro
wre hyavdaT - nika agiaSvili, lado
asaTiani... mogexsenebaT, omi rom daiwyo,
mirza waiyvanes. leqsebis umetesobac
omidanaa gamogzavnili. mirza gelovanis
poezia gamorCeulad miyvars. oRond,
amas imitom ar vambob, rom dedas megobari iyo.
- masze deda ras giambobdaT?
- mirzaze naklebad laparakobda.
deidaCemi beriasTan muSaobda da werilebi, romlebsac mirza dedas swerda,
gaanadgures. deda mxolod imas ambobda,
- Zalian wesieri, Wkviani, keTili, sufTa
sulis mqone, ganaTlebuli adamiani
iyoo. saxezec etyoba, rom aseTi iqneboda. mirza samegobroSi gamorCeulad
uyvardaT. megobrebi yovel saRamos
ikribebodnen da leqsebs kiTxulobdnen.
omSi rom wavida, TiTqos yvelam icoda,
rom mas dedas megobari - nona lasxiSvili moswonda. dedas da mas, rogorc
megobrebs, miwer-mowera sul hqondaT.
Tavis mSoblebs erT werilSi swers:
zamTarSi Tinam rom iebi gamomigzavna,
sul jibiT damaqvso.
amonaridi mSoblebisa da debis saxelze gamogzavnili werilidan:
`...rogori madlobeli var dedaCemo iaraRi rom SemayvareT bavSvo-
30
bidan, iaraRi, simarTle da vaJkacoba, qarTveli dedebi ucremlod istumrebdnen Svilebs aucilebel sikvdilTan, radgan samSoblosTvis sikvdils ar uxdeba cremli.
marcxena gulis jibeSi qarTuli
iebi maqvs (saTuTad gaxveuli ubis
wignis furclebSi. Tinam gamomigzavna isini Tbilisidan), krwanisSi
Tu kojorze, oqroyanaze Tu diRmis
did velze unda iyvnen mokrefilni
da me maTSi vgrZnob qarTuli miwis
sunsa da siaxloves.
Tinasgan iebi damrCa saxsovri,
Cemi - aravis araferi. yovelTvis
Raribi viyavi da xelmokle, magram
me mqonda udidesi mizani da Tu
cocxali davrCi, Cveni gamarjvebis
Semdeg ganvaxorcieleb Cems did literaturul mizans~...
- dedasTvis mirza kargi megobari
iyo. mogvianebiT sul imiT imarTlebda Tavs, - rom mcodnoda, mirzas Cem
mimarT grZnoba hqonda, Cemi gaTxovebis ambavs xom aRar mivwerdio?!
- anu dedaTqvenma mirzas grZnobebis Sesaxeb araferi icoda?
- ara. mirza mas arc omSi wasvlamde
da arc Semdgom werilebSi siyvarulSi
ar gamotydomia, es ambavi mogvianebiT
gairkva.
- rogor gairkva?
- 1944 wels dedam miswera, gavTxovdio. swored maSin gamougzavna Zalian
mZime da tkiviliT savse leqsi - `me
es grigali ver wamaqcevda~, romelic
Semdegnairad sruldeba:
`...dRes gadavwyvite,
verasodes veRar SevxvdebiT
siyvaruls Sensas erqvas gacema.
o, Sen rom ara...
Seni xelis mkvleli Sexeba,
me es grigali ver wamaqcevda~.
leqsi frontidanaa gamogzavnili,
1944 wliT TariRdeba. mirzas Tavisi
grZnobebis Sesaxeb disTvis - rusudanisTvis miuweria... rusudani dedaCemze
cotaTi ganawyenebula, - gaTxovebis
ambavi ratom miswerao, magram maleve
gairkva, rom dedam araferi icoda.
- dedaTqveni ramdeni wlis win gardaicvala?
- martSi 7 weli Sesruldeba. dedasTan intervius Cawera araerTxel scades, rezo CxikviSvilic Zalian mondomebuli iyo, magram am Temaze sasaubrod
axlos aravin gaikara. ambobda: mirza
CemTvis bolomde megobrad darCeba, am
ambis sajarod moyola ar mindao.
- leqsi romelic dedaTqvens eZRvneba, iwyeba sityvebiT: `nu mwer...~
sainteresoa, am leqss romeli werili
udevs safuZvlad?
- es marTla sainteresoa, magram
samwuxarod, amis Sesaxeb araferi vici.
mirzas saRamoebze da Zeglis gaxsnaze
deda sul dadioda. iwvevdnen, rogorc
mis megobars. deda maCabelze, mweralTa
saxlis mopirdapire mxares cxovrobda
da araerTi maSindeli poetis muza
iyo. dedas 6 da hyavda, yvelani erTmaneTze lamazebi iyvnen.
- miTxariT, werilebi, romlebsac
mirza dedas frontidan ugzavnida, gaanadgureso. ratom an vin gaanadgura?
- werilebSi siyvarulze arafers
ambobda, Tavis mdgomareobas aRwerda,
Tu rogori iyo jariskacis cxovreba.
im periodSi deidaCemi - vardo maqsimelaSvili beriasTan muSaobda, mere moskovSic waiyvana. deidas bevri usiamovneba aqvs gadatanili. yvelafers rom
Tavi davaneboT, orjer iyo dapatimrebuli.
baxva bregvaZe:
- bebiis monaTxrob ambavs gavixseneb:
vardo rom daiWires, 2 Svili upatronod darCa. misi meuRlec dakavebuli
hyavdaT. Tinas es ambavi gaugia da saswrafod moskovSi gafrenila. rac SeiZleboda, swrafad unda Cavsuliyavi,
winaaRmdeg SemTxvevaSi, didi albaTobiT,
patarebs bavSvTa saxlSi waiyvandneno.
advili warmosadgenia, rogor inerviulobda vardo upatronod darCenili
Svilebis gamo. marTalia, bebia maTTan
Cavida, magram am ambavs vardos aravin
etyoda. hoda, Tinas aseTi ram moufiqrebia: maTi Zveli foto auRia da mcvelebisTvis uTqvams: am fotos mainc Sevugzavni, esec werili xom ar aris? Zalian
gTxovT, neba damrTeTo. mokled, am Zveli
fotos ukana mxares axali TariRi
miuweria. vardo amiT mimxvdara, rom
Tina misi Svilebis gverdiT iyo. mogvianebiT ixsenebda: im dRes fotos ukana
mxares gakeTebul warweras davxede
Tu ara, nerviuloba wamSi momexsnao.
qeTevan kobalaZe:
- cnobisaTvis, vardo koko SanelTan
megobrobda.
- sainteresoa, safrangeTSi rogor
moxvda?
- iq meuRlesTan erTad samuSaod
gauSves. Cemi deidaSvili parizSi daibada da koko Saneli vardom swored
im wlebSi gaicno. vardo mis samodelo
saxlTan TanamSromlobda, Sanelis saxe
iyo. mas da dedas Sanelis koleqciidan
Zalian Zvirfasi Slapebi, CanTebi hqondaT. Svidive da lamazi iyo, magram
erTmaneTs ar hgavdnen. isini ara mxolod silamaziT, aramed gonierebiTac
gamorCeuli qalebi iyvnen.
`nu mwer, rom baRSi ayvavda nuSi,
rom mTawmindaze ca dawva TiTqos,
rom saqarTvelo am gazafxulSi,
rogorc yovelTvis, waagavs xviTos.
rom orTaWalam Caicva TeTri
da Sen Caicvi kaba yvavilis,
rom mtkvari Relavs, rogorc yovelTvis,
roca metexis axlos Caivlis.
...wuxel vebrZodi cecxls da uragans
da saSineli brZolebis nislSi
me momeCvena, sadRac Cvens ukan
aelvebuli idga Tbilisi.
orTaWalaSi hyvaoda nuSi,
mTawmindis mxrebze mze iwva TiTqos,
da Sen, Zvirfaso, am gazafxulSi,
rogorc yovelTvis, mohyavdi xviTos.
nu momwer... isec vici, ragvari
ferebiT hyvavis Tbilisi axla,
rom viRac dadis mindvrebSi RamiT
da dilisaTvis amwvanebs naxnavs.
me isic vici, rom karg amindebs
moaqvT gulebis saamo feTqva,
da Tu bolomde tyvia damindobs,
Tu gazafxulebs SevxvdebiT erTad, getyvi, rom moved brZolanaxuli
da sikvdilamdis SenTan davrCebi,
rom lamazia mze gazafxulis,
brZolebis Semdeg - mze gamarjvebis~.
mirza gelovans
saqarTveloSi gadmoasveneben
qarTveli poetis mirza gelovanis neSts 8 maiss saqarTveloSi
Camoasveneben. informacias sazogadoebrivi mauwyeblis generaluri direqtoris moadgile Tamaz tyemalaZe avrcelebs. misi informaciiT, mirza gelovanis saflavs 1979 wels miakvlia, roca qarTvel studentebTan erTad smolenskis olqSi imyofeboda.
omSi daRupuli 27 wlis qarTveli poeti samSoblos 71
wliani ganSorebis Semdeg daubrundeba. kapitani mirza gelovani
belarusSia dakrZaluli vitebskis olqis bernekoviCis raionis
sofel sanikis saZmo sasaflaoze.
divizia, romelSic mirza gelovani ibrZoda am sofelSi germanelebs daupirispirda da Setakebisas TiTqmis mTlianad ganadgurda. qarTveli kapitani sanikis mcxovreblebma miabares miwas.
`am etapze midis molaparakebebi belarusis mxaresTan. teqnikuri detalebis SeTanxmebis Semdeg mirza gelovanis neSts saqarTveloSi gadmoasveneben. 8 maiss mirza gelovanis neSts
quTaisSi Caasveneben, saidanac samxedro baldaxiniT TbilisSi
gadmoasveneben,~ - ganacxada Tamaz tyemalaZem.
gadmosvenebisa da dakrZalvis ceremonials mayurebeli sazogadoebrivi mauwyebelis pirdapiri eTeriT ixilavs. sazogadoebrivi mauwyeblis dokumenturi filmebis studia am faqtis amsaxvel films gadaiRebs.
mirza gelovanis neSts, mweralTa da sazogado moRvaweTa
axal panTeonSi 9 maiss dakrZalaven.
Tamuna kvinikaZe
31
- is, rac axla unda giamboT, mxolod
orma adamianma vicodiT. is daiRupa,
me ki ukve movxucdi, guli waramara
maxsenebs Tavs da ar vici, rodis miRalatebs. amitom gadavwyvite, giamboT
yovelive da saidumlo Tan ar gaviyolo... mxolod erT rameze SevTanxmdeT:
pirovneba, romelsac Cemi ambavi exeba,
Zalze cnobili kaci iyo, amitom mas
mxolod saxeliT movixsenieb - ar minda, rom Crdili miadges gardacvlils
an mis ojaxs...
daviwyeb imiT, rom me-11 klasSi
vswavlobdi, rodesac praqtikaze axalgazrda pedagogi moavlines da Cvens
skolaSi gaanawiles. Cemsa da levans
Soris male gaCnda grZnoba... Semdeg
meore msoflio omi axali damTavrebuli iyo, rodesac cnobilma qarTvelma msaxiobma i polite xviCiam qmarSviliani qali - quTaisis Teatris
msaxiobi, luba alfaiZe moitaca da ise gadamala, rom ramdenime dRis ganmavlobaSi veravin poulobda.
qalbaton lubas erTi qaliSvili hyavda - nunu, romelmac mSvenivrad
icoda rogorc misi dedis mimarT i polites grZnobis, aseve maTi adgilsamyoflis Sesaxebac. is maSin 15 wlis iyo da mamasTan erTad eZebda motacebul dedas. im saxlsac bevrjer auar-Cauares, sadac luba da ipolite
imyofebodnen, magram ar gaamxila... Semdeg TviTonac dedasTan darCa.
marTalia, mamam Zalze inerviula, magram bolos beds Seurigda da cols
oficialurad gaeyara. nunus gazrda i politem iTava, gvaric misca da is
didi msaxiobis erTaderTi STamomavalia.
wlebis win qalbatoni nunu Tavad damikavSirda, - Zalze piraduli ambavi maqvs mosayoli da mxolod Sen Tu gandobo, - miTxra. maSin is 72
wlis gaxldaT, xuTi Svilis deda da Tormeti SviliSvilis bebia.
saiqioSi daniSnuli paemani
Cavabare quTaisis pedagogiur institutSi da misaReb gamocdazec istorias
levani ibarebda. kargad viyavi momzadebuli, yvelaferi sxapasxupiT vupasuxe,
magram levans komisiis wevrebisTvis
uTqvams - am gogos erTi cremli mainc
unda gadmovagdebinoo, - da miTxra: ar gegonos, SenTvis xuTiani ar memeteba,
magram erTi SekiTxva kidev unda dagisva,
ra exata aqilevss farzeo? - davibeni
da cremli yelSi momebjina, verafriT
gavixsene da vuTxari: - ar gndomebiaT
niSnis dawera da avdgebi da waval-meTqi. gamosvlisas karis saxelurs xeli
rom movkide, gamaxsenda, mivbrundi, saxnisi-meTqi - daviZaxe da oTaxidan
gavvardi...
Semdeg iyo studentobis wlebi da
Cemi sayvareli adamiani istoriis leqciebs mikiTxavda. yvelam icoda, rom
Cven erTmaneTi gviyvarda. daqorwineba
gadavwyviteT da gavumxileT mamas da
dedas (aqac da Semdgomac mamaSi yovel-
32
Tvis i polite xviCia igulisxmeba).
levani Cems saTxovnelad da dasaniSnad
ojaxSi gvewvia axloblebTan erTad.
Cems bednierebas sazRvari ar hqonda.
jer Cveni sadRegrZelo ar hqondaT
Sesmuli, rom karze kakuni gaisma. Ria
karTan levanis gamzrdeli deida idga
da Semosvlis nebarTvas iTxovda. gaocebulma mamam hkiTxa: - Sen aq ra gindao?! - radgan am qalbatonSi Tavisi
Zveli nacnobi aRmoaCina. rodesac mamam
misi da levanis naTesaobis ambavi Seityo, niSnoba CaSala: aRmoCnda, rom es
qalbatoni 8 wlis ganmavlobaSi misi
sayvareli yofila da mamas dauSveblad
miaCnda Cveni danaTesaveba.
- warmomidgenia, Tu ra Tavzardamcemi
iqneboda es TqvenTvis...
- bunebrivia, uzomod gavnerviuldi...
Semdeg levans niSani ukan davubrune
da gadavwyvite, saswrafod gavTxoviliyavi. Cemi bavSvobis megobar gogonas
hyavda biZaSvili, romelsac moskovis
saerTaSoriso urTierTobebis instituti hqonda damTavrebuli, CineTSi,
sabWoTa kavSiris saelCoSi samuSaod
miavlines da aucilebeli iyo, rom
coli moeyvana. amaze karg variants
verc vinatrebdi... aseTi travmis Semdeg,
saqarTvelodan wasvla CemTvis Svebis
momgvreli iqneboda. amitom uyoymanod
davTanxmdi am kacs colobaze. Cemi
pirveli meuRle gaxldaT Jora gogiZe.
Zalze simpaTiuri, kargi mamakaci iyo.
moskovSi TiTqmis erTi Tve viyaviT erTad saWiro sabuTebis mowesrigebamde
da erT WerqveS da-ZmasaviT vcxovrobdiT.
moskovidan swored im dRes gavfrindiT, rodesac nato vaCnaZe daiRupa.
kargad maxsovs, nato aeroportSi, meuRlesTan - maRal, lamaz, samxedroformian
mamakacTan erTad movida. Zalze Tbilad
daemSvidobnen erTmaneTs da nato gafrinda. Cvens TviTmfrinavze Casxdoma
rom gamocxadda, swored maSin gamoacxada diqtorma: TviTmfrinavi, romelSic
qalbatoni nato vaCnaZe ijda, Camovarda
da afeTqdao. xalxi xmamaRla tiroda
da bRaoda, ise ganicada natos daRupva...
CineTSi dagvxvda saqarTvelos finansTa yofili ministri, givi CxaiZe da
misi meuRle, qalbatoni Tina. isini
asakiT Cemze gacilebiT ufrosebi iyvnen
da rogorc ded-mama, ise mepyrobodnen...
maleve davfexmZimdi, magram Tavs Zalze
cudad vgrZnobdi. orsuloba garTulebulad mimdinareobda. saukeTeso specialistebis meTvalyureobis qveS vimyofebodi, magram gadavwyvite, saqarTveloSi davbrunebuliyavi da 6 Tvis fexmZimem
quTaiss mivaSure.
Camosvlidan mesame dRes, qalaqSi
gavedi saqmeze. fexiT mivdiodi. uceb,
mesmis xma: - amas vis vxedav? Cemo sicocxlev!.. levani SemrCa xelSi. mucelze xeli momiTaTuna da miTxra: `buculaSi~ baiebi gyavs?..
ar vici, ratom miTxra mravlobiT
ricxvSi, magram me marTlac, tyups velodi. Semdeg, cota xans visaubreT,
imave adgilze damtova - damelodeo, miTxra da sadRac gauCinarda. karga
xnis Semdeg dabrunda, TviTmfrinavis
ori bileTi moitana da miTxra: - leningradSi gavfrindeT, mag bavSvebs mamobasac gavuwev, gvarsac mivcem, i polites
ki nurafers vkiTxavTo. imave saRamos
reisi iyo. Sin wavedi, rom pasporti
ameRo. arc miyoymania, ise davTanxmdi
wasvlaze. amaze Wkvianurs verc verafers movimoqmedebdi, magram rogorc
Cans, RmerTs ar ewada Cveni erTad yofna: pasporti ver vi pove, ise ki, aba,
rogor gavfrindebodiT?!. bileTebi me
mqonda da dResac Senaxuli maqvs...
- meuRles rogor auxsnidiT Tqvens
saqciels?
- ar dagimalavT, rom CineTidan
swored im azriT wamovedi, rom aRarc
davbrunebuliyavi.
- ganqorwinebis Semdeg, Tqven da
levans ar gicdiaT urTierTobis aRdgena?
- ara. Semdeg levanma coli moiyvana.
Cems cxovrebaSi arasodes ereoda, magram ambavs mudam kiTxulobda. Tu icoda,
rom miWirda, damirekavda da metyoda:
- ras izam, nunu, cxovreba aseTia, unda
gauZlo. ar ifiqro, Cemi coli rom
yofiliyavi, ukeTesad iqnebodi, ojaxSi
me Zalze saZageli da autaneli varo.
kidev kargi, col-qmari ar varT, Torem
SesaZloa, dRes erTmaneTi aRarc ki
gvyvarebodao...
arasodes metyoda `ar gewyinoso~.
ar getkinoso, - ase uyvarda Tqma, radgan
kargad icoda, misgan metkineboda da
ar mewyineboda... Semdeg levanma Zalze
didi tragedia gadaitana. pirveli Svili xuTi wlis asakSi, sisxlis gaTeTrebiT gardaecvala. uzomod ubeduri
adamiani iyo. manqanaSi, sarkeze kaxas
faCuCebi dakida, grZeli zonriT ise
iyo damagrebuli, rom damuxruWebisas
faCuCebi saxeSi urtyamda - TiTqos
TviTgvemis mizniT...
erTxel sofel orpirSi, deidasTan
mivdiodi da levanma gzaze SemniSna.
mis manqanaSi rom Cavjeqi, faCuCebi Camovxseni da `bardaCokSi~ Sevinaxe. ase ar
SeiZleba-meTqi, - vuTxari. - isedac
viciT, rom uzomod ganicdi Svilis
sikvdils, es sul mTlad gaganadgurebsmeTqi. gafiTrda, saxe daemanWa, saWes
ise Caafrinda, rom TiTebi gauTeTrda,
magram araferi uTqvams.
- weRan TqviT - Cemi pirveli qmario... meoredac gaTxovdiT?
- diax. Cemi Svilebi xuTi wlisani
iyvnen, rodesac kacur kacs, Zalze karg
adamians - ilo gabunias gavyevi colad.
misgan sami Svili gavaCine - maka, besiki
da nukri. didxans vicxovreT erTad,
Semdeg davqvrivdi.
- Tqveni da levanis urTierToba
rogor warimarTa meored gaTxovebis
Semdeg?
- Zveleburad. isev ise iSviaTad
Tu damirekavda an SemTxveviT gadaveyrebodi quCaSi - eg iyo da eg. Cven Soris fizikuri urTierToba ar yofila.
logini wyvets yvelafers?! es sibinZure
iqneboda. Cven ufro Zlierad gviyvarda erTmaneTi, vidre es loginisTvis
aris saWiro. quCis qalad rom vqceuliyavi, masTan sarecels ver gavinawilebdi. suliTa da guliT mas vekuTvnodi da raRa saWiro iyo logini?!
xuTi Svili gavzarde da yovelTvis
vcdilobdi, TiToeuli maTgani mas damsgavseboda, misi Tvisebebi hqonoda. mis
nawarmoebebs vakiTxebdi, vaswavlidi da
avtoris Sesaxebac vuambobdi. xSirad
wavsulvarT me da levani aragvis piras.
ori `Steri~, romlebmac ar ician, rom
erTi qalia, meore - mamakaci... xandaxan undoda, rom Cavexutebine da `Caveburjgne~, undoda, qalic enaxa CemSi,
magram ambobda: - mirCevnia, am survilma
momklas, vidre yvelaferi gavafuWoo...
misi mesaidumle gaxldaT batoni Temur SaSiaSvili. darwmunebuli var,
man yvelaferi icoda. xSirad, roca
Temurs Sevxvdebodi, levans daurekavda
da etyoda: - CvenTan modi, biWo, TeTr
xidTan, restoranSi davsxdeT da viWukWukoTo.
amas winaT, erT-erTma Jurnalma dabeWda interviu levanis SvilTan. man
Tqva - mamaCemi martosuli iyoo... guli
metkina, es rom wavikiTxe. davureke da
vusayvedure: - is bumberazi adamiani
iyo, levanis nawarmoebebze uamravi Taoba aRizarda, uamravi megobari da gulSematkivari hyavda da ratom iyo martosuli-meTqi?..
es interviu rom wavikiTxe, meore
dRes movagrove is nivTebi, romlebic
Cvens urTierTobaSi mniSvnelovani iyo,
werilebi, mivedi kaTolikos-patriarqTan da kurTxeva vTxove, rom ufleba
moeca, mis saflavze damemarxa. kurTxeva
miviRe da swored ase moviqeci, yvelaferi davmarxe, radgan mas ekuTvnoda.
levans CemTvis rom eTqva - Tavi unda
moikla, radgan me ase mindao, im dResve
davamTavrebdi Cems cxovrebas... axla
ki is droa, yvelaze didi saidumlo
gagandoT.
- rogor, kidev gaqvT raime gasamJRavnebeli?
- is, rac moismineT, araferia imasTan
SedarebiT, rasac moismenT... me da levanma
jvari daviwereT...
- rodis? vidre meored gaTxovdebodiT?
- ara, maSin ukve xuTi Svilis deda
viyavi da levansac col-Svili hyavda...
movamzade sakonferencio Tema - `galaktioni~. maSin mgosani cocxali iyo.
konferencia foTSi, gemze Catarda da
Cemma Temam gaimarjva. Semdeg Camovedi
TbilisSi, pirvel, meore da mesame adgilze gasulebs Sexvedra mogviwyves
universitetSi. meore dRes levani Semxvda da megobrebTan erTad bunebaSi
saqeifod dampatiJa. Semdeg yvela saxlebSi Camoariga, Cven ki mzis Casvlamde, sveticxovelSi daviwereT jvari.
is Tavis ojaxSi dabrunda, me - Cems
ojaxSi.
es gaakeTa imisTvis, rom im qveynad
mainc vyofiliyaviT erTad. Tan ambobda:
- SesaZloa, es codvaa, im qveynad paemans
rom vgegmavT, magram amxela siyvaruls
ra vuyoTo?..
is gardaicvala. imedi maqvs, marTlac, vnaxavT erTmaneTs... Tumca, axlac
xSirad mesizmreba. cota xnis win, infarqti gadavitane. im RamiT mesizmra,
TiTqos sabani gadamxdoda da mcioda,
am dros, fanjaraze viRacam sanTeli
Semodga; levani iyo. SevCivle - yinulSi vwevar-meTqi. uaris niSnad Tavi
gaaqnia da gaqra... swored im RamiT
damemarTa infarqti...
33
gvaxsovs afxazeTi?
mamaCemma qarTvelisTvis
tyviis srola ar ikadra
- maSin 10 wlis viyavi. am asakis
bavSvi omisTvis pataraa, magram maSindeli movlenebis danaxva ki SemeZlo. ra
Tqma unda, Cemeburad, bavSvurad aRviqvamdi yvelafers. dRemde yurebSi midgas,
samsaxuridan dabrunebuli mamis xma, kidev kargi, Svilo, jer patara xar,
iaraRis aRebas aravin mogTxovso... mamas
xSirad uTqvams, Cemi qalaqi gamorCeuli imitomaa, rom sxvadasxva erovnebis
adamiani cxovrobs. marto afxazebi
da qarTvelebi rom iyvnen, cxovreba
uintereso iqnebodao...
- deda qarTveli gyavT?
- ara, dedac afxazia, gvarad - lakoba... Cemi mSoblebi soxumelebi iyvnen.
erTmaneTi TbilisSi gaucniaT. iq swavlobdnen. mama Tbiliss Tbili xalxis
qalaqs eZaxda. rusul skolaSi vswavlobdi, magram imdenad qarTul garemoSi
vizrdebodi, arasdros mqonia agresia
da arc maTgan migrZnia msgavsi ram.
magram rac Cems mexsierebas SemorCa,
qarTuli enis mimarT afxazebis arc
ise kargi damokidebuleba iyo. maRaziis
gamyidvelisTvis qarTul enaze rom
gekiTxaT, - puri gaqvTo? - rusulad
gipasuxebdaT. Cemi mezobeli qarTveli
bavSvebi ezoSic da saxlSic rusulad
laparakobdnen, magram vinaidan afxazebis, somxebisa da berZnebis sasaubro
enac rusuli iyo, amaSi maSin gasakvirs
verafers vxedavdi. mdidari saojaxo
34
biblioTeka gvqonda, rusulTan da inglisurTan erTad, mama qarTul wignebsac ezideboda Sin...
- rogori ganwyobileba iyo omis
dawyebis win zogadad, soxumSi?
- adamianebi eWvianebi gaxdnen, erTmaneTs aRar endobodnen. afxazebis erTi
nawili, qarTvelebis mimarT keTil an
Tundac neitralurad ganwyobilebs aSkara agresiiT gviyurebda. erTxel troleibusidan CanTebiT datvirTuli moxuci qali Camovida (deida lia Cemi
mezobeli iyo. moxuc dedasTan erTad
cxovrobda. ezoSi leRvis xe edga,
rac mTeli quCis mozardebis `samizne~
iyo. rZian nayofsac ki vi paravdiT...
sul imaze nerviulobda, leRvs rbili
totebi aqvs, ar Camotydes da rame ar
moitexoTo. erTxel, SuaRames marTlac
Camomityda toti da misi saxlis saxuravze movadine zRarTani. koWis Zvali
movitexe). erTi sityviT, am qalis misaSveleblad, Cem garda aravin wamomdga-
`ocnebad mqonda Cemi mSobliuri
qalaqis naxva da SarSan zafxulSi,
rusi megobris daxmarebiT, survili
avisrule. netav, ar Cavsuliyavi,
- Cems mexsierebaSi CarCenili
afxazeTis `lurji samoTxis~ nacvlad, erTi didi, soflad qceuli,
mSieri da sacodavi adamianebiT dasaxlebuli qalaqi damxvda... daaxloebiT ise damemarTa, sayvareli
adamiani rom mogikvdeba da misi
cxedris naxva rom ar ginda, radgan
iseTi dagamaxsovrdes, rogoric sicocxleSi iyo~, - ambobs 29 wlis
iuri ramba.
ramba rac unda gasakviri
iyos, 90-iani wlebis qarTul-afxazuri konfliqtis dros, soxumis
datovebam mis ojaxsac mouwia, radgan mamamisma, qarTvelebTan erTad
gazrdilma rauf rambam moZmisTvis
tyviis srola ar ikadra da brZolaSi Cabmas, iqaurobis datoveba
arCia...
ra. gaocebuli davrCi. mas Semdeg Tanatolebma amiTvalwunes. erT-erTi afxazis ojaxSi yuri movkari, iaraRis Segrovebaze TaTbirobdnen da saxlSi
misulma mamas vkiTxe, - omi unda daiwyos-meTqi? erT kviraSi gagraSi pirveli
tyvia gavarda. amis Semdeg soxumidan
afxazebi wavidnen.
- iqauroba Tqvenc datoveT?
- ara. Cven da kidev ramdenime afxazi
ojaxi Cveulebrivad vagrZelebdiT
cxovrebas. mamaCemi arc iqamde eswreboda
sardafSi gamarTul farul Sexvedrebs
anu rogorc maSin ambobdnen, - is erovnulad araaqtiuri afxazi iyo. male
soxumSi viTareba daiZaba. `mxedrionelebi~ bevrs scodavdnen. maTTan adgilobrivi miliciac verafers gaxda.
mamaCemma gadawyvita, cota xniT ukrainel megobarTan wavsuliyaviT... Zalian
gaxsnili da gulRia adamiani iyo da
ar daumalavs, ratom midioda qalaqidan.
- wasvlis mizezad ra daasaxela?
- qarTvels tyvias ar vesvrio...
samwuxarod, maSin patara viyavi da ar
maxsovs, Tavis neitralur pozicias
rogor ganmartavda, magram roca dedaCemis naTesavebi `mSiSara siZes~ Semoswyrnen, mamaCemma maT mSvidad upasuxa, rusebs kargad vicnob da male mixvdeba Cveni xalxi, vis xafangSic gaebao...
sanam saxlidan gavidodiT, telefonos
zari gaisma. viRacam mama ikiTxa, wasasvlelad emzadeba da axlave davuZaxeb-
meTqi, magram sanam is movida, ucnobma
telefoni gaTiSa. rogorc Cans, Segvamowmes, saxlSi viyaviT Tu ara.
gagramde taqsiT wavediT. gzadagza
datvirTuli manqanebi da fexiT mosiarule adamianebi gvxvdebodnen. ramdenime damwvari saxlic vnaxe. Soridan
srolis xma ismoda. SemovliTi gzebiT
unda mivsuliyaviT fsoumde, magram rogorc ki soflis gzisken gadavuxvieT,
gagvaCeres. SiSisgan erTianad vkankalebdi. SeiaraRebulma da wverianma mamakacebma mama manqanidan gadaiyvanes da
gvari hkiTxes, mere erTma meores raRac
afxazurad gadaulaparaka, is daeTanxma,
- is ariso... manqanis sarkidan davinaxe,
rogor daeca mama, roca viRac axmaxma
avtomatis kondaxi Caartya. dedam ikivla da manqanidan Casvla daapira, magram
iq myofTagan erT-erTma, mas karis gaRebis saSualeba ar misca da sTxova, wadiT, es yvelaferi Tqvenma Svilma
ar unda naxoso. mere Cvenken wamovidnen
da taqsis mZRols wasvla ubrZanes,
sxvebi mamas urtyamdnen... mere viRacam
mZRolis SesaSineblad haerSi gaisrola.
- masac emuqrebodnen?
- diax, gaafrTxiles, manqana ar gaaCero, Torem mogklavTo. jer moskovSi
CavediT, iqidan - kievSi, mamas megobarTan karga xans vcxovrobdiT. mamaCemis
megobars Cemi Tanatoli Svilebi hyavda
da skolaSi im bavSvebTan erTad vswavlobdi. TandaTan Sevegue iqaurobas,
magram yoveldRe vekiTxebodi dedas, mama mokles Tu tyved aiyvanes-meTqi?!
is Cumad iyo. wlebis Semdeg, roca situacia cotaTi Cawynarda, naTesavebi
dagvikavSirdnen, - sad xarTo?
- dedis mxridan?
- orive mxridan, magram deda maTTan
urTierTobas Tavs aridebda.
- maT Tqveni ojaxis tragediis Sesaxeb ar icodnen?
- ki. rogorc Semdeg miTxres, yvelam
icoda. arc me da arc dedaCemma ar
vicodiT, mamas cxedars ra bedi ewia.
saerTod, saflavi hqonda Tu - ara. es
wlebis ganmavlobaSi CvenTvis tabudadebuli Tema iyo. Semdeg ki, roca ukrainis samxedro akademia davamTavre, gadavwyvite, afxazeTSi wavsuliyavi.
- es TqvenTvis ioli ar iqneboda...
- diax da amitomac, daxmareba erT
Cems rus megobars vTxove. adleramde
matarebliT CavediT. adleridan fsous
sasazRvro punqtamde samarSruto taqsiT vimgzavreT. rogorc ki gagras mivadeqiT, mivxvdi, rom afxazeTi, rogorc
sakurorto da turistuli zona aRar
arsebobda. ar arsebobda infrastruqtura. Rame iyo da gagris quCebs, saxlebidan gamomavali, mbJutavi naTuris
Suqi anaTebda. gagridan soxumamde jayjayiT viareT. marTalia, vicodi, rom
afxazeTSi omi iyo da es saSineleba
sakuTar tyavze viwvnie, magram mainc
ver warmovidgendi, ase Tu Seicvleboda.
ramdenjerme gzidan mibrunebac davapire, magram cnobismoyvareoba mklavda.
gagridan soxumamde gza raRac ukeTesis
naxvis molodinSi gaviareT. ukve kargad
gaTenebuli iyo, soxumSi rom SevCerdiT
da erT-erTi kafeSi visauzmeT. marTalia, sul raRac 10 weli vicxovre im
samoTxeSi, magram TiToeuli quCa zepirad maxsovda. Sevcqerodi iqaurobas
da guli yelSi mebjineboda. mzis amosvlasTan erTad, soxumis zRvis sanapiro,
poetebisa da momRerlebis muza, naxiriT gaivso. Toliebis Wylopins qaTmebis kriaxi Seeria. Cemi megobari Tvals
ar macilebda, eSinoda, nervebma ar umtyunoso.
sanam kafes davtovebdiT, diasaxlisma
wvrilad gamogvkiTxa, vin viyaviT da
iq ramdeni xniT davrCebodiT. mec da
Cemi megobaric qerebi varT, orives
rusuli aqcenti gvaqvs. amitom egona,
Cveni saxiT guluxv turistebs gamohkra xeli. mere sasxvaTaSorisod Tqva,
- ruseTis xelisuflebis madloblebi
varT afxazebi, gaalamazes aqaurobao...
kidev didxans isaubra maT `amagze~,
Tan, TvalebSi gviyurebda, albaT, fiqrobda, darCenas gadavwyvetdi Tu wasvlas.
wamosvlisas veRar moviTmine da vuTxari, roca rusebi aq mcxovreb, ukanasknel afxazs monad aqceven, madlobis
Tqma ar dagaviwydeT-meTqi. sxvagvarad
ar SemeZlo... iqidan Cems quCaze wavediT.
adgilobrivebi ucxoebs interesiT gvakvirdebodnen, turistebi vegoneT.
- rogori dagxvdaT Tqveni quCa?
- gamgzavrebamde, dedaCemma mTxova,
soxumisTvis da Cveni quCisTvis, bevri
foto gadameRo, magram emociebisgan
imdenad daclili viyavi, fotoaparati
arc ki gamxsenebia. ar mindoda, dedas
enaxa, rogori gasacodavebuli iyo misi
sayvareli qalaqi. Cems bavSvobaSi, saxlis win didi palma gvedga, romelic
fesvebianad iyo amoTxrili. saxls
meore sarTulze, mxolod SuSebCamsxvreuli, Ria fanjrebi SemorCenoda.
dabla kar-fanjara mTeli iyo, magram
mTlianobaSi iqauroba ZaZebiT Semosil
mgloviare dedas hgavda...
me da Cemi megobari - sergo bavSvobis
mezoblis, somexi artemis saxlSi davbinavdiT. marTla ar vici, rogor moaxerxa, magram somxis saxlSi yvelaferi
zustad ise iyo, rogorc omamde maxsovs. televizoric ki igive hqonda `horizonti~. saRamomde mTeli quCis
ambavi gavigeT. bolos sergom maspinZels,
Cveni, naxevrad damwvari saxlis patronis bedze hkiTxa, - `evo ubili... naverno,
svoi, abxazci ubili,~ - Tqva artemam.
sergo CaeZia, mere afxazebis sasaflaoze
daasaflaveso? - ara, amboben, viRac qarTvelma Tavisi saxlis sardafSi damarxa, magram sinamdvileSi aravin icis,
sad aris misi cxedario, - Tqva somexma
da saubris Tema Secvala.
im jojoxeTSi ra gamaCerebda? im
dResve wamovediT iqidan. am yvelaferma
erT daskvnamde mimiyvana, - afxazebma
is miviReT, rac gvekuTvnoda!
lali papaskiri
35
istoria aTwleulebSi
viwyebT retrospeqtul proeqts
saxelwodebiT `istoria aTwleulebSi~. am proeqtSi SevecdebiT axali,
saintereso kuTxiT daganaxoT Cveni
qveynis yofa da istoria konkretul
aTwleulSi, Tanac es yvelaferi erTi
adamianis TvaliT, misi aRqmiT, sityviT.
aq ar iqneba arc qronikebi, arc
imaze vidardebT bevrs, Tuki romelime
mniSvnelovani TariRi an movlena
gamogvrCeba, ubralod, CvenTvis mniSvnelovania im erTi adamianis `aTwleuli~ warmogidginoT, visac kargad
axsovs es `aTwleuli~, an imisi, visac
SeiZleba ar axsovs, magram kargad
icnobs, magaliTad, saqarTvelos 20ian wlebs da SeuZlia sainteresod
daweros am dekadaze.
gvesmis, rom bevrisTvis SesaZloa
Zalian pirobiTi iyos ase, aTwleulebad dayofa, Tumca isic ar unda dagvaviwydes, rom raRaca movlenis, an
yofisTvis damaxasiaTebeli ama Tu im detalis gaxsenebisas xSirad vambobT
xolme, rom es 70-ianebis stili iyo, rom garkveuli moda pirvelad 80ianebSi gamoCnda, rom 30-ianebSi momxdarma ambebma Secvala Cveni qveyana.
imedi gvaqvs, es koleqtiuri proeqti bevr mkiTxvels gaaxsenebs Tavis
aTwleuls, bevri daeTanxmeba, ufro meti ar daeTanxmeba avtors da iqneb
momavalSi ukve gamoqveynebuli aTwleulebis Sesaxeb gansxvavebuli versiebic
ki wavikiTxoT, an erTmaneTisgan movisminoT aseTi dazusteba-damatebebi.
zurab kiknaZis
50-ianebi
TiTqos arc unda movelodeT, rom
aTwleulebs raRac saerTo, maTi yvela
monawilisTvis erTnairi Seferiloba
eqnebaT - es dayofa ama da am wleulebad xom TviTneburia, yoveli adamiani
Tavisi gamocdilebis kvalobaze anawilebs drois SeuCerebel kontinuums.
an ra aris es ricxvi aTi, romelsac
esoden gadamwyveti roli ekisreba saukunis mdinarebis danawilebaSi? yoveli
saukunis damdegidan tradiciulad aRniSnaven 10-ian, 20-ian, 30-ian, 40-ian da
a. S. wlebs saukunis dasasrulamde.
nuTu yvela aTwleuli savsea erTmaneTisgan gansxvavebuli mniSvnelobebiT,
individualuri sazrisebiT, rom Rirdes
masze dayovneba, mexsierebis SeCereba...
Tu drom unda waiRos isini dasakargavSi.
Tumca iyo wlebi garkveuli periodis aTwleulSi, iyo erTi dRec, roca
mzad iyo kaci, rom iobis sityvebi eTqva: „dabneldes is dRe, aRar moxedos
mas ufalma zegardamo, aRar inaTos
masze naTelma... bnelma waiRos is Rame...
TveTa ricxvSi aRar iTvlebodes...“
gansakuTrebiT Rame, ara Sobis, aramed
dakargvis Rame, ukanmouqcevlobis Rame.
droJamis sxviseuli aRqma rogoria,
namdvilad ar vici, da vin rogor anawilebs am mdinarebas, romel mxares
aTavsebs warsuls da momavals, marjvniv
Tu marcxniv, aRmarTze Tu daqanebaze,
magram 1933 wels dabadebuli adamianis
dRevandel aRqmaSi, gasuli saukunis
es ori aTwleuli erTmaneTisgan arsebiTad gansxvavebuli individualobebia.
Tu pirveli erTi mTlianobaa, romlis
36
obieqtur da subieqtur habituss msoflio mniSvnelobis movlena gansazRvravda, meore pluralisturi iyo, winaaRmdegobrivic, bevri tkivilis da bevri
sixarulis momtani.
ai, fiqrobs kaci gasuli saukunis
erTaderT, amdenad ganumeorebel, da
aTaswleulis bolo 40-50-ian wlebze. maT aqvs Tav-TavianTi dasawyisi da
dasasruli. namdvilad aqvT, namdvilad
isini erTmaneTis miyolebiT warmoSobili wlebis - oci wlis erT mTlianobaSi Sededebaa, Tumca ara Serwyma,
rom TiToeul maTgans individualoba
daekargos. is gviyurebs Tavisi sakuTari
saxiT, ganumeorebeli individualobiT,
da Cvenc gamovarCevT mas, vcnobilobT
mas, vexmaurebiT mas. es namdvilad asea,
yovel SemTxvevaSi, am naweris avtoris
pirad da, Tundac, sayovelTao-saqveyno
gamocdilebaSi. bolos da bolos, es
aTwleulebi Cvengan gareSe, sxvagan sadme
xom ar awyvia, Tundac ferflad, rogorc poeti ambobs, rom
„iq bevri dardis da bevri SiSis
gadamtan gulTa ferfli awyvia“.
bolos da bolos, es aTwleulebi
meoce saukuneSia Sobili, meoce saukune
ki Cveni dauviwyari samSobloa da
gviyvars, rogori sabedisweroc ar unda
iyos is, rogori tragikuli movlenebiT
aRsavsec ar unda iyos, ra sioblis
momtani, ra tkivilebic ar hqondes
moyenebuli, swored am yvelafrisTvis
dauviwyaria...
didi buSti
es misi da, SesaZloa, mTeli misi
epoqis apoTeozi, wina, 40-ianis dasasruls ekuTvnis. is maRla, qalaqis caSi
iqna aRvlenili, raTa Svidi wlis Semdeg gamskdariyo da mexistexad dascemoda qalaqs. 1949 wlis dekembris
miwuruls Teqvsmetiode wlis ymawvili caSi xedavda veeberTela ganaTebul
buSts beladis kanonikuri gamosaxulebiT.
ra ifiqra man?
rac ifiqra, SesaZloa, asakiT motanilma gansjam gadafara, saxe ucvala imJamindel STabeWdilebas, da raRac sxva,
gansxvavebuli azri da, SesaZloa, gancdac Semata, magram mainc SesaZlebelia
realuri gancdis aRdgena, misi gasufTaveba Semdegdroindeli minarevebisgan.
Rirebuli, SesaZloa, is ufro iyos, vidre sayovelTaod gamomuSavebuli da
erTxel da samudamod gayinuli, banaluri azri tiranze. nu vecdebiT am
faqtis retrospeqtul Sefasebas, imgvars, rogoric mxolod epoqis dasasrulidan warmoiTqmis. Sehyurebda
buSts da fiqrobda, Tumca es fiqric
ar iyo - mis Tvalwin raRac xdeboda,
raRac movlena iyo, sruliad kanonzomieri. aha, es didi kacia, namdvilad didi kacia, ukvdavebas miaxloebulia.
da Tu momavali ganswavlis Sedegebs
moimarjvebda, ifiqrebda: Tuki sikvdili
mas Seexeba, atacebuli iqneba Cvengan
am buStiviT, rogorc romulusi, rogorc elia, raTa iqidanac gvaswavlides da win migviZRvebodes...
mecnierebis korife
50-ianis dasabamidan, misi pirveli
wlis SuaZalidan, iwyeboda beladis
axali amplua, ramac gaamdidra misi
titulatura. ZiriTads - „komunizmis
xuroTmoZRvars“ gverdi daumSvena
axalma titulma: „mecnierebis korife“.
korifem 1950 wlis 20 ivniss „pravdaSi“ gamoaqveyna „marqsizmi da enaTmecnierebis sakiTxebi“. veravin ityvis
dabejiTebiT, Tu mecnierebis kidev romel sferos gadaswvdeboda misi genia,
rom dascloda... magram is arasruli
sami welic sakmarisi iyo, rom am „sakiTxebs“ moecva mTeli qveynis mkiTxveli
sazogadoeba, ara mxolod samecniero
wreebi, ganurCevlad dargisadmi kuTvnilebisa, istoria iqneboda Tu eleqtroteqnika, xelovnebis dargebi Tu bunebismetyveleba, yvela, ganurCevlad, sqesisa,
asakisa Tu partiulobisa Caeba „sakiTxebis“ StudirebaSi. es Seuvali truizmebi nebismieri xasiaTis wignis winasityvaobaSi unda moxvedriliyo. adamianebi daewafnen mas, rogorc ukvdavebis
wyaros.
maSin aravis gaxsenebia, unda gaxsenebodaT macxovris sityvebi samarieli
dedakacisadmi, iseT wyals Segasmev, aRarasodes mogwyurdeso. qveyana grZnobda,
rom Semodioda axali dogmatebi, romlebic winaT, yrilobebze, msoflio saeklesio krebebis analogiurad, anonimurad
gamocxaddeboda xolme. axla ki Tavad
cocxali klasikosis bageebi ametyveldnen. absolutizmis am apogeaze, romelic 50-ianis niSania, rodesac beladi
ambobs, saxelmwifo me varo, da es ukve
rwmenis sferos ekuTvnis, gamWriax adamians imedi unda gasCenoda, rom amieridan (im buStis gamoCenis wamidan) yvelaferi TavdaRmarTze unda daqanebuliyo. magram, piriqiT, masam irwmuna, rom
beladTan erTad komunizmis aRmarTebs
auyveboda. sabWouri wuTisofeli dasruldeboda da komunizmis sasufeveli
damkvidrdeboda. axali ca da axali
miwa... am TxzulebebSi, romlebic korifem Tavisi cxovrebis kviraZalze Seqmna,
komunizmis ori niSani mkafiod gamoCnda: erTi rom socializmis msoflio
masStabiT gamarjvebis droisaTvis nacionaluri enebi gardauvalad unda
Seerwyan erTmaneTs da erTi saerTo
ena warmoiqmnas (sxvaTa Soris, Cvens
matianeSi zustad aseTi ram weria,
rom qarTlSi arsebuli Svidi enis
SerwymiT erTi ena - qarTuli wamoiSva)
da es, ar iqneba, gvarwmunebda korifeprofeti, arc velokorusuli da arc
germanuli, aramed raRac axali ram.
meore naSromSi „socializmi ekonomikuri problemebi“ (1952) sxva winaswarmetyvelebaa gamxelili: sofeli da
qalaqi gaTanabrdeba. sofeli qalaqs
gauswordeba, xolo ra daemarTeba qalaqs, amaze winaswarmetyveleba dumda.
gansxvavebiT enisa, sofel-qalaqis es
sakiTxi komunizmamde unda gadamwydariyo da midioda diskusiebi, rogor unda
momxdariyo es. ratom vixsenebT leTes
wylebisgan didixnis winaT walekil
am ambavs?
komunizmis ideologiam Tavis am
apogeaSi gamoaCina latenturi, aqamde
saaSkaraoze sajarod gamoutaneli verdiqti, rom kulturas, civilizacias
elis siTburi sikvdili, istoria aqeTken midis da, Cven, „sxva masalisgan naSeni adamianebi“ unda SeveSveloT am
nekrofilur process. kulturuli
entropia gardauvalia. 1953-ma welma
samani daudo amaze Tavis mtvrevas.
sofeli, ase Tu ise, soflad darCa, qalaqi qalaqad, rusuli rusulad, germanuli germanulad, qarTuli qarTulad.
im xanad komunizmis ideis rwmeniT
naklebad Sepyrobili moqalaqe Tavis
gulSi ase fiqrobda: vici, ganwiruli
var im diadi miznisaken svlad. da
swored imitom, ganwiruli var, momeces neba da ufleba, xandaxan gadavuxvio
am magistralur gzas, viaro Cemi bilikebiT, dae xandaxan gza-kvalic amerios,
oRond viaro sakuTari gziT, erTxel
mainc ganvmartovde sakuTar TavTan, erTxel mainc am sicocxleSi... sabolood,
xom mainc movZebni da nebiT Tu iZulebiT davadgebi sayovelTao Saragzas...
„kasavarotka“
dRemde ver amixsnia, maSin ki amaze
aravin dafiqrebula, rogor dauSva represiebis gareSe didi buStis periodSi reJimma es moZraoba, romelic TiTqos
mxolod samoseliT gamoixata. skolis
uniforma arsebobda da yvelas emosa,
vis SeeZlo skolaSi uformod siaruli,
amJamindeli terminiT rom gamovTqvaT,
araformalurad, rogorc quCis biWebi
dadian.... magram uceb, moulodnelad,
is skolaSic SeiWra. vin iyo am modis
fuZemdebeli, ufro sworad, Zvelis amaRorZinebeli? udrood Tu ZaladobiT
wasuli Zvirfasi Zmebis, Svilebis, qmrebis samaxsovrod kidobnebis naftalinSi Cawyobili xalaTi - vis ojaxSi
ar aRmoCndeboda - pirvelma vin gamoamzeura, vin iyo igi? sruli anonimi.
iyo da arc iyo. tradiciis dasabami
yovelTvis saidumloebrivia da is darCa 40-iani wlebis meore naxevris folklorad, romelmac sul raRac samiode
wels gastana. arc aravis ucdia misi
saxelwodebis qarTulad Targmna (aba,
scados vinmem...), Tumca is, warmoSobiT
rusuli, qarTul fenomenad iqca Tavisi verbaluri etiketiTurT - „erTimuWa qarTveloba“, naxevrad ironiuli,
naxevrad saamayo koncepti, romelic
bunebrivad exmianeboda sxvas - „rac
kargebi varT, qarTvelebi varT“.
ra Tqma unda, veravin ityvis, rom
reJimis mstovrebs ar SeumCneviaT es
siaxle axalgazrdobis CacmulobaSi,
romelic epidemiad iyo modebuli Tbiliss (sxva qalaqebze verafers vityvi),
magram gulubryviloba iqneba imis daSveba, rom maT yurebs misi verbaluri
Sesatyvisi ar smenodaT. nuTu ar ukiTxavT, vin arian es „erTimuWa qarTvelebi“, ra undaT, risTvis wamoyves Tavi,
ra udevT gulSi, vin aris maTi xelmZRvaneli, inspiratori? uSiSroeba xom,
rogorc wesi, xelmZRvanels eZebs, romc
ar arsebobdes bunebaSi, mainc eZebs SeTqmulebis Teoria amas moiTxovs,
da poulobs kidec. SesaZlebelia, es
„erTimuWa qarTveloba“ maTi mxridan
arafrad Casagdebi da ironiis saganic
ki iyo. Tavad am niSniT Semosilnic,
Tu imJamindel ganwyobilebas nacridan
aRvadgenT, ar iyvnen moklebulni mis
mimarT ironiul damokidebulebas. SesaZloa, am TviTironiam da, rac mTavaria, totalurma gavrcelebam, rac saeWvo da saSiS individualizms gamoricxavda, ixsna es moZraoba represiebisgan. Tumca nu gamovricxavT uSiSroebis mxridan „providenciul“ miSvebas,
rogorc skolaSi mwerlobaze dayrdnobiT eZleoda gasaqani patriotuli
grZnobis kultivirebas, Tavisi dadebiTi
da uaryofiTi mxareebiT. oRond rogor
unda mieRo amas monawileoba sabWoTa
patriotizmis SenebaSi, anu homo-so-
37
vietikusis SeqmnaSi, dRemde auxsneli
amocanaa. im xanebSi, cota mogvianod,
sazogadoebis mimarT gamowvevis, raRac
protestis msgavsi iyo „butilka“ Sarvlebis gamoCena. esec Tavisuflebis
erTgvari manifestacia iyo, Tumca mas
mxolod modis kategoriaSi movaqcevdi, radgan arsebiTad igi frantul
modas upirispirdeboda. ra Tqma unda,
ver gauTanabrda is „kasavarotkis“ mniSvnelobas, romelsac semiotikur siRrmesTan da gaqanebasTan erTad mxsneli
ironiac axlda da Cveni patriotizmis
dadebiT da uaryofiT niSnebsac aCenda,
da, rac mTavaria, gavrcelebis masStabs.
aluda skolaSi
gvaswavlidnen da bunebis kanonad
migvaCnda, rom sazogadoeba upiratesia
pirovnebaze, rom pirovnulma ukan unda
daixios sazogados winaSe. kacma pirovnuli sazogados unda amsaxuros, msxverplad miitanos zogadis sakurTxevelze. qarTvlis dedam Tavisi usakuTresi,
rac ki gaaCnia, Tavisi erdaderTi, msxverplad unda gaiRos sazogadosTvis, anonimuri sxvebis erTobliobisTvis. es
skolaSi literaturis gakveTilebze
gvesmoda, viziarebdiT, misiT, rogorc
amaRlebuli grZnobiT, vimsWvalebodiT.
es iyo TergdaleulTa da, gansakuTrebiT, ilia WavWavaZis paTosi, romelsac
eWvmiutaneli WeSmaritebis pretenzia
hqonda. vis SeeZlo daeWveba am TezisSi,
romelic, lamis (ukve iTqva) bunebis
kanons uTanabrdeboda? mTels Cvens
saxelovan me-19 saukuneSi erTaderTi
avtori vaJa-fSavela iyo, romelmac
ar gaiziara es epoqaluri Tezisi.
ufro metic, Tavis SedevrebSi, „aluda
qeTelaurSi“ da „stumar-maspinZelSi“
ukanmouxedavad daupirispirda mas. pirovnebis mxare daiWira totalitaruli Temis winaaRmdeg.
rogor moxda, rom aqtualuri reJimis atmosferoSi, sadac Seuvali sazogadoebrivi azri, saR azrad wodebuli,
totalurad batonobda, saskolo propagandam pirovnebas - aludas da ara sazogadoebriv wesrigs dauWira mxari?
maSin, roca yofaSi gabatonebul azrs
- sayovelTaos - SebrZolebuli pirovneba gaTelili, araradqceuli, gacamtverebuli iyo, literaturis gakveTilebze mojanye gmiris kulti inergeboda,
wlidan wlamde, sabWoTa reJimis bolomde iwereboda saskolo naSromebi Temaze
„Temi da pirovneba“. „Cvenianobis“ Rirebulebebze agebuli sazogadoeba, romelsac aluda daupirispirda, gana iseTive totalitaruli ar iyo, rogoric
38
Cveni, sadac vcxovrobdiT, sadac damnaSaveebad viqeciT?
asea: ioane oqropiri werda, adamiani
yovelTvis damnaSavea RvTis winaSeo.
am naTqvamSi CaRrmaveba RvTismetyvelisTvis mimindvia. me ki vityvi: rogor
SeiZleboda, patiosani, sindisieri moqalaqe, Tavisi qveynis patrioti, mamuliSvili, damnaSave ar yofiliyo sabWoTa
saxelmwifosa da xelisuflebis (rac
igivea) winaSe? gana udanaSauloba misi
Rirsebis Seuracxmyofeli ar iqneboda? gulis siRrmeSi is amas grZnobda,
SesaZloa, sakuTar Tavsac ar gamotydomoda, magram arsebobda danaSaulis aqtualizaciis qceSecneuli SiSi. nebismieri moqalaqe, xelisuflebis mimarT
TviT loialurnic ki, TviT komunizmis
sasufevlis morwmuneni da msasoebelni,
gulwrfelad maqeb-madidebelnic, fanatikosnic, angarebiannic, TviT xelisuflebaSi mokalaTebulnic, _ yvelani uklebliv potenciuri damnaSaveebi iyvnen
da Zrwodnen Tav-TavianT sacxovreblebSi, aZrwunebdaT Ralatis, xalxis
mtrobis perspeqtiva, rac, rogorc wesi,
sinamdviled qcevas ar ayovnebda.
rogor vcxovrobdiT da rogor
vfiqrobdiT sabWoTa wyobilebis dros?
gulSi vaRiarebdiT, rom yvelani damnaSaveebi viyaviT maT winaSe, radgan Sinaganad, fiqrSi mainc, varRvevdiT maTebur
samarTal-simarTles. Tu vityodiT, rom
udanaSauloni varT, maSin unda gveRiarebina, rom ar dagvirRvevia maTeburi
samarTali da, maSasadame, Cvenc maTeburi
wesis mixedviT vcxovrobdiT, rac mar-
Tali ar iqneba. Tu varRvevdiT maT
samarTals, maTeburi simarTliT visjebodiT da moTminebiT viwynarebdiT sasjels, radgan srulebiTac ar gvsurda
maTeburi samarTliT vyofiliyaviT gamarTlebuli. unda davesajeT da ase
dasjilni unda vyofiliyaviT, vidre
marTali samarTali ar gagvamarTlebda.
aluda - xalxis mteri
1951 wlis 10 ianvars qarTveli
xalxis nacadma xelmZRvanelma, rogorc
imJamindel cekas mdivans uwodebdnen,
gaaxmiana stalinis damokidebuleba vaJa-fSavelas TiTqos enisadmi, magram
pretenziebi sxvamxriv iyo mimarTuli...
Tbilisis partiul konferenciaze iTqva,
rom vaJa-fSavela „fSavis viwro xeobaSi Caiketa“. mravali xnis Semdeg nacad
xelmZRvanels mouxda mobodiSebasaviT
ganmartebis gakeTeba am Tavis gancxadebaze, rasac istoriisTvis naklebi Rirebuleba aqvs. vaJas enis dawuneba, Tu
is marTlac fSauri dialeqtia da meti araferi, saerTod xalxuri poeziis,
gansakuTrebiT, mTis genialuri zepirsityvierebis dawunebis tolfasi iyo.
am zomamde ki, rom wuni daedoT xalxuri poeziisTvis, kritika, romelmac mxari
auba amxanagi stalinis mier gakvriT,
vfiqrob, ara daJinebiT, ara kategoriulad
gamoTqmul Tvalsazriss, ar misula.
Znelia axla stalinis fiqrebis
verbalizacia, magram erTi ram cxadi
unda iyos: mis gamWriaxobas ar gamohparvia aludas, „mamxsenes qistis sulisa“, janyis maradiuli safaneli, rom
xevsureTis konkretuli xevi da konkretuli dro mxolod saSualebaa im
universaluris gamosaxatavad, risTvisac vaJa iyo mowodebuli, rom es momavlis Tema ufro iyo, vidre me-19 saukunis saqarTvelosi. marTalia, vaJa
„fSavis viwro xeobaze“ werda, magram
kosmopolituri poziciebidan werda,
rogorc henrik ibseni, romelsac Tavis
SemoqmedebaSi uari ar uTqvams norvegiul, mis mier marginalurad miCneul
sinamdvileze, romelzec dawera, rom
„mZimea, gqondes iseTi samSoblo, rogoric norvegiaa“, da am samSoblom gariya
igi, moiSora rogorc SeuTavsebeli
ucxo sxeuli. aseTi iyo aludac, romelic ucxo sxeuliviT ganagdo Temma.
proletariatis beladi, komunizmis xuroTmoZRvari da aw ukve mecnierebis
korife, xvdeboda aludas saqcielis
sazriss, Tu ra xifaTs Seicavda igi
reJimisTvis, Tumca arc maincdamainc
aRuSfoTebia amas, Torem ufro kategoriuli iqneboda da sxva gadawyvetilebisken mouwodebda misi nebis aRmasrulebelT. magram mainc raRac unda aRsrulebuliyo. mweralTa kavSiri, rogorc erTi kaci, iseve rogorc aludas
ganmkveTeli Temi, erTsulovani iyo, roca kavSiris kedlidan misi portreti
Camoxsnes. magram skolaSi igi darCa,
gadarCa. bolomde ver misdies, 1953
welma samani daudo.
buStis kolafsi
9 martiT dagvirgvinebuli is dReebi sruliad gansakuTrebuli iyo, daujerebelic ki, romelsac precedenti
ar hqonia reJimis xalxis ramdenime
(sami mainc) aTeuli wlis gamocdilebaSi. paradoqsi iyo, rom xalxi reJimma
dasaja imisaTvis, rom icavda im kults,
romelic imave reJimis gulisguls
Seadgenda, romlis gareSe mas gardauvali rRveva eloda. da asec moxda
sul raRac 35 wlis Semdeg. magram
Wabukis guls - is gamalebiT Zgerda
- ver moeTmina. sofokles sityvebs „Surisgeba modis neli nabijebiT, magram
xom mainc modis“ - romc scodnoda,
arad CaTvlida. gana ar hqonda mosmenili texuris napiras imediani sxva sityvebi sofokles kvalze: nu goSquru,
qegeskiduna aTenefi verCxis (nu geSinia, luka, icode, gairiyebian eseni...
megr.). ar eSinia, magram moTmineba eleva.
is naxtoms natrobs: Tu xvalve ara,
arasodes. magram is xvalve, romelic
odesme unda damdgariyo, sadRac sxvagan,
sxva sivrceSi da sxva droJamul ganzomilebaSi eguleboda. da es odesmec
sadRac axlos, farulad myofobda.
grZnobda, TiTqos gadanaxuli iyo is
odesme da ar ebmoda am Jams da am sivrces, am SeCveuls, yoveldRiurs.
is qalwulebrivi odesme, xelSeuxebeli, Soreuli, ganufeneli, mainc myoobadi, xom sadRac da odesme iqneba?
odesme... im odesme es qalaqi, es saxlebi,
es quCebi - mTeli aremare, vera-zemeli,
galavinski, erevnis moedani, varancovi,
misi cac da miwac, rogoric axla Canan, iseTive darCebiano? Cvenc, adamianebi,
rogorebic varT, iseTnive davrCebiTo?
erTbaSad, erTi wamisyofiT ar SevicvlebiT yvelaferTan erTad, rogorc pavle
mociquli gvpirdeba? magram rogor
da rodis moxdeba es? erT mSvenier
dRes? gazafxulis erT dilas? Citebis
JriamulTan erTad gaiRviZeb im odesme
da Cven yvelani erTianad Secvlilni
aRmovCndebiT? sanam davixocebodeT, gardavicvlebiT? marTlac, rogori unda
yofiliyo apokalifsuri Jami igi, romelsac yvelaferi unda daesrulebina?
- da swored is wami movarda moulodnelad, tyviebis kakanSi, ara Citebis
JriamulSi, rogorc ucxo da mZvinvare
gazafxulis TqeSi, uCveulo, ganucdeli. sxvagvari molodini hqonda? aba,
Tu miiRebda gazafxuls uWeqaquxilod? ras moeloda mowmendili cisgan? Tu ar moiRrubleboda, riTi aniSnebda? gaeqceoda ki am grgvinva-grials,
romelsac niaRvari unda mohyoloda
qveynis gansawmendad, nalaxi quCebisa
da ezoebis, Cabnelebuli sadarbazoebis
gamosaxvetad, adamianuri, erTob adami-
anuri sunisgan gasaniaveblad, Weqaquxilze, TiTqos mTavarangelozis meSvide sayvirze gamoRviZebulTa gareT
gamosarekad, axali dRis Sesagebeblad,
SiSis, rogorc mtveris, samudamod CamosaferTxad?
radgan, rac moxda, moxda, da rac
moxda, gardauvalia, rogorc mzis amosvla, rogorc gaTeneba... 50-ianis SuaZali idga, martis dasawyisi iyo, ricxvic
iyo, mSvenieri ricxvi. odnav qroda,
JinJRlavda. esqatonis es xedva retrospeqtulia, im wamierad nagrZnobis ametyvelebis mcdelobaa. vin ityvis, rom 9
marti araTu 50-iani wlebis, aramed
mTeli omis Semdgomi periodis umniSvnelovanesi movlena ar iyo? bolos
da bolos, im xalxma, Tundac ar iziarebdeT maTgan gacxadebul lozungebsa
da SeZaxilebs (komikur „leninma akocos
stalins“, absurdul „jude, judes“
da sxvaT) maSin TariRi Seqmna, romelmac
cnobili 9 ianvari raRac ucnaurad
gaimeora, xolo Tavad sruliad kanonzomierad, lev trockis „karis gajaxunebiT“ 9 aprilSi ganmeorda, raSic _
sam cxrianSi _ gangebis xeli dainaxes
(imave adgilze maTi tyupiscali 26
maisic ixiles). da es 50-ianis SuaZalze moxda. es saukunis SuaZalic iyo.
lado gudiaSvili
9 martis wlisTavze, 1957 wlis
gazafxulze, TbilisSi xma gavarda, rom
cisfer galereaSi gaixsneboda qaSveTis
sakurTxevlis moxatvisTvis reJimisgan
Serisxuli samxatvro akademiidan daT-
39
xovnili da komunisturi partiidan
garicxuli lado gudiaSvilis personaluri, rogorc ewoda, retrospeqtuli gamofena. es moxda 14 maiss. magram
imdenad didi iyo interesi misi mxatvrobis mimarT da imdenad naklebi ndoba
imisa, rom daniSnul dros gaixsneboda,
an Tu saerTod gaixsneboda gamofena,
zedmetad, Tumca ara usafuZvlod aJitirebuli da mouTmeneli xalxi ori
dRiT adre, 12 maiss, galereis karis
Sengrevas Seecada.
Wabukianis otelo
imave 1957 wlis noemberSi vaxtang
Wabukianis otelom ganacvifra da aRafrTovana Tbilisi, gansakuTrebiT da
uCveulod ki axalgazrdoba. gadatenil
darbazSi kibeebzec aRar rCeboda Tavisufali adgili. es speqtakli imdenad
Tavbrudamxvevi iyo, rom xelovnebaSi
sifxizlis momTxovn da, Tavad fxizlad
aRmqmel, zogierT, SesaZloa, arakeTilmosurne kritikosSi eWvebs iwvevda da,
gansakuTrebiT, dausaqmebeli baleronis
azriT, versapatiebeli garRveva tradiciul rusul baletSi. azris ra siviwrove gamoCnda... rafinirebulma parizmac
ar miiRo, ambobdnen, Cavarda kideco
(Tumca raRac jildo mavrs mainc gadaeca). magram ras vaqnevdiT sxvagan Cavardnebs, roca aq, mis damcirebul qveyanaSi misi sxeulis feTqebadi, daucxromeli energiis gamosxivebiT providenciam Tqva Tavisi sityva-verdiqti - gamgebs
unda gaego, araTu gaego, Cawvdomoda
xelovnebis sazRvrebs gadacdenili am
movlenis mniSvnelobas. es momavlis
niSani iyo am periodSi, roca xsnis
araviTari saxsari ar iyo, arc araviTari molodini, misi nasaxic ki.
galaktionis cis qveS
am monakveTSi avtori subieqturi
iqneba, rogor adre ivarauda. 50-iani
aTwleulis erTi Sre „galaktionis
TvalTaxedviT“, ufro zustad: „galaktionis cis qveS“ warimarTa. 1951 wlis
zafxulis tragikuli SemTxveva, romelmac mwuxarebis gverdiT, ufro, masSi
SemsWvalviT, manamde ganucdeli gaocebis magvari raRac moitana, gaxda imis
mizezi, rom poetis Semoqmedebis misTvis
da misi megobrisTvis aqamde daxSuli
kari sabolood gaxsniliyo. araTu
saidumlo misi iyo gaxsnili, saidumlo
saidumlod rCeboda, magram axali is
iyo, rom saidumlos gemo gaixsna. uazrobad gamoCnda kiTxvebi, romlebic 40iani wlebis dasasruls awuxebda, Tu
ra aris „feri da fervali“, vin da
40
sad miaWeneben lurja cxenebs, da sxva
mravali... da axla, Tu vinme Seecdeba
arcTu qrestomaTiuli sonetis „gobelenis“ Targmnas racionalur enaze,
kidev ufro gaugebars gaxdis mas:
`iqauri ca foTliT qsovili,
laJvard TvalTagan gadasul namiT
moveli Rames da Sen, sulamiT!
Cem mkvlel - miuval Rames moveli.
alersTa uxvi da uxmo veli
damfaravs nislTa wamosasxamiT
da daTrobaSi am Ramis-RamiT
uxilav gzebiT STava yoveli...“
amasobaSi, roca is da misi megobari
pirveli gamocxadebis Semdeg TandaTanobiT Sediodnen mis samyaroSi, galaktionis wveri, romlis moSveba man 40iani wlebis dasasruls (1948 wels?)
daiwyo, TandaTan izrdeboda. is dadioda Tbilisis quCebSi, mtkvris gaRmagamoRma, rogorc RvTis suneli, da misi es xateba, miuxedavad imisa, rom erTgvari sakralizmiT iyo mosili, srulebiT ar ukavSirdeboda genialur
`Tavis qalas artistuli yvavilebiT~,
wigns saxlSi napovns, 1920 wlis 30
seqtembers nayids, arcTu SemTxveviT
SemorCenils represirebulis darbeul
karadaSi, an 1927 wlis gamocemas, an,
Tundac, yavisfer qaRaldze nabeWd „asmaneTian toms“ (1946), rogorc uwodebdnen xsenebisas, gulSi ixutebdnen, an,
Tundac, misi sicocxlis miwuruls
(1957) gamocemul wiTelydiani momcro
tomeulebis me-8 toms, sadac sibrZne
Tandayolili sisadaviT metyvelebs:
„omsa cvlis mSvidoba,
da ngrevas Seneba...
aq guli monaa
da Tanac batoni“.
roca mas mTawmindaze miasvenebdnen,
xalxis gauTavebeli nakadi mihyveboda
ukan. mTawminda mis ferdobebs Sefenili xalxiTurT zogierTs, am saxilveliT SeZruls, golgoTis dRes agonebda. aseT xalxmravlobas dasaflavebaze Cvens droSi aravin Seswrebia.
„xams moyvare...“
reJimi ar iyo saamisod mowodebuli,
magram misdauneburad qmnida niadags,
ufro noyiers vidre romelime sxva
epoqaSi, Tundac me-12 saukunis saqarTveloSi, rodesac es sityvebi „xams moyvare
moyvrisaTvis...“ iTqva. Tumca sakiTxavia, ratom iTqva? imitom xom ara, rom
amgvari urTierTobis deficiti iyo?
daviwyebulis gasaxseneblad, rom xams
...Tavi Wirsad ardamridad moqceva, xom
ar iTqva es sityvebi?
ase iyo Tu ise, amaze arc ufiqria
maSin ymawvilkacs. masSi raRac spontanurad dabadebul am grZnobas dasturs
scemda „oqros xanaSi“ (ase aswavlidnen
- magram Cveni korifes xanac xom oqrosi
iyo?) Tqmuli es sityvebi. megobroba
ikvanZeboda TavisTavad, rogorc Tandayolili ideis xorcSesxma am yofaSi,
aq da axla, kargad axsovs manamde ganucdeli grZnobisgan, TiTqos pirvelxilvisgan gancvifreba, am Sexvedras
rom axlda.
Zalian xSirad da, rogorc wesi,
erTmaneTs xelaxla ecnobodnen sabavSvo
baRis uxsovari droSi gacnobilni,
rasac gacnoba arc eTqmoda. Cven xom
aqa da aq erTad davdiodiT, maxsovxar
iqidan, an: Senc iq unda gevlo wesiT,
sadac me davdiodi, davyavdi... Sen veraze
ar cxovrobdi, belinskisa da barnovis
kuTxeSi, Tu zemoT, xoStariaze?... skolaSi ukve an erTad Seiyrebodnen, an
ifantebodnen, raTa kvlav moeZebnaT erTmaneTi, an samudamod dakargodnen erTmaneTs. rom araferi vTqvaT urTierTobis
siRrmeze, siamayiT avsebda maT Tavad
urTierTobis xangrZlivoba, miuxedavad
qartexilebisa, rac Jams mohqonda, rac
Cafiqrebuli hqonda „providencias“.
totaluri sekularizaciis, kerZod, siwmideTa profanaciis pirobebSi imaze
ukeTesi saxelwodeba reJimisTvis, vidre
providenciaa („winaswar-xedva“), ar moiZebneboda. an Tundac gangeba - misi
badali termini, - romelic ganagebs
yvelafers - gares da Sinas. am „gangebas“ xom sazogado xelSi eWira, igi
kerZosac, reJimisTvis ara nakleb saSiSs,
swvdeboda, ris gamoc urTierToba ufro
siRrmeSi, vidre zedapirze, unda ganviTarebuliyo. es iyo is naxsenebi noyieri niadagi. 40-ianSi ezodan Tu merxidan dawyebuli urTierToba 50-ianSi
Zlierdeboda, saerTo saidumlos, sxva
enaze rom vTqvaT, konspiracias moiTxovda.
„daiSaleT, amxanago...“
SesaZloa, sxvagvarad gamoTqvamda
am Tavis mowodebas reJimis erTguli,
albaT Tavgabezrebuli daraji, magram
msmenels mxolod amgvarad Tu SeeZlo
aReqva mravalgzis mosmenili es klasikuri, am sityvis sruli mniSvnelobiT,
fraza, mowodeba... is drama, saidanac
modioda es reminiscencia, bevrisTvis
simboluri xati iyo imisa, rac qveyanaSi moxda da kvlav da kvlav, Tumca
misustebulad xdeboda, da kudebi ar
wydeboda, ar imaleboda. „rad ar meSleba es sxeuli, esreT...“ pasuxobda enakvimati Cveniani am mowodebas, raki is
„daiSaleT“ mxolod jgufs rodi exeboda, individsac swvdeboda, raTa daSliliyo. daRupul mamaTa aCrdilebi
dadiodnen im xanis quCebSi da Surisgebas - ra imediT? - elodnen. telemaqeni, oresteni, hamletni - momravlebuliyvnen. iqneb Surisgebis niSani iyo,
rom kaci vinme zemodan daRmarT quCebze
Camomavali gamayruebeli ZaxiliT faravda Tavis SiSsa da Zrwolas, ase ambobdnen, Cadenilis gamoo. misi gamyivani
xma araTu esmodaT, SeeZloT exilaT
kidec yinulis kristalebiT mokirwylul haerSi...
50-ianis SuaZali molodinis Jami iyo,
„gulagebidan“, rogorc troadan, dabrunebis da ardabrunebis, mravalTa imedebis
aRsrulebis da gacruebis Jami.
41
nodar dumbaZe gansakuTrebuli
gabedulobiT werda RmerTze, uflis
siyvarulsa da locvis Zalaze. is
yovelTvis ambobda `siyvaruli Tavad ars RmerTi da Tu siyvaruli
SenTan ars, SenTan ars RmerTi~ da
es im dros, roca mwerali bevrs
komunisti egona.
nodar dumbaZe ara marto Tavis
nawarmoebebSi, aramed realur cxovrebaSic marTla esaubreboda zRvas,
xeebs, Tavis ZaRls uyveboda ambebs
da Svilebsac aswavlida, rom mzes
amosvlisas unda miesalmo da Casvlisas daemSvidobo, rom zRvas gamarjoba unda uTxra.
mwerlis qaliSvili qeTevan dumbaZe mamasTan dakavSirebiT saintereso da ucnob istoriebs ixsenebs:
mamas Tavisi gansakuTrebuloba hqonda. is Zalian humanuri, dadebiTi da
Zalian keTilia da yvela asakSi sxvadasxvanairad ikiTxeba. mama sul ambobda,
iumori imitom avirCie, rom Tavisufleba mindodao. olRa bebia rom ambobs,
Cemi ZuZuebi glocaveno, an sikvdilis
win rom loculobs, ra moxda mere,
yvela bebia xom loculobs Tavisi
SviliSvilisTvis.
axla veRar vkiTxulob mamas, imitom,
rom sul vtiri, gana imitom, rom mama
menatreba, ara, ubralod yvelaferze
metireba, qveteqstebs vigeb sul sxva
datvirTviT. mamas gamocemisTvis vamzadebdi `me vxedav mzes~ da `me, bebia,
iliko da ilarions~ da daxmareba
koreqturaSi Cems megobars vTxove.
Cemi megobari meqanikurad kiTxulobda
da ucbad erT adgilas gavCerdi. megobars vuTxari, axali aRmoCena gavakeTe
da cudad var-meTqi. burTi gameCxira
yelSi da suli veRar moviTqvi. ar
vici, meramdenejer vkiTxulobdi `me
vxedav mzes~, magram maSin pirvelad
Cavavle fraza, rodesac sosoia icmevs
Sarvals da brma gogos eubneba, mitrialdi, Sarvali unda Cavicvao. viTom
Cveulebrivi ambavia, magram amaze meti
humanizmi ra gindaT? misTvis xatia
aris xatia, romelic xedavs sosoias
da xedavs mzes.
erTxel Cemi levaniko avad iyo, babuas
moTxrobebi momecio, mTxova. amovarCie
`ZaRli~. vifiqre, siRrmeebSi ver Seva
da ver gaigebs-meTqi, babu rom eubneba,
babu, me exla vkvdebi da ar SegeSindes,
qvisganac rom siTbo igrZno, icode,
rom is qva me varo. bavSvma gamoaqana
es wigni tiriliT da miTxra, Senc
cudi xar da babuc cudiao. emocia,
42
romelic saWiro iyo, Cemma Svilma maSin miiRo. miuxedavad imisa, rom nodar
dumbaZe iumoristi mwerali hgoniaT,
es ase sulac ar aris, misi moTxrobebi daRvinebulma unda waikiTxo.
axla vxvdebi bevr rames. sikvdilis
win mamam Tqva, male movkvdebi, Cemi gardacvalebis mere Cems wignebs sul sxvanairad waikiTxav, dro gava da sxvebic
sxvanairad waikiTxaveno da es marTla
gamovcade sakuTar Tavze.
axla marTla aRmoCenebs vakeTeb.
iliko da ilarioni Zalian sasaciloa
12-15 wlis asakSi. roca 35 wlis asakSi kiTxulob, sul sxva emocia Semodis. xvdebi, rom iq 37 welia, ratom
aris zurikela oboli, ratom aris
sofelSi, ratom eubneba olRa bebia,
ra vici, mamaSeni 37 wlis saxlidan
rom gavida, mere aRar dabrunebulao.
`mzian RameSi~ pirdapir aris gaSifruli, deda gadasaxlebidan Camodis, Rame
rogor eZebs im xals, romelic Svils
hqonda, rom darwmundes, sakuTari Svilia Tu ara.
stalini rom kvdeba, deda eubneba,
radiom Tqvas Svilo, Sen ar Tqva, ar
gaimeoroo. dedas rom exveweba, ar momikvde, axla vigrZeni, rom Cemi deda xar
da isev ar mimatovoo. axla vxvdebi da
vici, mamaCemi ratom mokvda ase adre,
imitom, rom amdeni ubedureba Tavad
gadaitana - obloba, Svilis sikvdili,
naTesavebis tragedia, heladosebi, olRa
bebia, yvelaferi mis cxovrebaSi realurad iyo.
* * *
cenzuris ar eSinoda. sul ambobda,
iseTi cenzorebi myavs saxlSi, aRaravisi meSiniao. manana sul eubneboda, gagiJdi, mama, reebs wero. yvela winadadebis
bolos RmerTze saubrobs, viTom xumrobiT, viTom SemTxveviT, RmerTma giSvelos, RmerTma daglocos, stumari RvTisaa. amis damkvidreba da yvelaferSi
RmerTis Zieba marTla gambedaobaa.
roca mama ambobda, rom mze miyvars,
zRvas velaparakebio, es simarTle iyo.
marTla minaxavs, mama rogor elaparakeboda xelapyrobili da megona, rom mzes
elaparakeboda. roca gulrifSSi CavdiodiT, sul meubneboda, midi zRvasTan da miesalme, uTxari, rom Camoxvedio.
an metyoda, Rame aucileblad dajeqi
da mze rom Cadis, daemSvidobe, dilas
saTevzaod rom modixar CemTan erTad,
mze rom amodis, miesalmeo. wyalSi
muxlebiT mayenebda da metyoda, dilas
Seexvewe mzes, rom amovideso.
gvian mivxvdi, rom es yvelaferi
locva da vedreba iyo. amas mama yovel-
dRe akeTebda. ZaRls marTla elaparakeboda, ambebs ar uyvebian ZaRls, muradas saSualebiT siyvaruls ar uxsnian
meris, ZaRlebi sikvdilis win ar eubnebian ilarions, ar inerviulo, ilarion,
ZaRli koWlobiT ar kvdebao. es sikvdilTan saubari iyo ZaRlis eniT. es
yvelaferi Zalian gvian gavaanalize,
gvian mivxvdi, rom RmerTs esaubreboda.
`maradisobis kanonsa~ da `TeTr bairaRebSi~ roca gamocxadebebia, roca
mzes miyveba, roca mzesTan erTad TeTr
bairaRs gadmofens, iq ukve yvelaferi
gaSifrulia. Tu odnav mainc Caxedulia
adamiani, ukve gasagebia, rom es RmerTia.
`TeTri bairaRebi~ mTlianad 10 mcnebazea agebuli. mama rom saocrad bevrs
werda RmerTze, sicocxleze, sikvdilze, keTilSobilebaze da es yvelaferi
rom RmerTi iyo, amaze Tvali amixila
patriarqma.
mamas gardacvalebis mecxre dRes
patriarqma sionSi gadauxada panaSvidi
da Semdeg iqadaga. maSin movismine dedamiwis zurgze yvelaze didi, niWieri
da Wkviani kritikosis saubari literaturaze. ar vicodi, ras niSnavda patriarqi, vicodi, rom is iyo mRvdelmTavari, mas unda emTxvio, mowiwebiT moepyra,
es yvelaferi vicodi sityvebis doneze, magram im wuTas patriarqi CemTvis
iyo yvelaze didi literaturaTmcodne,
romelmac yvelaferi, rasac mamas nawarmoebebis kiTxvisas vgrZnobdi, win damilaga da miTxra, rom mze aris RmerTi,
rom siyvaruli aris RmerTi, citatebs
ambobda mamas nawarmoebebidan da iqve
gviSifravda. ras niSnavs, rom `adamiani freska ar aris, rom mas erT sibrtyeSi ki ar unda uyuro, unda Semouaro
da saidanac ukeT imzireba, iqidan Sexedo~. imaze didi keTilSobileba ar
arsebobs, rom, danaSaulis Cadenis miuxedavad, misi kargi mxarec dainaxo. es
iyo saocari ram, romelic Cems cxovrebaSi ar damaviwydeba.
mama saavadmyofoSi didxans iwva.
patriarqi ramdenjerme movida mis sanaxavad. bolos mamam dagviTxova sul
yvela oTaxidan, gviTxra, marto damtoveTo. maSin aRsareba uTxra uwmindess,
gardacvalebamde ori dRiT adre.
patriarqi mamasgan rom gamovida, Tqva,
rom mqondes imis ufleba, nodarma aRsarebaSi rac miTxra, is ganvacxado, mrevls gavaasmagebdi, magram es aRsarebaa
da amis Tqmis ufleba ar maqvs, Zalian
bevri aRsareba momismenia, magram aseTi
arasodes, mzad imqveyniuri cxovrebisTvis ase momzadebuli jer adamiani
ar Semxvedriao.
erTxel SemTxveviT Sevxvdi patriarqs yazbegSi, romelic mamasTan bolo
Sexvedras moyva: rom Sevedi nodarTan
palataSi, momakvdavi fexze amdgari
damxvdao. mama monitorze SeerTebuli
iyo, sul mavTulebSi gaxlarTuli da
dRemde mikvirs, rogor SeZlo fexze
wamodgoma. uwmindess uTqvams, nodar,
dabrZandio. mamas upasuxia, ara, patriarqs damjdari ver Sevxvdebio.
es detali marTla ar vicodi, imitom,
rom mamam gviTxra, Tqven gadiT, patriarqTan marto unda davrCeo. me, deda
da manana gamovediT. namdvili saswaulia, ukanaskneli Zala moikriba da
fexze wamoudga momakvdavi kaci uwmindess.
* * *
mamas saxlSi Tavisi eklesia hqonda.
misi megobari iyo Cveni mezobeli, Tengiz
menTeSaSvili. erTxel bavSvebTan erTad
movida CvenTan. mama avad iyo da saZinebelSi rom Semovidnen, Zia nodar, Tqven
crumorwmune xarTo, bavSvebma uTxres,
amdeni xatebi rom dainaxes. crumorwmune mamaTqvenia, me morwmune varo.
amis Semdeg es ambavi xumrobad mTel
TbilisSi dadioda.
mama xatebTan damxobili minaxavs
mavedrebeli. es Cvens ojaxSi Cveulebrivi ambavi iyo. `iqneb vazia samSoblo.
aba daakvirdiT, Tu dablaria, daCoqilma
unda dakrifo, Tu maRlaSi - caSi xelapyrobilma, orive saocrad hgavs locvas. locva ki arafers ise ar uxdeba,
rogorc samSoblos.~
Cven eklesiebSic davdiodiT. bavSvobaSi alaverdi, gremi, bevri salocavi
maqvs nanaxi. sveticxovelSi Zalian
xSirad davdiodiT. erTxel SevediT,
viRac kaci iyo ucxoel stumrebTan
erTad da iman gaacno mamaCemi, mweraliao.
batono nodar, eqskursiaze gyavT Svilio? mamam upasuxa, arao. amoiRo jibidan wiTeli Tumniani im kacis TandaswrebiT da wadi, sanTlebi iyideo, miTxra. Cveulebrivad gamovarTvi fuli,
rogorc yovelTvis xdeboda, wavedi,
viyide sanTlebi da erTad davanTeT.
bavSvobaSi sveticxovelSi sul macxovris im xatis meSinoda, Tvals rom
gayolebs. ra Tqma unda, bavSvobidan
vicodi, rom uflis kvarTi iq iyo, bavSvobidan vicodi, romeli xati visi
iyo, micvalebulTan sad unda damenTo
sanTeli da a.S. mama, es kaci vin iyomeTqi da kagebes generalio, mi pasuxa.
mamaCemma saxareba Zalian kargad icoda, `kukaraCaSi~ milicioners ukiTxavs
saxarebas aniko deida. es absoluturad
Cveulebrivi ram iyo Cvens ojaxSi.
ucnobi
nodar dumbaZe
xSirad Canawerebs akeTebda, maT Soris, saxarebazec. saswaulad ganmarta
sityva `lazareTi~. mama werda:
`sul erTi kviris win aRmovaCine,
rom franguli sityva lazareTi, romelic leqsikonSi savele hospitalad
aris ganmartebuli, lazaredan modis.
amas rom mixvde, aucilebeli ar aris,
iyo enaTmecnieri an lingvisti. mere
erT lingvists gavumxile varaudi, albaT lazaredan aris, qristem rom gaacocxla lazare-meTqi. Zalian gaukvirda. Semdeg leqsikonSi Cavixede, berZnulad lazare RvTis wyalobas niSnavs.
ra Tqma unda, RvTis wyalobaa, kacs
rom gaacocxleb. es SeiZleba lingvistmac ar icodes, lazare rom icode,
saxareba unda gqondes wakiTxuli, xolo Cveni lingvistebis umravlesobas
saxareba ar aqvs wakiTxuli. Tanac
unda gqondes wakiTxuli oTxTavi
mTlianad, imitom, rom lazares saswauli marto ioanes saxarebaSia. es Tu
ar gaqvs wakiTxuli, ver mixvdebi. ase
rom, es aRmoCena Cemi umecrebis brali
ki ar aris, aramed imis damsaxurebaa,
rom oTxive saxareba wakiTxuli maqvs
da mivxvdi, is lazarea, amitom vfiqrob,
rom oTxTavi enaTmecniersa da lingvists unda hqondes wakiTxuli, rogorc
savaldebulo wigni. Zvel aRTqmaze arafers vambob.~
`me Rrmad var darwmunebuli, rom
swored im 40-ma dRem gansazRvra da
ganapiroba noes aqeT arsebuli kacobriobis moraluri da zneobrivi saqcieli. SemTxveviT rodia leqsikonSi
kidobani ase ganmartebuli - `ficris
kolofi, romelsa Sinaca iudeanTa aquan
damarxul ficarni sulisani.~ swored
is 40 dRe gaxldaT dro im sulieri
kaTarzisisa, romelic ganicada kacobriobam, rameTu im 40 dReSi ar SeiZleba
noes analizi ar gaekeTebina im Semzaravi sasjelisaTvis, romliTac dasaja
gamCenma mis mierve Seqmnili da sulCadgmuli adamiani. mxolod ase da am
aspeqtSi unda iyos wakiTxuli yovelgvari miTologiuri da bibliuri, sxvanairad ver warmomidgenia da vfiqrob,
arc SeiZleba.~
* * *
nodar dumbaZem locvac Taviseburi
icoda: `bunebis Zalav, Semoqmedo yovlisa, Sen gauTene Cems xalxs, Cems samSoblos bednieri axali weli. gankurne
yovelgvari senisagan, mieci jani mrTeli, Rone Slegi, niWi Seni da ukvdaveba Seni. daaSTe Tvali yoveli moSurne misi. saukunod dagmane yuri, msurveli
da msmeneli misi siavisa. gaaxme xeli
yoveli aRmarTuli misi sicocxlis
xis moWris survilad. daloce akvani,
kalTa da ZuZu saqarTvelosi, qarTveli
xalxis mSobelisa. aavse saxli yoveli
mSromelisa mziTa da siTboTi, beReli
puriT, marani RviniT, axori saqonliT,
keria frinveliT da guli saTnoebiT.
aaJriamule ezo-kari yoveli qarTvelisa
badiSebiT, SviliSvilebiTa da maTi
SvilebiT. dauSretel mdinared idine
bednierebav Cems qveyanaSi. ar mouSalo gonieri eriskaci da mwyemsi Cems
saqarTvelos. natvrisTvali daude am
axali wlis RamiT sasTumals yvela
mSromels, raTa diliT adges, naxos
da mamulis ukvdaveba inatros. miiRe
mamulo, es locva!~
43
cegthvfhrtnt,bc
vtat
aqcia. magram savaWro qselis windauxedavma mflobelma ifiqra, es semisa da
misi meuRlis muxlCauxreli Sromis
ki ara, mxolod da mxolod savaWro
niSnis wyalobiT moxdao, da uoltons
kontraqti aRar gaugrZela. Tumca sakuTar Secdomas maleve mixvda, radgan
uoltons qalaq bentolvilSi mdebare
axal maRazia Five&Ten Cents-Sic Cinebulad wauvida saqme.
amJamad am SenobaSi Wal-Mart Stores
muzeumia gaxsnili, sadac naxevari saukunis winandeli savaWro nimuSebia
gamofenili. maT Sorisaa didi Termometri, romelic erTma myidvelma uoltons im mizeziT daubruna ukan, rom
misi azriT, is dros (?!) arasworad
uCvenebda. aRdgenilia uoltonis pirveli kabinetis mowyobilobac: xis magida,
skami da telefoni.
Semdgomi aTi wlis ganmavlobaSi
umsxvilesi supermarketebis qselis - Wal-Mart-is Semqmneli da amerikis mTeli istoriis manZilze yvelaze mdidari
adamianebis siaSi meTerTmete adgilmiCenili semuel mur uoltoni 1918 wels, oklahomis Statis patara qalaq kingfiSerSi, fermerebis - Tomas da nen uoltonebis ojaxSi daibada. XX saukunis dasawyisis patara amerikuli qalaqebi erTmaneTs lamis gaWrili vaSlebiviT hgavda. maT centralur quCaze banki, meria, policiis ganyofileba, saxanZro nawili
da qalaqis yvelaze didi maRazia mdebareobda. centralurs uamravi patara quCa da Sesaxvevi uerdeboda, sadac adgilobriv mcxovrebTaAsaxlebi da aTobiT pawawina maRazia iyo Camwkrivebuli. male uoltonebis ojaxi sacxovreblad misuris Statis aseTsave patara qalaq springfildSi gadavida. es qalaqi kingfiSerisgan mxolod imiT gansxvavdeboda, rom
stadioni, sadac semi xSirad darboda da skautebis saxli, qalaqis centrSi ki ara, mis gareubanSi mdeobareobda.
Svidi wlis asakSi semma Jurnalebze
xelmowerebis gayidvas mihyo xeli, meSvide klasidan ki jibis fuls gazeTebis
binaze mitaniT Soulobda. swavlis
periodSi semi gasayidad kurdRlebsa
da mtredebsac aSenebda. erTxans aqtiurad iyo CarTuli saojaxo biznesSic
da Zroxebis mowvela da klientebTan
rZis mitana evaleboda.
aqve isic unda iTqvas, rom erTmaneTis moZule mSoblebis gamudmebuli
qiSpiTa da kinklaobiT Camwarebuli
sakuTari bavSvobis gaxseneba sem uoltons didad rodi uyvarda. albaT
amitomacaa, romMmisi dawvrilebiTi biografiebi Cveulebriv, 1940 wlidan anu
im droidan iwyeba, roca misuris Statis universiteti daamTavra, biznesis
bakalavris xarisxi miiRo da samuSaod
savaWro kompanias - JCPenney-s miaSura.
magram iqauri atmosfero ar moewona,
amitom male savaWro kompaniaSi - Claremore gadainacvla. swored am dros
gaicno momavali meuRle - helen robsoni, romelzec 1943 wels iqorwina.
axalSeuRlebul wyvils erTad yofna
didxans ar dascalda, radgan amerikis
SeerTebulma Statebma samokavSireo
valdebulebis Sesruleba da meore
frontis gaxsna swored im periodSi
gadawyvita da semic jarSi gaiwvies.
44
Tumca, brZolebSi monawileoba ar miuRia, radgan eqimebma gulTan dakavSirebuli problemebi aRmouCines, xolo
roca gasawvev punqtSi isic Seityves,
rom uoltons vaWrobis garkeuli gamocdileba hqonda, maSinve saaviacio
nawilis intendantad gaamweses. swored
armiaSi samsaxurisas daaskvna sem uoltonma, rom vaWroba misi mowodeba iyo.
demobilizaciis Semdeg uoltonebis
ojaxSi gafarToebuli saojaxo sabWo
Sedga, romelSic helenis mamac aqtiurad monawileobda. semmac am momentiT
isargebla da simamrs pirdapir ganucxada, an Sens qaliSvils sicocxlis
bolomde savaWro agenti qmris mizerul
Semosavalze cxovreba mouwevs, an jibeze xeli unda gaikra da fexze dadgomaSi dagvexmaroo. heleni mamas Zalian
uyvarda da amitomac, sem uoltons
20.000 dolari asesxa. am fuliT semma
da helenma arkanzasis Statis qalaq
niuportSi patara, magram ambiciuri
saxelis mqone maRazia - Ben Franklin
(mxolod specialistebma Tu icodnen,
rom es amerikis prezidentis saxeli
da gvari ki ara, amave saxelwodebis
kompaniis savaWro niSani iyo) gaxsnes.
xuT weliwadSi uoltonma Tavisi patara maRazia Ben Franklin-is qselis yvelaze Semosavlian savaWro obieqtad
uoltonma arkanzassa da misuriSi kidev
aTi maRazia gaxsna, Seiswavla savaWro
saqmis Teoria da praqtikaSi gamocada
maRaziebis marTvis damoukideblad SemuSavebuli princi pebi. ase rom, 1962
wlisTvis, roca semma pirveli supermarketi gaxsna, sakuTari savaWro kredo
ukve mTlianad hqonda Camoyalibebuli.
rogorc helen uoltoni ixsenebs,
semSi erTmaneTs yovelTvis ori miswrafeba ebrZoda. pirveli qalaqis gareubnebSi mimobneuli Mom&Pop-is (`deda da mama~) patara maRaziebTan (sadac
deda buRaltris, mama ki direqtorisa
da mtvirTavis saqmianobas iTavsebdnen),
meore ki qalaqis centrSi mdebare
supermarketebTan iyo dakavSirebuli.
semi orive ti pis savaWro obieqtebis
muSaobas gulmodgined akvirdeboda da,
miuxedavad imisa, rom im periodSi
uoltonis yvela maRazia Mom&Popis ti pis iyo, qalaqis centrSi supermarketis gaxsnaze meocnebe sxva patara maRaziebis mflobelebisgan gansxvavebiT, mas ukve aseTi msxvili savaWro
obieqtis gareubanSi gaxsna mtkiced
hqonda gadawyvetili da asec moiqca.
1962 wels, rojersis (arkanzasi)
gareubanSi gaxsnil supermarkets, romlis mmarTvelic uoltonis Zma, badi
gaxda, Waltons Five&Dime ewoda. swo-
red amiT daiwyo msoflioSi cnobili
Wal-Mart Stores qselis Camoyalibeba,
romelic dRes aSS-Si, kanadaSi, meqsikaSi, braziliaSi, argentinaSi, CineTSi,
puerto-rikosa da germaniaSi 3 aTasze
met supermarkets iTvlis.
bolo wlebSi uoltonebis kompania
axali supermarketebis gaxsnaze weliwadSi 3-4 miliard dolars xarjavs.
ukve aamoqmeda internet-supermarketic,
sadac 80 aTasi dasaxelebis savaWro
erTeulia gamofenili. Tumca, ganuxreli gazrda-gafarToebis miuxedavad, kompaniis sakvanZo principi ucvleli rCeba: Wal-Mart-i supermarketebs mxolod
da mxolod qalaqis gareubnebSi xsnis,
rac sem uoltonis erT-erT pirvel
da mTavar mignebadaa miCneuli. meore
migneba ki isaa, rom uoltonis nebismieri supermarketi Tavisi arsiT, isev
is Wal-Mart-ia, oRond - Zalian didi,
romelic myidvels, saqonlis farTo
asortimentsa da dabal fasze metad,
megobruli atmosferoTi izidavs.
aseT savaWro centrebSi didi xnis
nacnob gamyidvelTan uaxlesi Worebis
ganxilva da saWiro SenaZenis gakeTeba
erTdrouladaa SesaZlebeli. raRa Tqma
unda, dRes, uamravi sociologiuri gamokiTxvis wyalobiT, vaWrobis es xerxi
ukve yvelasTvis kargadaa cnobili, magram gasuli saukunis 60-ani wlebis
dasawyisSi aseTi daskvnis gamotana
sakmaod rTuli iyo. sem uoltoni
yvela Tavis supermarketSi patara maRaziis atmosferos SenarCunebas cdilobda. is TanamSromlebs gamudmebiT umeorebda: `aris mxolod erTi bosi - myidveli. da mas, fulis sxvagan daxarjviT,
Cvens kompaniaSi nebismieris - direqtoriT dawyebuli da mtvirTaviT damTavreuli - gadayeneba SeuZlia~.
uoltons yovelTvis mWidro urTierToba hqonda Tavisi maRaziebis momsaxure personalTan da kompaniis direqtorTa sabWos wevrebisganac imaves moiTxovda: `saukeTeso ideebi (maT Soris
- maRaziebTan ufaso parkingebis mowyoba
da klientebisTvis saqonliT datvirTuli urikebis pirdapir avtomobilebTan migorebis uflebis micema) yovelTvis klerkebisa da sawyobis muSebisgan Semogvdioda da Semogvdis. amitomac, rogorc Tavad izrunebT maRaziebis
TanamSromlebze, isinic zustad ise
izruneben klientebze~.
uoltoni mTeli cxovreba Cveulebrivi savaWro agentiviT pikapiT daiareboda da Tavs arasdros aravis amadlida. erTxel ki, Tavis partnior devid
gasTan raRac naZlevis wagebis Semdeg,
uol-stritze havais mkvidrTa erovnuli cekva `xulu~ maTsaviT balaxis
qvedatanSi gamowyobilmac ki Seasrula
da am araordinaruli saqcieliT Tavis
supermarketebs klientebi kidev ufro
moumravla.
magram, yvelafrisda miuxedavad, sem
uoltonis cxovrebaSi mainc rCeboda
erTi Zalian didi Savi laqa, romelzec
yvela misi arakeTilmosurne (aseTi
ki nebismier mdidar adamians mravlad
hyavs) jiutad da garkveulwilad samarTlianadac miuTiTebda. uoltonma
xom Tavis droze Mom&Pop-is aTiaTasobiT patara maRaziis mepatrone gaakotra, radgan, misi mignebis wyalobiT,
myidvelebma erT did Mom&Pop-Si
daiwyes siaruli. ufro metic: mavanTa
mtkicebiT, man marto konkretuli adamianebi ki ar daazarala, aramed amerikis
safuZvlebi, misi `centraluri quCis~
koncefciac moSala, riTic gadaSenebisTvis gaswira provinciuli qalaqebi
da patara kopwia maRaziebis adgilebze
uzarmazari supermarketebis wamoWimviT samudamod waSala amerikis `ganumeorebeli momxibvleloba~.
1990-iani wlebis dasawyisSi, roca
Wal-Mart-is qselis gayidvebis yovelwliurma moculobam 50 milion dolars, xolo kritikis niaRvarma piks
miaRwia, sem uoltoni iZulebuli gaxda,
memuarebis wera daewyo, sadac dawvrilebiT aRwera, Tu rogor iqmneboda
msoflioSi yvelaze msxvili sacalo
vaWrobis qseli. am gziT amerikelma
sazogadoebam bolos da bolos Seityo
da Seigno kidec, rom Tavisi supermarketebis gareubnebSi ganTavsebiT uoltons amerikis safuZvlebis moSla fiqradac ki ar gauvlia. ubralod, is maT
iq aSenebda, sadac ufro iafi miwa da
dabali gadasaxadebi iyo. Tanac, asobiT
samuSao adgilis Seqmnaze rom araferi
vTqvaT, mosaxleobas nawarmsac sagrZnoblad dabal fasad sTavazobda da am
gziT milionobiT dolars uzogavda.
iZulebiT dawerili memuarebis wyalobiT gamJRavnda im sakmaod masStaburi qvelmoqmedebis ambavic, romlis afiSirebasac uoltoni yovelTvis erideboda. am adamianma mTeli cxovreba
provinciul patara qalaqebSi gaatara,
romelTa problemebsac kargad icnobda
da maT gadawyvetazec dReniadag zrunavda. yoveli axali savaWro centris
mSeneblobis paralelurad, uoltonis
TanamSromlebi adgilobrivi saqvelmoqmedo fondebis misamarTebsac adgendnen, savaWro obieqtis gaxsnis Semdeg
ki uoltoni adgilobrivi kolejebis
studentebisTvis stipendiebs awesebda
da periodulad, saqvelmoqmedo gayidvasac uwyobda. saswavlo dawesebulebebis garda, uoltoni fuls religiur
da sazogadoebriv organizaciebsac xSirad swiravda da zooparkebis, biblioTekebis, sportuli dawesebulebebis mSeneblobasac afinansebda. biznesmenis yuradReba TviT patara qalaqebis merebsac ki arasdros mohklebiaT. swored
am mizniT daawesa American Hometown
Leadership Award-is premia, romliTac
TavianT sagamgeblo teritoriebze grZelvadiani proeqtebis gansaxorcieleblad munici palitetebis xelmZRvanelebs ajildoebdnen.
bunebrivia, rom Tavis memuarebSi uoltonma arc am JanrisTvis damaxasiaTebel, warmatebis tradiciuli receptis
gamJRavnebas auara gverdi. ai, rogoria
mis mier Camoyalibebuli `warmatebis
aTi mcneba~: uerTguleT bizness; gauyaviT Semosavali partniorebs; gauCineT
maT motivi; problemebzec partniorebTan erTad imsjeleT; daafaseT yvelaferi, rasac partniorebi akeTeben; izeimeT
warmateba; mousmineT TiToeul partniors; winaswar ganWvriteT klientebis
molodinebi; akontroleT xarjebi; dinebis zemodan moqceulebma icureT.
sem uoltonis memuarebi Zalian swrafad iqca bestselerad da imdenad
didi rezonansic gamoiwvia, rom qveynis
winaSe misi damsaxurebis SeumCnevloba
ukve SeuZlebeli gaxda. swored amitomac, 1992 wlis martSi, amerikis SeerTebuli Statebis prezidentma jorj buSma sem uoltoni `Tavisuflebis saprezidento medliT~ daajildova. amis
Semdeg supermarketebis mefe maleve
gardaicvala. rac Seexeba mis qonebas,
1985-dan 1988 wlamde Forbes sem uoltons amerikis yvelaze mdidar adamianad
asaxelebda. bil geitsi aSS-is yvelaze
mdidari adamianebis siis saTaveSi mxolod 1992 wels anu sem uoltonis
gardacvalebis Semdeg moeqca. imave Forbes-ma 1992 wlisTvis uoltonis qoneba
58,6 miliard dolarad Seafasa.
kompaniaSi sakuTari wili sem uoltonma Tavis meuRle helensa da oTx
Svils - robis, jons, jimsa da eliss
uanderZa. maT ojaxisTavis mier dawyebuli saqme Rirseulad gaagrZeles da
2005 wlamde (anu kompaniis direqtor
jon uoltonis gardacvalebamde) uoltonebs (helens, mis sam vaJiSvilsa
da qaliSvils) amerikis yvelaze mdidari ojaxebis aTeulSi zedized xuTi
adgili myarad ekavaT.
rusudan lebaniZe
45
pasuxis magivrad Citis galia momca,
manqanaze daudeo. galia uzarmazari
iyo. Citi gzaSi momkvdariyo, roca
ruseTidan modiodnen.
- am galias verafriT SeeleviT, ara?
- rad ginda, geTayva, gamawbilo, Tu
Cemi siamovneba aseTi ubralo, patara
raimeTi SeiZleba. ratom matovebineb
galias? ratom ginda momispo imedi,
rom odesme momRerali iadoni meyoleba
da misi galobiT davtkbebi?
galia manqanaze davde. iadonis galiac kaliforniaSi midioda. bolos, roca
samcxena marxilis eJvnebiani mosarTavebi da ska daudes, romelic ukana ezoSi
edga artaSas, mivxvdi, rom laparakiT
verafers gavxdebodi. rac unda, isa qnan!
- rogorc iqna, davamTavre Cveni eqspediciis gegmis saboloo varianti, Tqva ,,misma aRmatebulebam~ erT dilas,
Tavis did porTfels Tasmebi Sexsna
da mogrZo qaRaldi amoiRo, - msubuqi
manqaniT wavlen Cemi qaliSvili, bavSvebi,
madam greSkina da ermaki. ermaki damcvelad. sabargoTi me da Tqven wavalT,
giorgi ivaniC, gzas gavkvalavT.
- erTmaneTs unda mivsdioT, erTad
unda viyoT, esaa mTavari, - miTxra anam,
- Tu davcildiT, namdvilad vici, mxolod zecaSi SeverTdebiT.
- ki magram, me rogor movaxerxo, Sevwuxdi me, - rukis cnoba rom ar vici? roca uyureb qaRaldze gzas - sul
brtyelia. roca midixar ki aRmarTsa
da daRmarTze gadis, xan uxvevs, xan
nakadulebs Wris, didi gansxvavebaa.
- magas me vkisrulob, - dampirda
,,misi aRmatebuleba~, - instruqciebs
me mogcemT. didi gamocdileba maqvs.
mTeli sicocxle vimogzaurebdi. transbaikalidan TurqeTSi, petrogradidan
vladivostokSi, nurafrisa nu geSinia.
yvelaferi mzadaa?
ara, anas dro sWirdeboda sagzlis
mosamzadeblad. mTeli kvira namcxvris
suni trialebda saxlSi. magidebi daxorgili iyo sateniani qaTmebiT, moxarSuli loriT, salaTiani, Warxliani
da mwniliani qilebiT. yvelgan tkbileuli elaga da dajdomisas didi sifrTxile gmarTebda.
- gamagiJebT, ana feodorovna, - vuTxari me, - ras sCadixarT, aRdgoma xom ar
gviswrebs gzaSi.
- damacade, damacade, xels nu miSli.
xumroba xom ara ggonia imdeni sagzlis
momzadeba, rom 7 kacs kaliforniamde eyos.
- me ki megona, restornebSi visadilebdiT.
,,misma aRmatebulebam~ Tavi gamohyo sakuWnaodan. igi Rvezelebs amow-
46
redaqtorisagan:
giorgi da helen papaSvilebis `yvelaferi SeiZleba
moxdes~ avtobiografiuli novelebis krebulia.
igi inglisur enaze daiwera da pirvelad 70 wlis winaT,
1944 wels gamoica. dRemde am wignis 20-milionamde egzemplaria gayiduli, Cvidmetjer gamoica amerikaSi, iTargmna italiur, frangul, norvegiul, daniur enebze. gadaRebulia amave saxelwodebis filmadac holivudSi.
wigni gvixatavs 1930-iani wlebis qarTveli emigrantis
cxovrebas da amav dros glexis TvaliT danaxul amerikas.
anTologiaSi, msoflios 50 saukeTeso wigns Soris,
romelSic yvelaze ukeT aisaxa amerika - jek londonis,
ficjeraldis, selinjeris da hemingueis gverdiT SexvdebiT
am wignsac.
mebda iq.
- Cemo sawyalo biWuna, nuTu imedi
gaqvs, rom sadac gavCerdebiT, yvelgan
gamzadebuli saWmeli dagvxvdeba. es
imis maCvenebelia, rom Sen sul ar
gqonia mogzaurobis gamocdileba. iqneba
rkinigzis sadgurebs gulisxmob? maSin
marTali xar, sadgurebze aduRebul
wyals viyidiT, Cais davlevT. magram
Cven xom Raribi xalxi varT, aba, vin
unda davawinauroT, rom SevatyobinoT,
movdivarT da saWmeli dagvimzadeTo.
,,mis aRmatebulebasTan~ kamaTs
wylis nayva sjobda, amitom aRar Sevepasuxe.
bolos, oqtombris erT mzian dilas,
roca susxi SampanuriviT ikbineboda,
mzadeba movaTaveT da gavemgzavreT. dasamSvidobeblad movidnen anas megobrebi
- oci-ocdaxuTi qali, ,,misi aRmatebulebis~ klubis wevrebis umetesoba, oriode Cemi nacnobi biWi da uamravi moswavle - lubas da artaSas amxanagebi.
yvela erTad Sejgufda da TvaldaWyetili Semogvcqerodnen. sabargo manqana datvirTulia. benzini da zeTi msubuq manqanaSia. mzada varT?
- ara, - Tqva anam, da manqanidan gadmovida, - ara, ase wasvla ar iqneba. megobrebs marto gamocarielebuli saxli unda daamaxsovrdeT? es saSineli
danaSaulia. dae, yvelas axsovdes, anas
xelgaSliloba. de, yvelam ilaparakos,
rom igi yovelTvis guluxvi iyo da
wasvlis dResac aseTi darCao. gadmoiReT samovari! samovari sakeravi manqanis qvemodan gamovaTrieT, kovzebi naxerxidan (naxerxSi ar daifxaWneboda).
artaSa sardafSi gaiqca da erTi tomara naxSiri moitana. anam mTeli sagza-
li gadmoalaga, rom namcxvramde mieRwia. Cems movaleobas Cais Camorigeba
da ana feodorovnas megobrebis laparakis mosmena warmoadgenda. isini dawvrilebiT yvebodnen TavianTi mogzaurobebis ambavs. mogzaurobaTa umetesoba
ubedurad damTavrebuliyo!
SuadReze yvelam moiTava Wama da
tirili, Wiqebi davrecxeT. sabargo
manqana xelaxla davtvirTeT da axla
ki namdvilad wavediT. naxvamdis! naxvamdis! naxvamdis!
xelmZRvaneloba ,,misma aRmatebulebam~ ikisra - marjvniv! marcxniv! pirdapir! da mixveul-moxveul, talaxian,
viwro gzaze aRmovCndiT!
- detroitidan meTormete SaragziT
gadian. ratom im gziT ar wavediT? vkiTxe me.
- eh, Cemo biWuna, - gadaaqnia Tavi
,,misma aRmatebulebam~, - Sen Wkuas verasodes iswavli. gamocdili mogzaurebi
yovelTvis eridebian mTavar gzebs. amiT
qurdebs da banditebs acdebi da arc
baJs gadaixdi.
xan tlapoSi mivdiodiT, xan yanebSi,
xan naxirs CavuqrolebdiT gverdze,
xan mayvlians. RamiT eklesiis ezoSi
davbanakdiT. meore dilas kvlav davadeqiT gzas. Cemi varaudiT kaliforniamde jer bevri gvaklda.
meore saRamos sagzali gagviTavda.
madloba RmerTs! axla SegveZlo restoranSi SevsuliyaviT da adamianurad
gveWama. - ,,misi aRmatebulebis~ SiSi
tyuili gamodga, restornebs Tvla ar
hqonda (meti arc detroitSi dagvitovebia, yovel nabijze gvxvdeboda).
mSvenieri sufTa sasadilo avirCieT, yvelani SevediT, magidebs Semovus-
xediT da kerZebi SevukveTeT, magram
ramdeni gamoviareT? cnobismoyvareoba
maxrCobda. avdeqi da daxlTan mivedi.
sarkmels gadaRma kaci davinaxe, igi
Zexvsa swvavda.
- Tu ar SewuxdebiT, miTxariT, romel qalaqSi var? - vkiTxe mas.
- iangstaunSi.
- iangstaunSi? - Cveulebriv romel
StatSi iTvleba eg iangstauni?
- ohaios.
- es ohaioa? - damcecxla! namdvilad maxsovda, rom es Stati gamoviare, roca pitsburgidan detroitSi
mivdiodi. saeWvo aRaraferia, ese igi
mxari gvqcevia.
- mapatieT, kidev erTi SekiTxviT
unda SegawuxoT: Tqveni azriT kaliforniaSi romeli gziT unda wavideT
aqedan?
- dasavleTiT, - miTxra man da mamakacTa sapirfareSoze mimiTiTa.
me iqeT wavedi, samzareulo da ukana
ezo gadavWeri da nagvis yuTze Camovjeqi. erT saaTs Sevyurebdi zecas da
bolos varskvlavebis saSualebiT kargad CavibeWde TavSi mimarTuleba. Semdeg
davbrundi da erTi lurji TefSi SevWame (es inglisurad, mxolod imis
SeWmas niSnavs, rasac am TefSiT mogarTmeven. TefSi, ra Tqma unda, oficiants
ubrundeba).
meore dRes xelmZRvaneloba daviCeme:
- ori dRe gavflangeT, - vTqvi me, ori dRe, romelsac veRarafriT davibrunebT. gaSaleT rukebi. artaS, axla
kaliforniis gzas gaayole joxi. Zalian kargi da patiosani. axla Camomiwere
is Statebi, romlebic unda gaviaroT.
artaSam lamazad, TanmimdevrobiT
Camowera: ohaio, indiana, misuri, kanzasi,
kolorado...
- axla ki, - vTqvi me da manqana
avamuSave, - yvelani momyeviT. sul ase
vivliT, pirdapir. namdvilad kvals
mivageni. kalifornia iq gvicdis, sadac
mze Cadis.
ase Tvalwarmtaci
daiwyo Cemi cxovrebis saukeTeso
dReebi. vmogzaurobdi da vaTvalierebdi Cem win gadaSlil vrcelsa da
Tvalwarmtac qveyanas. dRe ise ar gavidoda, rom kidev erTi margaliti ar
mimematebina STabeWdilebaTa saganZurisaTvis.
didi, Tvaluwvdeneli iyo amerika.
di-dia, di-dia, - SemomZaxebdnen xolme gverdiT Caqrolebuli avtomobilebisa da amayi motocikletebis Tvalebi;
di-dia, - grialebdnen traqtoris
anduyafar WeiSviliseuli Targmani
muxluxoebi;
di-dia, di-dia, - gugunebda liandagebi, Tumca lokomotivi ukve Tvals
iyo mifarebuli...
axla xalxi?! sadac ki SevCerdebodiT, yvela sixaruliT memusaifeboda
da mimegobrdeboda. vxvdebodi ruseTidan Camosul menonitebs, praRel ,,bohemelTa Zmobis~ wevrebs, gzis SekeTebaze momuSave irlandielebs, kargi viskisa
da magari Tambaqos suni rom asdiodaT.
isini cota xniT Semoirbendnen xolme
duqanSi da xelgaSlilad ixarjebodnen; vxvdebodi Siferis qarxanaSi momuSave uelselebs, romelTa laparaki Citis WikWiks waagavda, vxedavdi patara
moxatul saxlebs aiovaSi, sadac eg-
reTwodebul ,,pirvel moaxalSenTa~
ojaxebi cxovrobda. isini ohaiodan
gadmosuli pionerebi iyvnen. ohaioSi
vermontidan mosuliyvnen, xolo sul
adre ufro Soridan - inglisidan gadmosaxlebuliyvnen. ukve aRar madardebda, rom arc erTi ena ar vicodi xeirianad da Tan ucxo qceva mqonda. vxedavdi,
rom yvela ucxoeli iyo, mxolod erTSi vamCnevdi gansxvavebas: zogi adre
Camosuliyo, zogi ki gvian.
neta marto vyofiliyavi. maSin, albaT, SevZlebdi yovel adgilas mTeli
kvira, Tve, weliwadi davrCeniliyav. magram lubas eCqareboda, ise eCqareboda
kinovarskvlavoba, rom wuTis dakargvac
ar surda. ,,mis aRmatebulebas~ ara-
47
feri moswonda - xan sicxes uCioda,
xan sicives, xan xalxi awuxebda, xan
uxalisoba. ana feodorovna sul qviTinebda - detroiti ratom davtoveTo.
yvelaferi uvardeboda xelidan. SevisvenebdiT, raRac rCeboda - xan kbilebi,
xan Wiqis Casadgami, xan yurTbaliSi.
- Zalian, Zalian mikvirs, ana feodorovna, petrogradidan detroitamde
rogor CamoxvediT, vinme tomriT CamogiyvandaT, ise ver moaRwevdiT, - vuTxari
erTxel, roca kantonidan pioriaSi
davbrundiT, sadac turistTa oTaxSi
anas xati darCa.
marto artaSas aRmoaCnda saimiso
Wkua, rom fanjaraSi gaeyo Tavi da eTvalierebina amerika, romelic RvTis
naxelav xaliCasaviT iyo gadaSlili.
gadavWeriT ilinoisi. sul tyeebsa da samkalad SeRerebul yanebs Sua
mivdiodiT. misuris romeliRac mdinarispira qalaqSi erTi ,,amerikuli kerZi~ - Semwvari qaTami geaxeliT. Zalian
gemrieli iyo, radgan uCanglod da
uTefSod vWamdiT. cxel-cxeli oqrosferi xmiadebic davayoleT, Tafl-karaqwasmuli. ise dneboda pirSi, rom yvela
sxva qveyanaSi namcxvars daarqmevdnen.
nebraska Zalian momewona. Sebindebisas
erTgan rZis saSovnelad SevediT. Rrmad
moxucebulma fermerma, romelsac mamaRmerTiviT TeTri da grZeli wveri hqonda, boselSi Semiyvana da saTiTaod CamomiTvala Zroxebis saxelebi. Semdeg
Tavisi didi, Wreli kombaini miCvena
da ise mouTaTuna gverdze xeli, TiTqos
sayvarel cxens eferebao. mere miambo,
rogor modioda fexiT nebraskisaken,
rogor cxovrobda alizis qoxSi, romlis karTanac bizonis jogebi daexeteboda...
- sixaruliT cas vewie, roca uReli
xari - doli da reiCeli mindorSi
gaviyvane da pirveli belti gadavabrune. maaS! - moxucs xma Cauwyda da TiTqmis CurCuliT ganagrZo: vicodi, rom
qveynis Seqmnis dRidan arc erTi guTani
ar Sebmoda am yamirs.
ra Tqma unda, bevri ram ar momewona.
gana qveynad aris srulyofili mxare?
magram namdvilma siyvarulma naklovanebebic unda aitanos. vxedavdi RatakTa
dabrecil xuxulebs, romlebsac Signidan qaRaldis naxevebi hqonda gakruli; vxedavdi feradkanianebs, romlebic kinwiskvriT gaegdoT sufridan es sufra cxovrebas mxolod CvenTvis,
TeTrkanianebisaTvis, gaeSala; vxedavdi naRvlian adamianebs, romlebic moTminebiT icdidnen fabrikebTan, qarxnebTan, magram isini aRaravis sWirdeboda.
48
es yvelaferi adre rom menaxa, guli gamiskdeboda, magram mas Semdeg,
rac amerikaSi vimogzaure, davmSviddi
- vnaxe, rom yvelaferi blomad iyo.
dovlaTi yvelas eyofoda, oRond samarTlianad unda gaenawilebinaT.
karga xans mSvidobianad vimgzavreT.
xifaTi maSin SegvemTxva, roca koloradomde erTi dRis savaliRa dagvrCa.
,,misma aRmatebulebam~ miTxra, saWesTan
me davjdebi da Sen cotas dagasvenebo. cota Tvali mivlule da roca
gamovfxizldi, mTavar gzas avcdenodiT
da mdinaris napiras SevCerebuliyaviT.
marTalia, wyali koWamde Zlivs miswvdeboda kacs, magram xidi arsad Canda
da mdinares napirebic cicabo hqonda.
- es Semdegnairad moxda... - daiwyo ,,misma aRmatebulebam~.
- mSvenivrad vici, rogorc moxda, Sevawyvetine me, - rac moxda, moxda.
ermak, Seni manqana ufro msubuqia, Cemsas
gverdze gadavayeneb, pirvelad Sen Cadi.
Tu gaxvedi, mec gamogyvebi.
- rom CavrCe?
- Sen ufro advili amosayvani iqnebi.
- ara, ara! Sen am gziT wadi, me ki
im gziT waval (ermaki im juris xalxs
ekuTvnoda, Saviao, rom etyvi da im wuTas pirSi gecemian - ara, TeTriao)...
me rom ase wavide...
- filosofosobis dro aRar aris,
sacaa bindi Camowveba. Sen Tu ar ginda
wasvla, me ver davrCebi, - vuTxari da
daviZari. ra Tqma unda, Sua mdinareSi
gaviCxire. Tvalebi lamSi Caeflo. viZirebodi.
- Cemi aveji, miSveleT! - ayvirda
napirze mdgomi ana da xelebi TavSi
waiSina, - gadaarCineT, viRupebi!
sabargo manqana kidev erTi gojiT
Cajda lamSi.
- nu geSiniaT ana feodorovna! gadmovedi, manqanis qveS Sevixede da
lamis TiTebi davikvnite sibrazisagan,
- nu swuxar, cota macale da CineTamde
migiyvan, mere Tu ginda, vladivostokSi wadiT mag avejianad.
erTi Rrianceli atyda. yvela davesieT da nivTebi napirze gadavitaneT.
manqana ukve aRar efloboda lamSi, magram adgilidan mainc ver davZari. mere mdinares davyevi napir-napir, - iqneb
sadme ficrebi vipovno-meTqi. moSorebiT
ramdenime cxenosani da fornebi davinaxe. ukan iseTi mtveri mosdevda, aSkara
iyo, cxvris faras moerekeboda. imaTken
gaveSure:
- xeli SemaSveleT, biWebo, manqana
Cameflo lamSi.
etyoboda, ver gamiges. erTmaneTs
raRac gadaulaparakes: hou, hou, hou.
mere cxenosnebs erTi axalgazrda mxedari gamoeyo, momiaxlovda da inglisurad mkiTxa, ra gindao.
- erTi gamagebineT, ra rjulis xalxi xarT, - vkiTxe me, - talaxSi Cavefali, iqneb miSveloT!
- navahoebi varT. moica, vikiTxav
da Tu daxmareba SegviZlia, getyvi.
- nava hu?
- navaho, indielebi.
- sasiamovnoa, bevri ram gamigia
Tqvens biWebze, magram, rogor vifiqrebdi,
rom bedi gamiRimebda da gnaxavdiT.
cxenosani ukan gabrunda da erT
moxucs gamoelaparaka. amasobaSi Cemianebs vuTxari, - egeni indielebi arianmeTqi.
anam CaiCoqa, pirjvari gadaiwera
da locva daiwyo. ,,misi aRmatebuleba~,
romelic taxtze iyo wamowolili
da isvenebda, wamoxta, maSebi, joxebi
da cecxlis saCxrekebi miyar-moyara
da aRrialda: xmali sad aris, Cemi
xmali, Cemi xmalio. namdvili giJi gegonebodaT.
ermakma samzareulos magida aayirava,
zed skamebi axorxla da maT ukan Cacucqda.
- nu geSinia, - uTxra man madam greSkinas, - sanam movkvdebode, Sevecdebi
Sen da luba dagxocoT, magram Tu ufali sxvanairad inebebs, ai... - man magidis
ujridan yasbis dana amoiRo, - ai, es
gamoiyeneT, Torem cocxlad Cagigdeben
xelSi.
- xma Caiwyvite, - uyvira lubam,
sarke kamodis ujraSi Caagdo, xeliT
kululebi Seiswora, saxeze pudri gadaisva da Zmas xeli Caavlo xelSi, - wamodi, artaS, indielebTan unda wagiyvano.
- me TviTon wamoval, xeli gamiSvi,
- uTxra artaSam. amasobaSi inglisuris
mcodne indieli ukan mobrunda.
- ol rait, - damiyvira man da cxenebiT da fornebiT wyalSi Sevidnen.
- hi, ia! hi, - daiZaxa erTma.
- hi, - SesZaxa yvelam erTad. erTi,
ori, sami, da sabargo manqana napirze
aaTries. Semdeg meore manqanac gadmoitanes.
- mgoni, erTi soflis xalxi unda
iyoT? - vuTxari axalgazrda indiels,
roca yvelaferi moTavda, - Tqveni ufrosis naxva minda, - SeiZleba?
man moxuc indielTan mimiyvana, romelmac ou, ou, ou SemomZaxa. me ar vicodi es ras niSnavda, magram zrdilobis gulisaTvis igive gavimeore. cota
xans uxmod visxediT. erTmaneTs vaTvalierebdiT da vafasebdiT, bolos im
axalgazrda indiels vkiTxe, gasamrjelo ramdeni mogceT-meTqi. maT cota
xans erTmaneTSi ilaparakes da bolos
miTxres, arc ramdenio.
am pasuxs Tavidanve movelodi da
roca maTken mivdiodi, winaswar movamzade xuTdolariani qaRaldis fuli.
gasamrjelos rom ara hgvaneboda, fuli
Cems lamaz wiTel cxvirsaxocSi gavxvie da moxuc indiels mivarTvi. man
guldagul daaTvaliera fulica da
cxvirsaxocic, mere raRac Tqva Tavis
enaze. sul male viRac indielma mSvenieri qamari momitana. ramdenime wuTis
Semdeg Cemi nacnobi indieli movida
da xuTdolariani oqros fuli gamomiwoda. es, rogorc Cans, niSnavda, rom
Cven ukve megobrebi viyaviT. im axalgazrda indiels vTxove, iqneb cxvari momyidoT-meTqi. indielebma moiTaTbires da
cxvari momiyvanes.
- axla yvelani unda damewvioT, vuTxari indielebs, - Cveneburad unda
Sevwva.
cxvari davkali, gavatyave da gavasufTave. Semdeg Samfurebi gavTale da
mwvadebi Sevwvi. cecxli artaSam da
orma indielma daminTo. indielebi ucnauri xalxi gamodga. rogorc ki Cemeburad davutrialdi cxvars, maT meore
cxvari dakles da Sewves, oRond sxvanairad. or saaTsac ar gaevlo, rom yvelaferi mzad iyo.
me Cemianebi moviwvie, magram wamosvla
aravin ineba.
- ra Tqma unda, ar wamovalT, - Tqva
anam, - bavSvebs rame SeaRoRdeba, aba Sexede, ra acviaT tanze?
- ara, ara! - ,,mis aRmatebulebas~
xmali epova da welze Semoertya, - me
da ermaki yaraulad davrCebiT. amas
isev Sen dasacavad vakeTebT, giorgi
ivaniC, maT yovel wams SeuZliaT mogitrialdnen.
lubam arc ki mi pasuxa. igi im katasaviT gabutuliyo, romelsac kudze
fexi daabijes. ase rom, artaSaRa SemrCa. me moxuci indieliT daviwye da
yvelas saTiTaod Camovurige SiSxina
mwvadebi (oci Tu ocdaxuTi kaci iyo).
vcdilobdi ufros-umcrosoba damecva.
ar vici, moewonaT Tu ara, es ki iyo,
rom didi SeZaxilebiT miirTmevdnen.
roca Wama davamTavreT, Cemi axalgazrda
Tarjimani momiaxlovda da miTxra:
- papaCems moewona cxvris dakvlis,
gatyavebisa da Sewvis Tqveneburi wesi.
mas surs gaigos, romeli tomidan mosulxar, ramdeni cxvari gyavT da nadirobis saqme rogor midis.
- me qarTveli var, qveynis meore
kididan, Cvens sofelSi, rogorc vici,
bolos orasamde cxvari iyo. Tu wesierad vinadirebT, nadiri yvelas hyofnis.
axalgazrda indielma raRac qvisagan
gamoTlili nivTi momca. me ki saCuqrad jibis dana miveci. sacobis amosaRebic hqonda zed. sxva veraferi movaxele jibeSi. mere erTmaneTs xeli
CamovarTviT, da indielebi wavidnen.
- mgoni, msoflioSi ar moinaxeba
magaTze binZuri da Sesazari xalxi,
pirdapir hyaran, - Tqva anam, roca bargi
manqanas davudeT da wasasvlelad movemzadeT.
- saSineli Sesaxedavebic arian, daumata lubam, - SemaZrwunebeli.
- veluri xalxia, - brZana ,,misma
aRmatebulebam~ da xmali qolgis xalTaSi Cado, - velurebi! aba rogorebi
ginda iyvnen, mouSinaurebeli velurebi
arian.
- axi ki iqneboda, yvela daetovebinaT
Sua mdinareSi, - gavbrazdi me, - ise ki,
me Tu mkiTxavT, mag velurebma ician,
rogor unda iqceodes kacuri kaci
da asec moiqcnen!
ai, kalifornia
lamSi Cafloba maincdamainc ar
mouxda Cems manqanas, magram, rogorc
iyo kelaobiT gaviare kolorado da
arizonaSi Sevedi. Zalian vcdilobdi
msubuq manqanas ar CamovrCenodi, magram
saburavebi miWirvebda saqmes - Zveli
gaqvavebuli rezini wamdauwum skdeboda
da iZulebuli vxdebodi, gavCerebuliyavi da SemekeTebina. ise xSirad visvenebdiT, rom daviRaleT. bolos gadawyvites, dawinaurebuliyvnen. Sexvedra
kaliforniaSi davTqviT.
mogzaurobis dawyebisas TiToeulma
30-30 dolari davdeT. am fuls ana
ganagebda. mas unda gadaexada benzinis,
Ramis gaTevis, saWmlisa da Ria baraTebis
fuli.
axla, raki viyrebodiT, fulic unda
gagveyo. anam qisa gaxsna da warmoidgineT, Cvenze ufro TviTon gaocda, roca
Sig mxolod 8 dolari da 75 centiRa
naxa.
- RmerTo didebulo, - wamoiZaxa
ermakma, - danarCeni sad gaqra?
pasuxis molodinSi smenad viqeciT.
anam yvelaferi gadaqeqa, qisa daferTxa, banqos yvela yuTi amoacariela,
saTiTaod gadafurcla qaRaldebi.
- vici, mivxvdi, sadac gaqra. me gavflange, me qurdi var, - Tqva ana feodorovnam bolos da aqviTinda.
- gaCumdi, - vuTxari me, - tirili
raRas gviSvelis. modi, jibeebi amovifxikoT da gavigoT ramdeni gvaqvs.
pirvelad ermakma amoabruna Tavisi
carieli jibeebi. artaSas 3 dolari
hqonda, romelsac karga xania inaxavda
avtomobilis sayidlad. magram greSkinam gvTxova, Tu ar SewuxdebiT, manqanidan gadabrZandiTo. Cvenc gadavediT.
man fanjris fardebi CamouSva. aTiode
wuTs gzaze videqiT da vucdidiT.
bolos madam greSkinam xmauriT aswia
fardebi da qaRaldis xuTdolariani
gadmogvawoda. ,,misma aRmatebulebam~
erTi dolari da ocdaxuTi centi
dagvimata. mgoni, lubasac hqonda fuli,
magram gaitruna. yvela rom Sevkribe
da Cemi TxuTmeti dolari davumate,
zustad ocdacameti gamovida. kaliforniamde ki jer eqvsasi mili gviklda. karga xnis TaTbiris Semdeg gadawyvites, ocdaxuTi dolari waeRoT da
msubuqi manqaniT misuliyvnen holivudSi. danarCeni rva dolari me damitoves
da damavales, rogorme iutamde miaRwieo.
- iq moicdi da fostas xSir-xSirad miakiTxav. oriode dReSi fuls
gamogigzavniT, rom darCenili gzis gamovla SesZlo, - miTxra ,,misma aRmatebulebam~.
- fuls rogor iSoviT?
- erTi naTesavi myavs, Cemi ufrosi
dis Svili. cimbiridan los-anJeleSi
wamovida. is masesxebs.
- iciT, sad cxovrobs?
- rasakvirvelia, is xom Cemi dis
Svilia.
- erTsac vityvi da mere davmunjdebi, - vTqvi me, - modi, uaxloes qalaqamde mivaRwioT, sabargo manqana da aveji
gavyidoT da erTad wavideT kaliforniaSi. raRacas xom mogvcemen amaTSi.
ana kvlav cremlad daiRvara. raRas
vizamdi, gana svel bambasTan SeiZleba
laparaki.
- ol rait, vuTxari me, Tqveni nebaa!
49
maT Cemodnebi waiRes da wavidnen.
- aucileblad miakiTxe xolme fuls
iutas mTavar fostaSi, - gadmomZaxa
,,misma aRmatebulebam~ manqanidan!
ganvagrZe gza. Cavuare jila bends
da sentinels. Tumca fuli cota mqonda, da Ciliuri lobioTi da sodiani
biskvitebiT vibrunebdi suls, aseTi
mogzauroba mainc Zalian momwonda.
dabindebisas manqanis gverdiT vbinavdebodi da saWmels vimzadebdi. xandaxan gverdiT Cavlil xalxs gamovelaparakebodi xolme - moRuSul, sevdian
adamianebs. maT kuziviT adgaT zurgze
daxveuli sabnebi. me aseTi cxovreba
xels ar momcems-meTqi, - gadavwyvite,
roca es xalxi gavicani. midiodnen
da TviTonac ar icodnen, saiT... Tu
aravis mama, qmari, Zma, mezobeli an megobari ara xar, raRa kaci gqvia?
Semdeg Rame Camowveboda, udabnos
ferebi erTmaneTs Seerwymoda da bolos
yvelaferi Camuqdeboda xolme. mxolod
xandaxan Tu gaapobda wyvdiads Soreuli qoxis fanjridan gamomkrTali euli
sxivi.
yvelaze ufro rkinigzis gverdiT
dgoma miyvarda. mTeli Rame SemeZlo
vmdgariyavi da memzira gverdiT Caqrolil matareblisaTvis. isini maqvasaviT
dasrialebdnen win da ukan da mTel
amerikas qselavdnen. gasakviri araa, rom
am matareblebma Semounaxes amerikas
lamazi saxelebi. isini sabargo vagonebze ewera: eCisoni, Topeka da santa fe,
delaver lakavana da rut ov roketsi,
detroiti da makinaki, hastigi, mensfildi da nakogdoSi, blek daimondi
da nikl pleiti.
TandaTan vuaxlovdebodi iumas. aTiode miliRa damrCa. ukve gaxarebuli
vfiqrobdi, yovelive keTilad damTavrda-meTqi, rom manqanas ukana saburavi
moZvra da qviSaze gveliviT daiwyo
klakvna.
davxede Tu ara, mivxvdi, rom aRaraferi eSveleboda. davjeqi da samxrobamde vicade - iqneb vinmem Camoiaros
da qalaqSi wamiyvanos-meTqi, magram erTi
manqanac ki ar gamoCnda. Semdeg vcade
usaburavod wavsuliyavi. erTi milis
Semdeg fersoc movarda.
raRa gaewyoboda. manqana gzis napiras gadavayene da beds Sevurigdi. Sevatyve, rom cota xans aq unda damedo bina. meore dRes movaxerxe iumaSi misvla. werili ar damxvda. xaraxuris
sawyobebs Camovuare da erTgan fordis
cotaTi naxmar borbals mivageni, magram
10 dolars afasebdnen, me ki mxolod
oTxnaxevari mqonda. SuadRisas fostas
50
mivakiTxe - kvlav araferi iyo Cems
saxelze.
manqanasTan davbrundi. meore dResac
mivakiTxe werils - jer ar mosulao,
miTxres. ase gavida TiTqmis mTeli
kvira. dReSi erTxel mainc mivdiodi
qalaqSi da xelisguliviT Seviswavle
mTeli gza, buCqebi, Zroxis ConCxebi,
konservis carieli qilebi da rkinis
namsxvrevebi.
erT dilas, roca fostaSi mivedi,
TanamSromelma miTxra, - Seni werili
movidao (es TanamSromeli ukve kargad
micnobda). magram werili ki ara, Ria
baraTi iyo. cal mxareze palmis xeebi
exata da qveS warwera hqonda ,,mTavari
quCis aRmosavleTi mxare~. neta raSi
menaRvleboda, romeli mxare iyo. baraTi gadmovatriale da ,,misi aRmatebulebis~ xeli vicani: ,,mSvidobiT vimgzavreT, madloba ufals. aq kargi amindebia. orjer plaJzedac viyaviT. artaSam
Tevzeulobis bazarSi kinovarskvlavi
naxa... kidev oriode striqoni, misamarTi,
sul qveviT P.S. Cems dis Svils jer
kidev ver mivageni, magram ar idardo,
veZeb~.
fostis kibeebi Caviare, Camovjeqi
da fiqrebSi CaviZire. bolos gadavwyvite, rogor movqceuliyavi, avdeqi da
kvlav xaraxuris sawyobs mivadeqi oTx dolarad ar momcemT im fordis
borbals? danarCens mere gamogigzavniTmeTqi.
- ara.
- oTxi dolari da fotoaparati?
- ara.
- oTxi dolari naRdad, Cemi fotoaparati da manJetis sakinZebi?
- ara.
- mgoni, mec rom davemato, mainc
araferi gamova, - vuTxari gamyidvels
da gamovedi.
- ai, es ra Rirs? vikiTxe, roca
WiSkarTan mivedi.
balaxebSi neSis Zveli borbali
egdo, magram me uceb erTi kargi azri
damebada.
- erTi dolari, oRond male momwydi
Tavidan.
fuli gadavixade da wavedi. borbals xeliT mivagorebdi. daaxloebiT
erTi mili rom gaviare, qalaqidan momavali manqana wamomewia. axalgazrda
mZRolma manqana gaaCera da kabinaSi
Camisva. mas sityva ar dauZravs da mec
ar amomiRia xma, sanam gzis saqcevs ar
mivuaxlovdiT. aq ki vTxove: cota
xans SevCerdeT, ai, is Zveli akumulatori unda aviRo, gzaze, rom gdia-meTqi.
- jarTis Semgrovebeli xar? - mkiTxa mZRolma, roca manqana SeaCera.
- ara, manqana gamifuWda, fordi.
borbali moZvra da ai, es unda davuyeno.
mZRoli motrialda, borbals Sexeda
da Tqva:
- eg xom neSisaa. viRacas masxrad
augdixar:
- vici, rom neSisaa, magram minda,
rogorme gamoviyeno.
- ar moergeba.
- movargeb.
- ver moargeb.
- vsinjav mainc, - uceb gamaxsenda,
rasac amerikelebze ambobdnen. vifiqre,
ai, axla namdvilad CavaRwev kaliforniamde-meTqi da mtkiced vuTxari:
- ueWvelad movargeb, darwmunebuli
var, movaxerxeb. Tu ginda, oc dolarze
dageniZlavebi, rom Cemi manqana ivlis.
amasobaSi ukve manqanasTan mivsuliyaviT. aveji gadmotvirTuli iyo. cal
mxareze manqanas mori hqonda Seyenebuli. mZRoli gadmovida da guldasmiT
daaTvaliera yvelaferi - oc dolars
vdeb, rom ar wavao, - Tqva bolos, manqanis safexurze Camojda da cqera damiwyo, aba, ras gaakeTebso. me fiCxebi da
qaRaldis naglejebi movagrove, Tunuqis
dabrecil naWerze davyare da cecxli
movukide. roca kargad agizgizda, Sig
akumulatori Cavagde. Semdeg domkratiT cotaTi avwie manqana da borbali
movxseni. mere neSis borbali movazome
- fomflod modioda. amasobaSi mZRoli
ise dainteresda, rom fiCxi moagrova
da cecxls SeukeTa. bolos akumulatoris tyvia gadna da Tunuqze dagrovda. me swored damdnari tyvia mWirdeboda. borbalsa da fersos Sua Cavasxi
da RriWo amoivso. es tyvia mivaswormovaswore da Sevalamaze. Semdeg Tvali
manqanas davuyene da asiode futi gaviare. saucxoo ram iyo, oRond Cemi manqana omidan dabrunebuls hgavda - cali
fexi didi hqonda, cali patara.
- didi Sebertyili vinme yofilxar.
- miTxra mZRolma, - Cemi TvaliT rom
ar menaxa, ar davijerebdi. bedi gqonia,
rom is Zveli akumulatori gagaxsenda.
- marTla bedi mqonia, rom gamaxsenda,
rasac Tqvenze amboben: ,,amerikelebi yvelaferze mzad arian, niZlavi dadono~.
mZRolma qaRaldis ori aT dolariani gamoaZro dastas da miTxra:
- moige, magram avtomobilebze amaod
fantav dros. jobs, cxenebze scado
Seni xelovneba.
avejis datvirTvis dros sul im
kacis naTqvamze vfiqrobdi. raRac xumroba rom iyo, mivxvdi, radgan vicodi,
cxens veravin gamoucvlida fexs. roca
cxeni fexs moitexavs, tyvias daaxlian xolme.
ukan, iumaSi davbrundi. Tan oci
dolari naRdi fuli mqonda. fordis
borbali viyide. manqanas davuyene, erTi
lazaTianad vivaxSme da ukve mzad viyav
gasamgzavreblad.
ase ganvaaxle mogzauroba. fuli
bevri ara mqonda, magram msubuqad vWamdi
da meyo. los-anJelosamde bevri aRar
damrCa, roca daRamda, magram gadavwyvite
aRar gavCerebuliyavi da SuaRamisas
qalaqSi Sevraxraxdi. mivedi im misa-
marTze, ,,misma aRmatebulebam~ rom gamomigzavna, magram Cvenebi iq aRar cxovrobdnen.
- yvelani holivudSi gadasaxldnen,
- miTxra diasaxlisma da axali misamarTi momca.
aRarsad Sevyovnebulvar. aTasnairi
mixveul-moxveuli, oRroCoRro gza gaviare da, rogorc iyo, mivageni. vreke
da vreke zari. bolos, rogorc iqna,
gaiRviZes da yvelani farTxa-furTxiT
Camocvivdnen quCaSi. ,,mis aRmatebulebas~ wiTelfunjiani Ramis qudis moxdac ver moefiqrebina.
aanTes sanTeli. saucxoo oTaxi
daeqiravebinaT - rkinis milebisagan
gakeTebuli savarZlebi, lurjtyavgadakruli skamebi da minis magidebi idga.
cnobili parikmaxeris saxelosnos
hgavda iqauroba.
- esec ase. ai, mec aqa var. megona,
verasodes movaRwevdi. me Zalian...
am dros kibeze luba CamobrZanda.
kabas miwaze daaTrevda. raRac vardisferbewviani mxecis tyavisagan Sekeril
wamosasxamSi iyo gaxveuli. neta manaxa, rogoria is cxoveli, romelsac es
tyavi gaaZvres.
- axla ki, - vuTxari anas, - roca
Cemi ambavi davamTavre, - Tqveni wuxili
warsuls Cabarda: axlave gadmovtvirTav
Tqvens avejs, miTxariT, sad davawyo?
- sad davawyoT? - gaikvirva lubam,
- raSi gvekiTxeba, sad daawyob im xaraxuras. Cven ukve SeviZineT aveji. Tu
ginda, sanagveze gadayare - lubam buldogiviT aswia cxviri da mauwya - ,,me
axla kinoSi vmuSaobo~.
rogor gayida
CanCom Cemi cxviri
im dros holivudSi samsaxuri sarCevad ar iyo, marto kinostudiaSi Tu
SeiZleboda adgilis Sovna. me liTonCamomsxmel saamqroSi movewye da Tan
kinoSic vTamaSobdi. magram, roca kazaki
dasWirdebodaT, mxolod maSin damiZaxebdnen xolme. sxva rols ver veRirse. erT dRes, Cingiz xanis urdoebs
rom vsdevnidi, Tu volgel menaves vcemdi (axla kargad aRar maxsovs, Tumca
amas ra mniSvneloba aqvs), msaxiobobaze
guli aviyare. vTqvi, cxenis Weneba da
joxisa da buxris qudis tareba Tu
mindoda, barem Sin, kobianTkarSi, davrCeniliyavi. me sxva raRacis saZebnelad
Camovedi amerikaSi da sjobs, is vipovomeTqi.
ai, es mizezi, rom san-franciskoSi
wavedi da samuSaos Zebna daviwye. mesame
Tu meoTxe dilas karze damikakunes.
oTaxSi Zia vano Semovarda. igi iqve,
maxloblad, cxovrobda.
- gaiRviZe, gaiRviZe, biWo! - Zia vano
aRmarTze amavali orTqlmavaliviT qSinavda da Cqarobda, - TerTmet saaTze
kalistogaSi unda viqne. borisi unda
gafatron.
- vin unda gafatros?
- eqimebma. Cems Camosvlamde sauzmis
biznesi SenTvis miCuqnia.
- sauzmis? ise mWirdeba eg saqme,
rogorc Txunelas Tvalebi. me axla
avtomobilebis zeTis gasazom xelsawyos gamogonebaze vapireb muSaobas.
- ara, ara! - Zia vanom ramdenime gasaRebi gamoaZro rgols, - Sen savsebiT
gendobi, arc gagiWirdeba, CanCo SenTan
iqneba, yvelaferSi mogexmareba. naxvamdis.
Sua kibidan ukan amobrunda, karSi
Tavi Semoyo da miTxra, SuadRemde aTasi
sendviCi unda gayidoo.
neta Tu dabadebula Cemze ubeduri
kaci? Tu daibada, albaT, maSinve mokvda
da axla aRar dadis qveyanaze.
axla mogaxsenebT, ra iyo am biznesis
arsi: Zia vano gamzadebul sauzmes paketSi awyobda da imas mihyidda xolme,
vinc restornidan Zalian Sors muSaobda an visac samuSaodan gamosvlis saSualeba ara hqonda, SuadRisas ki Wama
undoda.
radgan Zia vano Wkvianurad yidulobda produqtebs, TiToeul vaSls
xels Seavlebda - dampali xom ar
ariso da tkbili saubriT mJave kitris
yovel duJinze TiTo kitrs amatebinebda,
yovel SefuTul sauzmeze 4-5 centi
mogeba rCeboda.
roca Zia vano sauzmes gaamzadebda,
ori rusi damtarebeli modioda manqanebiT da qarxnebSi, garaJebSi, mSeneblobebze da yvelgan, sadac ki gayidva SeiZleboda, Camoatarebdnen xolme. isini
eqvs-Svid cents igebdnen TiTo paketze.
Zia vano orgvar sendviCs amzadebda
- erTSi vaSlebi, Rvezelis naWeri da
mwnili ido, meoreSi ki magrad moxarSuli kvercxi da Cureq-luhumi (xandaxan Curuq-luhumis nacvlad Saqaryinulis natexs an miwis Txils sdebda
xolme). es yvelaferi 25 centi Rirda.
ase, rom yvela bednieri iyo Cems garda
- amieridan sendviCebi me unda mekeTebina. amaze ufro ki araferi mejavreboda
qveynad, me Tu mkiTxavT, sendviCi veraferi
Svili saWmelia.
roca Zia vanos duqanSi Sevedi, CanCos
Rvezelis cariel yuTebze eZina. sasTumlad ki maionezis yuTi edo. es CanCo
cota Wkuamxiaruli, axalgazrda gaxldaT. Zia vanom igi embarkaderoze ipova.
51
SimSilisagan misavaTebuli iyo. ara
mgonia, scodnoda, vin iyo da an saidan
movida. raRa Tqma unda, Zia vanos meti
aravin miscemda samuSaos. amaSi Rrmad
var darwmunebuli.
- CanCo, - davuZaxe me da SevanjRrie,
- modi, saqmes SevudgeT. pirvelad ras
akeTebda xolme Zia joni?
CanCo gamofxizlda, oTaxs Tvali
moavlo da bolos Wers upasuxa:
- senkviSebs. Tinusis da oragulis
senkviSebs.
- aba, moitane orives konservebi.
- marto erTnairi konservi gvinda,
- Tqva CanCom da ise gaiRriWa, rom
kinaRam laSebi gaexa, - yvelaferi am
konservidan gamodis.
- amidan? Se sawyalo, marTla lenCi
yofilxar. kargi, gaakeTe (CanCosTan
davas ase sjobda). kidev ras akeTebda?
- saaRdgomo kvercxebs.
axla mkaTaTve idga da mivxvdi, rom
CanCo magrad moxarSul kvercxebs gulisxmobda. Tan CanCos vadevnebdi Tvals. aba, ras akeTebs-meTqi. CanCom qila
gaxsna, oraguli amoiRo da saucxood
gaanawila - erT TefSze Zvlebi, kani
da Savi xorci daawyo, erTmaneTSi azila da oragulis salaTa daarqva, meoreze TeTri xorci daaxvava da maionezSi
amoTiTxna.
- esec Tinusi. ar moelodi gana? Tqva CanCom da ialaRze gaSvebuli
cxeniviT daiWixvina.
oTaxSi RviZliT, viris ZexvebiT
da sosisebiT dazurguli mexorce Semovida.
- dRes Cveni dRea. qorfa SaSxs
viRebT xolme, - amixsna CanCom.
- risTvis iyenebT?
- indaurebis satenisaTvis, - mipasuxa CanCom da marTalic gamodga. jer
Semwvari Roris xorcis sendviCebi davamzadeT. rac Txlad ar daiWra, pilpilSi da sanelebSi avurieT da yarsuli mwvadebi SevwviT. narCenebi davkepeT,
niaxurSi avurieT da qaTmis salaTa
gamovida.
ai, Turme ase asuleleben sendviCis
moyvarulebs da me Tu mkiTxavT, axia
maTze.
gadioda dReebi. me da CanCo kargad
SevewyveT erTmaneTs da saucxoo sendviCebi gamogvdioda xolme. ise davostatdi, rom puris naWrebs banqosaviT varigebdi, xorcs kozirebiviT vartyamdi,
erTi xelis moqneviT vatyepebdi karaqs
purze, mere gadavkecavdi da sendviCi
mzad iyo. marto erTi ram mawuxebda
- mogebas vera vxedavdi.
Zalian mrcxvenoda. Zia vanom Tavi-
52
si saqme Camabara, sruli ndoba gamomicxada. me ki ver gavumarTle, mogeba
ver vnaxe. bolos Cems sakuTar danazogs
oci dolari movakeli da gavugzavne.
zaralSi CanCos miuZRoda brali.
ara, qurdi ki ar iyo. ufro patiosani
adamiani dedamiwis zurgze ar dadioda, magram yvelafers ijerebda, rasac
eubnebodnen. es ki fuli jdeboda.
erTxel komiviaJerma raRac moitana
- marilis magivrobasac swevs da jansac
matebs adamianso, - Tqva. CanCos, bunebrivia, undoda, rom muStrebi jansaRad
hyoloda da ormocdaaTi girvanqa aiRo.
roca duqanSi mivbrundi da es ambavi
gavige, gavcecxldi.
- CanCo, mamaSeni da babuaSeni ubralo mariliTac kmayofildebodnen. amas
garda namdvili marili didi-didi
imis meoTxedi Rirs, rac Sen gadaixade.
- CanCo ise Sewuxda, rom samzareuloSi gavida da vardisfer kremiani
torti gamomicxo. zed aca-baca asoebiT ewera: ,,salami da didxans sicocxle giorgi ivaniCs~. aba, ra guli
mizamda, rom ar Sevrigebodi. magram
cota xnis Semdeg CanCom ori yuTi
kokteilis sawrupavi Reroebi iyida
sauzmis paketebSi Casataneblad. wiTeli, yviTeli, mewamuli da mwvane. muStrebs gaaxarebs - ubralo, TeTrebze
ufro eseni moewonebaTo, Tqva.
me fulis gadamalva daviwye, magram
yvelas rom gavusworebdi angariSs, dasamali TiTqmis aRaraferi mrCeboda xolme. mTavari iyo muStrebi mogvmateboda, amitom axlebis mosanaxad qalaqSi
gavedi. aqa-iq viSove kidec ramdenime
- rva biWi sakanalizacio arxis mTxrelebSi, aTi gogo samrecxaoSi, TxuTmeti kaci mSeneblobaze. erovnuli armiis
sasroleTze ise moewonaT sasinjad
mitanili sauzme, rom miTxres yovel
kviras samasi sendviCi da asormocdaaTi
rZe mogvitaneo.
magram verc aman gviSvela da bolos
iZulebuli gavxdi, Zia vanosaTvis simarTle mimewera. man werilobiTve gvipasuxa: ,,me ar SemiZlia dabruneba, borisi jer kidev sustadaa da ver movSordebi. kargi iqneba, Tu bizness gayidiT.
fasze nu ijanjleb. ar idardo, Svilo,
sxva bizness yovelTvis viSovi, borisisTana megobars ki vera.~
rusul gazeTSi gancxadeba movaTavse, magram, vis rad undoda Seni
Caflavebuli biznesi. oriode myidveli movida, magram Cveni teqnikuri aRWurviloba rom daaTvalieres, daijRannen; ratom avtomaturi xorcis sakepi ara gaqvT, macivridan wyali raTa
wveTavso... bolos viRac misis da mister marinovebma xuTasi dolari SemogvaZlies. me im dros qalaqSi viyavi
savaWrod, magram mxolod sauzmis naxevari gavasaRe. duqanSi rom mivbrundi,
maSin gavige CanCosagan es saSineli
ambavi.
- kaci da qali iyvnen aq. xuTas
dolars iZleodnen, magram Zia jons
amaze meti fuli dasWirdeba sacxovreblad, vidre axal bizness daiwyebdes,
amitom ar gamovarTvi.
- ar gamoarTvi! - vuRriale CanCos,
- samasi dolari rom agveRo, madlobeli viqnebodi! sada cxovroben?
CanCom ar icoda maTi adgilsamyofeli. ise gavcofdi, rom karis gamoketva da gasaRebis wyalSi gadagdeba davapire. meore dRes gamixarda, Tavi rom
Sevikave - sruliad moulodnelad muStrebi mogvemata. yvela Cemgan yidulobda, sxva gamyidvelebi SuriT skdebodnen
(aqamde me mSurda maTi).
mesame dRes kidev ufro damesivnen,
- sami paketi momeci, mebufetev, - miTxra
erTma axalgazrdam.
- Zalian kargia, yvela sendviCSi
yvelis ormagi ulufaa meTqi, - vuTxari.
muStarma Tvali Camikra da miTxra:
- vici, rom namdvilad agreao.
ukan davbrundi, rom kidev ormocdaaTi paketi wameRo. CanCo viRac qalsa
da kacs esaubreboda. Turme isini iyvnen,
xuTasi dolari rom SemogvaZlies biznesSi. magram saqme ukve kargad midioda. iqneb CanCo marTalic iyo, rom ar
daTanxmda: xuTasi dolari Cvens gaWirvebas pirs ar mowmendda. maT kvlav
SemogvTavazes fuli. arc ho vuTxari,
arc ara. avdeqi da ukana oTaxSi gavedi, sadac produqtebs vinaxavdiT. mindoda, sendviCebi damemzadebina.
- vin aris eg kaci? - hkiTxa im
kacma CanCos.
- ufrosi.
- marTla? - gaicina qalma, - saSineli Sesaxedavia. cxviri TuTiyuSs miugavs.
- aba, axla aqedan wadiT, - Tqva CanCom, - saRamosaTvis paketebi unda movamzado. momSordiT.
sawyali CanCo. xmaze Sevatyve, rom
Zalian gabrazda Cemi SeuracxyofisaTvis.
- xuTas ormocdaaT dolars mogcem,
- uTxra kacma, - ormocdaaTi Sen daitove.
- wadiT aqedan!
me sakuWnaodan gamovedi.
- ici ras getyvi? - miTxra mister
marinovma, - modi, erTxel gamogyvebi
da vnaxav, rogori vaWroba gaqvs, xval
dilas SeiZleba?
sawinaaRmdego araferi mqonda. amasobaSi Cveni biznesi ise gaizarda, rom
saswrafod damWirda fuli damatebiTi produqtebis SesaZenad. Cemi ukanaskneli ormocdaaTi dolari, gaWirvebis dRisaTvis rom vinaxavdi, oriode
dRis ukan bankidan gamovitane da duqanSi davmale da ai, gaWirvebac karze
momdgomoda.
- CanCo, Cveni saqme ise kargad midis,
rom xval aTasi sauzmiT meti unda
movamzado. dRes Zalian adre gavicale
xeli.
samalavTan mivedi fulis asaRebad,
magram igi carieli aRmoCnda.
- CanCo! ormocdaaTi dolari xom
ar amogiRia iatakis RriWodan.
- ki, amoviRe, ormocdaTerTmet-naxevari dolari iyo, - mi pasuxa CanCom
da mxiarulad gaiRriWa.
- mere ra uqeni?
- saqmeSi davabande.
- raSi gamoiyene?
- zogi amaSi, zogi imaSi. davatriale.
- gamajansaRebeli marili, kokteilis sawrupavebi, kidev ra? meti ra
iyide? maCvene. iqneb gavyido, raRacas
xom momcemen.
vera da ver amovglije simarTle
piridan. Tanxa saqmeSi daabanda. ramdeni
da raSi, ver miTxra. CanCo TiTebze
iTvlida, bolomde mividoda, mere ukuRmidan moyveboda Tvlas da kvlav imave
pasuxs maZlevda. Tan nacemi ZaRliviT
Semomcqeroda TvalebSi. bolos, Semecoda da vuTxari, es ambavi daviviwyoTmeTqi.
ra unda meqna. RmerTma aseTi gaaCina
da raRa eSveleboda. quCaSi gamovedi
saseirnod, egeb cota davwynarde-meTqi. duqanSi rom davrCeniliyav, namdvilad vifeTqebdi.
roca davbrundi, vnaxe, rom CanCos
raRaca manqanebiT yvelafris momzadeba moexerxebina - Turme yasabs daRrejoda da xorci da ocdaaTi dolari gamoerTmia.
meore dilas, eqvs saaTze, damatebiTi
paketebi gamzadebuli iyo da is iyo
unda wavsuliyavi, rom Cemi biznesis
muStari - mister marinovi movida da
miTxra: - gamogyvebio, - Zalian kargi,
wamo-meTqi, - vuTxari.
pirvelsave alayafis karTan kinaRam
gadamqela xalxma. meore adgilas ukve
winaswar daeyenebinaT rigi da micdidnen.
- ase rogor gaiTqvi saxeli? mkiTxa mister marinovma.
- mec ar vici. iqneb imitom, rom ar
vZunwobT. Tumca am saWmelebs iseTi
saxelebi hqvia, romlebic me maincdamainc ar momwons, magram patiosnad vvaWrobT da es, albaT, muStrebmac Segvatyves.
- oTxi paketi, mebufetev!
- eqvsi paketi!
- mec momxedeT.
- me sami cali gadaminaxe! - gadmomZaxa rigis bolodan aTisTavma.
mister marinovs aseTi kargi biznesis danaxvaze Tvalebi aucimcimda. man
mgeliviT daaZiZgina kbilebi da Cailaparaka:
- kargia! saucxooa! ar movelodi,
ase kargad Tu midioda saqme.
arc me movelodi, magram mister
marinovs aRar vuTxari. roca duqanSi
davbrundiT, coli iq ucdida. kuTxeSi
midgnen da moilaparakes.
- Zalian kargi, - miTxra mister
marinovma bolos, - rac iyo, iyo, daviviwyoT. rvaas dolar naRd fuls mogcem, - man safule gaxsna da dolarebi
aatkacuna.
gana Tevzi viyavi, rom WiiT movetyuebine, - ara, xels ar gvaZlevs-meTqi, vuTxari.
sawyali CanCo Zalian Sewuxebuli
iyo, fuli rom gaflanga da am dReSi
Camagdo. Tavisi danaSauli rom gamoesyida, ise iqnevda Tavs, rogorc gzajvaredinze mdgomi meisre aqnevs xolme
droSas. maniSnebda - ara, ar gvindao.
- maS ramdeni gindaT?
- ufro meti.
- ufro meti, - kveri damikra CanCom.
- cxraasi?
- aTasi dolari, oRond axlave.
- oRond axlave, - gaimeora CanCom, ai, am wamsve.
magram amdeni ver gabedes da roca
mixvdnen, rom ar davuklebdiT, wavidnen.
axla xilis sayidlad unda wavsuliyavi. imden sauzmes vamzadebdiT, rom
sayidlebze uamravi dro gvexarjeboda.
- oRond icode, skamidan ar adge
da Zalian gTxov, rac ar unda kargi
azri mogivides TavSi, Cems mosvlamde
ar ganaxorcielo, - vuTxari CanCos,
roca duqnidan gavdiodi.
ori kalaTa vaSli, erTi kalaTa
forToxali, cota qliavi viyide da
naxevar saaTsac ar gauvlia, rom duqanSi viyavi. CanCo isev im skamze ijda,
oRond mis win fulis grova aRmarTuliyo.
- isini ukan movidnen da biznesi
mivyide. ise mivyide, rom aqedan ar avmdgarvar, arc ki gavnZreulvar. Zia
vanos gaexardeba, kmayofili darCeba! sawyali CanCo sixaruliT xelebs ifSvnetda.
- imedia gaexardeba, magram jer eg
fuli davTvalo! aTas orasi dolaria?
cas eweva sixaruliT. es orasi dolari raRaSi dagvimates?
- ukan movidnen da aTas dolars
maZlevdnen, magram uari vuTxari, - aTasi
12 saaTze iyo. giorgim Tqva aTasi,
oRond axlaveo. maSin Tormeti saaTi
iyo. imis mere fasi aTas oras dolarze
avida-meTqi.
- mere?
- mere qalma yvirili damiwyo, kaci
moiRuSa, magram me ar avdeqi skamidan
da bolos momces aTas orasi dolari.
- es orasi dolari raSi mogces?
- Sen cxvirSi, giorgi ivanes Zev.
im qalma xom Seuracxyofa miayena Sen
cxvirs.
- madlobeli var, CanCo. magdenad
mTel saxes ver gavyiddi.
ramdenime saaTis Semdeg mister marinovma saqme gadaibara. me da CanCo maSinve
kalistogis matarebelSi CavsxediT.
raRa Tqma unda, Cvens danaxvaze Zia vano cas ewia sixaruliT. fuli gadaveci. sami dRe vWamdiT, vsvamdiT, vmRerodiT da vmxiarulobdiT. saavadmyofodan axalgamowerili borisic aviyolieT. saxli mTeli dRe Zia vanos megobrebiT iyo savse. yvelam gaigo Cveni
ambavi da yvelas undoda enaxa is cxviri, romelmac orasi dolari Segvmata.
- axla ki, - miTxra Zia vanom, roca
qeifi da drostareba movaTaveT, - gadavwyvite iseTi adgili SeviZino, sadac
mineraluri wylis abazanebi iqneba.
Sen Cemi moziare iqnebi, CanCo ki TanaSemwe. ginda?
- ara, Zia, me cota xans kidev davrCebi. mere ki unda wavide. dro ara maqvs.
- kargi, maSin Sen da CanCom raime
saCuqari iyideT TqvenTvis, - gviTxra Zia
vanom da oras-orasi dolari mogvca.
me naWeri SevarCie da pirvelad
Cem sicocxleSi Sevakerine kostumi.
muqi nacrisferi iyo, mxrebi axal modaze hqonda, Sarvalze naoWebi davayrevine, roca vicvamdi, yvelas amerikis
mkvidri vegone. Zalian kargi ram gaxldaT. pijaks axlac vatareb.
CanCom ki... ara, misi Tvalidan moSoreba ar SeiZleba, CanCom fuli waiRo
da iseT rameSi gadayara, imaze usargeblosa da gamouyenebels mTeli qveyana
rom moevlo, mainc ver iSovida. man
saflavis qva iyida TavisTvis.
gagrZeleba
Semdeg nomerSi
53
GFYNT
yjlfh oektbcrbhbc
othfmdekb jwoktekb
54
mixeil javaxiSvils piradi tragedia gamoaqcevda weraqvidan - dasa da
dedas sadac dauxocavdnen, iq sulier
simSvides ki ara, wonasworobasac veRar
hpovebda.
nodar wuleiskirs piradi tragedia gaaqcevda weraqvSi - erovnul xelisuflebas sadac daumxobdnen da qveynis
prezidents jer gandevnidnen da Semdeg sulac sasikvdilod gawiravdnen,
im TbilisSi sulier simSvides ki
ara, wonasworobasac veRar hpovebda.
da weraqvi ase moulodnelad aRmoCndeboda mwerlis TavSesafari - erTi
mwerlis damkargavi meoris maspinZeli
mainc... oRond iseTi prozaikosis, vinc
am saxels warsuli moRvaweobiT ufro
atarebda, Torem ise avad Semobruneboda bediswera, amieridan eulsa da uaryofils tvirTad unda ezida dauwereli,
mkvdradSobili personaJebisa da gmirebis saxeebi.
Cemi mxriv uTuod moveridebodi
am epiTets - mkvdradSobili - TviTon
rom ar amoTqvamdes uRrmesi tkiviliT.
soflis skolis maswavleblisaTvis
mwerlobac ukve dasrulebuliyo da
sicocxlec 1992 wlidan.
arada, sul cota xnis winaT iyo,
zviad gamsaxurdia kulturis ministrobas rom SesTavazebda, amas emZimeboda
es Tanamdeboba da, uars rom moaxsenebda,
Tavs amiT imarTlebda:
- mwerali var, Cemi saqme maqvs, ar
SemiZlia.
da gaicinebda saqarTvelos pirveli
prezidenti:
- goeTe finansTa ministri iyo, Sen
iseTi mwerali xar, uars rom meubnebi!
axla ki...
- ra unda damewera, visTvis unda
damewera? maTTvis, vinc tyvia mesrola?
panted gardasaxuliyo.
Tumc axla ki ara - pante caava gaxldaT imTaviTve, rac es personaJi Caifiqra da „daviT aRmaSeneblis qva~
misi saxis irgvliv aago siuJetad.
sakuTar Tavs gamoxatavda da araviTari mniSvneloba ara aqvs, Segnebulad
moxda es Tu qveSecneulad. Tavis suls
aqsovda mis arsebaSi, Tavis fiqrsa da
gancdas uSurvelad Cuqnida da Tavisi
biografiuli detalebic simbolurad
gaazrebuli Sehqonda mis TavgadasavalSi.
da Turme cxovrebis garegnuli
wesiTac unda damsgavseboda Tavis gmirs - marTla gamxdariyo soflis maswavlebeli da samudamod Serwymoda
am koloritul personaJs, raTa mxolod
ase moeSuSebina is iarebi, romlebic
ar Cans, magram maTi gadatana martoo-
- groznodan CamosvlisTanave Svilma, irmam weraqvSi amomiyvana - aqedan
iwyeba Cemi panted gardasaxva.
ama Tu im qveynisa da epoqis mwerali araerTxel Serwymia sakuTar personaJs mxatvrul warmosaxvaSi, Tumca ufro nakleb - yofiT sinamdvileSi,
magram esec momxdara, gana ara, Semoqmeds winaswarWvretis wyalobiT Tu
qveSecneulad rom ugrZvnia Tavisi momavali bedi.
da nodar wuleiskirsac neta Tavidanve ukarnaxebda idumali xma, odesme Sens personaJad gardaisaxebio?
baSi Tua SesaZlebeli.
amuSavebda miwas sakarmidamo nakveTze,
mohyavda mosavali da marto rCeboda
wlebis ganmavlobaSi.
- bunebas, masTan Serwymis unari
Tu gagaCnia, adamianis gacocxleba ZaluZs. weli wels miyveboda, sezoni
sezons, TandaTanobiT mokvda CemSi mwerali, cocxlobda pante.
es ar iyo saxaliso, TamaS-TamaSa
Sroma, marTla unda garjiliyo da
egrZno Sromis damqancvelobac da isic,
Tu ras ganicdida vaJa-fSavela, miwas
rom Sebmoda - arc imas rCeboda sinanulisa Tu sasowarkveTis dro da gamokidebuliyo cisa da miwis amara.
nodar wuleiskiris cnobierebaSi
ki xelSesaxebad Cndeboda Tavisi mxaris nostalgia, Tavsxma wvimasa da sinesteSi mainc gansakuTrebiT aforiaqdebodnen xolme yrmobisa da axalgazrdobis mogonebani da TiTqos TvalnaTliv xedavda Tavis bavSvur gatacebasac.
mainc ras SeeZra yvelaze metad
misi guli da ras aRetaca aserigad,
sibereSi Sesuls erT yvelaze naTel
suraTad rom gadaSloda gonebis mzeris winaSe?
ras da:
SaSvis bartyebis darajobas.
vis ra saqme gasCenia bavSvobaSi
Tavisebur TamaSad, amas ki - es, aseTi
uCveulo da moulodneli.
axalSeRinRlulni da mozrdilni
budeSi rom veRar eteodnen da xSirad
vardebodnen iqidan, aseTi bartyi ganwiruli gaxldaT - an katas unda Seesansla, anda romelime sxva mtaceblis
msxverpli gamxdariyo. patara nodari
ki amoiCemebda ganwiruli bartyis gadarCenas - waiyvanda Sin da zrdida, uWerda
kaliebs, aRonierebda da Tvals adevnebda,
moyoCaRebulni nel-nela rogor iwyebdnen frenas, jer mcire manZilze rom
dafrTxialebdnen, vidre gaSlidnen naxSiriviT Sav, ukve sakmaod mozrdil
frTebs da aiWrebodnen zecaSi.
moSinaurebuls, cxadia, saxelic unda rqmeoda da, rogorc wesi, SoSitas
arqmevda.
didi movla-patronobisa da zrunvis
miuxedavad, mainc xSirad exoceboda?
magram ramdenime SoSitas xom mainc
gazrdida.
da axlac SoSitebis gazrdis procesi unedlebda gulsac da hmatebda
Zalasac da simxnevesac, raTa miwas
mijaWvoda ise, rogorc am mijaWvis
wesia.
Tu ras ganicdida vaJa-fSavela, miwas
rom Sebmodao...
egaa, imas aqeT-iqidan miseodnen Tavisi
personaJebi da ar aclidnen gulmSvidad garjas, uecrad rom mihyrida celsa Tu bars da kalam-furclis asaRebad gamoeCqareboda, raTa weraSi Cafluls axla wuTisoflis qaris SemaZrwunebeli sisini egrZno da kvlav
miwas mivardnoda JiniT anTebuli.
nodar wuleiskirs aRar awuxebdnen
Tavisi personaJebi - yovel SemTxvevaSi
ise aRar, samuSao iaraRebi rom mieyara.
kidev kargi, raRac axali nakadi
rom daiZvroda mis sulSi - panted
gardasaxva da bavSvebTan urTierToba
sxva siyvarulis marcvals gaaRivebda
masSi.
JurnalistebisaTvis egzotikur arsebad gadaiqceoda da xan vin hkiTxavda da xanac vin: ratom miatoveT mwerloba, qalaqs ratom gaerideTo?..
da amas ukvirda, neta ratom Camciebian, nuTu TavisiT ver unda mixvdnen,
rom sazogado moRvawe nodar wuleiskirma rac SeeZlo, yvelaferi iRona,
mweralmac iqamde iSroma, vidre miaCnda, Cemi wvaleba fuWi ar ariso.
tyviis miRebis Semdeg ki unda daesrulebina da kidec daasrulebda cxovrebas, romliTac manamde cxovrobda,
da daiwyebda axals - ipovnida adgils,
sadac saWiro iyo.
visTvis unda damewera, maTTvis, vinc
tyvia mesrolao?..
bolos xuTni gamovidodnen im egreTwodebuli bunkeridan: Zmebi petriaSvilebi, marneulis imdroindeli gamgebeli, erTi qalbatoni da nodar wuleiskiri.
- unda gavqceuliyaviT Tbilisidan,
55
magram saiT, ar vicodiT.
centralur quCebs mSvidobianad gaivlidnen, miuaxlovdebodnen Tbilisis
gareubans da... ai, iq ukve tyviebs daadevnebdnen.
qali erT ojaxs Seafarebda Tavs,
eseni ki gzas gaagrZelebdnen da tyviebic
Tan gamohyvebodaT, sibneleSi cecxlis
naperwklebiviT rom rialebdnen haerSi.
tyviebis zuzunSi qalaqis Semogarenic rom gamoCndeboda da danarCenebi
gadawyvetdnen: es mTa gadaviaroTo, nodar wuleiskiri ganucxadebdaT:
- uCemod wadiT, meti aRar SemiZlia,
CemianebTan Sin gavbrundebi, momklaven
da momklan.
da kidec amoefareboda raRac nagebobis kedels da daelodeboda cecxlovani tyviebis Cawynarebas. didxans
ki mouwevda mocda, magram sxva ra unda eRona... cota xanSi ki SeSlili
da ganwiruli kiviliT viRacis landi
gaielvebda mis Tvalwin: iq kacebi Cacxriles! Cacxrileso!..
es gaxevebuli idgeboda da mTel
sxeulSi simware dauvlida imis gafiqrebaze, rom SesaZloa misi megobrebi
CaecxrilaT. amasobaSi kidec iciskrebda. da es Tavisi binisaken rom gamoswevda, aravis da aRarafers moerideboda
- Tu msroleli gamoCndeboda, ver wauvidoda da aRarc anaRvlebda.
da Sin ki miaRwevda cocxali, magram
mixvdeboda, rom aqedan gadaxvewis garda
sxva gza aRar darCenoda.
da dedaqalaqsa da mwerlobas erTad
gamoeTxoveboda gunebaSi.
Tu raimes dawerda, werilebs saqarTvelos meore prezidentis, transportis ministris, marneulis raionis gamgeblis, „Ria sazogadoeba-saqarTvelosa~ Tu redaqciis saxelze, da yvelas
- martoden weraqvis skolis gadasarCenad da misi yofis gasaumjobeseblad...
da kidev recenzias akaki baqraZis biografiul romanze grigol robaqiZis
Sesaxeb - „kardu~, romlis analizic
pirwmindad literaturuli ar iqneboda da politikur pamfletsac amitom daemgvaneboda, miTumetes, misi STamagonebeli gaxldaT ara imdenad samwerlo interesi, ramdenadac nostalgia
im mZafri WidiliT aRbeWdili droisa, rodesac es orni TavganwirviT upirispirdebodnen imJamad centraluri
komitetis pirvel mdivans eduard SevardnaZes qarTuli enis saxelmwifoebrivi uflebis gadasarCenad.
da kidec amoizideboda xsovnis kunWulidan tribunaze aRmarTuli akaki
baqraZis saxeba da is dauviwyari sity-
56
vebi: Tu ar SegviZlia SevcvaloT kremlis mier miRebuli gadawyvetileba
qarTuli enisaTvis konstituciuri
uflebis CamorTmevis Taobaze, is mainc
SegviZlia, rom uarvyoT es konstitucia. amiT Cven marTlebi viqnebiT STamomavlebis winaSe, gavagebinebT Cvens xalxs,
rom qarTuli mwerloba mkvdari ar
aris da qarTul enas arafrisdidebiT
ar daTmobso.
axlac yurSi edga, akaki baqraZis
Camosvlas tribunidan ramxela taSiscema mohyveboda - kinaRam daingreoda
darbazi. da am gadasaxedidan rogor
ar daedasturebina kidev erTxel, rom
im dRes yvela mwerali graalis mcveli
iyo da amitom gadaarCines graali!
im recenzias susxian ianvarSi werda,
muxlamde Tovli rom ido da moZraoba TiTqmis Sewyvetiliyo. da aseT
dros uecrad unda gamocxadeboda axalgazrda qali da misTvis win daedo
qaRaldebis sqeli dasta - pirveli
gverdi Txovna-werili iyo, danarCeni
- xelmowerebi. xelmomwerebi iTxovdnen akaki baqraZis gadasvenebas mTawmindaze. da amas sxva ra SeiZleba gaefiqrebina, Tu ara: Cemi megobris mier gadagdebuli keTili Tesli noyier niadagSi Caflulao!..
da fiqrs fiqri miedevneboda: ar
aris yvelaferi dakarguli, imedi da
rwmena marTla gadarCenila, mere ra,
rom patriotebi suls Rafaven da kosmopolitebi zeimoben. mova dro da
yvelaferi ise iqneba, rogorc amaT moulodnel stumarsa da sxva xelismomwerT - undaT. dro moitans amas,
mTavaria, SevinarCunoT gamZleoba da
gadavarCinoT rwmena-imedi, swored robaqiZiseuli graalio.
mogviano minaweri mxolod am recenzias ar miedevneboda, sxva Txovna-werilebsac daerTvoda, rakiRa gamomcemloba
„inteleqti~ aiZulebda - sworedac
aiZulebda - „Canawerebis~ seriisaTvis masac, mwerlobas CamoSorebul nodar wuleiskirsac Seematebina Tavisi
wili Txzuleba da ase Semobrunebuliyo saliteraturo asparezze.
is dokumentebi aramarto erTi soflis skolis, aramed mTeli im mxaris
yofiT cxovrebasac rom aireklavda
da minawerebi am realobas kidev ufro
cxadliv warmosaxavda, araerTi nafiqric gadainacvlebda furcelze da ase
Seiqmneboda arcTu mozrdili, magram
sakmaod tevadi wigni „oci weli weraqvSi~, rogorc mwerlis sulieri biografiis dokumenti da qveynis istoriuli cxovrebis qronika - im miuker-
ZoeblobiT aRbeWdili, rac mosalodneli gaxldaT nodar wuleiskiris
dari Rirseuli pirovnebisagan.
rodesac nanuli SevardnaZe estumreboda weraqvs da Tavs gamoidebda am
soflisTvisac da misi skolisTvisac,
pirveli ledis pativsacemad gamarTul
sufras nodar wuleiskiri uTamadebda
da, madlobas rom moaxsenebda sikeTis
gaRebisaTvis, ver moiTmenda da dasZenda:
- Cems politikur pozicias sicocxlis bolomde mainc ver Sevicvli.
am sityvebze stumris amala SeiSmuSneboda, magram SeSmuSvna da SeCqvifeba mere unda genaxaT, rodesac qalbatoni nanuli Tamadas aseT pasuxs daubrunebda:
- batono nodar, Tqvennairi erTguli
TanamebrZoli Cems meuRles erTi mainc
rom hyavdes, masze aRar vinerviulebdi.
raoden gulsaklavi amonaTqvamia: erTi mainco...
marTla erTguli adamiani enatreboda, Torem aseTi frazebi masac araerTi
moesmina, Tund weraqvSi axla ukve eduard SevardnaZis stumrobisas iza orjonikiZe Zalian rom gamoidebda Tavs:
- SenTvis tyvias SevuSver Subls.
Tumc mis mRelvarebas iqve CaaSoSminebda jansuR Carkvianis maxvili fraza:
- ra vici, SevardnaZeze teroristuli Tavdasxma ukve orjer ganxorcielda, magram Sen iq ar daminaxixar.
am stumrobisas prezidenti Tan rom
iaxlebda Tbilisis TiTqmis mTel inteligenciasa da did dacvas, nodar wuleiskirisaTvis es xom is adamianebi iyvnen, tyvia visac daeSina misTvis.
sxva SemTxvevaSi gaerideboda aqaurobas da maRal stumars saTofezedac
ar gaekareboda, Tuki ecodineboda, sityvis Tqmis uflebas aravin momcemso,
xolo Tu sajarod gamosvlis imedi
gauCndeboda, iseTive mkacri iqneboda
misi gamosvla eduard SevardnaZis winaSe, rogorc sCveoda da aki ise gaegulisebina im mwared mosagonar 70-ian wlebSi, „monaniebis~ gadaRebisas Tengiz abulaZes TviTonve SesTavazebda nodar
wuleiskiri - filmi rom ar dabrkoldes,
titrebSi Cems saxels nu moixseniebo.
arada, „monanieba~ misi im siuJetiT
STagonebuliyo (codvili micvalebulis amoTxra saflavidan), romans rom
daedeboda safuZvlad - „afTrebs~, romlis pirveli nawilic 1997 wels...
eduard SevardnaZis fondis wyalobiT
gamoicemoda, Tanac manamde saqarTvelos meore prezidenti ucxoel korespondentTan saubrisas „monaniebis~
scenaris erT-erT avtorad nodar wu-
nodar wuleiskiri, muxran maWavariani,
guram petriaSvili, zviad gamsaxurdia
leiskirs daasaxelebda.
arada, im Semzaravi da filmisTvisac
aserigad STambeWdavi siuJeturi qargis
mimgnebis gasaidumloeba drois gadasaxedidan komikuric rom gamoCndeboda, mwerlis ubis wignakis CanawerebiTac dasturdeba.
Tu ikribebodnen Tengiz abulaZesTan,
es xdeboda usaTuod RamiT da im
oTaxSi ar sxdebodnen, telefoni sadac
idga. xolo rodesac reJisori stumrobda xilianis quCaze, binaSi saerTod
ar Sedioda: aq yvelaferi CarTuliao,
- Cumad gahyavda Sinidan da „mziurSi~ Cadiodnen, moZebnidnen myudro, ukacriel kuTxes da iq arCevdnen epizodebs
scenarisaTvis. umTavresad eSinodaT
aleqsi inaurisa da saerTod uSiSroebis komitetis, romelTanac nodar wuleiskirs isedac garTuleboda mdgomareoba, da erTxel misTvis mZime saganic CaertyaT TavSi da gaefrTxilebinaT: vinmesTan Tu wamogcdeba, uaress
elodeo. es ki, vinmesTan ki ara, sulac
mweralTa sasaxleSi gamarTul Tavyrilobaze moyveboda am ambavs da gulmSvidad daelodeboda muqaris aRsrulebas.
amjerad ki SiSi usafuZvlo ar
aRmoCndeboda - films orjer daapatimrebdnen. manamde ki kinostudiis direqtoris moadgilesTan darekavdnen
„iqidan~: ra unda nodar wuleiskirs
Tengiz abulaZesTano. da rakiRa maluli Sexvedrebic Wirda, reJisori gadawyvetda, rom films bevri avtori hyoloda - ase SeuerTdebodaT jer misi
rZali, Teatraluri institutis IV
kursis studenti nana janeliZe („sadiplomo sWirdeba da barem CvenTan Seasrulos es samuSao~), Semdeg ki rezo
kveselavac, gamocdili kinoscenaristi.
filmis pirvelavtorebi ki sazogadoebaSi erTmaneTs ar esalmebodnen.
erTxel erTad moxvdebodnen panaSvidze da viTom erTimeores ar icnobdnen,
cal-calke idgebodnen. es Seatyobda
Tengizs mousvenrobas - wamdauwum rom
auvl-Cauvlida. ifiqrebda: albaT raRacis Tqma undao, - da gayveboda. rogorc
ki daimartoxelebda, reJisori gauwyreboda: ganiSneb TvaliT, TaviT, rogor
ver xvdebi, rom SenTan Sexvedra mindao.
rodesac films CauSvebdnen, nodars
honorars rogor gamouwerdnen, rodesac
arsad, arcerT dokumentSi misi gvarsaxeli ar Canda? moxerxdeboda ise, rom
honorari akaki baqraZis xeliT gamoegzavnaT, xolo gadaRebis procesSic
rom unda emuSava scenarze, leila gordelaZis filmze gaaformebdnen redaqtorad da xelfass am gziT miscemdnen.
* * *
imdroindeli nodar wuleiskiris
zogadi, zusti StrixebiT gamokveTili lakoniuri portreti ase SemorCeboda rezo WeiSvilis dRiurebs, 1983
wlis 6 aprils rom CainiSnavda masTan
Sexvedras kinostudiaSi:
- ras akeTebs, aRar vekiTxebi. wagiyvan
Tqva, manqana SevTavaze im dRes, ar Camijda,
gzas ar gagimrudebo. martoxela, gariyuli mgeliviTaa. didi portfeliT
daabijebs sruliad marto.
aqac ki, milionian qalaqSi martoxela da gariyul mgels damsgavsebia
da yvelasagan miviwyebul sofelSi
raRa gasakviria misi is amoketva sakuTar TavSi...
* * *
„monanieba" misi siuJetiT STagonebuliyoo...
Tengiz abulaZes xelsayreli SemTxveva miecemoda Tu ara, ukve gaamJRavnebda filmis anonimi avtoris vinaobasac.
es davidaraba ar moxdeboda, eduard
SevardnaZes amomiznebuli rom ara hyoloda nodar wuleiskiri, da axla rarig Semotrialebuliyo wuTisofeli,
rom saqarTvelos meore prezidentTan
miwerili werili bevr sasikeTo siaxles moutanda skolas, romelsac upirvelesad mainc avtobusi esaWiroeboda,
radganac Zveli avtobusi TandaTan jarTad gadaqceuliyo da seqtembridan
pedagogebi ukve veRar ivlidnen Tbilisidan weraqvSi. aseTi umniSvnelo sakiTxisaTvis Rirda gana prezidentis
Sewuxeba? Turme aucilebelic gaxldaT, radgan mis Caurevlad esec ki
ver mogvardeboda, axla ki skolasac
unda amoesunTqa, sofelsac da mTel
mxaresac.
- batono prezidento, sulier udabnoSi 65 wlis mwerals xelSi Toxi
miWiravs Cems mowafeebTan, maT mSoblebTan erTad, vToxni sam heqtar miwas,
egeb simindi moviyvano, mere is gavyi-
57
do da bavSvebs wignebi vuyido, skolas
saxuravi gamovucvalo da a.S. yvelafer amas Cven avitanT, oRond is maswavleblebi, romlebic aseTi davidarabiT
CamoviyvaneT Tbilisidan, isev ar dagvefanton.
am baraTs javaxiSvilobis grandiozuli zeimi rom mohyveboda, amas garda
prezidenti skolas gadascemda 10 000
lars, risi meSveobiTac traqtors SeiZendnen... Tumc uxifaTod ver gadarCebodnen - traqtoris SeZenisas TaRliTebs gadaeyrebodnen, isini ki ukeTess
ras izamdnen da... jarTad Camoweril
traqtors SemoaCeCebdnen, ris vaivaglaxiT rom SeZlebdnen jarTis ukan mibrunebasac da Tanxis gamoglejasac.
is werili ki, gazeT „axali saqarTvelos~ furclebidan rom gaugzavnida
„Ria sazogadoeba - saqarTvelos~ (saTaurSive gaitanda: yvelaze daxuruli
da bneli sazogadoebao!) misTvis Cveul
mZafr publicistur statiad warmogvidgeba da ara mxolod guliswyromis
gamJRavnebad - ratom ar erguna weraqvis skolas kompiuterio. werili aSiSvlebda sorosis qvelmoqmedebis moCvenebiTobas da Sors gamiznul politikuri zraxvebs, sul male rom unda gamoeRo damRupveli Sedegi Cveni qveynisaTvis.
es marcxi misTvis metad principuli imitom gaxldaT, rom pirad konkursSi ki ar damarcxebuliyo da misi
moTxrobebi ki ar daewunebina vinmes,
daiwunes weraqvis saqme.
- weraqvis saqme marto Cemi piradi
saqme ar aris, visac esmis, is saerTo
qarTuli saqmea. amitom Camabares. me
ar miTxovia TbilisisaTvis samsaxuri,
aqeT mTxoves.
da dabejiTebiT acxadebs, saerTo
qarTuli saqme rom ara, sorosis grants
ar viTxovdio. da ufro mkacradac da
mwaredac:
- Zveli kagebes msgavs dawesebulebas
me samaTxovrod xels ar gavuwvdidi.
is ki ara, daimuqreboda: am werils
vTargmni da jorj soross gavugzavni
moTxovniT: gaauqmos es sazogadoeba
da axali Seqmnas, visac ecodineba saqarTvelos WeSmariti fasio.
mogviano minawerSi aRniSnavda, rom
gazeTSi gamoqveynebuli es mRelvarebiT
aRsavse werili waekiTxa oTar CxeiZes, moTaTbireboda Tavis Svilebs, daereka redaqciaSi da Seetyobinebina, rom
CxeiZeTa ojaxis erToblivi gadawyvetilebiT, weraqvis skolas im droisaTvis saukeTeso kompiuteri eqneboda.
marTlac oriod kviraSi ewveodnen sa-
58
natreli saCuqriT da, garda kompiuterisa, skolas wignebsac Cautandnen.
- am megobruli da kargi adamianuri JestiT maT sinaTle Semoitanes
Cems sacodav skolaSi. CxeiZeebis CamosvliTa da maTi ganumeorebeli saCuqriT
weraqvis skolisaTvis axali sicocxle
daiwyo.
natexebad gadavidoda wignis furclebze memuaruli Canawerebi Tavis
personaJad gadaqceuli mwerlis yofidan, epikas gandgomoda da lirikul
CanarTebSi moioxebda guls, isic gamomcemloba Zalian rom SeuCndeboda.
arada, ubis wignakSi gaelvebul da
mimofantul saxeTagan araerTi SeiZleba
gamxdariyo misi moTxrobisa Tu romanis personaJi, yovel SemTxvevaSi avtobiografiuli romanis furclebze koloritulad da kanTielad warmosaxuliyo.
ager ucxoeli Jurnalisti gaognebuli misCerebia Zvelebur nakverCxlis
uTos da mowonebis niSnad ambobs: ra
iSviaTi antikvari gqoniaTo, - ris pasuxadac maspinZelma arcTu saxarbielo
viTareba unda gaumxilos: am iSviaT
antikvars xSirad viyenebT, radganac
Suqi ara gvaqvs xolmeo. Jurnalistma
ki Tarjimans ramdenjerme unda CahkiTxos da usayveduros kidec: swored
ver miTargmni raRacas, Torem samuzeumo
nivTze aseT rames rogor metyodneno.
ager qarTveli Jurnalisti imiT
unda dainteresdes, Tu ratom aRar
wers aRiarebuli mwerali, vinc - am
SekiTxviT gabezrebuli - amjerad iumors moimarjvebs: Tabaxis furceli
ar gamaCnia da imitomo. imas gulSi
CarCeboda es sityvebi da erT Sekvra
Tabaxs rom gamougzavnida, Tan SemouTvlida: iqneb axla mainc daweroT raime, Tu marTla Tabaxis uqonlobaa namdvili mizezio.
es... sasoebiT Semoitanda Tabaxis
im lurj Sekvras da sawer magidaze
daidebda.
ager sapatriarqos televizia stumrebia axal naavadmyofars, insultis
gadatanis Semdeg metyveleba jerac
rom uZneldeba. abo tfilelze iRebdnen dokumentur films da misi Cawera
surdaT, rogorc romanis - „Rvawli
da wameba abosi da ioanesi~ - Semqmnelisa. Caiwerdnen intervius da maleve gabrundebodnen, maspinZels ki gansakuTrebiT daamaxsovrdeboda es stumroba da ubis wignakSi diTirambad amoskdeboda, cxadia, aramarto imwuTieri STabeWdileba:
- es mudam ase iyo: adamianebi, romlebic sapatriarqos irgvliv trialeben,
namdvilad gamoirCevian, maT aTasSic
ki gamoarCevs mcodne Tvali. iSviaTi
xalxia, yovlad uborotoni da mSvidni. RmerTma qnas, rom sapatriarqos midamoebSi ufro bevri da bevri adamiani daiarebodes.
sulierad TviTonac iq trialebda,
sapatriarqos irgvliv, im midamoebSi
daiareboda - sijiutiT, tanjviTa da
wvalebiT. Tuki vinmes daxmareba moundomebia, usaTuod didi brZoliT unda
mieRwia, xSirad ki verc aRwevda mizans.
- sakuTari principebi sxvisi gulisaTvis araerTxel gadamidia gverdze,
magram maTTvis arasodes miRalatia...
am zneobriobiT warmodgeba Cvens
winaSe Canawerebis am ciklis - „oci
weli weraqvSi~ - avtori, vinc imitomac Secvlida mtkice gadawyvetilebas
- mietovebina wera - da kvlav daubrundeboda mwerlobas, raTa win wamoewia
Tavisi qaliSvilis - irma wuleiskiris
- is patara didi saqmeebi, romliTac
mas SeeZlo esuldgmulebina garSemomyofni; da amasTan erTad eCvenebina adamianuri saqmeebi, romelTa keTebac ama
Tu im mizezTa gamo aviwydebaT xolme.
saganmanaTleblo da saqvelmoqmedo firma „krialosnis~ dafuZneba unda
dakavSireboda irma wuleiskiris saxels, mamasTan erTad ganaTlebis lampars rom aanTebda am mivardnil da
saxelmwifosagan mitovebul mxareSi,
da mis Svils - TaTias - unda aRedgina
am firmis saqmianoba dedis moulodne-
li aRsasrulis Semdeg - 2012 wlis
18 seqtembers televiziiT naCvenebi
cixis Semzaravi kadrebis naxva rom
aRmoCndeboda irmasaTvis sabediswero...
TaTia unda amodgomoda mxarSi papasac ubis wignakis CanawerebisaTvis literaturuli formis miniWebisas, radganac oTxmoc wels gadaSorebuli
insultgadatanili mwerlisaTvis damoukideblad werac saZnelo Seiqneboda.
dasabuTebuli mizezi hqonda, ratom
aeRo weraze xeli.
da axlac dasabuTebuli mizeziT
moemarjvebina kalami.
- me zustad vici, amjerad visTvis
da risTvis vwer.
da winaswarve ixilavda im suraTs,
wuTisoflidan gamgzavreba TviTonac
rom mouwevda, imqveynad pirvelyovlisa irmas rom moZebnida da usaTuod
hkiTxavda:
- rogor xar, Se adamiano?!
Se adamianoo...
raoden nacnobi, gacveTili da, amavdroulad, ucnobi da SeubRalavi sityvaa, romelic nodar wuleiskiris mwerlad xelaxla dabadebis megzurad qceula im gulismomkvlel sinamdvileSi,
sadac bevrs daviwyebia adamianis raoba. da ra SeiZleba esurvebina TvistomTaTvis Rirseuli gzis gamomvlel
mwerals, Tu ara:
- yvelas adamianoba SegaZlebinoT
RmerTma!
* * *
SaSvis bartyebi xSirad cviodnen
budidan da es maT uTuo sikvdils
niSnavda - ra ixsnidaT katisa Tu
sxva mtacebelTa brWyalebisagan?!.
magram gadamrCenad unda movlenodaT patara biWi, vinc Tavisi siymawvilis misiad miiCnevda maT gazrda-moRonierebasac da haerSi atyorcnasac, raTa
SoSitebs egemaT silaRe da Tavisufleba, egrZnoT RvTisagan boZebuli sicocxlis mSveniereba.
es nodar wuleiskiris bavSvobisdroindeli TamaSi gaxldaT - SaSvis
bartyebis gadarCena, da sxva aRarc
aRaraferi undoda, dadarajeboda maT
gadmocvenas budidan, raTa cimcim gaeqrolebina Sin.
yvelas adamianoba SegaZlebinoT RmerTmao, - jer kidev im TamaSSi gamowrTobiliyo es Segoneba, imxanad ufro
bundovnad nagrZnobi, vidre gamoikveTeboda, sityvier garss moirgebda da
Tavisebur gvirgvinad daadgeboda im
patara biWis mxatvrul xilvebs, cxovrebasa da Rvawls.
rostom CxeiZe
59
fhmbgtkfub
bedisweraTa
levan
berZeniSvili
UTYHB[F
60
1969 wlis 20 ivnisis adriani
dila dgas. miuxedavad imisa, rom xarkovi industriuli qalaqia da dRes
paraskevia, samuSao dRe, quCaSi moZraoba mainc ar aris, rac unda iyos,
mainc Zalian adrea. amasobaSi kosmonavtebis quCaze erT-erT sacxovrebel
saxlTan sami manqana Cerdeba. manqanebidan seriozuli ieris adamianebi auCqareblad gadmodian da saqmiani nabijiT
miaSureben pirvel sadarbazos. sul
TerTmeti adamiania - ori gamomZiebeli, Svidi TanamSromeli da ori `mowme~
anu `SemTxveviTi gamvleli~, romelmac
Rame am TerTmetTan erTad gaaTena xarkovis uSiSroebis saolqo ganyofilebaSi. ori kaci qvemoT rCeba, danarCenebi mesame sarTulze adian. moqmedeben
dinjad, wynarad da auRelveblad, facifucis gareSe, etyobaT, rom ician Tavisi
saqme. TanamSromlebi poziciebs ikaveben kibeze zemoT da qvemoT. rogorc
ki dispozicia garkveulia, mTavari gamomZiebeli zars aZlevs. binidan moismis
zaris xma, magram pasuxi ar aris. kidev
erTxel aZleven zars. gamomZiebeli
iRimis da karze akakunebs zomierad,
auCqareblad da auRelveblad.
- alTunian, gaaReT! - muqaris gareSe ambobs mTavari gamomZiebeli. asi
procentiT icis, rom saxlSia alTuniani. mosulia signali. icis, rodis
dabrunda guSin saxlSi, saidan dabrunda da ratom dabrunda. icis, rom am
diliT arsad gasula da, saerTod, bevri
ram icis. binidan xma ar ismis. - gaaReT, saxelmwifo uSiSroebis komitetidan varT!
mezoblis kari iReba da iqidan SeSinebuli moqalaqe gamoixedavs. mTavari
gamomZiebeli aniSnebs da erT-erTi TanamSromeli moqalaqes sakuTar binaSi
abrunebs, masTan erTad Sedis da kars
saimedod gaixuravs.
- alTunian, viciT, rom saxlSi xar!
- axla ukve TiTqmis mTeli xmiT ambobs
mTavari gamomZiebeli. erTi wamiTac
ar epareba Tavis codnaSi eWvi. icis,
rom saxlSia alTuniani; is ki ara,
isic icis, rom naxevari saaTis win
gaiRviZa, adga, yava dalia da raRac saqmianobasac Seudga. arada, binidan xma
ar ismis.
- alTunian, girCevnia, gaaRo, kars
SemovamtvrevT! - axla ukve TiTqmis
yviris mTavari gamomZiebeli, magram zomierad, xmaurisa da mrisxanebis gareSe.
icis Tavisi yvirilis fasi. Sedegi
mainc ar aris. TvaliT aniSnebs TanaSemweebs da isinic dinjad emzadebian
karis Sesamtvrevad.
amasobaSi kari moulodnelad iReba - binidan Savi kvamli gamodis da
kvamlSi Cndeba samxedro formaSi gamowyobili simpaTiuri, tanmorCili moqalaqe, ulvaSiT, saTvaliTa da keTili
RimiliT.
- fanjridan daginaxeT, Zvirfaso
stumrebo. saxlSi erTi-ori zedmeti
qaRaldi mqonda; sanam yvela davwvi,
cota dro gavida da galodineT. gulwrfelad vwuxvar. axla ki SemobrZan-
diT, keTilo adamianebo da CxrikeT,
ramdenic gagixardebaT! - mTavarma gamomZiebelma am arabunebriv bulgakoviseul
`keTil adamianebs~ gansakuTrebuli yuradReba miaqcia, antisabWoTa idiomebze yuri gamaxvilebuli hqonda da
cudad daimaxsovra.
SebrZandnen da saguldagulod gaCxrikes bina. veraferi rom ver aRmoaCines, yoveli SemTxvevisTvis xruSCovis epoqaSi gamocemuli erTi-ori wigni
gaayoles xels da wabrZandnen, Tumca
wasvlis win mTavarma gamomZiebelma
sityva daagdo:
- Cven kidev davbrundebiT, maioro.
garwmunebT, im sacirko warmodgeniT,
am dilas rom mogviwyveT, araferi Seicvleba. Zalian vwuxvar, magram Tqveni
bedi ukve gadawyvetilia.
mTavarma gamomZiebelma, aseve maiorma,
Tavisi sityva Seasrula: 1969 wlis
11 ivliss sabWoTa armiis sahaero
Zalebis maiori, henrix ovanesis Ze
alTuniani, dabadebuli qalaq TbilisSi 1933 wels, mcxovrebi q. xarkovSi
kosmonavtebis quCaze, skkp wevri 1968
wlamde, sabWoTa uSiSroebam daapatimra; imave wlis 26 noembers xarkovis
saolqo sasamarTlom sami wliT patimroba miusaja. es misi pirveli sasjeli
iyo.
sasjeli krasnodaris mxareSi moixada. patiosani kaci iyo da arasodes
malavda, rom im periodSi jer kidev
komunisti, sul cota, leninisti mainc
iyo. pirvel sasamarTloze amtkicebda,
rom namdvili lenineli TviTon iyo
da ara viRac Cekisti gamomZieblebi.
cixeSi mTeli lenini waikiTxa, ufro
sworad, rac ki iyo iqaur biblioTekebSi. Tuki leninis mravaltomeuls
romelime tomi aklda, did skandals
texda da xelmZRvanelobas iZulebuls
xdida, leninis tomebi SeevsoT. saintereso is aRmoCnda, rom leninidan
marqsze gadavida. da swored maSin
gauCnda pirveli eWvi - mis rwmenas
bzari gauCnda. es bzari, es naprali
gaRrmavda da pirveli sasjelis moxdis Semdeg cixidan Camoyalibebuli
antisabWoeli gamovida.
komunistur partias da sabWoTa
xelisuflebas ar gamoepara alTunianis metamorfoza. arc is dauviwyes,
rom adamianis uflebaTa dacvis sainiciativo jgufSi Sedioda, arc is, rom
saxarovis gadasaxlebaSi gagzavnas protestiT Sexvda da meored ukve 70-e
statiis maqsimumi miusajes, e.w. `Svids
plius xuTi~ anu Svidi weli mkacri
reJimis koloniaSi da xuTi weli
gadasaxleba.
genrixa, megobrebisTvis `genCiki~, henrix ovanesis Ze alTuniani, iyo yvelaze
keTili adamiani, romelic me cxovrebaSi Semxvedria. Cven politikur banakSi
Cistopolis cixidan moxvda. baraSevos
zonis Semadgenlobis sakuTriv politikuri nawilis umetesoba mas dauswreblad icnobda, rogorc akademikos
andrei saxarovTan da general petre
grigorenkosTan dakavSirebul pirovnebas, rogorc disidenturi moZraobis
erT-erT legendarul gmirs. Tavdapirvelad sasjels permSi ixdida, magram
iqac `daaSava~ da sasjeli kidev ufro
gaumkacres da jojoxeTis merve wridan
mecxreSi anu sapyrobileSi gadaiyvanes, romelsac patimrebis enaze `kriti~
ewodeba.
zonaSi rom Semoiyvanes, ramdenime
kaci videqiT `kurilkasTan~ da wekos
veweodiT. ucxo patimari rom davinaxeT, avtomaturad CaerTo politbanakuri inteleqtualuri TamaSi saxelad `gamoicani, vina var, sad da ramden
xans vijeqi~.
- eqvsi Tve samZebro izolatorSi,
- gamoTqva Tavisi varaudi samZebro
61
izolatorebis namdvilma eqspertma boria maniloviCma, romelsac peterburgis
`krestebisa~ da moskovis lefortovos
samZebro izolatorebSi jdomis didi
gamocdileba hqonda.
- cotaa, - eWvi Seitana aseve gamocdilma mjdomelma miSa poliakovma, romelsac weliwadi da rva Tve mimalvaSi yofnis sapasuxod, TiTqmis amdenive
dro gaatarebines imave `krestebSi~. sul cota, cxra Tve mainc iqneba, kanis
fers SexedeT da siaruls daakvirdiT.
- ki magram, axla xom cxra Tves
aravis svamen samZebro izolatorSi?!
- gavikvirve me (perestroikis wina
epoqaSi, romelic, skkp generaluri mdivnis mixedviT, `Cernenkos epoqad~ moixsenieboda, mosuli patimrebi aRniSnavdnen, rom gamoZiebis procesi maqsimalurad Semcirda da sam Tvemde davida).
- aseT siaruls iakobsoni mTielis barSi siaruls adarebs, rodesac
poetis prozaze laparakobs, - wamoiwyo
yovlismcodne vadim iankovma da saqmeSi Caxeduli xalxi eqim Jivagoze
daafiqra, - netav, eqimi xom ar aris?
- araviTari eqimi, aSkarad profesiuli samxedroa, - myarad Tqva Jora
xomizurma, - sul cota, kapitani an
sulac maiori mainc iqneba.
- dgoma da siaruli marTlac samxedrosi aqvs, - daveTanxme me da Cvenive
Tanazoneli maiori kucenko gamaxsenda, romelic mudmivad `qarTulis~ mocekvavesaviT welgamarTuli dadioda.
- qarTveli xom araa? - ikiTxa maniloviCma, - aSkarad kavkasiuri ieri aqvs.
- ara, qarTveli ar aris, - Tqva am
sakiTxSi Rrmad Caxedulma poliakovma, - rogorRac ufro mokrZalebulia.
- somexs ufro hgavs, - gamovTqvi
varaudi me.
- ara mgonia, - ganacxada rafika papaianma, - cota dabalia.
- Tu mzera ar matyuebs, Sarl aznavurze dabali ar unda iyos, - ganacxada
maniloviCma, romelic raime kvimatis
Tqmis Sanss xelidan arasodes uSvebda.
- Tavmdabali ki Cans, magram dgomaze etyoba, rom rogorRac mniSvnelovani ti pia... Tu samxedroa da samZebro izolatorSi amden xans aRar svamen, iqneb `kritidan~ modis, iqneb amdeni
xani sapyrobileSi ijda? - ganaviTara
Teoria miSa poliakovma.
- namdvilad, `kritSi~ iqneboda, saxis es feri miiReba mxolod `kritSi~, - darwmunebiT Tqva maniloviCma.
- Tu `kritidanaa~ da samxedroa,
maSin gvcodnia kidec vinaa, - brZana
xomizurma da ucnob patimars dauZaxa:
62
- maioro alTunian, `kurilkasTan~
gelodebian.
patimari mogviaxlovda, Tavi dagvikra da RimiliT mogvaxsena:
- maiori alTuniani henrix ovanesis
Ze, dabadebuli TbilisSi, samocdameaTe muxli, `Svids plius xuTi~, bolo
Tavgadasavali - Cistopolis cixe, `adinoCka~ (erTkaciani sakani), cxra Tve.
yvelaferi gamoicaniT?
- TbilisSi dabadebis garda yvela-
feri, - gamoucxada Joram. cota xanSi
barakidan danazogi raRac-raRacebi gamovitaneT, TermosSi aseTi SemTxvevebisTvis gadanaxuli `specialuri~ da
sagangebo Cai movamzadeT da axali megobris `oficialuri~ miReba CavatareT.
imave saRamos samxreT kavkasiis xalxTa qristianuli federacia kvlav
xuTamde Seivso (daTos ganTavisuflebis Semdeg oTxni viyaviT darCenili).
rodesac sakiTxi kenWisyraze dadga,
wevrobis kandidatma sityva moiTxova.
- amden qarTvelSi TbilisSi dabadebuli marto me vyofilvar da Tbiliselebis gareSe samxreTkavkasiuri federacia SegiqmniaT; Tqven, faqtobrivad, aferistebi yofilxarT! me rom
ar daveWire mSobliur `kagebes~, ra
geSvelebodaT?!
disidentebi da demokratebi saerTod kargi xalxia da interesebis
sferoebic uzarmazaria, magram genrixas
gamoCenamde safexburTo-sagulSematkivro frTa moikoWlebda: iankovi stadionze ar iyo namyofi, miSa, rogorc namdvili Crdiloeli, hokeis `awveboda~, xolo Jora xomizuri `nefTCisa~ da
`paxtakors~ erTmaneTSi urevda. genri-
xam yvelaferi Secvala: es Tbiliseli
kaci `dinamos~ gulSematkivari da amave dros didi brazilieli aRmoCnda.
Cvenma `braziliurma dialogebma~ nelnela sajaro xasiaTi miiRo da maT
xandaxan aTobiT adamiani eswreboda.
- gaxsovs Tu ara, levanjan, 1970
weli? - ikiTxavda genrixa da iwyeboda.
- rogor SeiZleba ar maxsovdes
1970 weli, Tuki am wels mao Zedunma
ssrk neokolonializmSi amxila, boing
747-ma pirveli gafrena Caatara, pol
makartnim `biTlzis~ daSla gamoacxada,
ssrk-Si pirveli `vazebi~ anu `fiatebi~ gamovida, kambojaSi movlenebi daiwyo, peruSi saSineli miwisZvra moxda, mama-Svilma brazinskasma soxumibaTumis TviTmfrinavi gaitaca da bortgamcilebeli nadia kurCenko Seiwira, salvador aliende Ciles prezidenti gaxda, saxarovma CaliZesTan da
tverdoxlebovTan erTad adamianis uflebebis komiteti gaxsna, amerikelebma
mausi gamoigones, me skola davamTavre
da `gepeis~ studenti gavxdi, xolo
braziliis nakrebma mesamed moi pova
msoflios Cempionis tituli mexikoSi
`actekas~ stadionze da Jiul rimes
Tasi saxlSi samudamod waiRo?
- finalSi, mgoni, italielebs Sexvdnen, ara? - iolad da artistulad gamotovebda sxva movlenebs da mravalmniSvnelovnad ikiTxavda genrixa, Tan
garsSemoxveul sazogadoebas ganumartavda:
- im momentisTvis italiis nakrebic
orgzis msoflio Cempioni iyo, magram
es yvelaferi xdeboda omamde, 1934 da
1938 wlebSi, Tanac musolinis seriozuli CareviT da xelSewyobiT.
- braziliis nakrebic orgzis msoflio Cempioni iyo, 1958 da 1962 wlebSi,
magram 1966 wlis inglisis msoflio
Cempionatze warumateblobis Semdeg bevri ram xelaxla hqonda dasamtkicebeli.
- matCis TariRi gaxsovs?
- 1970 wlis 21 ivnisi, `actekas~
stadioni, itevs 100 aTass, matCs eswreboda 108 aTasi mayurebeli.
- Rhfcbdj ujdjhbim\ daviwyoT
SemadgenlobebiT. me ufrosi var da
SeiZleba ukeT maxsovdes. maS ase, italiis nakrebi: mekare albertozi, mcvelebi
faketi da burgniCi (maSin ase ambobdnen
da axla iankovma Semiswora, - burniCi
iqnebodao, rbili n-Ti), SetevaSi: rivera,
macola, riva, bonisenia.
- fexburTs Svidi kaci TamaSobs?
- ra vqna, meti ar maxsovs.
- gavixsenoT brazilielebi: mekare
feliqsi, dacva: brito, everaldo, klo-
dualdo, karlos alberto, naxevardacva da Seteva: Jersoni, Jairzinio,
rivelino, tostao, pele.
- erTi kaci gaklia, - ar SemarCina
genrixam.
ase `saubarSi~ vamdidrebdiT danarCen zonas safexburTo ganaTlebiT. Cvengan Seityves pirvelad Jiul rimes da
misi Tasis arsebobis Sesaxeb, kurt
hamrinis, tofik baxramovis, mario zagalos, bekenbaueris, kruifis, tele santanas, 1982 wlis italiuri vendetis da
bevri safexburTo tyuil-marTlis Sesaxeb.
genrixa bevri wamowyebis iniciatori iyo. ase magaliTad, misi TaosnobiT
gaimarTa zepiri moTxrobebis saRamo.
TiToeuli konkursanti unda warmdgariyo avtoritetuli Jiuris winaSe
moTxrobiT, romelic saxeldaxelod,
eqspromtad unda Seeqmna Jiuris mier
miwodebul Temaze. Jiuris rom metismeti ar mosvloda, savaraudo Temebi
konkursantebma Tavad SearCies da TiTo konkursantma TiTo Tema miawoda
Jiuris. Jiuris unda ezruna, rom konkursants sakuTari Tema ar Sexvedroda. sul es iyo: konkursSi gamarjvebuli tradiciul jildos iRebda erTi asanTis kolofi Cais saxiT.
Jiuris Tavmjdomared erTxmad dasaxelda erudiciisa da ganswavlulobis
sferoSi yvelas mier aRiarebuli avtoriteti vadim iankovi. iankovma TanaSemweebad aiyvana `literaturis didi
megobrebi~ (misive ganmartebiT), didi
farmacevti arnold andersoni da litvis saxelmwifo universitetis profesori vitautas skuodisi. konkursi
gaixsna. wilisyriT pirveli gamosvla ergo boris maniloviCs. andersonma
xeli Cahyo patara tomaraSi, koxtad
daWrili furclebidan erT-erTi amoaZvrina da zepiri moTxrobis saTauric dasaxelda. boriam poeturi Canaxati gaakeTa kata `ciganis~ Sesaxeb;
Canaxatma auditoriis didi mowoneba
daimsaxura. sxvaTa Soris, Savi kata
`ciganic~ iqve ijda da Tavs mZimed
aqnevda, - aqaoda, yvelaferi gavigeo.
gamovida Jora, gamovedi me, gamovida
joni. Joras moTxroba agebuli iyo
cnobil anekdotze, romelSic sabWoTa
disidents amerikaSi gadacema `vremia~
esizmreba (sad iyo maSin Cveni `moambe~!). me akrZalul zonaze mqonda Canaxati, xolo jonis eqimi Tamara mouwia
da Zalian samxiarulo rusul-qarTuli moTxroba SeTxza (rusuli rom
Semoakldeboda, Tavxedurad da gaufrTxileblad qarTulze gadadioda, rac
auditoriis aRfrTovanebas iwvevda).
iyo didi sicili da mxiaruleba.
bolos gamovida genrixa. Cahyo xeli
tomaraSi andersonma da amoiRo patara
furceli da uaRresad mniSvnelovani
ieriT waikiTxa Temis dasaxeleba: Yflpbhfntkm anu zedamxedveli. genrixam
iTxova naxevari wuTi da daiwyo Tavisi
zepiri moTxroba:
- moTxrobas ewodeba `saukeTeso
adamianebi~. erTxel erT-erTi Cveni
sayvareli zedamxedveli kuTvnil Sve-
bulebaSi gaemgzavra. isic xom adamiani iyo? diaxac, adamiani iyo da dedac
ki hyavda. swored am dedam rom Tavisi
didi xnis monatrebuli Zvirfasi Svili dainaxa, wvrilad gamohkiTxa yvelaferi - iqiTuri, aqeTuri. didxans isaubra deda-Svilma. dailia ori litri
arayi, SeiWama orasi grami `sala~ da
naxevari Savi puri. Cvenma zedamxedvelma bevri ki dalia, magram igi ubralo kaci ar iyo, igi marTla `Cveni
zedamxedveli~ iyo, amitom sayvarel
dedasac ar gaumJRavna arc erTi saxelmwifo saidumlo da, ra Tqma unda, arc
is, Tu rogor zonaSi msaxurobda. xangrZlivi da nayofieri saubris Semdeg
bolos da bolos dedac mivida sabWoTa
samzareuloebis saerTo, klasikur teqstamde: `es ra xdeba, saiT midis yvelaferi, sad arian adamianebi, romelTac SeuZliaT gadaarCinon qveyana?~
aq Turme Cvenma zedamxedvelma veRar
moiTmina, Rrmad amoisunTqa da sayvarel
dedas mSvidad uTxra: `me vici, sad
arian es adamianebi. me maT yoveldRe
vxedav. me maTi zedamxedveli var~.
premia genrixas mieniWa. gamarjvebulma premirebuli Cai TermosSi Ca-
uSva, erTi asanTis kolofi sakuTari
Cai daamata, `titanidan~ mduRare daasxa da mere TiTqmis naxevari saaTi
`aqorwinebda~ Cais, sanam sasurvel simagres ar miaRwia. pirveli da erTaderTi
WiqiT, bunebrivia, Seisva niWieri avtorisa da mis moTxrobaSi naxsenebi kargi
adamianebis sadRegrZelo. saxeldaxelo sufris Tamada me viyavi da SeniSvnac miviRe gamarjvebul moTxrobaze
ufro grZeli sadRegrZelos warmoTqmis gamo.
genrixa TbilisSi, zemelze dabadebuli kaci iyo. ambobda, - Tbiliselic
var da somexic, magram `Tbiliseli
somexi~ ar var, es sxva fenomenia, magisTvis havlabarSi unda iyo dabadebulio. misi ojaxi yofil moskovis, amJamindel kakabaZeebis quCaze cxovrobda
da bavSvsac saxelganTqmul 51-e skolaSi dauwyia swavla, magram swored
am dros mamamisi sxva samxedro nawilSi
gadauyvaniaT da ojaxi Tbilisidan
gadasula. zemeli SesaniSnavad icoda
da am Temaze CemTan da joni laSqaraSvilTan saintereso saubrebi hqonda.
patar-patara quCebis ambebi icoda zedmiwevniT kargad da amiT gvaocebda. me,
magaliTad, misgan gavige pirvelad, rom
zemelidan Cem veZinis quCaze moxvedra
SeiZleba rusTavelsa da `axal gzaze~ gausvlelad. cixidan rom gavTavisufldi, genrixas aRwerili marSruti Sevamowme da xarkovSi davureke, Seni svla-geziT visargeble da Seni
yofili saxlidan Cems saxlamde ise
mivedi, rusTavelze da `zeda gzaze~
gasvla arc mifiqria-meTqi.
Cemgan gaigo SesaniSnavi Tbiliseli
mwerlis, agasi aivazianis saxeli. is
saocari moTxrobac, `avlabris saxarebac~ me miveci wasakiTxad. ori dRis
Semdeg damibruna da miTxra, - aRar minda, zepirad vicio. didi moTxroba
ar aris, magram me, rogorc ukve sakmao
gamocdilebis mqone pedagogma, sityva
`zepirad~ mainc `teqstTan miaxloebiTis~ sinonimad aRviqvi, sanam ar daiwyo
genrixam:
`avlabridan yvelaferi Cans. mTeli
Tbilisi Tavisi quCabandebiT: SaiTanbazari, erevnis moedani, sapnis quCa, nariyala, wminda sarqisis eklesia, sioni,
berZnuli eklesia... avlabridan Cans
saxlebi batonebis xatisovisa, meliqkazarovisa, qarvasla TamamSevisa, Teatrebi ter-osi povisa da zubalovisa,
gogirdis abanoebi~...
genrixas gansakuTrebiT moewona sarqisovis Rvinis duqani, sadac `daTroba
Rirs abazi~. es imas niSnavso, - wers
63
aivaziani, - `Rvino ki ar Rirs abazi,
abazi Rirs dardis RvinoSi CaxrCoba.
dalie, ramdensac SeZleb, gadaixade mxolod abazi~. es moTxroba mirza asaturianis uiRblo siyvarulze genrixas
sxvisTvisac xSirad waukiTxavs imis
dasadastureblad, rom siyvaruli uaRresad sapasuxismgeblo saqmea, rom sayvarelma qalma SeiZleba agaSenos da
SeiZleba, ubeduri asaturovisa ar iyos,
saqveynod Tavi mogWras. arada, didi
saxeli hqonia manamde asatur xans, is
yofila `yvelaze Wkviani, yvelaze naswavli, mosiarule biblioTeka iyo, ra!
sololakSi somxurad laparakobda, veraze - qarTulad, eklesiis ezoSi grabarze, siraCxanis ostatebTan - aSxarabarze, sasaxlis moedanze - rusulad,
Turqul meidanze - sparsulad, aguris
moedanze - germanulad, avlabrelebTan
ki - avlabrul enaze~.
aq joni laSqaraSvili CaerTveboda
da etyoda:
- ra bevri ena gaqvT, kaco, - es
somxurio, es grabario, es aSxarabario,
es avlabrulio da amden enaze sul
tiriTo.
- eg Cemze ar vrceldeba, jonijan,
me mxiaruli kaci var, `adinoCkaSi~
nodar dumbaZes qarTulad vkiTxulobdi da siciliT vkvdebodio.
- rogor, yvelaferi gesmoda? - ar
endoboda joni.
- ra unda yofiliyo gaugebari?
serafionma rom goWebi dayara, Tu ilarionma rom murada gaagora?
- raki nodar dumbaZe giyvars, am
Cven samxedro damnaSaveebzec aqvs erTi
fraza dawerili da barem isic icode,
- vuTxari me. roca tyved namyofi qarTveli dakiTxvaze miiyvanes, man aseTi
gancxadeba gaakeTa: `ra vici, batono,
rafer Cavvardi plenad. sajavaxoSi
samxedro komisarma evgenia kutubiZem
rom Camsva vagonSi, mere germanelma
gamiRo kari~.
genrixa am dros Cais svamda. gadacda Cai, Seekra sunTqva, gadafiCinda da
mosasulierebeli gagvixda: sicilisgan
kinaRam mogvikvda kaci. Semdeg am ambavs
samxedro damnaSaveebs uyveboda, magram
veravin gaacina, - etyoba, `plenSi~ Cavardnaze sicili marto kutubiZis gagzavnil Tu saxlSi darCenil gurulebsa da mxiarul genrixas SeeZloT.
TavisuflebaSi yofnis wlebSi `miminos` naxva moeswro da Sesabamisi
dialogebi, ra Tqma unda, zepirad icoda. ase rom, me da genrixa xSirad viyenebdiT am `kinoenas~.
- Ëåâàí-äæàí= ÿ òåáå îäèí óì-
64
íûé âåùü ñêàæó= òîëüêî òû íå îáèæàéñÿ, - iwyebda genrixa frunzikas
stilSi da rame Wkuis saswavlebel
da sulis mxsnel ambavs moayolebda.
Tuki rafikas raime SeeSleboda, genrixa
Casafrebuli iyo da etyoda, - SenisTanebi arcxvenen respublikaso. netav
am filmis dialogebi vin dawera, weris
dros cocxali rogor gadarCa da
siciliT rogor ar gaigudao, - ukvirda.
rezo gabriaZea scenaris avtori-meTqi,
- rom vuTxari, gaexarda, - es kaci moskovidan vicio; magram saidan da rogor
icnobda, ar uTqvams.
aseTi kaci iyo, zedmets ar ityoda. arada, aSkarad kargi Semadgenlobidan icnobda gabriaZes.
erTxel koniakze saubrisas vkiTxe,
- ratom giyvarT somxebs koniaki da,
saerTod, frangebisadmi simpaTia saidan modis-meTqi. oRond axla Wkvianurs
getyvi da ar gewyinos, zogierTebiviT
`d'artanian, trentinian~ Teoriebi ar
ganaviTaro-meTqi.
- Îáèæàåøü, levanjan, raSi mWirdeba gaskonelebi? arc isini da arc
frangebi Cveni sisxliT naTesavebi ar
arian da romc iyvnen, rogorc indoevropelebi, Zalian Soreulebi gamodian. ubralod, koniaki `somxuri~ fenomenia, Tumca mis warmoSobaSi Cveni xeli ar urevia. XVI saukunis bolos
saxelganTqmuli puatu-Sarantas Rvino Warbwarmoebis gamo gafuWebula
da transportirebas ver uZlebda. frangebi glexebi iyvnen da vaWrebad, ase
vTqvaT, `somxebad~ holandielebi hyavdaT. holandielebma, rogorc vaWrebma,
gadawyvites, Rvinisgan brendi gamoexa-
daT da Semdeg es brendi wyalSi gaexsnaT, rom isev Rvino mieRoT. Sedegi
sul sxva aRmoCnda! puatu-Sarantas
mTavari qalaqi ki koniaki iyo, Rvinisa
da marilis samSoblo. transportirebis xaTriT frangebmac gamoxades
brendi da Tavisi qalaqis saxeli daarqves. holandielebisgan distilacia
iswavles da am saqmeSi maswavleblebs
ajobes. Semdeg ki, XVII saukuneSi, pirvelebma msoflioSi ormagi distilacia ganaxorcieles. ase rom, koniaki
mgzavrobaSi Selaxulma, uxarisxo Rvinom Sva. Tqven, qarTvelebs, RmerTma kargi
Rvino mogcaT da koniaks ra TavSi ixliT, koniaki vaWrebis sasmelia. Tan
arasdros fuWdeba, didxans inaxeba.
axla xom xvdebi, ratom gviyvars somxebs? Cveni koniaki meorea msoflioSi.
da es is SemTxvevaa, roca simarTles
vambobT.
genrixa uamrav zonasa Tu `peresilkaSi~ (saetapo cixeSi) iyo namyofi,
uamrav patimarTan iyo Senaxvedri, gasaocari ambebi icoda. iankovma icoda,
romel wignSi ra ewera, jonim icoda,
romel qveyanaSi ramdeni kaci, qali
Tu bavSvi cxovrobda, xolo genrixam
icoda, romel qalaqSi, sofelSi, quCaSi,
ubanSi, raionSi, regionSi Tu kontinentze ra xdeboda, riTi suldgmulobda
xalxi. rogorc namdvili kavkasieli,
bevr ambavs inaxavda, rom unikalur
sadRegrZeloSi Camoeyalibebina. romeliRac cixeSi Sexvedria kievis yofil prokurors, romlis moTxovniTac, mosamarTles iseTi ganaCeni gamoutania, rom mravlismnaxveli Cveni genrixac ki gauognebia: erT Zalian mSfoTvare wels adamians xuTi weli miusajes imisTvis, rom igi `sakolmeurneo
wyobis avtoritets Zirs uTxrida imiT,
rom axali Ceqmebi hqonda da mainc
ZvelebiT dadioda~. maS SevsvaT, megobrebo, Zveli Ceqmebisa da levan berZeniSvilis valinkebis sadRegrZeloo, daasrula genrixam (male unda gavTavisuflebuliyavi da Cem valinkebs bevri Sehyurebda muStris TvaliT).
darwmunebuli var, rom genrixa
brwyinvale pedagogi iqneboda. zRapruli axsna icoda da metad cocxali
da xatovani `miwodeba~ hqonda, arasodes
arTulebda saTqmels da `brZnuli~
bundovaneba ezizReboda. xarkovis umaRlesi saaviacio sainJinro saswavleblis maswavlebel, aviaciis maior alTunians farTo diapazonis leqciebi eqneboda. saerTod, farTo xedva hqonda,
konteqstis damnaxavi da damfasebeli
kaci iyo. erTxel mkiTxa, Tu gifiqria,
rom rusTaveli da riCard lomguli
erTi epoqis adamianebi iyvnen da SeiZleba erTmaneTs icnobdnen kideco, saerTo nacnobebi xom naRdad eyolebodaT,
rogorc Sen da akademikos saxarovso
(Cemze imdenad maRali azris iyo, rom
misi wignis Cemdami miZRvnili nawilis citireba merideba kidec).
bevri saSineleba hqonda nanaxi da
gamovlili, magram iumoris grZnoba
arsad daukargavs. CemTvis uTqvams: Cistopolis cixis karcerSi mTeli Tve
maqvs gatarebuli da imaze sastiki
raRa unda menaxa cxovrebaSio, magram
zikom rom safrangeTTan penalti gaafuWa, iman rom suli momiSxama, imasTan
SedarebiT Cistopolis cixis karceri
samoTxed momeCvenao.
politikur banakSi formalurad
yvela Tanaswori iyo, magram Sinagani,
faruli ierarqia mainc arsebobda. ierarqias patimrebis sulieri samyaro
da Rirseba ganapirobebda, magram iyo
sxva kriteriumebic, maT Soris pirveli adgili ki sasjelis sidides ekava. ra Tqma unda, patimari, romelsac
samocdameaTe muxliT gaTvaliswinebuli sasjelis maqsimumi, saxelganTqmuli `Svids plius xuTi~ hqonda
misjili, gansakuTrebuli pativiscemiT da mowiwebiT sargeblobda. da
Tuki am Svididan vinmes nawili sapyrobileSi hqonda gatarebuli, misi avtoriteti kidev ufro izrdeboda.
genrixa yvela am niSniT ierarqiis
saTaveSi unda mdgariyo, magram arasodes
mdgara, ierarqiuli simaRle ar itacebda, Tavisi mdgomareobiT ar sargeblobda
da Tavs aravize maRla ar ayenebda,
erTdroulad Rirseulic iyo da moridebulic, mokled, genrixas hqonda
is, razec rusebi amboben, - ver dalevo;
henrix alTunians hqonda klasi: êëàññ
íå ïðîï¸øü!
sabWoTa kavSiris kolafsis Semdeg
ukrainis radis pirvelsave arCevnebze
qalaqma xarkovma TbilisSi dabadebuli
somexi kaci ukrainis saxalxo ruxis
siiT Tavis deputatad airCia. misi
mogonebebi - `Tavisuflebis fasi~ erTerTi saukeTeso memuaruli wignia, rac
ki yofil sabWoTa disidentebs dauweriaT. da Zalian keTili. erT-erTma
misma megobarma isic ki Tqva, - am wignis wakiTxva SeuZlebelia, masSi xom
yvela kargi gamodiso (genrixam gaixsena
mxolod is xalxi, romelic uyvarda
da arc axsena isini, vinc amis Rirsad
ar miiCnia).
Zalian bevri ram gaakeTa yirimeli
TaTrebisTvis. araferi akavSirebda maTTan - arc sisxli, arc kultura, arc
aRmsarebloba, arc teritoria. ubralod,
icoda, rom marTali iyo xalxi, romelic saqoneliviT vagonebSi Seyares
da gadaasaxles. am simarTlisTvis ibrZoda da amitom ixseneben aseTi pativiscemiT dRemde yirimSi. yirimeli TaTre-
bis lideri, saxelganTqmuli disidenti
mustafa jemiliovic mas mudmivad Tavis saukeTeso megobrad moixseniebs.
ukrainis narinjisferi revoluciis
dReebSi genrix alTunianma meidanze
Sekrebilebs sityviT mimarTa: `is movlenebi, rac axla mimdinareobs, cxovrebaSi
erTxel xdeba. da erTxel cxovrebaSi
unda iyo adamiani~! xalxi aRfrTovanebiT Sexvda am sityvebis avtors, roml
isTvisac, maTgan gansxvavebiT, `erTxel~
ki ar moxda revolucia, aramed yoveldRe xdeboda da romelic `erTxel~
ki ara, mTeli cxovreba iyo adamiani.
guli bevrjer atkines. rodesac
ukrainis himns iRebdnen, diskusia yofila teqstis gamo; iseTi versia ganixileboda, sadac zogierTi xalxi, romelic ukrainaSi ukrainelebis gverdiT
cxovrobs, arcTu saxarbielod yofila
moxseniebuli. genrixas uTqvams, - Cemi
azriT, aseTi himni ar SeiZleba evropul demokratiaze meocnebe qveyanas
hqondeso, da romeliRac `ZirZvel~
ukrainel qalbatons, aseve disidents,
ukiTxavs, - Sen mainc raSi gadardebs
eg ambebi, Sen ratom unda gexebodes
Cveni himnis saqmeo?
genrix alTuniani 2005 wlis gazafxulze moulodnelad cudad gaxda
da saswrafod israelSi gadaafrines
- am saqmeSi albaT misma permelma Tanazonelma da megobarma, SemdgomSi israelis mTavrobis erT-erTma ministrma,
naTan Saranskimac Seasrula Tavisi
roli. TviTon operaciam TiTqos warmatebiT Caiara, magram ganviTarebul sefsiss permis ¹ 36, baraSevos ÆÕ 385/
3-5 banakSi da Cistopolis sapyrobilis
gayinul karcerSi dauZlurebuli organizmi veRar gaumklavda. mudmivad
xalxSi motriale genrixa, romlisTvisac Tbilisic saxli iyo da xarkovic,
ucxoeTSi, martod darCenili wavida
imqveynad.
Cveni megobaria eqimi merab boTeraSvili
msxvili varikozuli venebis mkurnalobis
tkivilis gareSe!
uaxloesi da yvelaze Sedegiani meTodi
nawiburebis gareSe!
lazeriT
2177 65th st.
Brooklyn, NY 11204
1-718-238-1555
narkozis gareSe!
eqim
merab boTeris
65
giorgi kakauriZe
SemecnebiT-sazogadoebrivi
Jurnali amerikaSi
apirebT daqorwinebas?
an gsurT rom sakuTar Tavs, an megobars
saCuqari gaukeToT da SeiZinoT sufTa
da xarisxiani brilianti an
briliantiT gawyobili samkauli
an beWedi oqroSi?
gTxovT mobrZandeT
55 West 47th Street, Mezz 330
New York, NY 10036
an dagvikavSirdeT: 646-755-4591
Cven SegviZlia dagimzadoT beWedi
an samkauli Tqveni dizainiT.
garwmunebT,
Cveni fasebi sagrZnoblad
misaRebi iqneba TqvenTvis.
virusisgan gawmenda
Tu SeamCnevT, rom Tqveni kompiuteri ar funqcionirebs ise, rogorc
adre, SesaZlebelia kompiuteri inficirebuli iyos virusebisgan, Malware,Spam an kide keylogger isgan, romelsac esaWiroeba gawmenda;
sadenis SekeTeba
xSir SemTxvevaSi leptopis sadeni
ziandeba sxvadasxva mizezis gamo da
SeuZlebeli xdeba batareaze denis
miwodeba. esaWiroeba SekeTeba;
mikrosistemebis
gamocvla
Cven SegviZlia nebismier leptops
an desktops gamovucvaloT dazianebuli mikro-sistema da davabrunoT
muSa mdgomareobaSi;
klaviaturis gamocvla
Tu Tqvens leptops esaWiroeba
klaviaturis gamocvla, Cven mzad varT
dagexmaroT nebismieri modelis kla-
66
`8(76)
marti,
2015
mTavari redaqtori manuCar kaWaxiZe
EDITOR&PUBLISHER MANUCHAR KATCHAKHIDZE
garekanze:
diana JRenti, saqarTvelos
generaluri konsuli niu-iorkSi.
Cveni partnioria:
asaval-dasavali
mogvwereT: PO Box 13121, Jersey City, NJ 07303
tel.: 1-347-724-0770; Tbilisidan: 2-420-320
elfosta: mamuliusa@gmail.com; www.mamuli.com
`mamulis~ megobaria:
kompiuterebis eqimi
www.mycompwiz.com; 1-908-361-9590 akaki jiqia
viaturis gamocvlaSi. Tu fizikurad
ar xerxdeba Cvenamde mosvla, dagexmarebiT safosto momsaxurebiT;
fenis gamocvla
Tu Tqveni leptopi iTiSeba xSirad
umizezod, SesaZlebelia feni iyos dabinZurebuli an gamosacvleli. gaTiSvis
mizezi SesaZlebelia gadaxurebamac gamoiwvios da TavisiT gaiTiSos dacvis
mizniT. moulodnelma gaTiSvam SeiZleba
vinCesteric daazianos, amisaTvis droulad unda SekeTdes;
ekranis gamocvla
arasworma mopyrobam advilad SesaZlebelia leptopis ekrani daazianos
da saWiroebs gamocvlas;
failebis aRdgena
failebis dakargvis SemTxvevaSi,
vinCesteris gafuWebis, `USB flash
drive~, `External hard drive~, `IDE~,
`SCSI hard drive~, `SSD~ Cveni partnioris laboratoria saSualebas gvaZlevs, rom movi povoT is dakarguli
informacia, rasac Cveulebrivi `recovery~ programa ver akeTebs;
***
Cven SegviZlia internetiT, TqvenTan mousvlelad davukavSirdeT kompiuters.
Cveni momsaxureba garantirebulia,
vinaidan profesionalurad vekidebiT
CvenTvis dakisrebul movaleobas da
Sesabamisad, momxmareblebic bednieria
CveniT.
67
68